Uniwersytet mikołaja kopernika



Pobieranie 3.57 Mb.
Strona16/28
Data26.10.2017
Rozmiar3.57 Mb.
1   ...   12   13   14   15   16   17   18   19   ...   28

1. Autopsja
Bezpośrednie uczestnictwo w wydarzeniach historycznych stanowiło z reguły najważniejszą kategorię źródeł wiedzy historycznej we wszystkich rozpatry­wanych procesach. Wyłączyć należy w tym miejscu problem chełmiński z racji oddalenia w czasie od momentu nadania tej ziemi Zakonowi oraz problem michałowski z powodu geograficznej peryferyjności. W pozostałych wypadkach łączny odsetek tego typu odpowiedzi wynosił około 1/3 ogółu wypowiedzi. Z reguły też wartość ich dla rekonstrukcji wydarzeń historycznych była duża. Nie można jednak tej oceny zbytnio uogólniać, ponieważ często opieraniu się na autopsji towarzyszyło niezwykle „puste” pod względem faktograficznym świa­dectwo. Dotyczy to porównań nie tylko pomiędzy świadkami zeznającymi w poszczególnych procesach, ale również wśród zbiorowości pochodzących z jednego procesu. Wysoki udział względny autopsji nie był przy tym uzależniony od pochodzenia społecznego, aczkolwiek większą możliwość bezpośredniego uczestnictwa w wydarzeniach politycznych miało wyższe duchowieństwo niż plebani czy zakonnicy. Ci ostatni bowiem ograniczali się zazwyczaj tylko do problematyki bieżącej, a nie rewindykacyjnej. Daleko większy udział względny autopsji odnosił się przede wszystkim do procesów XIV-wiecznych, kiedy to duża część świadków była naocznymi obserwatorami lub uczestnikami zmagań polsko-krzyżackich. Mniejszy, ale stosunkowo znaczny odsetek tego typu wypowiedzi w XV w. wynikał ze swoistej ciągłości historycznej problemów

rewindykacyjnych w postaci zaistnienia nowych faktów, w których uczestniczyli świadkowie. Ponadto udział autopsji wzrastał jako skutek charakterystycznej tendencji do opisu granic rewindykowanych ziem i wyznaczania granic językowych. W tej bowiem warstwie argumentacyjnej znów odwoływano się do autopsji. Odpowiednio też większy był odsetek wypowiedzi tego typu w zeznaniach świadków pochodzących z ziem będących przedmiotem rewindykacji, gdyż omawiali oni wówczas bliższą sobie tematykę. Udział autopsji odpowiednio malał, gdy odpowiadały osoby z odleglejszych geograficznie części Królestwa Polskiego, aczkolwiek zdarzały się odstępstwa od tej reguły (np. kupcy krakowscy, osoby zmieniające miejsce swojego stałego pobytu). Uwagi te bardziej dotyczą XIV niż XV w. . Z reguły także lepszą orientację ze względu na bezpośrednie uczestnictwo wykazywali urzędnicy i rycerze niż wyższy kler i plebani.


2. A pluribus fidedignis
Kategoria ta, będąca wyrazem powoływania się na źródła określone i godne zaufania, była przez ogół świadków mniej wykorzystywana niż autopsja czy publica vox et fama. Najczęściej powoływano się na nią w procesie poznańsko—krakowskim w sytuacji, gdy nie można już było odtworzyć faktów własnej pamięci lub z lektury źródeł pisanych, przy dużym już obszarze niewiedzy. Z reguły słabszej tendencji do powoływania się na autopsję towarzyszył właśnie wzrost wiadomości a pluribus fidedignis, często powiązany także ze wzrostem względnym informacji ze źródeł anonimowych. Ogólnie największą rolę kategoria ta odegrała w przypadku problematyki chełmińskiej (1330 — 32,7 %, 1422—1423 12,5 %) i michałowskiej (odpowiednia 11,3 % i 11 %). Daje się także zauważyć tendencja do wspierania stwierdzeniami tego typu sprawy rewindykacji Pomorza Gdańskiego, czyli najistotniejszego punktu w polskim programie rewindykacyjnym wobec Zakonu. W tej kwestii wiadomościom a pluribus fidedignis najbardziej ufali wyżsi duchowni i elita urzędnicza. Ponadto warto dodać, że udział tej kategorii źródeł wiedzy był wyższy w kręgach elit kościelnych i świeckich niż u pozostałych grup społecznych bez względu na przedmiot sprawy, który omawiano 7. Reprezentanci tych grup mieli na ogół dobrą orientację, że wsparcie się na osobach obdarzonych autorytetem, czyli najczęściej na osobach starszych wiekiem, na przełożonych czy dostojnikach państwa lub Kościoła, wywrze odpowiednio większe wrażenie na sędziach. Ponadto docieranie do opinii bardziej skonkretyzowanych i reprezentatywnych, a poprzez ich rangę powagi i autorytetu lepiej podlegających zapamiętaniu, stanowiło pewną łatwość dla ówczesnych elit społecznych, zaangażowanych czynnie w życie Królestwa i Kościała.
3. Publica vox et fama
Udział tej kategorii źródeł wiedzy osiągał zazwyczaj poziom powyżej 1/3 ogółu odpowiedzi. Najczęściej bywało tak, że obok wypowiedzi opierających się

