Uniwersytet łÓdzki


Czynniki wpływające na satysfakcję z życia



Pobieranie 452.03 Kb.
Strona3/15
Data29.10.2017
Rozmiar452.03 Kb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   15

1.2 Czynniki wpływające na satysfakcję z życia

Podstawowy problem niniejszego podrozdziału sprowadza się do następującego pytania: Jakie czynniki wpływają na satysfakcję z życia? Psychologowie i przedstawiciele nauk pokrewnych od wielu lat próbują odpowiedzieć na to pytanie poszukując czynników warunkujących osiągnięcie psychicznego dobrostanu. Czynniki te można podzielić na niezależne od podmiotu, na które nie ma on w ogóle wpływu oraz zależne od jego aktywności. Czynniki niezależne od podmiotu można z kolei podzielić na zewnętrzne np. miejsce urodzenia i wewnętrzne tj. stan zdrowia czy temperament (Mądrzycki, 2002).

Próbując odpowiedzieć na pytanie sformułowane we wstępie należy mieć na uwadze cztery modele badań w ramach których próbowano wskazać możliwe uwarunkowania zadowolenia z życia. Pierwszy model badań, który pojawił się najwcześniej zakłada, że poziom zadowolenia z życia zależy głównie od warunków życia i zdarzeń życiowych. Drugi model badań zakłada, że satysfakcja z życia jest determinowana głównie przez cechy osobowości, które są w dużym stopniu uwarunkowane genetycznie (Zalewska, 2003). Z kolei, jak wskazuje Furnham (za: Zalewska, 2003), w ramach trzeciego modelu badań zadowolenie z życia uwarunkowane jest czynnikami zewnętrznymi, właściwościami osobowości oraz ich interakcją.

Ponadto w ramach tego modelu można oczekiwać, że pewni ludzie są predysponowani do większego zadowolenia z życia w porównywalnych warunkach, pewne czynniki zewnętrzne mogą w podobny sposób wpływać na zadowolenie z życia wszystkich ludzi, ale wpływ wielu czynników zewnętrznych zależy od ich znaczenia dla osoby, a znaczenie to zależy od jej właściwości. Wykrywany wpływ czynników zewnętrznych jest słaby, ponieważ te same czynniki mają różne znaczenie dla różnych osób. Czwarty model, najbardziej złożony zakłada, iż poziom zadowolenia z życia wyznaczany jest przez zasoby jednostki (stocks) i zdarzenia życiowe (flows). Do zasobów należą: cechy demograficzne- płeć, wiek status, cechy osobowości- ekstrawersja, neurotyzm i otwartość na uczucia oraz utrzymywanie bliskich relacji z innymi. Model ten wskazuje na transkacyjne zależności między badanymi zmiennymi. Cechy jednostki, zasoby wpływają na zadowolenie z życia, na doświadczanie zdarzeń i ich interpretację, a zdarzenia życiowe wpływają na satysfakcję z życia i mogą modyfikować zasoby jednostki (Zalewska, 2003).

Poza przedstawionymi powyżej modelami badań nad czynnikami warunkującymi satysfakcję życiową istnieją jeszcze dwa modele, zakładające proste jednokierunkowe zależności pomiędzy obszarami jakości życia. Wiążą się one z badaniami koncentrującymi się na jednym czynniku warunkującym jakość życia (Brief, Diener za: Zalewska, 2003). Jednym z nich jest model „bottom-up”, który zakłada, że czynniki środowiskowe decydują o zadowoleniu z różnych obszarów życia, a ogólne zadowolenie z życia jest sumą lub średnią ważoną zadowolenia z tych obszarów. Drugi model to model „top-down”, który zakłada, że ogólne zadowolenie z życia jest dyspozycją uwarunkowaną genetycznie i „nasyca” zadowolenie z różnych obszarów życia (Zalewska, 2003). Brief, Costa i McCrae (za: Zalewska, 2005) wskazują, że według tego ujęcia cechy wyznaczają podatność na pewne emocje, a te wpływają na percepcję i interpretację zdarzeń oraz na sądy.

