Uniwersytet mikołaja kopernika



Pobieranie 3.57 Mb.
Strona11/28
Data26.10.2017
Rozmiar3.57 Mb.
1   ...   7   8   9   10   11   12   13   14   ...   28

Rozdział III



ŹRÓDŁA WIEDZY HISTORYCZNEJ ŚWIADKÓW W PROCESACH POLSKO-KRZYŻACKICH W XIV-XV w.

Akta procesów polsko-krzyżackich w XIV-XV w. stanowią doskonałą podstawę do badań rodzajów i ilości źródeł wiedzy historycznej świadków, a należy, Jate te-już napisana, traktować ich jako zbiorowość będącą szeroką reprezentacją społeczeństwa polskiego, także wiedzy historycznej ogółu Polaków w tym okresie. Przedmiotem rozdziału będzie zbadanie rozkładu źródeł miedzy historycznej świadków w zależności od pozycji socjalnej i ich po­chodzenia geograficznego. Status społeczny został dla poszczególnych świadków określony w rozdz. I. Odpowiedzi świadków na pytania o źródła ich wiedzy można sklasyfikować w pięciu grupach. Pierwszą grupę (l) stanowiła autopsja, obejmująca stwierdzenia w rodzaju: vidit et presens fuit, fuit personalitem, per Experienciam, czyli sytuacje, kiedy zeznający był naocznym świadkiem wydarzeń lub za takiego się uważał. Bardziej złożoną grupę stanowiły odpowiedzi, których źródłem była informacja od osób wiarygodnych (2), czyli afidedignis personis. Obejmowały one te przypadki, kiedy świadek znał wydarzenią/a suis senioribus, ab antiquioribus, a multis allisjidedignis de quorum nominibus non bene recordatur, ab hominibus de dicta ferm, ab omnis quifugiebant a dicta terra, a parentibus mis, aprocuratoribus, audmsse ab illis quaefuerunt, a bonis et grayibus personis, a fratre suo, a maioribus, ab incolis, ab Aveo suo, a mercatoribus de Gdańsk, a patre, de quodam Episcope etc. Często także wymieniano z imienia i urzę­du osoby zdaniem świadka godne zaufania jako źródło prawdziwej informa-qi. Bardzo poważną grupę źródeł wiedzy (3), istotną dla sędziów w proce­sach średniowiecznych, były odpowiedzi nawiązujące do opinii publicznej {publica vox et fama). Były to wypowiedzi w rodzaju per famom et auditum, est notorium, ab aliis apluribus, ab omnis, de memoria hominum in contrario non existit, quod homines dicunt et locuntur, f omam publica referente, de communiter per aliis cantabatur notorium, communiter et reputatur publice palom est no-torie, per auditum et communem famom. Czwartą grupę (4) obejmują te odpowiedzi, które nawiązywały do źródeł pisanych, przy czym wyodrębniono tu dwie podgrupy: 4a) źródła opisowe (kroniki, roczniki, hagiografia, gęsta); 4b) źródła aktowe (dokumenty, akta procesowe). Ostatnią kategorię od-

powiedzi stanowiła ogólnie pojęta ignorancja świadków (5) rozłożona na trzy możliwości: 5a) nihii scire — świadek sam mówi, że nic nie wie na temat odpowiedniego artykułu; 5b) brak odpowiedzi; 5c) brak podania źródła wiedzy. Ostatnia podgrupa odpowiedzi ujęta w ten sposób nie określa w pełni niewiedzy świadka, gdyż w zasadzie powinna ona być interpretowana jako autopsja lub publica vox et fama, lecz trudno często z kontekstu wypo­wiedzi określić precyzyjnie rzeczywiste źródło wiedzy zeznającej osoby. Wy­rażała ona bowiem nierzadko w tym przypadku pewne przypuszczenia, wia­rę w jakiś fakt, bez konstatacji niewiedzy. Najczęściej dotyczyło to odniesienia się świadka do poniesionych przez skarb królewski strat powstałych w wy­niku licznych agresji militarnych lub okupaqi poszczególnych rewindykowa­nych terytoriów Królestwa Polskiego przez Zakon. Swoistą trudność stano­wiło wyodrębnienie grup (2) i (3). Przyjąć należy, że do grupy (3) powinny być włączone opinie wyrażane w sposób mniej lub bardziej anonimowy, natomiast do drugiej grupy wypowiedzi, w których świadkowie podpierali się autoryte­tem osób podanych z imienia lub o bliżej określonej proweniencji. Pewnym utrudnieniem jest także sposób odpowiedzi świadków na pytania sędziów, czy jest o danym fakcie publica vox et fama. W tych przypadkach kwalifiko­wano te wypowiedzi do grupy (3), jako opinię anonimową, pamiętając, że pochodzić ona mogła także ze świadectw konkretnych osób lub określonego kręgu społecznego lub geograficznego. Warto także nadmienić, iż w sytuacji, kiedy w protokołach łączono oświadczenia dotyczące kilku artykułów, autor pracy ujmował je w swoich obliczeniach, stosownie do ich treści, jako od­powiedzi względem odpowiednich artykułów oskarżenia1. W badaniach nic ujęto natomiast wypowiedzi tych świadków, którzy pominęli z własnej lub sędziów woli artykuły rewindykacyjne. Uwzględnienie tych oświadczeń ja­ko „brak odpowiedzi” komplikowałoby tylko przejrzystość wyników badaw­czych. W rezultacie brano pod uwagę te spośród zeznań, w których świadko­wie przynajmniej raz odpowiedzieli na któryś z artykułów rewindykacyjnych. Badania przeprowadzono osobno dla oświadczeń:


