Wyzwania rozwojowe Polski 2020



Pobieranie 1.8 Mb.
Strona2/24
Data24.10.2017
Rozmiar1.8 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   24

Wstęp


Umowa Partnerstwa jest dokumentem określającym kierunki interwencji trzech polityk unijnych w Polsce – Polityki Spójności, Wspólnej Polityki Rolnej Wspólnej Polityki Rybołówstwa. Dokument powstał na bazie Założeń Umowy Partnerstwa 2014-2020 przyjętych przez Radę Ministrów w dniu 15 stycznia 2013 roku. Przygotowując Umowę Partnerstwa brano pod uwagę zapisy unijnych i krajowych dokumentów strategicznych, dotychczasowe doświadczenia związane z wdrażaniem perspektywy 2004-2006 oraz 2007-2013. W dokumencie uwzględniono opinie partnerów społecznych i gospodarczych oraz przygotowane na potrzeby procesu programowania analizy. Dużą wagę przypisano też do efektów prac różnego rodzaju grup roboczych, spotkań bilateralnych oraz prowadzonej regularnie debaty strategicznej z udziałem partnerów społecznych i gospodarczych – w ramach Krajowego Forum Terytorialnego oraz debat eksperckich. Na kształt dokumentu miał również wpływ proces ewaluacji ex-ante. Poprzez zastosowanie modelu partycypacyjnego możliwe było wspólne wypracowywanie rozwiązań przez podmioty zaangażowane w proces przygotowania dokumentów na potrzeby perspektywy finansowej 2014-2020.

Umowa Partnerstwa przedstawia cele i priorytety interwencji wraz z podstawowymi wskaźnikami, ukierunkowanie terytorialne planowanej interwencji, opis stopnia uzupełniania się interwencji finansowanych z Polityki Spójności, Wspólnej Polityki Rolnej oraz Wspólnej Polityki Rybołówstwa, układ programów operacyjnych, zarys finansowania oraz systemu wdrażania. Wskazane cele rozwojowe do 2020 roku, wskaźniki monitorujące ich realizację oraz zakres proponowanych interwencji stanowią punkt odniesienia do określania szczegółowej zawartości poszczególnych programów operacyjnych.

Główne cele rozwojowe kraju do 2020 roku zostały sformułowane w średniookresowej Strategii Rozwoju Kraju 2020: aktywne społeczeństwo, konkurencyjna gospodarka, sprawne państwo (SRK 2020), przyjętej przez Radę Ministrów w dniu 25 września 2012 r. W latach 2014-2020 środki Unii Europejskiej (UE) będą przeznaczane na te cele związane z rozwojem kraju, które wpisują się w cele strategii Europa 2020 i realizującego ją Krajowego Programu Reform (KPR) oraz gwarantują największe efekty mnożnikowe w sferze społecznej, gospodarczej, instytucjonalnej, jak również w wymiarze terytorialnym. Stąd jako główne cele interwencji pięciu funduszy WRS (Fundusz Spójności - FS, Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego - EFRR, Europejski Fundusz Społeczny - EFS, Europejski Fundusz Rolnictwa i Rozwoju Obszarów Wiejskich - EFRROW, Europejski Fundusz Morski i Rybacki - EFMR) w latach 2014-2020 wskazano: zwiększenie konkurencyjności gospodarki, poprawę spójności społecznej i gospodarczej oraz podnoszenie sprawności i efektywności państwa.

W nowym okresie programowania większy nacisk położony zostanie na wykorzystanie potencjałów terytorialnych poprzez zintegrowane interwencje ukierunkowane na poszczególne obszary. Chodzi tu o jak najlepsze wykorzystanie zasobów (w tym także zasobów ludzkich) oraz specjalizacji terytoriów w regionach o różnym poziomie rozwoju. Większa decentralizacja wdrażania funduszy europejskich oznacza nie tylko skierowanie na poziom regionalny znacznej części środków pochodzących z tych funduszy, ale również większą odpowiedzialność regionów za wypełnienie zobowiązań wobec Komisji Europejskiej (KE). Instrumentem zapewniającym komplementarność interwencji realizowanych przez rząd i samorząd terytorialny będzie kontrakt terytorialny.

Wraz z ostatecznymi przesądzeniami dotyczącymi Wieloletnich Ram Finansowych UE oraz proponowanych rozwiązań w zakresie 5 funduszy objętych Wspólnymi Ramami Strategicznymi na lata 2014-2020, przygotowywane dokumenty strategiczne na ten okres, tj. Umowa Partnerstwa oraz programy operacyjne, będą uzupełniane i aktualizowane.


SEKCJA 1.

SEKCJA 1.A

1. Analiza potrzeb rozwojowych i potencjałów możliwych do wykorzystania oraz występujących zróżnicowań terytorialnych

1.1.(1) Główne potrzeby rozwojowe kraju, zróżnicowania terytorialne, kluczowe bariery w kontekście strategii Europa 2020


Szybki wzrost gospodarczy w czasie dwóch ostatnich dekad spowodował w Polsce istotne zmiany cywilizacyjne, społeczne i gospodarcze. Członkowstwo w UE przyspieszyło wzrost gospodarczy, ugruntowało przemiany rynkowe oraz poprawiło działania sfery instytucjonalno-regulacyjnej. Szybki rozwój kraju nie doprowadził jednak do nadrobienia wszystkich zapóźnień gospodarczych, a procesy globalizacyjne i rozwojowe zachodzące w świecie ujawniły nowe wyzwania, przed którymi stoi Polska. Przyjęcie przez Radę Ministrów w dniu 5 lutego 2013 r. Długookresowej Strategii Rozwoju Kraju. Polska 2030. Trzecia Fala Nowoczesności1 (DSRK) oraz średniookresowej Strategii Rozwoju Kraju 2020 (SRK 2020) w dniu 25 września 2012 r.2 wskazuje na osadzenie procesów zarządzania rozwojem w kategoriach realnie strategicznych, realnie innowacyjnych, związanych z formułowaniem wizji, celów oraz narzędzi niezbędnych dla ich osiągnięcia.

