Uniwersytet łÓdzki



Pobieranie 452.03 Kb.
Strona5/15
Data29.10.2017
Rozmiar452.03 Kb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   15

2. STRES



2.1 Stres- definicja pojęcia, związek z satysfakcją z życia

W poprzednim rozdziale przedmiotem rozważań była satysfakcja z życia. Rozdział ten poświęcony jest omówieniu tematyki dotyczącej stresu, jego uwarunkowań, związków z satysfakcją życiową oraz z sytuacją uzależnienia i współuzależnienia.

Niniejszy podrozdział został poświęcony pojęciu stresu oraz jego powiązaniom z satysfakcją z życia.

Problematyka stresu zajmuje badaczy różnych dziedzin od wielu lat. W badaniach nad stresem można zaobserwować przemiany tj. od stresu biologicznego przez psychologiczny do społecznego oraz od podejścia patogenetycznego do salutogenetycznego (Sęk, 2001).

Te przemiany przyczyniły się do różnorakiego definiowania i do powstania różnych teorii stresu.

Stres bywa ujmowany w kategoriach obiektywnych, subiektywnych a także niektóre koncepcje próbują łączyć oba te ujęcia (Heszen-Niejodek, 2000).

Najogólniej klasyfikując można wyróżnić trzy główne grupy definicji stresu, z których każda akcentuje inny aspekt tego pojęcia, ujmując je jako: bodziec, reakcję, relację między jednostką a otoczeniem (Widerszal-Bazyl, 2002).

Na sposób definiowania zjawiska stresu mają również wpływ dwa główne podejścia do badań nad stresem tj. perspektywa biologiczna i psychospołeczna.

Z perspektywy biologicznej wywodzi się definicja stresu zaproponowana przez Cannona (za: Makowska, Poprawa; 1996), który rozważa zjawisko stresu przez pryzmat tzw. stanu pogotowia (emergency response), przypisując mu funkcje adaptacyjne ze względu na to, że nastawiał on i przygotowywał organizm do radzenia sobie z niebezpieczeństwem.

Również z tej perspektywy wywodzi się definicja zaproponowana przez H. Selye (1978), który po raz pierwszy wprowadził termin „stres” do nauk o zdrowiu. Stres w ujęciu tego badacza rozumiany jest jako „nieswoista reakcja organizmu na wszelkie stawiane mu żądanie” (Selye, 1978, s. 25). Zmiany te zostały określone mianem ogólnego zespołu adaptacyjnego (General Adaptation Syndrom- GAS). Badacz wyodrębnił w nim występujące po sobie fazy: stadium reakcji alarmowej, w której organizm wykazuje zmiany charakterystyczne dla początkowego momentu oddziaływania stresora; stadium odporności obejmujące opór organizmu i stadium wyczerpania pojawiające się w następstwie długotrwałego oddziaływania stresora i charakteryzujące się wyczerpaniem energii przystosowawczej (Selye, 1978).

Odróżnił on stres konstruktywny-„eustres” od destruktywnego- „distres”. Eustres wg niego powoduje pozytywną siłę motywującą, poprawiającą subiektywną jakość życia, zaś distres to osłabiający, nadmierny stres (Selye za: Everly, Rosenfeld; 1992).

Podobnie stres jako reakcję ujmuje model zachowania zasobów S. Hobfolla (2006), który opiera się na założeniu, że ludzie nastawieni są przede wszystkim na zachowanie, ochronę i permanentne odtwarzanie zasobów swojej energii. „Wystąpienie stresu można przewidywać w następujących okolicznościach: 1) zagrożenia utratą zasobów lub 2) faktyczna utrata zasobów (…) 3) kiedy zainwestowanie zasobów nie przynosi oczekiwanego zysku jednostce lub jej grupie społecznej, co jest równoznaczne ze stratą” (Hobfoll, 2006, s. 62). Stres wywołuje zarówno powstanie realnej lub antycypowanej straty, jak również sam fakt braku (rzeczywistego lub spostrzeżonego) przyrostu sił. Model ten eksponuje zarówno obiektywne, jak i subiektywne elementy stresu (Hobfoll, 2006).

