Zalecenia dotyczące eutanazji


Uwagi ogólne na temat metod eutanazji



Pobieranie 1.49 Mb.
Strona3/18
Data27.10.2017
Rozmiar1.49 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   18

Uwagi ogólne na temat metod eutanazji

W rozdziale tym przedstawiono opis więk­szości metod stosowanych do uśmiercania zwierząt doświadczalnych. W przypadku metod wątpliwych i niepewnych, które nie są tu omówione powinno przyjąć się ogólną zasadę, że są one nie do przyjęcia chyba, że zostały dokładnie ocenione według kryteriów przed­stawionych w rozdziale pierwszym i zostały uznane za humanitarne przez wykwalifikowaną osobę, np. lekarza weterynarii lub inny kompetentny autorytet. Rozdziały pierwszy i drugi powinny być rozpatrywane jako całość.

Wyróżnia się trzy podstawowe mecha­nizmy wywoływania śmierci przez stosowane metody: (1) bezpośrednie lub pośrednie nie­dotlenienie; (2) bezpośrednia blokada funkcji ośrodków nerwowych odpowiedzialnych za czynności życiowe; (3) fizyczne zatrzymanie aktywności mózgu oraz zniszczenie ośrodków nerwowych kontrolujących czynności życiowe (Andrews i wsp. 1993, Lumb i Jones 1984).

Szczegóły dotyczące metod stosowanych do eutanazji poszczególnych gatunków przedstawiono w rozdziale trzecim.




    1. Dopuszczalne metody eutanazji



METODY FIZYCZNE

Metody te powinny wywoływać natych­miastową utratę przytomności poprzez fizyczne uszkodzenie mózgu. Są one najbardziej przy­datne wtedy, gdy metody farmakologiczne mogłyby uniemożliwiać osiągnięcie celu doświadczenia. Mimo, iż metody fizyczne mogą być trudne do zaakceptowania z estetycznego punktu widzenia, to wykonane wprawnymi rękami są szybkie i pewne, a także możliwie najmniej stresujące uśmiercane zwierzęta. Przed stosowaniem wszystkich przedstawionych metod niezbędne jest szkolenie specjalistyczne. Zastosowanie tych technik wymaga ograniczenia ruchów i swobody zwierzęcia, co powoduje u niektórych zwierząt możliwość wystąpienia dodatkowego stresu. Jeśli to możliwe, zwierzę nie powinno być uśmiercane w zasięgu widzenia lub powonienia innych zwierząt.


2.1.1 Zastrzelenie
Strzał w głowę, zapewniający natychmiastowe zniszczenie mózgu jest skuteczną i humanitarną metodą uśmiercania dużych gadów i ssaków (Australijski Związek Weterynaryjny 1987). Metodę tą można wykonać dwoma sposobami: używając wolnego pocisku lub zablokowanego bolca (penetrującego lub odbijającego się). Rodzaj użytej broni powinien być dostosowany do gatunku, którego osobnik ma być uśmiercony oraz otoczenia, w którym zabieg będzie przeprowadzony.
(a) Strzał wolnym pociskiem

Należy przedsięwziąć wszelkie środki ostroż­ności w celu zabezpieczenia osoby wykonu­jącej zabieg. Personel musi być przeszkolony w wykonywaniu tych technik tak, by móc zapewnić właściwe przyłożenie broni, umo­żliwiające bezpośrednie trafienie w mózg (Longair i wsp. 1991). Ze względu na niebezpieczeństwo odbicia kuli rykoszetem, strzelanie wolnym pociskiem nie może być wykonywane wewnątrz budynku, natomiast może być skutecznie przeprowadzone przez wprawną osobę na otwartej przestrzeni. W przypadku, gdy zwierzę można odpowiednio unieruchomić, zaleca się stosowanie strzału zablokowanym bolcem, gdyż jest on mniej niebezpieczny dla personelu.