W latach 2007-2012 średnioroczne tempo wzrostu PKB wynosiło 3,9% (wobec 0,4% średnio w UE), co przyspieszyło konwergencję z krajami UE w zakresie poziomu PKB na mieszkańca – w 2011 r. wynosił on 64% średniej unijnej (poprawa o 12 pp w stosunku do 2006 r.). Utrzymanie wysokiego tempa konwergencji wymaga jednak zarówno utrzymania wysokiego tempa wzrostu gospodarczego, w warunkach obserwowanego w ostatnich latach jego spowolnienia”3. jak i przeciwdziałania zagrożeniu wystąpienia w Polsce tzw. „pułapki średniego dochodu”.

W obliczu niepewności co do przyszłych uwarunkowań zewnętrznych takich jak m. in.: przyszłość strefy euro, zmiana układu sił geo-ekonomicznych w świecie, nasilająca się rywalizacją o dostęp do zasobów naturalnych oraz konieczność większego uwzględniania oddziaływania decyzji ekonomicznych na środowisko, a także z uwagi na konieczność podjęcia reform strukturalnych wewnątrz kraju, m.in. reforma sektora finansów publicznych w kierunku zwiększonej koncentracji na działaniach prorozwojowych, dalsze ograniczenie dystansu rozwojowego pomiędzy Polską, a wysoko rozwiniętymi państwami UE wymaga prowadzenia polityki rozwoju stymulującej wzrost gospodarczy oparty na poprawie innowacyjności i konkurencyjności gospodarki kraju i regionów. Uruchomienie nowego modelu wzrostu gospodarczego wymaga rozwoju kluczowej infrastruktury sieciowej (transport, sieci szerokopasmowe, system energetyczny), poprawy innych niż – skądinąd malejąca - konkurencyjność cenowa siły roboczej czynników konkurencyjności gospodarki, podniesienia wydajności oraz zapewniania efektywnego gospodarowania zasobami.

Wyzwaniem dla Polski jest stworzenie warunków funkcjonowania stabilnej i dynamicznie rozwijającej się gospodarki wykorzystującej nowoczesne technologie, wysokiej jakości prace badawczo-rozwojowe i innowacje oraz doskonalący się kapitał intelektualny. Nie została zakończona restrukturyzacja sektora badawczo-rozwojowego, a relacja wydatków na B+R do PKB znajduje się – pomimo wzrostu obserwowanego nieprzerwanie od 2007 r. – na bardzo niskim poziomie (0,77% w 2011 r., wobec 2,03% średnio w UE). Należy w tym kontekście podkreślić, że Polska przyjęła jako cel krajowy Strategii Europa 2020 (EU 2020) wysokość wydatków na B+R na poziomie 1,7% PKB (wobec 3% średnio dla całej Unii Europejskiej). Szczególnie niekorzystny dla gospodarki jest niski poziom inwestycji badawczo-rozwojowych sektora przedsiębiorstw (w 2011 r.- 0,23% PKB, wobec średniej unijnej wynoszącej 1,26%). Niskie nakłady inwestycyjne na działalność badawczo-rozwojową przekładają się na niezadowalające efekty w obszarze nauki i technologii, a w konsekwencji na niską innowacyjność gospodarki. Niewielki odsetek MŚP wprowadza wewnątrzzakładowe innowacje lub współpracuje z Innymi przedsiębiorstwami, a także rozwija współpracę transgraniczną i międzynarodową. W rezultacie nie w pełni są wykorzystywane możliwości tworzenia wysokiej jakości, trwałych miejsc pracy. Polska zmaga się z problemami dotyczącymi słabych powiązań pomiędzy środowiskiem naukowym i przemysłem oraz poważnego niedoinwestowania badań i innowacji w sektorze prywatnym. Istniejące zachęty są niewystarczające, aby zapewnić skuteczne wsparcie poprzez finansowanie ze środków publicznych, w tym większą współpracę publiczno-prywatną. Fragmentaryczność, powielanie i rozproszenie działań badawczo-rozwojowych finansowanych ze środków publicznych utrudniają realizację efektywnego systemu innowacji.

W sferze wydatków badawczo-rozwojowych występuje wyraźne zróżnicowanie regionalne, a ponad połowa tych wydatków jest ponoszona w dwóch województwach (mazowieckim – z 40% udziałem w wydatkach poniesionych w 2011 r. w skali całego kraju oraz małopolskim – o udziale wynoszącym 10,4%). Na kolejnych miejscach plasują się województwa: śląskie, wielkopolskie i dolnośląskie – z udziałem od 8,8% do 6,2%. Na drugim biegunie znajdują się województwa lubuskie i opolskie (z udziałem rzędu 0,5-0,7%). Analiza udziału przedsiębiorstw w wydatkach na B+R wykazuje, że w 2011 r. najwyższy (blisko 60%) był on w województwach opolskim i podkarpackim, a najniższy w podlaskim i warmińsko-mazurskim. Pod względem nakładów na B+R w relacji do PKB capita w 2010 r. dominowało województwo mazowieckie (1,35% regionalnego PKB), a wyższe od średniej krajowej były one również w województwach: małopolskim i podkarpackim, podczas gdy zdecydowanie najniższą relację obserwowano w województwach: opolskim i lubuskim (0,13-0,14% regionalnego PKB).

Na konieczność intensyfikacji wysiłków w tym obszarze wskazuje m.in. obniżenie pozycji kraju w unijnym Rankingu Innowacyjności (Innovative Union Scoreboard – IUS). O ile w 2011 r. Polska została sklasyfikowana na 23 miejscu (jako ostatnia wśród tzw. „umiarkowanych innowatorów”), to w rankingu opublikowanym w 2013 r. spadła na miejsce 244. Dystans dzielący Polskę od europejskich liderów innowacji oraz od średniego poziomu innowacyjności w UE jest nadal znaczny zarówno w odniesieniu do kształtowania się syntetycznego wskaźnika innowacyjności5, jak i większości jego składowych - obszarami budzącymi szczególny niepokój są: brak kreatywnych wyników (zgłaszanie patentów, rejestracja znaków towarowych lub modeli biznesowych i organizacyjnych), niska atrakcyjność systemu badań oraz niska jakość otoczenia biznesu.