Tabela V. a) Źródło wiedzy a pochodzenie społeczne


Autopsja


A. Wyż. duchowieństwo


B. Plebani


C. Zakonnicy


D. Elita urzędnicza


E. Rycerze


F. Mieszczanie


Oświad­czenia w sprawie


PROCESY


PROCESY


PROCESY


PROCESY


PROCESY


PROCESY


132&-1321


1339


1422-1423


1320-1321


1339


1422-1423


132&-1321


1339


1422-1423


1320-1321


1339


1422-1423


132B-1321


1339


1422-1423


1320-1321


1339


1422-1423


l. ziemi pomorskiej


10/35 (28,6%)


41/140 (29,3%)


86/329 (26,1 %)


6/10 (60%)


6/24 (25%)


N


N


13/37 (35,1%)


N


13/47 (27,7%)


95/253 (37,5%)


48/160 (29,8%)


5/14 (35,7%)


27/70 (35,6%)


3/19 (15,8%)


4/8 (50%)


8/29 (27,6%)


20/84 (23,8%)


2. ziemi chełmińskiej


N


2/37 (5,4%)


52/319 (16,3%)


N





N


N


1/6 (16,7%)


N


N


1/40 (2,5%)


46/159 (28,9%)


N


1/12 (8,3%)


3/35 (8,6%)


N


N


14/69 (20,3%)


3. ziemi kujawskiej


N


20/60 (33,3%)


46/165 (27,9%)


N


3/9 (33,3%)


N


N


6/17 (35,3%)


N


N


49/126 (38,9%)


21/75 (28%)


N


20/52 (38,5%)


1/10 (10%)


N


2/5 (40%)


6/24 (25%)


4. ziemi do­brzyńskiej


N


19/66 (28,8 %)


47/147 (32%)


N


2/6 (33,3%)


N


N





N


N


44/114 (38,6%)


26/62 (42%)


N


¼ (25%)


7/28 (25%)


N


22/25 (40%)


N


5. ziemi mi-chalowsidej


N


4/29 (13,8%)


38/229 (16,6%)


N





N


N





N


N


23/81 (28,4%)


26/112 (23,2%)


N


3/26 (11,5%)





N





10/63 (15,9%)


A pluribus fidedignis


A


B


C


D


E


F


l


8/35 (22,8%)


19/140 (13,6%)


30/329 (9,1 %)





3/24 (12,5%)


N


N


1/37 (2,7%)


N


3/47 (6,4%)


21/253 (8,3%)


37/160 (22,9%)





2/70 (6,1%)


3/19 (15,8%)





1/29 (3,4%)


12/84 (14,3%)


2


N


11/37 (29,8%)


29/319 (9,1 %)


N


2/3 (66,7%)


N


N


2/3 (66,7%)


N


N


13/40 (32,5%)


33/159 (20,7%)


N


4/12 (33,3%)


2/35 (5,7%)


N


N


9/69 (13%)


3


N


4/60 (6,7%)


6/165 (3,6%)


N








N





N


N


5/126 (4%)


13/55 (17,3%)


N


2/52 (3,8%)





N


1/5 (20%)


2/24 (8,3%)


4


N


4/66 (6,1%)


9/147 (6,1 %)


N





N


N





N


N


7/116 (6,1%)


5/62 (8,1 %)


N





1/28 (3,6%)


N


2/25 (3,6%)