Stres jako reakcja definiowany jest także w koncepcji, którą zaproponowali G. Everly i R. Rosenfeld (1992). Jest ona próbą połączenia, wspomnianych na początku niniejszego podrozdziału dwóch perspektyw- biologicznej i psychospołecznej. Stres, w tym podejściu, obejmuje szeroki zbiór reakcji prowadzących do pobudzenia psychofizjologicznego. W ekstremalnych formach prowadzą one do zwolnienia, zahamowania, czy zatrzymania funkcji systemu dotkniętego stresem. Pojawia się on w wyniku interpretacji poznawczej, czyli poprzez przypisanie bodźcowi właściwości wywołujących stres.

Natomiast inne ujęcie stresu zakłada teoria stresu J. Reykowskiego (1966), która rozpatruje stres jako bodziec. W koncepcji tej stres definiowany jest bowiem w następujący sposób: „stres nie jest immanentną cechą bodźca, tzn. nie jest taką cechą, którą można by w nim wykryć poza stosunkiem między danym czynnikiem a człowiekiem. Stres jest to cecha bodźca wynikająca z jego specyficznego stosunku do cech osobnika ludzkiego” (Reykowski, 1966, s. 210-211). Stres w tym rozumieniu zbliżony jest do pojęcia „obciążenia”. Stres psychologiczny autor ten ujmuje przede wszystkim jako czynniki stanowiące zagrożenie i zakłócenie, które ingerują w istniejący tok aktywności zmuszając jednostkę do nowej koordynacji. Jeżeli ona nie nastąpi to dążenie nie zostanie zrealizowane lub inne potencjalne dążenia (w postaci potrzeb, przekonań itp.) poniosą szkodę (Reykowski, 1966).

Stres z perspektywy bodźca ujmuje również teoria sytuacji trudnych T. Tomaszewskiego (1984), definiująca stres jako sytuację trudną. Zgodnie z tą koncepcją „przez sytuacje trudne rozumiemy, najogólniej mówiąc , takie sytuacje, w których zachodzi rozbieżność między potrzebami lub zadaniami człowieka a możliwościami zaspokojenia tych potrzeb lub wykonania zadań” (Tomaszewski, 1984, s. 134).

Trudności bądź stres subiektywny występuje wtedy, gdy naruszenie równowagi między składowymi struktury czynności wynika z cech podmiotu. Natomiast trudności (stres) obiektywny można wywnioskować z cech samego zadania lub warunków zewnętrznych w jakich zadanie to jest wykonywane. Najważniejsze sytuacje trudne to sytuacje: deprywacji, przeciążenia, zagrożenia i utrudnienia (Telerak, 2001).

Podobnie stres ujmowany jest także, w nawiązującej do powyżej opisanych, teorii sytuacji trudnych i informacyjno-regulacyjnej teorii stresu, rozwojowej teorii sytuacji trudnych M. Tyszkowej (1976). Sytuację trudną autorka definiuje jako taki „układ zadań (celów), warunków działania i możliwości działającego podmiotu, w jakim naruszona zostaje równowaga między tymi elementami w stopniu wymagającym nowej koordynacji, co powoduje przeciążenie systemu regulacji i emocje ujemne” (Tyszkowa, 1976, s. 21).

Opisane powyżej dwa różne ujęcia stresu, tj. jako bodźca i jako reakcji próbuje połączyć teoria napięcia emocjonalnego Janisa (za: Telerak, 2001), bowiem definicja stresu zaproponowana przez tego badacza obejmuje dwa aspekty zjawiska stresu: sytuację stresową oraz reakcję stresową. Stres określany jest jako „taka zmiana w otoczeniu, która typowo, tzn. u przeciętnej osoby wywołuje wysoki stopień napięcia emocjonalnego, które przeszkadza w normalnym sposobie reagowania” (Janis za: Telerak, 2001, s.66). Zdaniem autora w stresie psychologicznym można wyróżnić trzy typowe fazy. Pierwsza to faza zagrożenia, w której człowiek dostrzega oznaki niebezpieczeństwa wywołujące strach, lęk. Druga to faza działania niebezpieczeństwa, podczas której człowiek spostrzega niebezpieczeństwo, którego prawdopodobieństwo uniknięcia zależy częściowo od działań obronnych własnych lub innych osób. Trzecia faza to faza skutków stresu, podczas której człowiek spostrzega bardziej lub mniej długotrwałe negatywne skutki (Telerak, 2001).