W obliczu powyższych uwarunkowań, poważnym wyzwaniem jest uruchomienie w najbliższym czasie potencjału innowacyjnego polskiego społeczeństwa i gospodarki w celu zbudowania nowych – wykorzystujących zaawansowane technologie - przewag konkurencyjnych polskiej gospodarki. W tym celu istotne będą zwłaszcza: stymulacja współpracy między biznesem a światem nauki, wzrost nakładów na B+R, zwiększenie udziału sektora prywatnego w finansowaniu nauki, rozwój „flexicurity” na rynku pracy oraz nowoczesne inwestycje (w tym energetyczne i w obszarze technologii informacyjnych) przyspieszające modernizację gospodarki, a także wsparcie rozwoju technologii przyjaznych środowisku, jak również technologii środowiskowych. Osiągnięcie sukcesu w budowie innowacyjnej gospodarki wymaga zwiększenia - zarówno w środowisku przedsiębiorstw, świata nauki jak i po stronie władz publicznych - świadomości znaczenia postaw proinnowacyjnych. Istotne jest także zwiększanie roli kapitału ludzkiego – budowa zdolności zasobów pracy do podejmowania działalności innowacyjnej. Należy również dążyć do stworzenia efektywnego systemu przywilejów i ulg podatkowych dla inwestorów tworzących nowe obiekty produkcyjne i miejsca pracy w sektorach sprzyjających modernizacji gospodarki oraz dokonać reindustrializacji rozumianej jako budowa przemysłu zdolnego stawić czołowo wyzwaniom nowoczesności.

Ocena innowacyjności polskich regionów wg raportu Regional Innovation Scoreboard 2012, wskazuje, że 15 województw należało do „niewielkich innowatorów”, a jedynie województwo mazowieckie zostało sklasyfikowane w grupie „umiarkowanych innowatorów”.

Za jedno z głównych wyzwań rozwojowych - zarówno w średnim jak i długim okresie – uznać należy modernizację strukturalną przedsiębiorstw, która nie tylko umożliwi wzrost ich konkurencyjności na rynku wewnętrznym oraz na rynkach zagranicznych, ale również pozwoli na pełniejsze wykorzystanie potencjału ekonomicznego kraju i regionów, przy równoczesnym rozwoju „regionalnych specjalizacji” - poprzez oparcie jak największej części produkcji na konkurencji innowacyjnością. Stworzyłoby to szansę wejścia Polski na rynki eksportowego wysoko zaawansowanych technologicznie produktów.

Kluczowe dla modernizacji polskiego przemysłu może okazać się wspieranie przez państwo realokacji zasobów z dziedzin nierozwojowych do rozwojowych, przy jednoczesnej restrukturyzacji tych dziedzin tradycyjnych, w przypadku których istnieją – uzasadnione efektywnością ekonomiczną- szanse ich ożywienia. Wspieranie modernizacji będzie skutkowało również zmniejszeniem presji na środowisko, tak by wzrost gospodarczy nie odbywał się kosztem nadmiernego zużycia zasobów i energii. Uwzględniając wyraźny niedostatek kapitału inwestycyjnego, w tym wysokiego ryzyka (venture capital) w Polsce niezbędne wydaje się jego wzmocnienie w oparciu o środki publiczne, co zwiększy szanse przyspieszenia rozwoju innowacyjnej przedsiębiorczości, która stanowi z kolei podstawę rozwoju przemysłów wysokiej techniki. Z uwagi na potrzebę przyspieszenia rozwoju tych przemysłów należy dążyć do dynamicznego uruchomiania konsorcjów (z udziałem kapitału państwowego, biznesu prywatnego i kapitału zagranicznego, instytucji naukowych i zaplecza B+R) wspierających branże i specjalizacje objęte preferencjami polityki strukturalnej państwa. Jednocześnie, z uwagi na potencjał innowacyjny dużych przedsiębiorstw istotne jest wspieranie ich dostosowań do procesów globalizacji. Wsparcie dużych przedsiębiorstw będzie mieć miejsce tylko wówczas gdy umożliwi generowanie innowacyjnych rozwiązań mogących stanowić podstawę specjalizacji kraju na rynkach międzynarodowych, a z drugiej strony spowoduje integrację w ramach swych powiązań kooperacyjnych podmiotów z sektora MŚP.

Sfera B+R jest ściśle powiązana ze wsparciem inwestycji z zakresu adaptacji do zmian klimatu, a także ochrony środowiska w kontekście wsparcia ekoinnowacji takich jak inteligentne sieci kanalizacji deszczowej, zarządzanie awariami z zakresu infrastruktury kanalizacji deszczowej i sieci wodnokanalizacyjnych. Wykorzystanie działań ze sfery B+R oraz technologii informacyjno-komunikacyjnych (TIK) powinno również przyczyniać się do tworzenia bazy danych o stanie wód jak również odpowiedniego zarządzania ryzykami związanymi ze zmianami klimatu, w tym ryzykiem powodziowym.

Należy również zintensyfikować działania na rzecz podnoszenia zdolności innowacyjnej gospodarstw rolnych oraz MŚP w sektorach rolnictwa, przetwórstwa rolno spożywczego i rybołówstwa. Sektory rolnictwa i rybołówstwa zmagają się z wyzwaniami strukturalnymi (w tym ukryte bezrobocie, niska wydajność pracy) oraz niewystarczającym ukierunkowaniem rynkowym.

Ponadto niska efektywność administracji publicznej, ograniczona dostępność usług elektronicznych, nieprzewidywalność przepisów prawnych oraz przewlekłe postępowania sądowe nie są korzystne dla biznesu i powodują bariery w prowadzeniu działalności gospodarczej.

Po stronie popytowej gospodarki należy stymulować orientację proeksportową. Natomiast po stronie podażowej należy dążyć do szerszego włączenia kapitału zagranicznego w rozwój kraju i regionów. Służyć temu powinno konsekwentne wprowadzanie w życie systemu zachęt (stanowiących istotny element „strategii kraju przyjmującego”) dla kapitału zagranicznego w rozwiązywaniu tych problemów w zamian za określone korzyści. Istotne jest promowanie inwestycji zagranicznych podejmowanych w obszarach preferencji polityki strukturalnej państwa (przede wszystkim przemysły wysokiej techniki, w tym informacyjny).