Humanitarne uśmiercanie strzałem wolnym nabojem jest metodą z wyboru w przypadku eutanazji koni (Blackmore 1985, Dodd 1985, Oliver 1979).
(b) Strzał zablokowanym bolcem

Strzał penetrującym zablokowanym bolcem to skuteczna metoda wprowadzania w stan nieprzytomności wielu dużych zwierząt (Blackmore i Delaney 1988, Daly i Wuhittington 1989, Green 1987, Longair i wsp. 1991). Można również uśmiercać w ten sposób duże króliki i psy (Dennis i wsp. 1988, Holtzmann 1991). Ze względu na grubość i twardość kości czaszki, metoda ta nie zawsze okazuje się skuteczna w przypadku dużych świń i dojrzałych byków. Celem ogłuszenia jest doprowadzenie zwierzęcia do pełnej niewraż­liwości na ból poprzez wywołanie wstrząsu (Ministerstwo Rolnictwa, Żywności i Rybo­łówstwa 1993). Zwierzę powinno pozostać niewrażliwe aż do czasu zakończenia skrwawienia (Blackmore 1993). Skuteczne ogłuszenie może być rozpoznane po tym, że zwierzę pada natychmiast po strzale, a jego ciało i mięśnie stają się sztywne i nie wykazują reakcji odruchowych na bodźce. Normalny, rytmiczny oddech zatrzymuje się, występuje brak odruchu mrużenia oczu, a gałki oczne kierują się na zewnątrz i nie obracają się w obrębie czaszki. Skuteczność ogłuszenia zależy od właściwego ukierunkowania pistoletu, odpowiedniego dla danego gatunku i wielkości zwierzęcia kalibru naboju, rozmiaru i szybkości bolca oraz od właściwego sposobu trzymania pistoletu. Głębokość penetracji różni się w zależności od gatunku i dlatego metoda ta może być wykonywana wyłącznie przez dobrze przeszkolony personel. Należy przedsięwziąć niezbędne środki, by zapobiec niewłaściwemu położeniu pistoletu. Zalecany pistolet powinien mieć przed strzałem bolec całkowicie scho­wany w lufie a nie, jak to się czasem obser­wuje, częściowo z niej wysunięty. Zapewnia to większą prędkość i skuteczność uderzenia bolca. Wykonujący zabieg powinien upewnić się, że bolec wysuwa się na całą swoją długość, a jeśli tak nie jest pistolet nie powinien być używany, aż do czasu naprawy. Przed każdym użyciem bolec powinien być dokładnie wyczyszczony.


2.1.2 Ogłuszenie
Zabieg ten można wykonać kilkoma metodami, których wybór zależy od wielkości zwierzęcia. W przypadku mniejszych zwierząt, takich jak małe króliki, nowonarodzone kocięta i szczenięta, szczury i myszy, młode świnki morskie, chomiki, ptaki, małe gady, płazy i ryby (Clifford 1984), do wywołania stanu niewrażliwości powinno wystarczyć uderzenie w głowę (Green 1987). W celu dokonania wyboru właściwej metody niezbędne jest doświadczenie i właściwe szkolenie personelu.

W przypadku większych zwierząt należy używać sprzętu specjalistycznego np. pistoletu z nie-penetrującym zablokowanym bolcem. Zabronione jest stosowanie do ogłuszania młotka lub pałki. Po ogłuszeniu śmierć należy natychmiast potwierdzić przez skrwawienie, usunięcie serca, lub też zniszczenie mózgu. Wszystkie osoby wykonujące zabieg powinny być odpowiednio przeszkolone. Niewłaściwe przeprowadzenie zabiegu prowadzi w kon­sekwencji do pozostania zwierzęcia w stanie świadomości, czemu nieuchronnie to­warzyszy ból. Przeprowadzający zabieg powinien być pewny, że zwierzę nie żyje i dlatego nie należy uśmiercać w ten sposób więcej niż kilka zwierząt w tym samym czasie. Śmierć każdego zwierzęcia musi być potwierdzona zanim ogłuszony zostanie następny osobnik.

Do ogłuszania świń skutecznie stosowano uderzenie strumieniem wody pod wysokim ciśnieniem. Jest to obecnie dopuszczalna metoda eutanazji tych zwierząt w Szwajcarii (Schatzmann i wsp. 1991 i 1994).
2.1.3 Porażenie prądem
Metodę tą stosowano do eutanazji ryb, płazów, ptaków, psów i innych mięsożernych, drobiu, świń (Lambooy i van Voorst 1986, Laursen 1983), owiec, cieląt, kóz i królików (Warrington 1974). Nie powinno się ogłuszać tą metodą zwierząt rogatych, ponieważ rogi utrudniają dokładne umieszczenie elektrod. Metoda ta nie powinna również być stosowana do eutanazji kotów ze względu na wysokie przewodnictwo ich sierści (Green 1987). Ponadto nie dopuszcza się tej metody do eutanazji ryb, ponieważ prąd zmienny stymu­luje skurcze mięśni szkieletowych, serca i mięśni gładkich, wywołując tężyczkę zamiast uśpienia.