W kontekście wielu wyników badań obydwa modele są uproszczone i trudno uznać je za uniwersalne. Teorie „bottom-up” pomijają bowiem różnice indywidualne, koncentrują się one na czynnikach środowiska jako przyczynach różnic w jakości życia. Teorie „top-down” pomijają natomiast wpływ sytuacji i czynników środowiskowych (Zalewska, 2005). Obie powyżej zaprezentowane teorie oferują odmienne odpowiedzi na postawione na początku niniejszego podrozdziału pytanie. Istnieje jednak trzeci rodzaj teorii, pozwalający łączyć różne podejścia i szukać pełniejszych odpowiedzi na pytanie o uwarunkowania satysfakcji życiowej. Propozycję takiej teorii stanowi Transakcyjny Model Jakości Życia. Za jego słusznością przemawiają dane ukazujące zwrotne powiązania między zadowoleniem z pracy i życia oraz zadowoleniem z życia i zdrowia (Judge i Watanabe; Klonowicz za: Zalewska, 2005).

Z transakcyjnego modelu zależności wynika, że oceny w obrębie danego obszaru jakości życia oraz wszystkie obszary jakości życia są powiązane i mogą wpływać na siebie nawzajem. Jednak poziom poszczególnych ocen oraz siła, charakter i kierunek szczegółowych zależności między nimi zależą także od szerszych systemów, od systemu właściwości podmiotu i od systemu „osoba-środowisko”, a także zwrotnie na nie wpływają (Zalewska, 2003).

Do zaprezentowanego powyżej systemowego modelu jakości życia nawiązuje ogólny model uwarunkowań satysfakcji życiowej. Uwzględnia on wpływ właściwości podmiotu i czynników zewnętrznych na ocenę jakości życia (Czapiński, Spector za: Zalewska, 2003). Zalewska (2003) zwraca uwagę, iż według tego modelu czynniki zewnętrzne mogą wpływać pozytywnie lub negatywnie na jakość życia, ale jest to wpływ raczej krótkotrwały. Właściwości podmiotu natomiast wpływają bezpośrednio oraz pośrednio na jakość życia.

Inne uwarunkowania satysfakcji życiowej prezentuje model jakości życia zaproponowany przez M. Straś- Romanowską (2005). Uwzględnia on cztery główne wymiary życia psychicznego, które stanowią o jego jakości. Model uwzględnia wymiar duchowy, podmiotowy, społeczny, biologiczny.

Większość z przedstawionych powyżej modeli zakłada ważną rolę cech osobowości czy właściwości podmiotowych w wyznaczaniu poziomu zadowolenia z życia. Potwierdzają to również wyniki badań. P. Costa i R. McCrae (za: Czapiński, 2001) uważają osobowość za najsilniejszy ze znanych predyktorów poczucia szczęścia. Wyniki ich badań wskazują na znaczną rolę takich cech jak ekstrawersja i neurotyzm jako wyznaczników poczucia zadowolenia. Wyróżniają oni temperamentalne związki między tymi cechami osobowości a dobrostanem psychicznym. Podobnie coraz większe grono badaczy dostrzega wpływ ekstrawersji i neurotyzmu na poczucie szczęścia. Uważają oni bowiem, że istnieją dwa afektywne mechanizmy wyznaczające ogólną predyspozycję do doświadczania szczęścia. Jeden z nich to emocjonalność pozytywna, utożsamiana w przybliżeniu z ekstrawersją. Mechanizm ten odpowiedzialny ma być za poziom dobrostanu na wymiarach pozytywnych, czyli za ilość pozytywnych doświadczeń emocjonalnych, ogólne poczucie szczęścia, stopień zadowolenia z życia itp. Drugi mechanizm to emocjonalność negatywna, bliska neurotyzmowi, która decyduje o nasileniu negatywnych aspektów dobrostanu takich jak depresja, lęk, ilość negatywnych doświadczeń emocjonalnych (Czapiński, 2004). Literatura przedmiotu wskazuje również, iż istnieją dane wskazujące na pewną odrębność ekstrawersji i neurotyzmu od miar szczęścia (Hotard i in. za: Czapiński, 2004). Jednak pomimo to wskazuje się, że generalnie cechy te można uznać za wrodzone predyspozycje do doświadczania mniejszego lub większego zadowolenia z życia (Czapiński, 2004). Stwierdzono ponadto, iż mają one bezpośredni, trwały i chroniczny, w mniejszym zaś stopniu pośredni i reaktywny wpływ na dobrostan psychiczny (Williams za: Czapiński, 2004). Potwierdzają to wyniki badań przeprowadzonych przez Argyle i wsp. (za: Zalewska, 2003), które wskazują na negatywne związki zadowolenia z życia z neurotyzmem, a pozytywne z ekstrawersją oraz świadczą również o tym, że neurotyczność jest silnym ujemnym predyktorem dobrostanu. Świadczą o tym również inne dane, które sugerują, że wysoki poziom tej cechy wiąże się z niższym zadowoleniem z teraźniejszości oraz niższym oczekiwanym zadowoleniem z przyszłości (Doyle, Slaven; 2004).