Strategicznym wyzwaniem jest również właściwe określenie miejsca Polski w handlu międzynarodowym. Dominacja krajów UE w obrotach handlowych może utrudniać - w związku z prognozowanym relatywnie niskim tempem wzrostu tych gospodarek w nadchodzących latach - zdynamizowanie polskiego handlu zagranicznego. Należy dążyć do dywersyfikacji kierunków geograficznych obrotów handlowych oraz zwiększenia udziału w nich dóbr i usług o wyższej wartości dodanej oraz wyższym poziomie nasycenia nowoczesnymi technologiami. Rozwój wymiany handlowej w dotychczas niedocenianych kierunkach (m.in. na kierunkach pozaeuropejskich (w szczególności: Azja Wschodnia, Indie i ASEAN) stwarza możliwość osiągnięcia większego bezpieczeństwa ekonomicznego Polski.

Istotne będzie również wykorzystanie szansy jaką jest konieczność rozwoju przemysłu ekologicznego (mającego według prognoz charakteryzować się w najbliższych dekadach wysoką dynamiką wzrostu) poprzez opracowanie i wdrożenie programów produkcji urządzeń i materiałów dla ochrony środowiska (szczególne służących ochronie klimatu) oraz czystych technologii przemysłowych (technologie zastępujące tradycyjne spalanie węgla), czemu może sprzyjać współpraca z przemysłem zagranicznym w wymienionych obszarach. Powyższe wyzwanie wpisuje się w konieczność stawienia czoła wyzwaniom klimatycznym oraz zapewnienia racjonalnego gospodarowania zasobami (zrównoważonego wykorzystania surowców) w celu uniknięcia zagrożenia negatywnym oddziaływaniem na rozwój gospodarki problemów energetycznych oraz związanych z ochroną środowiska na rozwój gospodarki. Pomimo relatywnie wysokiego stopnia samowystarczalności energetycznej gospodarki polskiej, charakteryzuje się ona nadal zbyt wysoką energochłonnością. W systemie energetycznym niezbędna jest modernizacja przestarzałej infrastruktury energetycznej i zapobieganie wykluczeniu energetycznemu. W analizach wskazuje się na gospodarczy i techniczny potencjał wprowadzenia ograniczeń zużycia energii, zwłaszcza w budynkach mieszkalnych i budynkach użytku publicznego, w przedsiębiorstwach, w lokalnej gospodarce energetycznej, w oświetleniu ulic oraz w produkcji energii elektrycznej. Konieczne jest wykorzystanie potencjału w zakresie odnawialnych źródeł energii (OZE) oraz osiągnięcie prawnie wiążących celów w zakresie OZE na 2020 r. Rozwój odnawialnych źródeł energii powinien być wspierany na poziomie lokalnym poprzez inwestycje zgodne z lokalnym potencjałem energetycznym. W kontekście celów polityki klimatycznej UE bardzo istotnymi wyzwaniami w perspektywie zarówno średnio jak i długookresowej będą: zmiana struktury zużycia energii, modernizacja systemu infrastruktury energetycznej, inwestycje zmierzające do dywersyfikacji źródeł energii, poprzez rozwój programu energetyki jądrowej (zgodnie z dokumentem Polityka Energetyczna Polski do 2030) a także zwiększenie otwartości polskiej energetyki w zakresie wymiany energetycznej i handlu energią w obrębie UE oraz wykorzystanie potencjału gazu łupkowego w Polsce. Opisanym działaniom towarzyszyć będzie uwzględnianie adaptacji do zmian klimatu.

W wytwarzaniu energii elektrycznej największy udział posiadają województwa śląskie i łódzkie (po 20,2%), a najniższy warmińsko-mazurskie (0,4%) i podlaskie (0,5%), natomiast największym udziałem OZE w wytwarzaniu energii elektrycznej charakteryzują się województwa: warmińsko-mazurskie (70,5%) oraz kujawsko-pomorskie (60,5%), a najniższym lubelskie (0,9%) i łódzkie (1,8%).

Analiza regionalnych zróżnicowań w zakresie ochrony środowiska wskazuje, że w przypadku zanieczyszczeń powietrza ogółem z zakładów szczególnie uciążliwych najbardziej niekorzystna sytuacja występuje w województwach śląskim i łódzkim (z udziałem w całości tego typu emisji w kraju wynoszącym w 2012 r. po 18,9%), podczas gdy najniższym udziałem w ogólnej puli zanieczyszczeń generowanych przez tego rodzaju zakłady charakteryzowały się województwa: warmińsko-mazurskie, podlaskie i lubuskie (0,7-0,9%).

Realizacja tzw. celów klimatycznych wskazanych w strategii EU 2020 oznacza dla Polski zmniejszenie zużycia energii pierwotnej do poziomu ok. 96 Mtoe w 2020 r. (w 2010 r. wynosiło ono blisko 97 Mtoe), zwiększenie wykorzystania odnawialnych źródeł energii z 10,8% w 2011 r. do 15% w 2020 r. oraz redukcję emisji CO2, która w 2010 r. wynosiła 88% poziomu roku bazowego 1990 (wobec wskaźnika 85% średnio w UE).

Istotne jest przeciwdziałanie utrzymującym się – pomimo osiągniętych postępów - brakom w zakresie kanalizacji i oczyszczania ścieków, szczególnie w kontekście znaczących różnic w tej sferze pomiędzy obszarami miejskimi i wiejskimi, utrudniających osiągnięcie spójności terytorialnej. Poprawy wymaga również zarządzanie odpadami, z uwagi m.in. na nadmierne wykorzystanie ich składowisk oraz niewystarczający recykling oraz dalsze ograniczenie emisji zanieczyszczeń atmosfery.

W ujęciu regionalnym największy odsetek odpadów zebranych selektywnie w stosunku do ogółu odpadów odnotowano w 2011 r. w województwach: małopolskim (15,2%) oraz podkarpackim, wielkopolskim i mazowieckim (od 11,7% do 11,1%), a najniższy w województwie podlaskim (6%), natomiast największym udziałem w ilości odpadów selektywnie zebranych w skali kraju charakteryzowały się województwa: mazowieckie (16,4%), śląskie (14,1%) oraz małopolskie (11,6%), a najmniejszym województwa: podlaskie (1,5%) oraz świętokrzyskie (1,6%).

