Zalecenia dotyczące eutanazji



Pobieranie 1.49 Mb.
Strona2/18
Data27.10.2017
Rozmiar1.49 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   18

1 Wstęp

W laboratoriach i ośrodkach hodowlanych zwierzęta uśmierca się z różnych powodów:



  • na końcu doświadczenia lub, gdy mogą wystąpić utrwalone niepożądane skutki;

  • by uzyskać krew lub inne tkanki w celach badawczych;

  • kiedy ból, dyskomfort i cierpienie zbliżają się do niedopuszczalnego poziomu;

  • gdy zagrożone jest zdrowie lub dobrostan zwierząt;

  • kiedy nie są one dłużej zdolne do rozmnażania;

  • gdy dana grupa zwierząt nie posiada wymaganych cech, np. odpowiedniej płci.

24 listopada 1986 roku ukazała się Ustawa Rady (Komisja Wspólnoty Europejskiej 1986) na temat regulacji prawnych i administracyjnych dotyczących ochrony zwierząt używanych do doświadczeń i w innych celach naukowych w Krajach Członkowskich Wspólnoty (86/609/EEC). Wyjątkiem od tej Ustawy jest uśmiercenie zwierzęcia zgodnie z prawną definicją doświadczenia (art. 2 (d)), jeśli jest ono przeprowadzone z użyciem najmniej bolesnej, dopuszczalnej we współczesnej praktyce metody i w zgodzie z naukowym celem pobrania krwi i innych tkanek od uśmierconych zwierząt. Dokument ten został opracowany by ułatwić wszystkim osobom, które pracują ze zwierzętami doświadczalnymi podjęcie decyzji, co do wyboru najbardziej humanitarnej i odpowiedniej dla istoty danego doświadczenia metody eutanazji. Ponieważ ustawa ta chroni kręgowce, niniejszy raport dotyczy wyłącznie eutanazji kręgowców. Art. 2 (1) określa “humanitarne metody uśmiercania” jako uśmiercanie zwierzęcia (dostosowane do danego gatunku) przy zachowaniu minimalnego cierpienia fizycznego i psychicznego.

Mimo, iż dokument ten zawiera wska­zania dotyczące eutanazji zwierząt doś­wiadczalnych, zaleca się również branie pod uwagę norm i regulacji prawnych ujętych w innych ustawach Wspólnoty Europejskiej dotyczących eutanazji zwierząt (np. w ustawie Rady 93/119/EC (Komisja Wspólnoty Europejskiej 1993)).


    1. Zasady eutanazji

Podstawowe kryteria dotyczące wyboru metod eutanazji i zachowania dobrostanu zwierząt podkreślają, że należy stosować taką metodę, która pozwala na zminimalizowanie bólu, na błyskawiczne osiągnięcie stanu nieprzy­tomności i śmierci, na ograniczenie do minimum braku swobody i zdenerwowania zwierzęcia. Wybrana metoda powinna być odpowiednia do wieku, gatunku i stanu zdrowia zwierzęcia. Powinna również ograniczać do minimum niepokój i fizjologiczny stres zwierzęcia, być skuteczną, powtarzalną, nie­odwracalną, łatwą do wykonania (w nie­wielkich dawkach, jeśli to możliwe) i bez­pieczną dla osoby wykonującej zabieg, oraz do przyjęcia z estetycznego punktu widzenia.




    1. Wyjaśnienie nazewnictwa

Słowo eutanazja oznacza łagodną śmierć i powinno być rozumiane jako akt huma­nitarnego uśmiercenia przy ograniczeniu do minimum bólu, strachu i dyskomfortu.



Przytomność to stan świadomości zwie­rzęcia, w którym może ono odbierać bodźce ze środowiska zewnętrznego i odpowiadać na nie normalnym zachowaniem, typowym dla przytomnego osobnika. Określenie brak przytomności będzie używane w przypadku stwierdzenia braku wrażliwości na bodźce zewnętrzne, tak jak obserwuje się to w przypadku śpiączki lub podczas znieczulenia ogólnego. O braku wrażliwości można mówić wtedy, gdy stwierdza się zarówno brak reakcji fizycznej na stosowane bodźce, jak i brak reakcji ze strony ośrodkowego układu nerwowego.