Inne spojrzenie na zjawisko stresu cechuje podejście transakcyjne (Sęk, 2001). Przykładem takiego ujęcia stresu jest transakcyjna teoria stresu R. Lazarusa i S. Folkman (za: Telerak, 2001), która ujmuje stres jako relację między jednostką a środowiskiem. W ramach tego podejścia stres psychiczny definiowany jest jako szczególny rodzaj transakcji pomiędzy człowiekiem a otoczeniem, które to otoczenie człowiek ocenia jako nadwyrężające (taxing) lub przekraczające jego zasoby i zagrażające (endangering) jego dobrostanowi. Lazarus (za: Terelak, 2001) zwrócił uwagę, że istotą zjawiska stresu psychologicznego u człowieka jest zdolność adaptacji, czyli planowania i przewidywania przyszłych zdarzeń. W definicji stresu, w tym podejściu, uwzględnia się ocenę poznawczą podmiotu, co czyni istotą stresu psychologicznego świadome lub nieświadome poczucie człowieka, że znalazł się w niebezpieczeństwie. Ocena poznawcza zagrożenia jest rozumiana jako mechanizm oceniający, uświadamiający i interpretujący zdarzenia. W koncepcji tej wyróżniona została ocena pierwotna będąca procesem, w którym ocenia się czy docierający do mózgu bodziec jest stresorem, czy nie oraz ocena wtórna, w której wartościowaniu podlegają możliwości i zasoby radzenia sobie ze stresem. Powyżej przedstawione ujęcie podkreśla subiektywny wątek oceny zagrożenia i aktywność procesu poznawczego jakim jest ocena.

Stres ujmowany transakcyjnie jest również w werońskiej koncepcji stresu T. Marka (za: Telerak, 2001) definiującej stres z perspektywy transakcji między wymaganiami środowiska a specyficznymi cechami jednostki, podczas której występuje ocena czynnika działającego na jednostkę jako szkodliwego. Oba powyżej zaprezentowane transakcyjne podejścia do definiowania stresu uwzględniają rolę czynników poznawczych. Podobne transakcyjno-poznawcze ujęcie zjawiska stresu widoczne jest w poznawczo-kompetencyjnej koncepcji stresu H. Sęk. Stres autorka definiuje jako „dynamiczną sekwencję wzajemnie na siebie oddziałujących procesów interpretacji- wartościowania stresorów (ocena sytuacji pierwotna i wtórna), aktów zmagania się (intrapsychicznych i behawioralnych) i ocenę powtórną zmagania się z sytuacją zakłócenia relacji między oczekiwaniami i możliwościami podmiotu a wymaganiami otoczenia” (Sęk za: Telerak, 2001, s. 89). Koncepcja ta odwołuje się do kompetencji zaradczych jako poznawczego mechanizmu wyjaśniającego zarówno stres, jak i jego skutki chroniczne (Telerak, 2001). Zbliżone do zaprezentowanych powyżej koncepcji stresu, zawierających element poznawczej oceny zagrożenia, jest ujęcie stresu w teorii percepcji zagrożenia Appleya (za: Telerak, 2001), która podkreśla decydującą rolę procesu interpretacyjno-oceniającego w powstaniu stresu. Istotą definicji stresu jest w tym podejściu „spostrzeżenie zagrożenia”, które jest traktowane niekoniecznie jako akt świadomy.

Poza powyżej przedstawionymi koncepcjami ujmującymi stres jako bodziec, reakcję lub transakcję w literaturze przedmiotu stres bywa również definiowany z innych perspektyw.

Odmienny sposób definiowania stresu widoczny jest w fenomenologiczno- cybernetycznej teorii stresu M. J. Aptera (za: Telerak, 2001), która reprezentuje opozycyjną teorie stresu: napięcia vs. wysiłku. Stres- napięcie definiowane jest w fenomenologicznym ujęciu jako niezgodność (rozbieżność) między preferowanym i aktualnym poziomem motywacji. Stres- wysiłek wiąże się natomiast z pojęciem działań zmierzających do redukcji stresu- napięcia. Zgodnie z cybernetycznym podejściem stres- napięcie wiąże się z doświadczaniem sytuacji kryzysowej a stres- wysiłek z próbą radzenia sobie z tą sytuacją.