Stosując tą metodę eutanazji należy używać wyłącznie specjalistycznych urządzeń. Do ogłuszania zwierząt stosować można prąd zmienny (Breazile i Kitchell 1969), ale zaraz po jego użyciu należy potwierdzić śmierć inną metodą.

Przepływ prądu elektrycznego może wywołać natychmiastową utratę przytomności, której towarzyszy zatrzymanie akcji serca. Elektrody należy umieścić równocześnie na głowie i grzbiecie zwierzęcia w sposób zapewniający, że prąd popłynie najpierw przez mózg, wywołując utratę świadomości przed fibrylacją serca. Przepływ prądu przez głowę zwierzęcia uzy­skuje się zazwyczaj przez zastosowanie klesz­czy (podobnych do nożyczek), posia­dających elektrody na końcu każdego ramienia. Bardziej skuteczne jest ogłuszanie przy użyciu prądu wysokiego napięcia. W celu właściwego umiej­scowienia kleszczy, zwierzęta należy odpo­wiednio unieruchomić. Elektrody powinny obejmować mózg i być umieszczone wystar­czająco mocno, by nie przemieściły się po upadku zwierzęcia na ziemię (Ministerstwo Rolnictwa, Żywności i Rybołówstwa 1993). Nie zezwala się na ogłuszanie przez połączenie elektryczne głowy z ogonem lub głowy ze stopą, ponieważ nie powoduje to natych­miastowej utraty przytomności (Breazile i Kitchell 1969). Elektrody nie powinny również być umieszczane za uszami lub po obu stronach karku, ponieważ może to spowodować paraliż zwierzęcia bez utraty przytomności, a w konse­kwencji przewlekły ból i cierpienie. Należy również zwrócić szczególną uwagę na to, by zwierzę nie zostało poddane szokowi elek­trycznemu zanim elektrody zostaną właściwie umieszczone, np. przez kontakt z innymi zwie­rzętami będącymi w trakcie zabiegu i mającymi wilgotną sierść.

Stosowana aparatura powinna zawierać urządzenie zatrzymujące operację, jeśli nie będzie przepływał minimalny wymagany prąd, a także urządzenia do pomiaru długości czasu aplikacji prądu i wskaźniki poziomu napięcia i natężenia.

Oznakami skutecznego ogłuszenia prądem są: wyprostowanie kończyn, tężec tylny, rotacja gałek ocznych i skurcze toniczne przechodzące w kloniczne, z ewentualnym zwiotczeniem mięśni. Po 15-20 sekundach mogą powrócić odruchy i zwierzę może ponownie zacząć oddychać. Z tego powodu należy natychmiast zastosować inną metodę zapewniającą śmierć, np. skrwawienie (Anil i McKinistry 1991). Jeśli zwierzę nie zostanie prawidłowo ogłuszone, a tylko sparaliżowane, to pozostanie całkowicie przytomne i zdolne do odczuwania bólu.
2.1.4 Dyslokacja kręgów szyjnych

Metoda ta stosowana jest do eutanazji ryb, drobiu, myszy, młodych świnek morskich, nowonarodzonych królików, kociąt i szczeniąt (Clifford 1984, Green 1987, Reilly 1993). Można ją stosować do uśmiercania starszych szczurów i królików ważących do 1 kg, jeżeli zostały wcześniej uśpione lub ogłuszone.

Gregory i Wotton (1990) wykazali, że zastosowanie tej metody do uśmiercania drobiu nie zawsze powoduje natychmiastową utratę przytomności. Należy, więc zwrócić specjalną uwagę na to, by kręgi zostały kompletnie rozdzielone. Metoda ta, jeśli została wykonana poprawnie, powinna wywołać rozległe znisz­czenie pnia mózgu i natychmiastową utratę przytomności (Iwuarsson i Rehbinder 1993). Śmierć należy potwierdzić przez skrwawienie bądź zniszczenie mózgu (Blackmore 1993).