Analiza regionalnego rozkładu odsetka ludności korzystającej z oczyszczalni ścieków wykazuje, że w 2011 r. najwyższy był on w województwach pomorskim (80,8%) oraz zachodniopomorskim (80,3%), a najniższy w województwach: świętokrzyskim (51,1%), mazowieckim (52,6%) i lubuskim (53,3%). W przypadku miast największym odsetkiem ludności korzystającej z oczyszczalni ścieków charakteryzowały się województwa warmińsko-mazurskie (97,1%), opolskie (96,1%) i pomorskie (96%), natomiast najniższym mazowieckie (69,2%); podczas gdy w przypadku obszarów wiejskich największy dostęp ludności – ponad 50%- do oczyszczalni ścieków odnotowano w zachodniopomorskim i pomorskim, a najniższy w łódzkim, podlaskim i lubelskim (od 17,2% do 18,0%).

Wyzwaniem w zakresie osiągnięcia odporności na zmiany klimatyczne są: deficyt zasobów wodnych, niewystarczające rozwiązania przeciwpowodziowe oraz zapobieganie ryzyku wystąpienia powodzi (wraz z wysokim narażeniem obszarów wiejskich na ulewy, powodzie i osuwanie się ziemi), jak również susze, pożary lasów oraz niekorzystne zjawiska klimatyczne w miastach. Poważnym wyzwaniem jest również skuteczna ochrona zasobów naturalnych (powietrza, wody i gleby), bioróżnorodności oraz zrównoważone wykorzystywanie zasobów morskich. W tym kontekście ważne jest uzyskanie dobrego stanu środowiska morskiego, co wymaga podjęcia szeroko zakrojonych i efektywnych działań, mających na celu ograniczenie presji i negatywnych oddziaływań na środowisko Morza Bałtyckiego.

Dodatkowo, ważnym wyzwaniem jest edukacja społeczeństwa zarówno w zakresie ochrony środowiska, w tym w zakresie gospodarki wodnej i gospodarki odpadami, jak również w kontekście dostosowania do zmian klimatu.

Dążąc do nadrobienia zaległości kraju i regionów w dochodzeniu do gospodarki wykorzystującej nowoczesne technologie, należy za obszar priorytetowy uznać rozwój sektora informatyczno-telekomunikacyjnego (i pokrewnych mu dziedzin przemysłu), w oparciu o przyciąganie kapitału zagranicznego i nowych technologii, przy równoczesnym wzmacnianiu bodźców na rzecz zwiększenia skali powstającej w Polsce produkcji finalnej o największym „wkładzie” proinnowacyjnym.

Istotnym wyzwaniem jest konieczność ograniczenia zarówno przewidywanego w prognozach demograficznych systematycznego spadku ludności Polski (mającego nasilić się po 2015 r.) jak i spadku udziału ludności w wieku produkcyjnym (wg prognoz GUS w latach 2010 -2030 może ona zmniejszyć się o ponad 3 mln osób) w warunkach postępującego zróżnicowania terytorialnego procesów demograficznych. Przeciwdziałać temu zagrożeniu powinny: polityka pronatalistyczna, wykorzystanie rezerw rynku pracy, odpowiednie rozwiązania w zakresie opieki nad dziećmi do lat 3, opieki przedszkolnej oraz nad dorosłymi osobami zależnymi, zmiany w systemie szkolnictwa i opieki zdrowotnej oraz efektywna polityka migracyjna (poprzedzona rozstrzygnięciami dotyczącymi pożądanych kierunków migracji do Polski).

Kolejnym wyzwaniem jest zwiększenie zarówno aktywności zawodowej jak i adaptacyjności zasobów pracy. Poważną barierą rozwojową jest jeden z najniższych w UE wskaźnik zatrudnienia (w 2012 r. wynoszący 64,7,% ludności w wieku 20-64 lata wobec 68,5% średnio w UE) oraz niedostosowanie edukacji do potrzeb mało elastycznego rynku pracy. Wymaga to prowadzenia aktywnej polityki stymulującej wzrost poziomu zatrudnienia oraz promującej wzrost uczestnictwa w uczeniu się przez całe życie skierowanej nie tylko do pracowników oraz osób dorosłych, ale także do przedsiębiorców sektora MŚP. Istotne jest również efektywne wykorzystanie rezerw rynku pracy (w postaci młodzieży kończącej edukację, kobiet oraz osób w wieku 50+ oraz osób związanych z rolnictwem; w tym ostatnim przypadku reorientacja zawodowa służyłaby także wsparciu zmian strukturalnych w tym sektorze). Polityki rządowe powinny przyczyniać się w sposób systemowy do kształtowania warunków dla rozwoju rynku pracy, podczas gdy od pracodawców należy oczekiwać prowadzenia polityki rozwoju firmy (w tym rozwoju czynnika pracy) odzwierciedlającej trendy makroekonomiczne. Długoterminowa poprawa sytuacji na rynku pracy wymaga usuwania barier w systemie kształcenia, a tym samym przeciwdziałania niedopasowaniu oferty edukacyjnej do wymagań pracodawców. Aktywna polityka stymulująca wzrost zatrudnienia to także działania w obszarze usług zdrowotnych, m.in. w zakresie zapewnienia dostępności do wysokiej jakości usług opieki zdrowotnej.

Celem krajowym przyjętym przez Polskę w ramach realizacji Strategii Europa 2020 w obszarze rynku pracy jest zwiększenie wskaźnika zatrudnienia osób w wieku 20-64 lata do co najmniej 71% w 2020 r. (dla UE przyjęto wskaźnik zatrudnienia na poziomie 75%). W odniesieniu do sfery kształcenia cele krajowe Strategii Europa 2020 określono jako zmniejszenie do 4,5% odsetka osób zbyt wcześnie kończących naukę (który w 2011 r. wyniósł 5,6%) oraz zwiększenie do 45% odsetka osób w wieku 30-34 lata posiadających wyższe wykształcenie (w 2011 r. wynosił on 39,1%). Na podkreślenie zasługuje fakt, że w 2012 odsetek osób przedwcześnie kończących naukę wynosił 12,8%, i więc był znacznie wyższy niż w Polsce, a cel Strategii Europa 2020 dla UE określono na poziomie 10%, a więc zdecydowanie mniej rygorystycznym niż w przypadku Polski. Również odsetek osób posiadających wyższe wykształcenie wynosił średnio w UE 35,8% i był niższy niż w Polsce.