a) w sprawie ziemi pomorskiej (Pomorze Gdańskie);

b) w sprawie ziemi chełmińskiej;

c) w sprawie ziemi kujawskiej;

d) w sprawie ziemi dobrzyńskiej;



e) w sprawie ziemi michałowskiej.
Porównano jednocześnie rozkład poszczególnych kategorii źródeł wiedz. historycznej w ujęciu chronologicznym na przestrzeni XIV-XV w. dla wyodręb” | nionych grup społecznych i geograficznych. Całość materiału badawczego ujęte w tabelach I-VI.

Tabela l. Zeznanie Jana z Kisielewa (art. 1-XV111)

Nr pyt.


Rewin. z. pomorskiej


Rewin. z. chełmińskiej


Rewin. z. kujawskiej


Rewin. z. dobrzyńskiej


Rewin. z. michaiowskiej


Łącznie


l


2


3


4


5


l


2


3


4


5


l


2


3


4


5


l


2


3


4


5


l


2


3


4


5


l


2


3


4


5


a


b


a


b


c


a


b


a


b


c


a


b


a


b


c


a


b


a


b


c


a


b


a


b


c


a


b


a


b


c


I






















x
































































x












II


















x




x




























































x




x












III






















x
































































x












IV




x


x














































































x


x












V


x




x












































































x




x












VI






x
















































































x












VII






x
















































































x












VIII


































































































IX


































x




x












































x




x












x


































x




x












































x




x












XI


































x
















































x
















XII


















































x




x




























x




x












XIII


















































x




x




























x




x












XIV


















































x
































x
















XV


















































x
































x
















XVI




































































x


x














x


x












XVII








































x




























x


x














x


x












XVIII
















































































x
















x


SUMA

l


l


4


-



-



-



-



-



l



-



3



-



-



-



-



-



3



-



2



-



-



-



-



-



4



-



2



-



-



-



-



-



-



2


2


-


-


-


-


l


9


3


13

-


-


-


-


l



Tabela II. Źródła wiedzy historycznej świadków zeznających w procesach polsko-krzyżackich

W sprawie rewindykacji

Pomorza Gdańskiego


W sprawie rewindykacji ziemi chełmińskiej


W sprawie rewindykacji ziemi kujawskiej


W sprawie rewindykacji ziemi dobrzyńskiej


W sprawie rewindykacji ziemi michałowskiej


Źródło wiedzy


Procesy


Procesy


Procesy


Procesy


Procesy


1320-1321


1339


1422-1423


1339


1422-1423


1339


1422-1423


1339


1422-1423


1339


1422-1423


l


38

(33,3%)


190

(34,4%)


157

(25,3 %)


5

(5,1 %)


115

(19,8 %)


100

(37,2%)


74

(27,3%)


88

(35,3%)


80

(33,8%)


30

(21,1%)


74

(17,8%)


2


11

(9,6%)


47

(8,5%)


82

(13,2%)


32

(32,7%)


73

(12,5 %)


12

(4,5%)


21

(7,7%)


13

(5,2%)


15

(6,3%)


16

(11.3%)


46

(11%)


3


36

(31,6%)


220

(39,8 %)


191

(30,8 %)


44

(44,9%)


190

(32,6%)


106

(39,4%)


83

(30,6%)


104

(41,8%)


88

(37,1 %)


65

(45,8%)


128

(30,7%)




4

a







26

(4,2%)


1

(1%)


15

(2.6%)





3

(1,1 %)





1

(0,4%)





5

(1,2%)


b




8

(1,4%)


23

(3,5%)


6

(6,1 %)


9

(1,5%)





7

(2,6%)


1

(0,4%)


6

(2,5%)





12

(2,9%)


5

a




19

(3,4%)


21

(3,4%)


4

(4,1 %)


59

(10,1 %)


4

(1,5%)


44

(16,2%)


9

(3,6%)


20

(8,4%)


6

(4,2%)


45

(10,8 %)


b

14

(12,3%)


65

(11,8%)


72

(16,4%)


1

(1 %)


103

(17,7%)


9

(3,3%)


29

(10,7%)


1

(0,4%)


24

(10,1 %)


3

(2,1 %)


101

(24,2%)


c

15

(13,2%)


3

(0,5%)


20

(3,2%)


5

(5,1 %)


18

(3,1 %)


38

(14,1 %)


10

(3,7%)


33

(13,2%)


3

(1,3%)


22

(15,5%)


6

(1,4%)


Razem


114

(100%)


552

(100%)


592

(100%)


98

(100%)


582

(100%)


269

(100%)


271

(100%)


249

(100%)


237

(100%)


142

(100%)


417

(100%)





Pobieranie 3.57 Mb.

Share with your friends:
1   ...   7   8   9   10   11   12   13   14   ...   28




©operacji.org 2020
wyślij wiadomość

    Strona główna