Technika ta może okazać się trudna do przyjęcia z estetycznego punktu widzenia i dlatego, jeśli osoba wykonująca nie jest całkowicie pewna, że dokona zabiegu w sposób szybki i skuteczny, zaleca się użycie innej metody. Jeśli to możliwe, zwierzęta powinny być uśpione lub znieczulone przed przeprowadzeniem dyslokacji.
2.1.5 Dekapitacja
Procedury tej używano do uśmiercania ryb, płazów, ptaków, gryzoni i małych królików. Dekapitacja polega na oddzieleniu szyi zwierzęcia w okolicy głowy za pomocą ostrego narzędzia. Nie zaleca się używania nożyczek chyba, że są specjalnie dostosowane do gatunku zwierzęcia (mają wystarczająco długie ostrza) i, że siła ich zacisku jest wystarczająco duża do przecięcia szyi jednym ruchem. Dekapitacja powinna być przeprowadzana za pomocą specjalnie do tego celu przeznaczonych gilotyn, zapewniających błyskawiczne odcięcie głowy we właściwym miejscu (Clifford 1984).

Przedmiotem dyskusji była sprawa dłu­gości czasu potrzebnego do utraty przyto­mności po odcięciu głowy, zarówno u kręgowców ciepło-, jak i zimnokrwistych (Allred i Berntsen 1986, Andrews i wsp. 1993, Blackmore 1993, Holson 1992, Lorden i Klemm 1987, Mikeska i Klemm 1975, Reily 1993, Tidswell i wsp. 1987, Vanderwolf i wsp. 1988). Ponieważ czas ten nie został dokładnie poznany, sugeruje się uprzednie znieczulenie lub uśpienie zwierzęcia (Smith i wsp. 1986). Z drugiej strony, postępowanie związane ze wstrzyknięciem przed dekapitacją środka usypiającego lub znieczulającego może prowadzić do dodatkowego stresu i dlatego nie jest uważane za korzystne z punktu widzenia dobrostanu zwierzęcia.

Zwierzęta będące przedstawicielami krę­gow­ców zimnokrwistych są bardzo wytrzymałe na brak tlenu i dlatego powinny być przed dekapitacją ogłuszane lub pozbawiane przy­tomności (Warwick 1986). Doświadczenia z ptakami wykazują zauważalne reakcje nawet do 30 sekund po dekapitacji (Gregory i Wotton 1990), co sprawia, że metoda ta nie jest dopuszczalna do eutanazji osobników tego gatunku. U innych zwierząt ciepłokrwistych natychmiastowy brak dopływu krwi do mózgu i w konsekwencji niedotlenienie powoduje błyskawiczną utratę świadomości (Derr 1991), co pozwala na niestosowanie poprzedzającego ogłuszania lub usypiania. Stosowanie pik uważa się za niedopuszczalne (Komisja Wspól­noty Europejskiej 1993).

Do czasu, gdy dalsze badania potwierdzą wywoływanie przez dekapitację natych­miastowej utraty przytomności zaleca się, jeśli to możliwe, stosowanie innych metod.


2.1.6 Maceracja
Metodę tą dopuszcza się do uśmiercania kurcząt w wieku do 72 godzin, jeśli eutanazja wykonana ma być na dużej grupie osobników (Bandow 1987, Komisja Wspólnoty Euro­pejskiej 1993). Dopuszcza się stosowanie wyłącznie przeznaczonych do tego celu maceratorów i bezwarunkowo nie wolno stosować sprzętu domowego.

Bardzo małe ryby, mniejsze niż 2 cm długości, mogą być uśmiercane przez umieszczenie w woreczku na śmieci (Banister, doniesienie własne 1995).


2.1.7 Promieniowanie mikrofalowe
Metoda ta jest używana przez neurobiologów jako sposób utrwalenia metabolitów mózgu, bez utraty jego anatomicznej integralności (Moroji i wsp. 1997). W metodzie tej wolno stosować wyłącznie urządzenia specjalistyczne (nie należą do nich domowe kuchenki mikrofalowe). Związane jest to z koniecznością zogniskowania promieniowania dokładnie na odpowiedniej części mózgu. Metodę tą wolno stosować tylko do eutanazji małych zwierząt, takich jak płazy, ptaki, myszy, szczury i małe króliki (poniżej 300 g) (Zeller i wsp. 1989). Stosowanie tej metody wymaga opinii specjalisty, ale jeśli przeprowadza się ją prawidłowo, jest humanitarna, gdyż śmierć następuje w ułamkach sekund (Andrews i wsp. 1993, Bermann i wsp. 1985, Olfert i wsp. 1993). Należy zwrócić uwagę na odpowiednie ukierunkowanie  promieniowania mikrofalo­wego, przy jednoczesnym ograniczeniu do minimum operacji ustawiania zwierzęcia, wywołujących jego dodatkowy stres. Napro­mieniowanie całego ciała w temperaturze 47-49oC stosowano z dobrym skutkiem u myszy - śmierć zwierzęcia występowała w czasie krótszym niż 1 sekunda (Von Cranach i wsp. 1991a, b). Obecnie jest to dopuszczalna metoda eutanazji (Schatzmann, doniesienie własne 1995).