W 2012 r. najwyższy poziom wskaźnika zatrudnienia odnotowano w województwach: mazowieckim (71,1%) i podlaskim (67,2%), a najniższy w warmińsko-mazurskim (58,5%) oraz zachodniopomorskim (60,4%). W ujęciu regionalnym najwyższą stopę bezrobocia rejestrowanego w 2012 r. odnotowano w województwie warmińsko-mazurskim (21,2%), zachodniopomorskim (18,1%) oraz kujawsko-pomorskim (17,9%), a najniższą w wielkopolskim (9,9%) i mazowieckim (10,8%).

Konieczna jest również dalsza restrukturyzacja tradycyjnych sektorów gospodarki (w tym rolnictwa charakteryzującego się występowaniem ukrytego bezrobocia w warunkach gorszego dostępu na obszarach wiejskich do usług publicznych, w tym do instrumentów rynku pracy ). Koniecznym jest nie tylko zapewnienie warunków dla rozwoju umiejętności i kompetencji kadr, ale także warunków zatrudnienia pozwalających na godzenie obowiązków zawodowych i rodzinnych, jak również odpowiednie dostosowanie środowiska pracy do zachowania wysokiej efektywności pracy osób starszych (przy równoczesnym tworzeniu odpowiednich warunków dla sprawnego funkcjonowania tych osób w całej gospodarce i społeczeństwie - związanych z dostosowaniem usług, produktów i towarów codziennego użytku do ich potrzeb i oczekiwań).

Istotne wyzwanie stanowi poprawa spójności społecznej. Pomimo wzrostu gospodarczego wysoki pozostaje – zwłaszcza na obszarach wiejskich, ale także w coraz większym stopniu na obszarach miejskich - odsetek ludności zagrożonej ubóstwem (w 2011 r. wskaźnik zagrożenia ubóstwem po transferach społecznych wynosił 17,7%6 - wobec 16,9% średnio w UE), a jako cel krajowy Strategii EU 2020 przyjęto zmniejszenie o 1,5 mln liczby osób zagrożonych ubóstwem i/lub żyjących w gospodarstwach domowych bez osób pracujących lub o niskiej intensywności pracy. Wskaźniki zagrożenia ubóstwem lub wykluczeniem społecznym w poszczególnych grupach wiekowych - nie wykluczając dzieci i osób starszych - istotnie przewyższały średnią unijną. Szybkie ograniczenie ubóstwa będzie wyzwaniem również w kontekście segmentacji rynku pracy, ubóstwa pracujących oraz dysproporcji terytorialnych (najmniej korzystna sytuacja pod tym względem ma miejsce we wschodnich i północnych województwach kraju). Rozwój sprzyjający włączeniu społecznemu wymaga wspierania wysokiego poziomu zatrudnienia, m.in. poprzez poprawę stanu zdrowia społeczeństwa i przedsiębiorczości oraz zapewnienia spójności społecznej, gospodarczej i terytorialnej.

Kolejne wyzwanie wiąże się z koniecznością dalszego mierzenia się z problemami zróżnicowań przestrzennych oraz przeciwdziałania peryferyjności określonej według tradycyjnych osi zróżnicowania poziomu życia (między miastami a obszarami wiejskimi oraz między wschodem a zachodem kraju). Peryferyjność nie ma wymiaru geograficznego lecz wynika najczęściej z barier w zakresie dostępności infrastrukturalnej, w tym głównie transportowej – niedostateczny rozwój: sieci dróg i ich niska jakość, brak wysokiej jakości połączeń kolejowych oraz brak synergii trzech rodzajów transportu - w tym niedostateczna integracja połączeń kolejowych z siecią dróg krajowych i lokalnych; teleinformatycznej – brak wysokiej jakości sieci; energetycznej – przestarzałe sieci energetyczne.

Efektem niewystarczającego rozwoju infrastruktury transportowej są utrudnienia w rozwoju terytorialnym, zarówno w odniesieniu do miast i ich obszarów funkcjonalnych, jak i obszarów o słabej dostępności do usług, a co za ty idzie ograniczenie skali efektu mnożnikowego w gospodarce. W tym kontekście bardzo ważnym wyzwaniem w perspektywie do roku 2020 jest zwiększenie zewnętrznej i wewnętrznej (międzyregionalnej i lokalnej) dostępności terytorialnej oraz włączenie Polski, jej najważniejszych ośrodków gospodarczych oraz poszczególnych regionów do europejskiego zintegrowanego systemu transportowego, umożliwiającego sprawne przewozy towarów i ludności. W perspektywie 2014-2020 do sieci autostrad w Polsce ma dołączyć spójna sieć dróg ekspresowych, co spowoduje wystąpienie efektu synergii, tj. natychmiastowej poprawy w zakresie spójności międzyregionalnej, jak również zintegrowanie z systemem europejskim.

W zakresie infrastruktury informacyjnej i komunikacyjnej (TIK)7 wyzwaniem jest natomiast przyspieszenie rozwoju infrastruktury szerokopasmowego internetu oraz zapewnienie dynamicznego rozwoju usług komunikacyjnych i rozwiązań związanych z cyfryzacją kraju - zwłaszcza dalszego rozwoju elektronicznej gospodarki: e-zdrowia, cyfrowych usług publicznych i telepracy.

Efektem niewystarczającego rozwoju infrastruktury energetycznej są z kolei przerwy w dostawach energii, której parametry wskazują niekiedy znaczne odchylenia od oczekiwanych wartości. Nasilenie tych zjawisk można określić za pomocą wskaźników ciągłości energii elektrycznej. Na obszarach nisko zurbanizowanych wskaźniki te są wielokrotnie niższe niż na obszarach miejskich, co stanowi również przejaw peryferyjności.