Ból można zdefiniować jako “negatywne odczucie, które wyzwala obronne reakcje ruchowe, prowadzi do wyuczonego unikania i może modyfikować gatunkowo swoiste sposoby zachowania, włącznie z zachowaniem socjalnym” (Zimmermann 1986). Użycie słowa ból dotyczy przytomnej reakcji na bodziec, a nie odruchowej reakcji nieprzytomnego orga­nizmu.

Zarodek definiuje się jako organizm rozwijający się z zapłodnionej lub parte­nogenetycznie aktywowanej komórki jajowej i znajdujący się w obrębie błon jajowych lub wewnątrz ciała matki. Stadium zarodkowe kończy się w momencie wylęgu lub narodzin młodego zwierzęcia (Allaby 1991).

Za płód uważa się zarodek ssaka na takim etapie rozwoju, w którym jeszcze przed momentem narodzin, widoczne są podstawowe cechy dojrzałego organizmu.

Za larwę uważa się stadium występujące po wykluciu się z jaja i poprzedzające zmiany związane z przekształceniem się w dorosły or­ganizm, mający zdolność do po­ru­szania się i do samodzielnego odżywiania (Allaby 1991).


    1. Oznaki bólu i stresu

W celu zapewnienia, że eutanazja stanowić będzie śmierć łagodną, ważna jest umiejętność prawidłowego rozpoznania oznak bólu, strachu i stresu, swoistych dla danego gatunku. Cały personel powinien być przeszkolony w zakresie umiejętności rozpoznawania swoistych dla ga­tunku, z którym ma do czynienia oznak cierpie­nia. Ocena tych objawów powinna być wstęp­nie oparta na obserwacji zmian w normalnych zachowaniach i reakcjach fizjologicznych zwie­rzęcia, wskazujących na niepokój i strach. Zależnie od gatunku są to następujące objawy:



  • wydawanie odgłosów charakterystycznych dla stanu niepokoju (nie zawsze w zakresie dźwięków odbieranych przez człowieka),

  • walczenie,

  • próby ucieczki,

  • obronna lub ukierunkowana agresja,

  • zastygnięcie w bezruchu,

  • dyszenie,

  • ślinotok,

  • oddawanie moczu, kału lub opróżnianie torebek odbytniczych,

  • rozszerzenie źrenic,

  • częstoskurcz serca,

  • pocenie się,

  • odruchowe skurcze mięśni szkieletowych powodujące dreszcze, drżenie, lub inne reakcje spazmatyczne.

Niektóre z tych reakcji mogą wystąpić zarówno u zwierząt nieprzytomnych, jak i przytomnych. Strach może spowodować zastygnięcie w bezruchu osobników niektórych gatunków, szczególnie królików i kurcząt. Ten bezruch nie powinien być interpretowany jako stan nieprzytomności, ponieważ zwierzę jest tylko porażone i pozostaje przytomne. U zarodków w 3 stadium rozwoju oraz u bardzo młodych zwierząt zarówno obwodowe, jak i korowe i podkorowe składniki systemu odczuwania bólu są dobrze rozwinięte, układy neurochemiczne są nietknięte i funkcjonalne, a ich reakcje bólowe i stres są dobrze udokumentowane (Anand i Hickey 1987). Ból może być także związany z deprywacją i/lub cierpieniem psychologicznym, wynikającym ze złego traktowania lub niewłaściwego otoczenia.

W czasie wyboru najbardziej humanitarnej dla danego zwierzęcia metody eutanazji, powinno rozważać się uprzednie zastosowanie środków uspokajających, jako sposobu zredukowania strachu i stresu. Należy jednak uwzględnić, że jest to dodatkowy czynnik, który sam w sobie może zwiększyć niepokój zwierzęcia.