Metoda ta nie należy do rutynowych technik eutanazji. Ponadto należy zwrócić uwagę na bezpieczeństwo osoby przepro­wadzającej zabieg (Bermann i wsp. 1985).
METODY CHEMICZNE
W celu przeprowadzenia skutecznej eutanazji stosuje się wysokie dawki środków znieczu­lających. Za środek znieczulający uważa się preparat powodujący, w sposób kontrolowany, utratę zdolności do odczuwania wszelkich bodźców. Podanie takich środków wywołuje utratę przytomności oraz znieczulenie i zwiotczenie mięśni, wystarczające do bezbo­lesnego przeprowadzenia zabiegu.

Następstwami podania wysokich dawek środków znieczulających są: arytmia serca; zwolniony do 3 lub więcej sekund czas wypełniania naczyń włosowatych; zwolniony, zanikający lub nieregularny oddech prze­chodzący w przeponowy lub zatrzymujący się; zmiana koloru błon śluzowych i skóry na blady lub siny; znaczne spowolnienie lub zatrzymanie odruchów naczyniowo-sercowych, ośrod­kowego ukła­du nerwowego, mięśni szkie­letowych, układu pokarmowego i gałek ocz­nych; gwałtowny spadek ciśnienia krwi, powodujący głębokie niedociśnienie (średnia wartość ciśnienia 20-30 mmHg).
ŚRODKI WZIEWNE
Środki wziewne mogą być rozpylane, albo doprowadzane do specjalnych komór w postaci gazu. Komory, do których wprowadza się środki wziewne powinny być odpowiednio przygotowane, by mogły zapewnić właściwą dystrybucję gazu oraz szybką ekspozycję zwierząt na jego wysokie stężenie. Nadają się one do eutanazji wielu małych zwierząt, np. ptaków, gryzoni, kotów i małych psów (Smith i wsp. 1986). Nie stosuje się tej metody do uśmiercania królików, ze względu na ich odmienną reakcję na gazy, między innymi przejawiającą się nadmiernym pobudzeniem (Green 1979). Gady i płazy potrafią wstrzymać oddech, co powoduje, że ich usypianie mogłoby być wydłużone w czasie. Noworodki zwierzęce są mało wrażliwe na niedotlenienie, co po­woduje znaczne wydłużenie czasu uśmiercenia i dlatego zaleca się stosowanie w ich przypadku innych metod.

Ważnym zagadnieniem jest odpowiedni dobór preparatów. Nie powinny one posiadać nieprzyjemnego zapachu i nie powinny być drażniące przy wdychaniu, bo powodowałoby to dodatkowy stres. Nie dopuszcza się stosowania preparatów, które jeszcze przed utratą przytomności powodują drgawki. Podczas podawania środków wziewnych szczególną uwagę należy zwrócić na bezpieczeństwo personelu, m.in. poprzez stosowanie właściwych urządzeń. Śmierć zwierzęcia należy potwierdzić.


2.1.8 Dwutlenek węgla
W stężeniach powyżej 60% dwutlenek węgla działa jako środek usypiający i wywołuje błys­kawiczną utratę przytomności (Green 1987). Jego stosowanie w stężeniu powyżej 70% jest skuteczną i humanitarną metodą eutanazji więk­­­szości małych zwierząt. Dwutlenek węgla stymuluje ośrodek oddechowy, co wywoływać może lęk i stres zwierzęcia i jest, z estetycz­nego punktu widzenia, przykre dla osób obser­wu­jących zabieg. Dwutlenek węgla w niskich stężeniach może tworzyć kwas węglowy w kontakcie z błonami śluzowymi nosa, czego skutkiem może być, u osobników niektórych gatunków, swędzenie i nadmierne wydzielanie śluzu prowadzące do rozdrażnienia (Lucke 1979).