W kontekście przeciwdziałania pogłębianiu się zróżnicowań przestrzennych konieczne jest zmniejszenie dysproporcji pomiędzy obszarami wiejskimi a obszarami miejskimi m.in. w zakresie dostępu do infrastruktury technicznej (w tym m.in. transportowej i energetycznej) i społecznej oraz do usług publicznych, a także podjęcie działań na rzecz stymulowania wzrostu dochodów gospodarstw domowych wiejskich i miejskich oraz zwiększenie ich dostępu do instrumentów rynku pracy. Rozwój obszarów wiejskich wymaga m.in.: podniesienia ich poziomu cywilizacyjnego, wzmocnienia potencjału rozwojowego ośrodków lokalnych, pełnego wykorzystania sieci teleinformatycznych, poprawy jakości placówek edukacji, rewitalizacji miast i miasteczek oraz rozwoju wszystkich form innowacyjności (w tym m.in. poprawy jakości kapitału ludzkiego i społecznego – poczynając od wczesnej edukacji przedszkolnej , poprzez rozwój działalności badawczo-wdrożeniowej, transferu wiedzy i na wdrożeniu rozwiązań innowacyjnych kończąc). Sprostanie powyższym wyzwaniom będzie mieć kluczowe znaczenie dla poprawy mobilności (zarówno zawodowej jak i terytorialnej) mieszkańców tych obszarów oraz dywersyfikacji ich źródeł zatrudnienia z myślą o zmniejszeniu zróżnicowań dochodowych pomiędzy gospodarstwami domowymi na wsi i w mieście.

Równocześnie należy konsekwentnie realizować działania na rzecz rozwoju miast, wykorzystujące potencjał głównych ośrodków miejskich i ich obszarów funkcjonalnych do kreowania wzrostu i zatrudnienia oraz zdynamizowania rozwoju kraju. Istotne będzie wykorzystanie potencjału miast w procesach rozwoju regionalnego na obszarach problemowych o znaczeniu krajowym, przeciwdziałanie degradacji społeczno-gospodarczej i przestrzennej obszarów zurbanizowanych, poprawa ładu przestrzennego na obszarach miejskich i powstrzymanie żywiołowej suburbanizacji, poprawa jakości zarządzania i współpracy na obszarach miejskich, w tym na obszarach funkcjonalnych miast. Ponadto należy odnieść się do występujących na obszarach miejskich wyzwań o charakterze horyzontalnym w takich sferach polityka transportowa (w tym transport publiczny) na obszarach miejskich oraz zapewnić stały monitoring zjawisk społeczno-przestrzennych na obszarach zurbanizowanych.

Istotnym wyzwaniem jest maksymalizacja korzyści dla obywateli i gospodarki z tytułu zrównoważonego wykorzystania nadmorskiego położenia kraju oraz zasobów naturalnych Morza Bałtyckiego. W tym celu konieczne jest podjęcie szeregu działań wpisujących się w tworzenie nowoczesnej gospodarki morskiej, mogącej stawić czoła konkurencji zewnętrznej oraz przyczynić się do stymulowania wzrostu gospodarczego oraz tworzenia miejsc pracy. Ponieważ efektywne funkcjonowanie gospodarki morskiej wymaga sprawnego systemu transportowego, łączącego porty i aglomeracje nadmorskie z regionem, zapleczem krajowym oraz rynkiem europejskim, należy dążyć do rozwoju portów morskich w celu przekształcenia ich w intermodalne węzły transportowe sieci TEN-T oraz poprawy ich konkurencyjności. W kontekście gospodarczego wykorzystania zasobów morskich jak i zwiększenia innowacji w przemyśle morskim istotne jest ich wykorzystanie do wspierania zrównoważonego rozwoju ekosystemu morskiego oraz ochrony społeczności nadmorskich. Ważne jest tworzenie platform współdziałania przedsiębiorstw sektora morskiego i instytucji naukowych oraz zacieśnianie współpracy z państwami sąsiednimi w rejonie Morza Bałtyckiego na rzecz innowacyjnych rozwiązań w obszarze gospodarki morskiej. Niezbędny jest stały dopływ wykwalifikowanych kadr, a tym samym stały rozwój edukacji morskiej. W kontekście konieczności poprawy stanu środowiska morskiego, niezbędne jest podjęcie zakrojonych na szeroką skalę działań prowadzących do ograniczenia negatywnych oddziaływań na to środowisko. Należy również dążyć do zapewnienia racjonalnej gospodarki żywymi zasobami wód i poprawy efektywności akwakultury i sektora rybackiego, a w rezultacie do poprawy jakości życia na obszarach zależnych od rybactwa. W zakresie wykorzystania obszarów morskich dla produkcji energii i dostaw surowców energetycznych, istotnym wyzwaniem jest również bodowa nowej i rozbudowa istniejącej infrastruktury morskiej, przesyłowej i magazynującej, służącej do optymalnego wykorzystania zasobów energetycznych państwa. Dywersyfikacja źródeł i kierunków dostaw surowców energetycznych przyczyni się do spełnienia wymaganych prawem UE wskaźników produkcji energii ze źródeł odnawialnych. Powyższym działaniom sprzyjać będzie rozwój morskiego planowania przestrzennego oraz zintegrowane zarządzanie obszarami przybrzeżnymi mające na celu zapewnienie sprawnego funkcjonowania polskiej administracji morskiej oferującej wysokiej jakości profesjonalne usługi dla branży morskiej.



W najbliższych latach należy zintensyfikować przygotowania gospodarki do przystąpienia do strefy euro, przy czym osiągnięcie gotowości do członkostwa jest – niezależnie od horyzontu czasowego samej akcesji do Unii Gospodarczej i Walutowej - korzystne dla gospodarki kraju oraz wzmocnienia jego pozycji międzynarodowej. Kluczowe jest w tym kontekście osiągnięcie trwałej konkurencyjności oraz stworzenie instrumentów, które pozwolą gospodarce skutecznie reagować na sytuacje kryzysowe. Wśród koniecznych zadań należy wymienić m.in. zwiększenie podaży pracy, zmianę struktury wydatków z bieżących na inwestycyjne, dostosowanie systemu edukacji do wymagań nowoczesnej gospodarki oraz zapewnienie społecznego poparcia dla procesu przyjmowania wspólnej waluty. W ramach działań zmierzających do obniżenia relacji deficytu sektora finansów publicznych oraz długu publicznego do PKB należy uwzględnić ewentualne niebezpieczeństwo osłabienia koniunktury gospodarczej zbyt głębokim ograniczeniem wydatków - które będzie mieć głębokie, niekorzystne reperkusje dla sfery realnej gospodarki prowadząc do spadku inwestycji sektora prywatnego, konsumpcji indywidualnej i zbiorowej oraz znacznego wzrostu bezrobocia.