Koncepcja ta została poszerzona poprzez odwołanie się do teorii motywacji i teorii optymalnego poziomu pobudzenia (Apter, Svebak za: Telerak, 2001). W tym nowszym ujęciu oba typy stresu (napięcie i wysiłek) mogą być przeżywane jako metamotywacyjny stan teliczny i parateliczny. Stan teliczny preferuje wysoki poziom pobudzenia przeżywany jako niepokój, a w stresie chronicznym jako lęk i fobie a stan parateliczny wywołuje nudę, w stresie chronicznym prowadzi do alkoholizmu, lekomanii itp. (Telerak, 2001).

Stres bywa także definiowany z perspektywy interakcji (Heszen- Niejodek, 2000). Takie ujęcie reprezentuje wspomniane na początku niniejszego podrozdziału, salutogenetyczne podejście, którego przykładem jest model stresu Antonovsky’ego. Zgodnie z tym badaczem stresorami nazywamy „elementy wprowadzające do systemu entropię, czyli takie doświadczenie życiowe, którego cechą charakterystyczną jest brak spójności (konsekwencji), niedociążenie lub przeciążenie oraz brak wpływu na decyzje” (Antonovsky za: Sęk, Ścigała; 2000, s. 135).

Interakcyjne podejście widoczne jest także w koncepcji stresu J. Strelaua (za: Heszen-Niejodek, 2000), która podkreśla, że powodem stresu jest zakłócenie równowagi pomiędzy wymaganiami i możliwościami ich spełnienia.

Stres, w ujęciu tego badacza, jest bowiem stanem, który charakteryzowany jest przez silne emocje negatywne, takie jak, strach, lęk, złość, wrogość, a także inne stany emocjonalne wywołujące dystres oraz sprzężone z nimi zmiany fizjologiczne i biochemiczne, ewidentnie przekraczające bazalny poziom aktywacji (Strelau, 2000).

Współcześnie dominuje podejście systemowe do stresu jako złożonej relacji elementów środowiskowych, sytuacyjnych i podmiotowych, dyspozycyjnych i procesuralnych (Heszen-Niejodek, Lazarus za: Sęk, 2001).

Jak wynika z powyżej zaprezentowanych danych literatury przedmiotu stres ujmowany jest różnorodnie. Niektóre z przedstawionych dotychczas definicji stresu sugerują jego związki z satysfakcją z życia. Przykładem jest wymieniona wyżej definicja stresu Lazarusa i Folkman (za: Sęk za: Chodkiewicz, 2005), która zwraca uwagę, iż stres zagraża dobrostanowi człowieka. Koncepcja ta podkreśla także obecność dwóch podstawowych procesów, tj. oceny poznawczej i radzenia sobie, które umożliwiają organizmowi osiągnięcie bądź utrzymanie określonego dobrostanu.

Podobnie definicja stresu zaproponowana przez M. H. Appleya (za: Telerak, 2001, s. 69) określająca stres jako „stan organizmu, w którym organizm spostrzega, że jego dobre samopoczucie (czy integralność) jest zagrożone (…)” podkreśla związki stresu z satysfakcją życiową.

Także definicja Reykowskiego (1966) zwraca uwagę, iż stres uniemożliwia człowiekowi zaspokojenie potrzeb, a tym samym, zgodnie z przedstawioną w poprzednim podrozdziale koncepcją jakości życia w kontekście teorii potrzeb, ujemnie wpływa na satysfakcję życiową. Podobnie koncepcja zaproponowana przez Hobfolla (2006) uwzględnia poczucie zadowolenia, bowiem posiadanie wyróżnionych w niej kategorii zasobów, tj.: zasoby materialne, zasoby osobiste, zasoby energii, zasoby stanu, wiąże się ze stanem zadowolenia, zaś brak lub ograniczenie prowadzą do stanu stresu.

Związki stresu z jakością życia widoczne są także w definicji eustresu zaproponowanej przez H. Selyego (za: Everly, Rosenfeld, 1992), w której w odróżnieniu od innych definicji stres postrzegany jest jako czynnik, który nie tylko zagraża ale może poprawiać subiektywną jakość życia Ponadto koncepcja ta zwraca uwagę, iż wraz ze wzrostem stresu poprawia się samopoczucie do pewnego maksymalnego poziomu (optymalny poziom stresu), po przekroczeniu którego stres staje się dla jednostki szkodliwy.