W przypadku większości zwierząt zaleca się ich natychmiastowe umieszczanie w ponad 70% dwutlenku węgla. Wtedy bardzo szybko tracą przytomność z powodu efektu narko­tycznego wywołanego zadziałaniem dużej dawki na mózg, bez uprzedniego niedotlenienia (Blackshaw i wsp. 1988, Forslid i wsp. 1986). Stuprocentowy dwutlenek węgla może wywołać ciężką niewydolność oddechową i związany z nią stres u jeszcze przytomnych zwierząt (van Zutphen i wsp. 1993).

Do eutanazji kurcząt zaleca się stosowanie 100% dwutlenku węgla. Wiek kurcząt nie może przekraczać 72 godzin, gdyż osobniki starsze są bardziej wytrzymałe na działanie tego gazu. Raj i Gregory (1993, 1994) oraz Raj i wsp. (1990, 1992) wykazali, że zastosowanie 60% argonu w połączeniu z dwutlenkiem węgla wywołuje u indyków gwałtowne zablokowanie funkcji mózgu. W czasie usypiania dwutlenkiem węgla starsze ptaki mogą trzepotać skrzydłami nawet, gdy są już uśpione, co czyni tą metodę trudną do przyjęcia z estetycznego punktu widzenia. Do eutanazji kur i indyków dopuszcza się niskie stężenia dwutlenku węgla (30%) w połączeniu z gazem obojętnym. W takim stężeniu dwutlenek węgla nie jest drażniący i działa przeciwdrgawkowo. Nie zaleca się jego stosowania do eutanazji ryb, ponieważ wywołuje ich wzmożoną aktywność przed utratą przytomności i działa powoli. Nie powinno się go używać również do eutanazji kotów i innych większych zwierząt, ponieważ czasem wywołuje pobudzenie (Glen i Scott 1973, Klemm 1964) a niektóre zwierzęta nie tolerują jego drażniącego odoru. Świnie kwiczą przed utratą przytomności, co wskazuje na wysoki poziom dyskomfortu (Gregory i wsp. 1987). Również inni badacze uznali stosowanie tej metody do eutanazji świń za niehumanitarne (Clifford 1984, Hoenderken 1983, Hoenderken i wsp. 1980, Reilly 1993) mimo, iż Wspólnota Europejska i krajowe wytyczne na temat uboju uznały ją za dopuszczalną (Komisja Wspólnoty Europejskiej 1993, Ministerstwo Rolnictwa, Żywności i Rybołówstwa 1993). Inne badania wskazują, że gwałtowne reakcje zwierząt mogą również wystąpić po utracie przytomności (Andrews i wsp. 1993, Erhardt i wsp. 1989, Forslid i wsp. 1986, Mullenax i Dougherty 1963). Do czasu uzyskania nowych wyników badań nad reakcją świń na usypianie CO2 zaleca się stosowanie innych metod. Ze względu na długi czas indukcji metoda ta nie jest dopuszczalna do eutanazji kręgowców zimnokrwistych. Noworodki są szczególnie mało wrażliwe na działanie CO2 (30-60 minut do utraty przytomności) (van Zutphen 1993), w zależności od stopnia dojrzałości w momencie urodzenia (bardziej dojrzałe są wrażliwsze na działanie CO2). Dlatego metoda ta nie powinna być stosowana do eutanazji zwierząt młodszych niż 2 tygodnie. Dwutlenek węgla nie powinien być stosowany do eutanazji zwierząt nurku­jących np. norek, ze względu na ich zdolność do długiego wstrzymywania oddechu.

Przeprowadzono badania, w których do CO2 dodano tlen, co miało zapewnić śmierć zwie­rzęcia na skutek narkotycznego działania CO2, a nie na skutek niedotlenienia (Iwarsson i Rehbinder 1993). U osobników niektórych ga­tun­ków spowodowało to zmniejszenie stresu i niepokoju, ale czas indukcji był dłuższy (Blackmore 1993). Hewett i wsp. (1993) nie obserwowali korzystnych efektów stosowania mieszanek CO2/O2. Ponadto trudne może być odpowiednie mieszanie gazów w celu codziennego ich stosowania.