Ponieważ fundamentem efektywności we współczesnym zarządzaniu jest sprawne państwo8, należy dążyć do usprawnienia struktur organizacyjnych, uproszczenia nadmiernie rozbudowanych procedur oraz tworzenia spójnego i  przejrzystego ustawodawstwa (m.in. poprzez efektywne wykorzystanie rozwiązań w zakresie oceny skutków regulacji). Konieczne jest podnoszenie oraz właściwe ukierunkowanie aktywności instytucji publicznych - prowadzące do zwiększenia ich orientacji na potrzeby społeczne oraz na efekty podejmowanych działań. Kluczowe jest zapewnienie zadowalającej dostępności i jakość usług publicznych oraz poprawa społecznego wizerunku instytucji publicznych. Należy również podejmować działania zmierzające do usprawnienia funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości oraz służb odpowiedzialnych za utrzymanie bezpieczeństwa i porządku publicznego, a także dążyć do prowadzenia nowoczesnej komunikacji zarówno z obywatelami jak i wewnątrz administracji - z myślą o podnoszeniu poziomu wzajemnego zaufania między państwem a obywatelami. Niezwykle istotne jest również osiągnięcie poprawy stanu wzajemnego zaufania między obywatelami.

Szczególnie istotne znaczenie w doborze instrumentów odpowiadających wskazanym wyzwaniom rozwojowym kraju mają silne zróżnicowania regionalne. W okresie 2007-2012 w polskich regionach miały miejsce intensywne procesy rozwojowe, stymulowane w dużej mierze możliwościami oferowanymi przez polityki unijne, wciąż jednak duże zróżnicowanie regionalne pozostaje w Polsce istotnym problemem. Przeważająca część aktywności ekonomicznej kraju jest skoncentrowana w głównych aglomeracjach, w szczególności w regionie stołecznym – w województwie mazowieckim w 2010 r.9 PKB per capita osiągnął poziom 102% średniej UE-27. Cztery województwa o największym potencjale gospodarczym: mazowieckie, śląskie, wielkopolskie i dolnośląskie wytwarzały w 2010 r. ponad połowę (53,1%) krajowego PKB . Z kolei pięć regionów tzw. Polski wschodniej (podlaskie, warmińsko-mazurskie, lubelskie, podkarpackie i świętokrzyskie) znajduje się wśród 20 najbiedniejszych regionów UE, z PKB per capita pomiędzy 42 a 47 % średniej UE-27 Warto podkreślić znaczenie Polityki Spójności w przyspieszaniu konwergencji polskich regionów do UE, jak również w spowalnianiu tempa wewnętrznej polaryzacji kraju.

Na tle innych krajów UE poziom zróżnicowań w UE w ostatnich latach systematycznie się zmniejszał, podczas gdy w Polsce nieznacznie rósł. Współczynnik mierzący poziom zróżnicowań PKB per capita między województwami (NUTS-2) kształtuje się zacznie poniżej średniej dla UE-27 (20,7 w Polsce wobec 27,2 w UE-27 w 2009 r.). Odmienna sytuacja ma miejsce na poziomie podregionów (NUTS-3) – tu współczynnik dyspersji przekraczał średnią unijną (34,4 wobec 26,5 w UE-27 w 2009 r

Duże zróżnicowanie wykazują w ujęciu regionalnym wskaźniki dotyczące aktywności ekonomicznej ludności i rynku pracy. W 2012 r. wskaźnik zatrudnienia ludności w przedziale wieku 20-64 lata wynosił od 58,5% w województwie warmińsko-mazurskim do 71,1% w województwie mazowieckim (gdzie był nieznacznie wyższy od celu krajowego przyjętego w Strategii Europa 2020). Na podkreślenie zasługuje fakt, że zróżnicowanie regionalne wg poziomu wartości analizowanego wskaźnika znacząco odbiegało od zróżnicowania mierzonego wartością PKB per capita (w PPS) – przykładowo drugi co do wielkości poziom wskaźnika zatrudnienia (67,2%) odnotowano w 2012 r. w województwie podlaskim, a czwarty w województwie lubelskim (65,8%). Duże zróżnicowanie regionalne występuje również w przypadku stopy bezrobocia rejestrowanego, która w 2012 r. wynosiła od 9,9% w województwie wielkopolskim do 21,2% w województwie warmińsko-mazurskim, przy czym jej rozkład regionalny w większym-niż w przypadku wskaźnika zatrudnienia – stopniu był zbliżony do rozkładu w zakresie PKB per capita.

Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową (IBnGR) przygotowuje cykliczne analizy stanowiące próbę syntetycznej oceny atrakcyjności inwestycyjnej polskich województw. W edycji raportu IBnGR za 2012 r. najwyższe miejsca w rankingu uzyskały województwa: śląskie (1), mazowieckiej (2), dolnośląskie (3) i wielkopolskie (4), natomiast najniżej oceniono –podobnie jak w poprzednich latach - atrakcyjność inwestycyjną województw Polskich Wschodniej: podlaskiego (16), świętokrzyskiego (15), warmińsko-mazurskiego (14), lubelskiego (13) oraz podkarpackiego (12). Należy przy tym podkreślić, że województwa te zajmowały bardzo niskie miejsca niemal we wszystkich badanych przez IBnGR kategoriach (dostępność transportowa, zasoby i koszty pracy, rynek zbytu, infrastruktura gospodarcze, infrastruktura społeczna, aktywność województwa wobec inwestorów), zajmując czołowe pozycje jedynie w kategorii „bezpieczeństwo powszechne”.




Pobieranie 1.8 Mb.

Share with your friends:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   24




©operacji.org 2020
wyślij wiadomość

    Strona główna