Również wyniki badań S.H. Hotarda i wsp. (za: Mądrzycki, 2002) wskazują, iż osoby ekstrawertywne i nie neurotyczne są ogólnie bardziej zadowolone z życia niż osoby introwertywne i neurotyczne.

Pomimo, że pozostałe cechy osobowości z Modelu Wielkiej Piątki tj. ugodowość, sumienność, otwartość na doświadczenie korelują z dobrostanem psychicznym, to korelacje te są niższe i mniej konsekwentne (Czapiński, 2004). R. McCrae i P. Costa (za: Czapiński, 2004) wskazują na instrumentalne związki pomiędzy ugodowością czy sumiennością a satysfakcją życiową. Mają one wpływ pośredni sprzyjają bowiem wystąpieniu określonych- pozytywnych lub negatywnych zdarzeń, które z kolei wzmacniają lub osłabiają poczucie szczęścia.

Omówione powyżej dwa wymiary osobowości- neurotyzm i ekstrawersja wpływają na inne czynniki warunkujące jakość życia a tym samym pośrednio wyznaczają zadowolenie z życia. Temu zagadnieniu została poświęcona dalsza część niniejszego podrozdziału.

Pośredni wpływ jednego z opisanych powyżej wymiarów osobowości- neurotyczności na zadowolenie z życia można dostrzec podejmując problematykę wpływu stylu radzenia sobie ze stresem na satysfakcję z życia. Z badań wynika bowiem, iż pomimo, że zadowolenie z życia wiąże się poprzez emocje z radzeniem sobie, to styl radzenia sobie jest lepszym predyktorem bilansu emocjonalnego niż zadowolenia z życia oraz, że styl radzenia sobie jest częściowym mediatorem relacji między neurotycznością a dobrostanem (Doyle, Slaven; 2004).

Właściwości osobowościowe a zwłaszcza neurotyzm wpływają także na inne czynniki warunkujące satysfakcję życiową. Jednym z tych czynników jest samoocena. Dane zawarte w literaturze przedmiotu wskazują bowiem, iż samoocena jest mocno związana z subiektywnym odczuciem zadowolenia (Argyle, 2004).

Na satysfakcję z życia wpływają różne aspekty samooceny tj. poczucie nieautentyczności w kontaktach z ludźmi, skoncentrowanie na sobie, poczucie osobistego sprawstwa i kontroli nad biegiem wydarzeń, stabilność obrazu własnej osoby, poczucie własnej wartości (Czapiński, 2001). Ponadto w niektórych badaniach stwierdzono, że są to zmienne skorelowane silniej niż jakiekolwiek inne dane (Campbell za: Argyle, 2004).

Wyniki badań wskazują również, iż na obniżenie samooceny wpływa wysoki poziom neurotyzmu (Margasiński, 2000). Co może przyczyniać się tym samym do obniżenia satysfakcji życiowej.

Neurotyczność koreluje także z cechami temperamentalnymi takimi jak, poziom reaktywności (Widerszal- Bazyl, 2002). Właściwości te również wpływają na satysfakcję z życia.

Od poziomu reaktywności zależą bowiem związki ogólnej satysfakcji z życia z częstością doświadczania emocji pozytywnych i ogólnym nastrojem. U osób wysokoreaktywnych większa satysfakcja wiąże się z częstszym doznawaniem emocji pozytywnych i lepszym typowym nastrojem. Reaktywność jest bowiem moderatorem relacji pomiędzy emocjonalnymi ocenami oraz pomiędzy poznawczym i afektywnym aspektem zadowolenia z życia (Zalewska, 2003).

Szczęście jest silnie związane również z takimi aspektami osobowości jak: wewnętrzna kontrola, nieobecność konfliktów wewnętrznych, dobre kontakty społeczne, zaangażowanie w celową pracę, umiejętność organizacji czasu (Argyle, 2004).

Również te aspekty osobowości mogą wiązać się z neurotycznością czy ekstrawersją.