Tak więc ujęcie to podkreśla, iż stres w zależności od natężenia i indywidualnych predyspozycji człowieka może prowadzić do poprawy subiektywnej jakości życia lub ją obniżać.

Podobnie wpływ stresu na jakość życia jest rozpatrywany w ramach modelu salutogenetycznego, koncentrującego się na wyznacznikach zdrowia. Podkreśla on bowiem, że rezultaty działań stresorów mogą być nawet korzystne jeżeli człowiek posiada zasoby przydatne w radzeniu sobie, tj. poczucie koherencji (Heszen- Niejodek, 2000).

Za powyższym przemawiają wyniki badań dotyczących związku poczucia koherencji z zadowoleniem z życia. Sugerują one, iż zadowolenie z życia pozostaje w silnym związku z poczuciem koherencji i jest najwyższe wśród osób o jego wysokim poziomie. Dotyczy to zadowolenia z życia w przeszłości, teraźniejszości oraz przewidywań na przyszłość. Wyniki badań wskazują również, iż wzrost poczucia koherencji zmniejsza odczuwany stres i zwiększa ocenę własnych możliwości radzenia sobie z nim (Golińska, 2003). Co niewątpliwie może poprawiać jakość życia.

Wyniki dotychczas przeprowadzonych badań potwierdzają związek stresu z poczuciem satysfakcji życiowej wskazują bowiem, że spadek natężenia stresu nie ma najmniejszego wpływu na poprawę dobrostanu, natomiast wzrost stresu istotnie osłabia czasowo chęć do życia (Czapiński, 2001). Ponadto wyniki przedstawionych w poprzednim rozdziale badań wskazują, iż stres umiarkowanie koreluje ze wskaźnikami dobrostanu subiektywnego oraz, iż stres zdrowotny jest jedną z najsilniej rzutujących kategorii stresu na subiektywną jakość życia (Czapiński, 2000).

Jak wskazuje literatura przedmiotu, we współczesnych koncepcjach psychologicznych pojęcie stresu i radzenie sobie są traktowane nierozłącznie (Słysz, 2004). Dlatego też wyniki dotychczas przeprowadzonych badań dotyczących związków między radzeniem sobie ze stresem a dobrostanem również świadczą o wpływie stresu na jakość życia.

Liczne z dotychczas przeprowadzonych badań dowodzą, że umiejętność radzenia sobie daje satysfakcję. Ludzie przekonani, że sobie poradzą są bardziej szczęśliwi niż ci, którzy nie są tego pewni (Franken, 2005).

Podobnie wpływ radzenia sobie, a tym samym stresu, na jakość życia akcentuje ujęcie jakości życia jako funkcji zaradności człowieka, bowiem w koncepcji tej umiejętność radzenia sobie w sytuacji zagrożenia może sprzyjać poprawie samopoczucia i jakości życia. Natomiast zagrożenia nieprzewidywalne, wzmagające poczucie niepewności i bezradności obniżają generalnie poczucie jakości życia (Ratajczak, 2005).

W kontekście związków stresu i radzenia sobie z jakością życia istotne wydaje się również zagadnienie efektywności radzenia sobie.

Z literatury przedmiotu wynika bowiem że, efektywność radzenia sobie ze stresem może być traktowana jako jeden z cząstkowych warunków jakości życia a skuteczność działań zaradczych można traktować jako jeden z jej korelatów. Ponadto ocena jakości życia często odbywa się przy użyciu tych samych wskaźników co ocena skuteczności radzenia sobie i tym samym pozwala to wnioskować o wzajemnym związku i pokrewieństwie. Zgodnie z literaturą przedmiotu efektywne radzenie sobie pozwala jednostce doświadczać pełni życia, jest jednym z warunków tej zdolności. Tą zależność wydają się potwierdzać również studia empiryczne w tym zakresie (Sobolewska, 2004). Dodatkowo wpływ efektywnego radzenia sobie, a tym samym stresu, na jakość życia potwierdzają dane literatury przedmiotu dotyczące jakości życia uwarunkowanej stanem zdrowia. Sugerują bowiem one, iż efektywność stosowanych strategii radzenia sobie jest jednym z ważniejszych czynników kształtujących jej poziom (Dziurowicz- Kozłowska, 2002).

Efektywność wiąże się z kolei ze stosowanymi strategiami radzenia sobie, które również potwierdzają wpływ stresu na jakość życia.