W wyborze metody eutanazji należy brać pod uwagę konieczność minimalizacji strachu i dyskomfortu zwierzęcia. Przejawy stresu i zdenerwowania, zachowanie pełne niepokoju oraz wydzielanie przez przestraszone zwierzę swoistych zapachów czy feromonów może powodować wzmożoną obawę i niepokój u innych osobników. Nie powinno zapominać się, że swoiste odgłosy często wydawane są na wysokich częstotliwościach, które są poza zasięgiem słuchu ludzkiego. Dlatego, jeśli to tylko możliwe, należy unikać podczas eutanazji obecności innych zwierząt, szczególnie tego samego gatunku. Jest to szczególnie ważne w sytuacji, gdy wydawanie odgłosów lub wydzielanie feromonów występuje już w czasie wywoływania stanu nieprzytomności. Wiado­mo również, że ostatnie zwierzę w grupie przeznaczonej do uśmiercenia jest najbardziej przerażone i dlatego powinno się uśmiercać razem dwa ostatnie osobniki.


    1. Rozpoznanie i potwierdzenie śmierci

Należy tak przeszkolić cały personel, by był on zdolny do rozpoznania i potwierdzenia śmierci zwierzęcia każdego gatunku, z którym ma on do czynienia. Do najważniejszych cech potwierdzających zgon należą: zatrzymanie akcji serca i oddychania, brak odruchów oraz u małych zwierząt laboratoryjnych, obniżenie temperatury ciała poniżej 25oC. Wybór metody eutanazji zależy od gatunku, z którym mamy do czynienia. Jeśli pojawia się jakakolwiek wąt­pliwość dotycząca potwierdzenia śmierci należy dodatkowo zastosować drugą metodę uśmiercenia.




    1. Personel i jego szkolenie

Każda z metod eutanazji może być źle wykonana i dlatego personel przeprowadzający ten zabieg musi być odpowiednio przeszkolony, by wykonać go w najbardziej efektywny i humanitarny sposób. Należy również rozważać skorzystanie z konsultacji specjalistycznej.

Programy szkoleniowe powinny obej­mować: kursy z biologii stosowanych gatunków, kursy na temat metod eutanazji właściwych dla każdego gatunku oraz szkolenia na temat regulacji prawnych, wynikających z krajowych i europejskich ustaw o ochronie zwierząt. Szkolenie powinno obejmować takie zagadnienia jak: rozpoznanie bólu, strachu, stresu, niepokoju, braku czucia i śmierci osobników każdego ze stosowanych gatunków. Zaleca się przeprowadzenie szczegółowych kursów na temat metod eutanazji właściwych dla każdego gatunku, obejmujących nabycie umiejętności wyboru najbardziej huma­nitarnych i odpowiednich metod, dosto­sowanych zarówno do gatunku, jak i wymogów doświadczenia. Osoba wykonująca zabieg powinna być fizycznie zdolna do wykonania różnych technik eutanazji, jak również powinna mieć odpowiednie doświadczenie w pracy ze zwierzętami danego gatunku. Pozwala to na zminimalizowanie stresu, strachu i niepokoju zwierząt. Ponadto szkolenia powinny obej­mować zapoznanie z metodami sto­sowanymi do potwierdzenia śmierci, a także naukę obsługi niezbędnych urządzeń. Każdy kurs powinien zakończyć się oceną kompetencji szkolonego personelu.

Zabieg eutanazji powinien być przepro­wadzony przez doświadczony personel, któ­remu udało się wytworzyć więź zaufania z poszczególnymi zwierzętami. Pozwala to na zminimalizowanie stresu, strachu i niepokoju zwierząt.