Dwutlenek węgla jest cięższy niż powietrze i dlatego niedokładne wypełnienie komory prze­zna­czonej do eutanazji pozwala wysokim lub wspinającym się zwierzętom na uniknięcie eks­po­zycji na gaz. Z tego powodu komora powin­na być wypełniona w 70% CO2, zanim umieści się w niej zwierzęta. Z drugiej strony wyrażane są opinie, że lepiej jest wprowadzać CO2 do komory dopiero po umieszczeniu w niej zwie­rząt. Komora powinna być skonstru­owana tak, by nie było ryzyka skaleczenia zwie­­rzęcia i powinna być wyposażona w urzą­dze­nie pozwalające na łatwe i dokładne mierzenie stężenia CO2. Należy zwracać uwagę na ograni­czenie liczby zwierząt znajdujących się w ko­mo­rze w tym samym czasie, tak by stężenie CO2 utrzymywało się stale na tym samym poziomie.

Dwutlenek węgla jest niepalny i nie wy­buchający i dlatego nie stanowi zagrożenia dla oso­by wykonującej zabieg. Nie dopuszcza się stosowania gaśnic przeciwpożarowych oraz stałego CO2 z powodu zbyt niskiej temperatury oraz hałasu powodowanego przez gaśnice.


2.1.9 Tlenek węgla
Wiążąc się z erytrocytami szybciej niż tlen, wywołuje niedotlenienie i powoduje gwałtowną śmierć (Chalifoux i Dallaire 1983). Wywołuje znikomy stres, ponieważ jest bezwonny (Blackmore 1993, Breazile i Kitchell 1969, Green 1987, Smith i wsp. 1986). Nie dopuszcza się używania tlenku węgla do eutanazji gadów, z powodu ich wolnego metabolizmu i małej wrażliwości na niedotlenienie. Dopuszcza się tą metodę do eutanazji małych zwierząt, ale w przypadku kotów i psów odgłosy oraz drgawki, mogące występować po utracie przytomności powodują, że metoda ta jest trudna do przyjęcia z estetycznego punktu widzenia. Śmierć powinna być potwierdzona metodami fi­zycznymi.

Tlenek węgla może być otrzymywany za pomocą trzech metod: reakcji chemicznej mrówczanu sodowego z kwasem siarkowym; ze spalin z silników benzynowych; oraz z komercyjnie dostępnych butli ze skom­presowanym CO. Tlenek węgla pochodzący z silnika benzynowego jest silnie drażniący dla dróg oddechowych. By mógł być stosowany do eutanazji musi ulec schłodzeniu w komorze wodnej i przefiltrowaniu, w celu usunięcia tlenków azotu i węglowodorów, utlenionych węglowodorów oraz cząsteczek węgla. W żadnym wypadku nie wolno używać wyziewów z silników wysokoprężnych. Zaleca się używanie wyłącznie komercyjnie dostępnych butli z CO. Zwierzęta powinno wprowadzać się do komory wypełnionej, w co najmniej 6% objętościowo, ze źródła 100% CO.