Dane literatury przedmiotu sugerują bowiem, iż w związkach pomiędzy stresem a jakością życia istotne są różnice dotyczące stosowania przez różne osoby odmiennych strategii radzenia sobie w tych samych sytuacjach życiowych. Dane te potwierdzają, iż wpływ stresu na jakość życia modyfikuje także różna skuteczność „zarządzania” własnymi zasobami w procesie radzenia sobie i różnice w ponoszonych kosztach radzenia sobie (Klonowicz, Ratajczak za: Zalewska, 2003).

Podobnie wyniki dotychczasowych badań świadczą, iż dobrostan zależy od tego, jaki styl stosuje jednostka oraz że istnieją swoiste relacje między danym stylem radzenia sobie a różnymi komponentami dobrostanu (Doyle, Slaven; 2004).

Wyniki badań analizujących związki pomiędzy radzeniem sobie a jakością życia są dość jednoznaczne i wskazują, że wysoka jakość życia wiąże się ze stosowaniem adaptacyjnych strategii radzenia sobie (Rothrock, Lutgendorf i Kredner; Vosvick i in. za: Sobolewska, 2004). Jednak na podstawie tych badań nie można wnioskować o kierunku tej zależności dlatego też równolegle z hipotezą o wpływie rodzaju strategii radzenia sobie ze stresem na jakość życia należy rozważać możliwość odwrotną, iż złe funkcjonowanie psychofizyczne jednostki znajduje swoje odzwierciedlenie w stosowaniu odmiennych sposobów reagowania na stres (Sobolewska, 2004).

Argumentów na rzecz wpływu używanych przez jednostkę sposobów radzenia sobie ze stresem na jakość życia, dostarcza także badanie nosicieli HIV, które wskazuje, iż wprowadzenie niektórych interwencji psychologicznych zmierzających do doskonalenia umiejętności radzenia sobie ze stresem spowodowały polepszenie funkcjonowania emocjonalnego oraz ogólnych wskaźników jakości życia. Istnieją także dane potwierdzające związek pomiędzy stylem radzenia sobie ze stresem a jakością życia, które wskazują, że adaptacyjny i korzystny z punktu widzenia jakości życia pacjentów chorujących na cukrzycę okazał się styl konfrontacyjny, natomiast styl unikowy związany był ze zgłaszaną niższą subiektywną jakością życia (Coelho, Amorim i Prata za: Sobolewska, 2004).

Znaczenie stosowanych strategii radzenia sobie w kontekście wpływu stresu na jakość życia potwierdzają także badania osób chorych na zaćmę i jaskrę, w których starano się m. in. określić czy istnieje związek pomiędzy stosowanymi stylami radzenia sobie ze stresem a poczuciem jakości życia. Ich wyniki wskazują bowiem, iż osoby radzące sobie za pomocą orientacji zadaniowej i korzystające ze wsparcia społecznego wyróżniają się wyższym poczuciem jakości życia w porównaniu z osobami wykazującymi bierność w konfrontacji ze stresem i z osobami zorientowanymi na unikowe i emocjonalne radzenie sobie. Wyniki tych badań wskazują także na dużą rolę wsparcia społecznego dla poczucia jakości życia pod warunkiem, iż towarzyszy temu orientacja zadaniowa (Oleś, 2002).

Również wyniki badań osób chorych na jaskrę świadczą, iż występuje ujemna korelacja pomiędzy ogólnym poczuciem jakości życia stylem a radzenia sobie skoncentrowanym na emocjach (Steuden, 2002).

Ponadto dane zawarte w literaturze przedmiotu zwracają uwagę na ogromne znaczenie proaktywnego radzenia sobie w rozwijaniu wysokiej jakości życia (Aspinwall, Taylor; Aspinwall; Schwarzer, Taubert; Sęk, Pasikowski za: Poprawa, 2006). Zgodnie z nimi osoby proaktywne są umotywowane, żeby podołać swoim wyzwaniom i poświęcają się, żeby osiągnąć osobiste wysokie standardy jakości własnego życia (Schwarzer, Taubert za: Poprawa, 2006). Dotyczy to zwłaszcza proaktywności w wąskim rozumieniu, która oznacza autonomiczne, rozwojowe kreowanie i samoregulacyjne dążenie do celów podnoszących jakość indywidualnego życia (Poprawa, 2006).