Wszyscy pracownicy biorący udział w za­biegu eutanazji powinni cechować się profe­sjonalizmem i wrażliwością. Stopień dyskom­fortu doświadczanego przez ludzi obserwu­jących lub przeprowadzających którąkolwiek z form eutanazji, zależy od ich wykształcenia, filozofii życiowej i etyki związanej z zastosowaniem zwierząt w badaniach na­ukowych. Stres personelu przeprowadzającego eutanazję potęguje się wtedy, gdy występują silne więzi emocjonalne pomiędzy nim a poszczególnymi zwierzętami lub, gdy re­gularnie uśmierca się duże liczby zwierząt. Stres doświadczany przez ludzi, którzy regularnie dokonują eutanazji może powo­dować silne odczucie braku satysfakcji zawodowej lub wyobcowania, co może prze­jawiać się tendencją do absencji, agresywności, niedbałego lub nieczułego postępowania ze zwierzętami, a w konsekwencji prowadzi to do częstych zmian personelu. Nabywanie wprawy przez pracowników powinno być rozwijane przez odpowiednie programy szkoleniowe. Ocena efektywności różnych preparatów i metod może być subiektywna i powinna opierać się na wiedzy, doświadczeniu i intuicji. Niektóre spośród obserwowanych niedos­konałości i kontrowersji dotyczących posz­czególnych me­tod, mogą być oparte na raczej senty­mentalnych i estetycznych odczuciach niż na podstawach naukowych. Niektóre metody mogą być humanitarne, ale trudne do przyjęcia z estetycznego punktu widzenia. Z uwagi na dobrostan zwierzęcia, wybór metody eutanazji powinien opierać się bardziej na aspekcie humanitarności niż na wrażliwości osób, które zabieg obserwują lub wykonują. Jednakże powinno dać się personelowi możliwość odmowy przeprowadzenia eutanazji, jeśli proponowana metoda budzi ich osobistą awersję.




    1. Zasady postępowania i ogra­niczenia ruchów zwierząt

Eutanazja, podobnie jak inne procedury stosowane u zwierząt, również wymaga zdecydowanej kontroli fizycznej nad zwie­rzęciem. Stopień tej kontroli i rodzaj nie­zbędnego ograniczenia swobody określa się w zależności od gatunku zwierzęcia, szczepu, wielkości, stanu udomowienia, występowania objawów bólu lub choroby, stopnia pobudzenia, oraz stosowanej metody eutanazji. W celu zminimalizowania bólu i dyskomfortu zwierząt, zapewnienia bezpieczeństwa osoby wykonu­jącej zabieg oraz często ochrony innych zwierząt i ludzi, niezbędna jest odpowiednia kontrola. Łagodne, ale konsekwentne postę­powanie podczas zabiegu eutanazji, uwzględ­niające delikatne traktowanie, głas­kanie oraz mówienie często wywołuje uspokojenie wielu zwierząt. W celu uniknięcia zranienia zwierzęcia, bólu, lub przestraszenia, a także dla bezpieczeństwa osoby przepro­wadza­jącej zabieg, należy podczas chwytania stosować zapobiegawczo środki uspokajające i unieruchamiające.




    1. Wyposażenie

Narzędzia, wyposażenie oraz urządzenia stosowane do ogłuszania lub uśmiercania zwierząt powinny być odpowiednio zapro­jektowane i skonstruowane, a także utrzymy­wane w stanie pozwalającym na szybkie uzyskanie ogłuszenia lub śmierci. Urządzenia powinny być regularnie kontrolowane i czyszczone. Powinny być stale w dobrym stanie i posiadać zdolność do prawidłowego funkcjonowania. Krew, mocz i fekalia, które mogą powodować strach u kolejnych zwie­rząt muszą być usuwane po każdym za­biegu.




    1. Zasady utylizacji zwłok

Jeżeli zwierzęta były nosicielami czynników chorobotwórczych lub, gdy były traktowane radioizotopami bądź toksycznymi środkami chemicznymi, należy ocenić stopień ryzyka dla personelu i podjąć odpowiednie środki zaradcze w celu jego ochrony. W czasie usuwania zwłok i innych odpadów (np. wody, w której rozpuszczano środki chemiczne) należy zwrócić szczególną uwagę na to, by nie stanowiły one zagrożenia dla innych osobników, dla personelu i dla środowiska. Do eutanazji zwierząt przeznaczonych do spożycia lub wtedy, gdy zwłoki mogą dostać się do łańcucha żywieniowego nie wolno stosować metod chemicznych (za wyjątkiem dwutlenku węgla). Osoba wykonująca zabieg musi upewnić się, że jej postępowanie jest zgodne z krajowymi i międzynarodowymi regulacjami prawnymi.





  1. Pobieranie 1.49 Mb.

    Share with your friends:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   18




©operacji.org 2020
wyślij wiadomość

    Strona główna