Ze względu na wysoką szkodliwość i niebezpieczeństwo grożące osobie przeprowadzającej zabieg eutanazji, powinna ona być wyposażona w odpowiednie, szczelne urządzenie gazowe i zachować szczególne środki ostrożności. W pomieszczeniu, w którym przeprowadzany jest zabieg eutanazji należy zainstalować monitory poziomu tlenku węgla.
2.1.10 Lotne wziewne środki znieczulające
W przypadku stosowania substancji ciekłych należy szczególnie uważać, by nie weszły one w bezpośredni kontakt z ciałem zwierzęcia. W celu zapobieżenia wystąpieniu niedotlenienia należy zabezpieczyć dopływ powietrza lub tlenu (Andrews i wsp. 1993). Kontakt ze śladowymi nawet ilościami gazów znieczu­lających uważany jest za czynnik ryzyka dla zdrowia ludzkiego i dlatego zaleca się używania szczelnych urządzeń gazowych. Lotne wziewne środki znieczulające nie są ani palne ani wybuchowe.
Halotan - jest powszechnie stosowany do eutanazji małych zwierząt laboratoryjnych, ze względu na szybkość działania i brak wywoływania stresu. Działa on poprzez blokowanie funkcji układu naczyniowo-krążeniowego i oddechowego (Green 1987).
Enfluran - jest powszechnie stosowany do eutanazji małych zwierząt laboratoryjnych, ze względu na szybkość działania i brak wy­woływania stresu (Green 1987). Działa on poprzez blokowanie funkcji układu naczy­niowo-krążeniowego i oddechowego. Ponieważ tylko śladowe jego ilości metabolizowane są w wątrobie, może być bardziej przydatny od halotanu, jeśli przeprowadzane są badania toksykologiczne lub metaboliczne.
Izofluran - jest powszechnie stosowany do eutanazji małych zwierząt laboratoryjnych, ze względu na szybkość działania i brak wywoływania stresu. Działa on poprzez blokowanie funkcji układu naczyniowo-krążeniowego i oddechowego. Z powodu drażniącego zapachu nie powinno się go stosować do eutanazji zwierząt, które mają zdolność wstrzymywania oddechu. Jest szczególnie użyteczny w sytuacji, gdy wątroba ma być użyta do badań toksykologicznych lub mikrosomalnych, ponieważ jego metabolizm odbywa się poza wątrobą.
Środki stosowane do eutanazji zwierząt wodnych, wchłaniające się przez skórę i przez skrzela
2.1.11 Benzokaina (aminobenzoesan etylowy)
Zastosowanie tego preparatu, rozpuszczonego przed dodaniem do wody w acetonie, jest sku­teczną i humanitarną metodą uśmiercania ryb i płazów. Działa on przez zablokowanie funkcji oś­rodkowego układu nerwowego. Jego skutecz­ność nie zależy od pH, ale obniża on pH wody w zbiorniku i dlatego, by uniknąć podrażnienia należy ją doprowadzić do pH 7,5 (Brown 1988, Summerfelt i Smith 1990). Czas rozkładu tego preparatu w wodzie wynosi 4 godziny, co czyni go bezpiecznym dla środowiska i personelu. Śmierć powinna być potwierdzona metodami fizycznymi.

2.1.12 Metanosulfonian trikainy (zbuforowany MS-222)
Zastosowanie MS-222 jest bezpieczną i humanitarną metodą eutanazji ryb i płazów. Stosowano go w postaci wstrzyknięć do­mięśniowych do eutanazji węży i aligatorów, ale ze względu na długi okres indukcji, powodował wzrastający stres. Działa przez zablokowanie funkcji ośrodkowego układu nerwowego. Jest rozpuszczalny zarówno w słonej, jak i słodkiej wodzie, ale w celu zminimalizowania podrażnienia i uszkodzenia tkanek, wymaga zobojętnienia przy pomocy dwuwęglanu, imidazolu, kwaśnego fosforanu sodowego lub wodorotlenku sodowego (Brown 1988).

Skuteczność MS-222 zależy od gatunku i rozmiaru zwierzęcia oraz od temperatury i twardości wody. MS-222 jest nietrwały w świetle słonecznym, dlatego jego roztwory wyjściowe powinny być przechowywane w ciemnych naczyniach. Można go stosować w połączeniu z chinaldyną lub siarczanem chinaldyny, co zwiększa ich skuteczność i pozwala na obniżenie dawek w porównaniu ze stosowaniem każdego z preparatów oddzielnie.


2.1.13 Etomidat i metomidat
Obydwa są nie-barbituranowymi preparatami chemicznymi, które działają przez zahamowanie funkcji ośrodkowego układu nerwowego. Działają stosunkowo szybko i ich stosowanie do eutanazji ryb uważa się za humanitarne. Bardzo dobrze rozpuszczają się w wodzie (Brown 1988, Summerfeld i Smith 1990).
2.1.14 Chinaldyna (2-metylochinolina)
Preparat ten jest powszechnie stosowany do humanitarnego uśmiercania ryb w Stanach Zjednoczonych Ameryki (USA), natomiast w Europie jest rzadko stosowany i trudno go uzyskać. Należy go rozpuścić w acetonie, co nie powoduje negatywnych skutków ubocz­nych. Ma stosunkowo długi czas indukcji w porównaniu z niektórymi innymi preparatami. Chinaldyna gromadzi się w tkankach bogatych w lipidy, takich jak mózg. Blokuje ośrodki czuciowe ośrodkowego układu nerwowego (Summerfeld i Smith 1990). Do eutanazji ryb używa się również siarczanu chinaldyny.


Pobieranie 1.49 Mb.

Share with your friends:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   18




©operacji.org 2020
wyślij wiadomość

    Strona główna