O związkach pomiędzy stresem a jakością życia świadczy także istotna rola spostrzegania stresującego wydarzenia, gdyż ocena taka pociąga za sobą różnorodne skutki. Jak wynika z literatury przedmiotu postrzeganie stresujących wydarzeń w kategoriach wyzwania związane jest z dużym prawdopodobieństwem progresji w rozwoju „Ja” oraz stwarza możliwość dokonania w dalszym życiu satysfakcjonujących zmian (Radomska, 2002).

Powiązania pomiędzy stresem a satysfakcją z życia widoczne są również w znaczeniu zasobów osobistych tj. wsparcie społeczne, poczucie kontroli czy poczucie własnej skuteczności dla dobrostanu jednostki i jej poczucia szczęścia. Z literatury przedmiotu wynika bowiem że, dzięki wysokiemu poziomowi zasobów osobistych człowiek przeżywa większą liczbę pozytywnych, przyjemnych emocji, czuje się zdrowszy, jest mniej podatny na zagrożenia i załamanie. Wysoki poziom zasobów osobistych wiąże się z mechanizmem pozytywnego „koła”, przeciwieństwem „błędnego koła zaburzeń i destrukcji” (Czapiński, 2004).

Ważną rolę wpływu zasobu osobistego, jakim jest wsparcie społeczne, na stres i na jakość życia potwierdzają liczne dane literatury przedmiotu. Wskazują one, że przywiązanie do grupy stanowi sedno pozytywnego wpływu społecznych więzi na odporność oraz na zdrowie i dobrostan. Potwierdzają to również dane uzyskane w wyniku poszukiwań zależności między procesami psychospołecznymi a stresem. Cassel (za: Hobfoll, 2006) uważa, iż siła czerpana z podstawowych kontaktów społecznych, w których uczestniczy jednostka może skutecznie chronić i wzmacniać dobrostan. Podobnie Czapiński (2004) zwraca uwagę, iż bliskie związki pomagają właściwie oceniać i przezwyciężać stresujące zdarzenia, co wpływa z kolei na dobrostan. Związki te potwierdza także literatura przedmiotu sugerująca, iż wsparcie społeczne może promować dobrostan poprzez bezpośredni wpływ na wzrost pozytywnych emocji i obniżenie emocji negatywnych (Łuszczyńska, 2004). Ponadto wsparcie społeczne, niezależnie od stresu daje człowiekowi poczucie przynależności i tym samym pełni korzystną rolę dla dobrostanu. Komfort doświadczany dzięki relacjom wsparcia sprawia, że jednostka ma znacznie silniejsze poczucie dobrostanu (Cieślak, Eliasz; 2004).

Poza tym dane literatury przedmiotu sugerują także, że zyskiwanie zasobów oddziałuje na aspekt dobrostanu jakim jest satysfakcja życiowa oraz, iż wpływ negatywnych i pozytywnych wydarzeń na poziom satysfakcji życiowej jest zbliżony (Hobfoll, 2006). Co również zdaje się potwierdzać powiązania stresu i satysfakcji życiowej.

Podsumowując całość zaprezentowanych w niniejszym podrozdziale wyników badań i różnorodnych koncepcji dotyczących stresu a także jego związku z satysfakcją z życia można stwierdzić, iż pojęcie stresu jest różnorodnie definiowane i ujmowane. Różnorodność podejść do problematyki stresu związana jest ze zmianami jakie dokonywały się w sposobie badania stresu. Bogactwo koncepcji wiąże się także z istotną rolą jaką odgrywa stres w funkcjonowaniu każdego człowieka. Dotyczy to zwłaszcza wpływu zjawiska stresu na jakość życia, który to nie koniecznie musi przyczyniać się do jej obniżenia. Bowiem, jak wynika z powyżej zaprezentowanych danych, wpływ stresu na funkcjonowanie i satysfakcję życiową jest modyfikowany przez różnorodne czynniki m.in. właściwości jednostki tj. efektywność radzenia sobie. Zagadnieniu czynników wpływających na poziom odczuwanego stresu został poświęcony kolejny podrozdział.


Pobieranie 452.03 Kb.

Share with your friends:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   15




©operacji.org 2020
wyślij wiadomość

    Strona główna