Pośredni wpływ neurotyczności na satysfakcję z życia dotyczy także związków pomiędzy zadowoleniem z życia i wydarzeniami życiowymi. Badania dowodzą, iż znaczący wpływ mają zdarzenia z ostatnich sześciu miesięcy (Suh i in. za: Zalewska, 2003).

Ponadto dowodzą, że pozytywne czynniki zewnętrzne zwiększają ogólne zadowolenie z życia a ich wpływ jest nawet silniejszy niż wpływ zdarzeń negatywnych (Headey i in. za: Zalewska, 2003). Wskazują również, iż wpływ krytycznych zdarzeń życiowych chociaż może utrzymywać się przez kilka lat, nie prowadzi do trwałych zmian w poziomie zadowolenia z życia i zanika z upływem czasu (Brickman i in., Czapiński, Murphy za: Zalewska, 2003). Potwierdzają to wyniki innych badań sugerujące stałość poczucia szczęścia i przejściowy wpływ wydarzeń życiowych na dobrostan psychiczny (Headey i Wearing za: Czapiński, 2004). Poza tym dane z dotychczasowych badań wskazują, iż poczucie szczęścia u osób, które żyją w niezmiennych warunkach, nie jest bardziej stabilne niż poczucie szczęścia u osób, które przeżywają poważne zmiany życiowe, takie jak rozwód, śmierć współmałżonka, utrata pracy (Costa, McCrae i Zonderman za: Czapiński, 2004). Ponadto dane zawarte w literaturze przedmiotu wskazują, iż niewielki obserwowany wpływ zdarzeń zewnętrznych wynikać może z faktu, że mają one różne znaczenie dla różnych osób i silnie, ale odmiennie wpływają na różne osoby (Zalewska, 2003).

Sugerują także, że ludzie zachowują pewien stały nastrój, ponieważ interpretują sytuacje w charakterystyczny dla siebie sposób lub unikają pewnych sytuacji albo wybierają te, które są zgodne z ich cechami i motywacją (Argyle, 2004). Dane te są zgodne z wynikami badań, które sugerują, że większość wariancji w uczuciach negatywnych i pozytywnych, w różnych sytuacjach w pracy i w czasie wolnym, zależy od danej osoby, a nie od zmieniających się sytuacji (Diener, Larsen za: Zalewska, 2003). Przedstawione powyżej wyniki badań przemawiają za tym, iż osobowość, a zwłaszcza takie jej wymiary jak ekstrawersja czy neurotyzm, pełni istotną rolę również we wpływie wydarzeń życiowych na poczucie satysfakcji (Argyle, Headey i wsp. za: Czapiński, 2004). Wskazuje się bowiem, że cechy indywidualne mogą buforować wpływ stresora na wielkość przeżywanego napięcia i wpływać na intensywność przeżywanego stresu (Widerszal-Bazyl, 2002). Potwierdzają to wyniki badań wskazujące, iż stres umiarkowanie koreluje ze wskaźnikami dobrostanu subiektywnego (Czapiński, 2000). Podobnie na poziom odczuwanego stresu oraz na jakość życia wpływa także poczucie koherencji (Larsson za: Pasikowski, 2000).

Zaprezentowane dane potwierdzają tym samym, rolę ekstrawersji i neurotyzmu a tym samym wyposażenia genetycznego w wyznaczaniu poziomu zadowolenia z życia, bowiem cechy te zaliczane są do najsilniej genetycznie uwarunkowanych wymiarów osobowości (Strelau za: Zalewska, 2003).

Zajmując się zagadnieniem wpływu wydarzeń życiowych na satysfakcję z życia należy również wziąć pod uwagę rolę adaptacji. Te same obiektywne warunki lub wydarzenia mogą być źródłem przyjemności lub niezadowolenia, zależnie od wcześniejszego poziomu adaptacyjnego (Argyle, 2004). Może to być związane z neurotycznością. W literaturze przedmiotu zwraca się bowiem uwagę, iż odzwierciedla ona przystosowanie emocjonalne lub emocjonalne niezrównoważenie (Nikodemska, 2004).