N


5


N


4/29 (13,8%)


26/229 (11,3%)


N





N


N





N


N


9/81 (11,1 %)


13/112 (11,6%)


N


3/26 (11,5%)


1/13 (7,7%)


N


N


6/63 (9,5%)

c. dalszy tabeli V. b)



Publica vox et fama


A


B


C


D


E


F


l


7/35 (20%)


49/140 (35%)


111/329 (33,7%)


4/10 (40%)


13/24 (54,2%)


N


N


14/37 (37,8%)


N


14/47 (29,8 %)


105/253 (41,5%)


51/160 (31,6%)


9/14 (643 %)


31/70 (41,1 %)


5/19 (26,3 %)


2/8 (25%)


8/29 (27,6%)


24/84 (28,6%)


2


N


17/37 (46%)


123/319 (38,6%)


N


1/3 (33,3%)


N


N


2/6 (33,3%)


N


N


17/40 (42,5%)


36/159 (22,6%)


N


7/12 (58,3%)


5/35 (14,3 %)


N


N


26/69 (37,7%)


3


N


23/60 (28,3%)


53/165 (32,1 %)


N


4/9 (44,4%)


N


N


7/17 (41,2%)


N


N


51/126 (40,5%)


17/75 (22.7 %)


N


20/52 (38,5%)


2/10 (20%)


N


1/5 (20%)


11/24 (45,8%)


4


N


31/66 (47%)


52/147 (35,4%)


N


3/6 (50%)


N


N


2/4 (50%)


N


N


48/114 (42,1 %)


24/62 (38,7%)


N


¼ (25%)


12/28 (42,9%)


N


19/55 (34,5%)





5


N


11/29 (37,9%)


68/229 (29,7%)


N


2/3 (66,7%)


N


N


2/3 (66,7%)


N


N


38/81 (40,7%)


41/112 (36,6%)


N


17/26 (65,4 %)


1/13 (7,7%)


N


N


18/63 (18,6%)


Źródła pisane (4a+4b)


A


B




C


D


E


F


l





1/140 (4,3%)


43/329 (13,1%)





1/24 (4,2%)


N


N





N





2/253 (0,8%)


5/160 (3,7%)

















1/84 (1,2%)


2


N


4/37 (10,8%)


20/319 (63%)


N





N


N


1/6 (16,7%)


N


N


2/40 (5%)


3/159 (1,9%)


N








N





1/69 (1,4%)


3


N





10/165 (6%)


N





N


N





N


N








N








N








4


N





7/147 (4,8%)


N





N


N





N


N








N








N


1/55 (1,8%)





5


N





16/229 (7%)


N





N


N





N


N





1/112 (0,9 %)


N








N








Ignoranqa (5a+5b)


A


B


C


D


E


F


l


5/35 (14,3%)


25/140 (17,9%)


46/329 (14%)





1/24 (4,2%)


N


N


9/37 (24,3%)


N


7/47 (14,9%)


29/253 (11,5%)


16/160 (10%)





8/70 (16,1 %)


8/19 (42,1 %)


2/8 (25%)


12/29 (41,4%)


24/84 (28,6%)


2


N


2/37 (5,4%)


78/319 (24,5%)


N





N


N





N


N


3/40 (7,5%)


41/159 (25,8%)


N





25/35 071,5%)


N


N


18/69 (26%)


3


N


4/60 (6,6%)


43/165 (26,1 %)


N





N


N


4/17 (23,5%)


N


N


2/126 (1,6%)


22/75 (293 %)


N


3/52 (5,8%)


7/10 (70%)


N


1/5 (20%)


4/24 (16,7%)


4


N


4/66 (6%)


30/147 (20,4%)


N





N


N


2/4 (50%)


6/62 (9,7%)


N


2/114 (1,7%)


6/62 (9,7%)


N





8/28 (28,6 %)


N


2/55 (3,6%)


N


5


N


6/29 00.6%)


77/229 (13%)


N


1/3 (».!%)


N


N


1/3 01.1%)


N


N


2/81 (2,»%)


3/112 (27.7%)


N




11/13 (84,* %)


N


N


28/63 (4’M %)




Pobieranie 3.57 Mb.

Share with your friends:
1   ...   12   13   14   15   16   17   18   19   ...   28




©operacji.org 2020
wyślij wiadomość

    Strona główna