Istotnym wyznacznikiem szczęścia są kontakty społeczne, które wpływają na większe poczucie szczęścia dzięki wywoływaniu radości, dostarczaniu pomocy. Redukują one wpływ stresu poprzez wzrost samooceny, ograniczanie negatywnych emocji i zapewnianie pomocy w rozwiązywaniu problemów. Największe korzyści przynoszą bliskie, intymne i wspierające związki (Argyle, 2004). Również ta sfera związana jest z wpływem osobowości, a zwłaszcza takiej cechy jak ekstrawersja, która wiąże się z towarzyskością i radością przebywania z innymi co powoduje nasilone przeżywanie emocji pozytywnych (Costa i McCrae za: Szarota, 2006). Ekstrawersja łączy się ponadto z asertywnością, zdolnościami przywódczymi, skłonnością do współpracy oraz umiejętnościami w zakresie relacji heteroseksualnych. Cecha ta zapewnia więc umiejętności społeczne przyczyniające się do szczęścia (Argyle i Luo Lu za: Szarota, 2006). Również wyniki badań S.H. Hotarda (za: Mądrzycki, 2002) uwzględniają wpływ wymiaru ekstrawersji-introwersji i relacji społecznych na jakość życia. W ich wyniku stwierdzono, że niższy poziom dobrego samopoczucia przejawiają osoby introwertywne, które mają słabe lub złe relacje społeczne. Natomiast osoby introwertywne z dobrymi relacjami społecznymi są niemal tak samo zadowolone z życia jak osoby ekstrawertywne.

Relacje interpersonalne związane są również z poziomem aktywności życiowej. Nastawienie na działanie jak i pełnienie wielu różnorodnych ról społecznych łączą się z wyższym poziomem satysfakcji (Czapiński, 2004). Również realizacja dążeń i planów wiąże się z zadowoleniem z życia. Wskazują na to wyniki wielu badań zgodnie, z którymi realizacja dążeń wyjaśnia znacznie większy procent wariancji dobrego samopoczucia niż cechy osobowe (Emmons za: Mądrzycki, 2002). Wyniki badań przeprowadzonych przez Brennera i Brandburna (za: Mądrzycki, 2002) wykazują, iż szczęście wysoko koreluje z możliwością uzyskania przez człowieka, tego co mu jest potrzebne do życia. Poza tym wyniki badań A.E Wessmana i D.F Ricksa (za: Mądrzycki, 2002) dowodzą, iż ludzie szczęśliwi to osoby zaangażowane w dużą liczbę długofalowych celów, podczas gdy osoby nieszczęśliwe mają niewielką liczbę krótkoterminowych celów. Ponadto dane literatury przedmiotu sugerują, iż aktywne i absorbujące formy spędzania czasu wolnego są ważnym źródłem zadowolenia, gdyż dostarczają one m.in. satysfakcji towarzyskiej (Argyle, 2004).

Wyższy poziom neurotyczności, jak wskazują badania, charakteryzuje osoby uzależnione od alkoholu (Nikodemska, 2004). Tym samym ten wymiar osobowości może wiązać się także z czynnikami demograficzno- społecznymi tj. nadmiernym spożywaniem alkoholu i paleniem papierosów, które, okazały się niezależnymi od siebie predyktorami niezadowolenia z życia. Niższe poczucie szczęścia towarzyszy także zażywaniu barbituranów i marihuany. Niejasny jest jednak kierunek tych wszystkich zależności (Czapiński, 2001). Dlatego też problematyka związku uzależnienia i satysfakcji życiowej została podjęta w niniejszej pracy.

Opisane powyżej czynniki związane są ze stanem zdrowia, który jest ważnym, obiektywnym aspektem ogólnego dobrego samopoczucia. Mocno wiąże się on z poczuciem szczęścia i jest uważany za jedną z głównych jego przyczyn (Argyle, 2004). Wyniki badań wskazują, iż związek pomiędzy zadowoleniem z życia i zdrowiem utrzymuje się nawet wtedy, gdy inne zmienne, np. status społeczny, są stałe (Edwards i Klemmach za: Argyle, 2004).

Sugerują również, że kiedy zdrowie jest zmienną stałą, inne zmienne stają się mniej ważne (Aucoin i Buck za: Argyle, 2004). W kontekście wpływu zdrowia na zadowolenie z życia ważna jest rola stresu zdrowotnego będącego jedną z najsilniej rzutujących kategorii stresu na subiektywną jakość życia (Czapiński, 2000). Poziom odczuwanego stresu związany jest z kolei z neurotycznością wpływającą na intensywność jego odczuwania (Widerszal-Bazyl, 2002).

Jak wynika z przedstawionych wyników badań ekstrawersja i neurotyczność mają znaczący wpływ na poczucie satysfakcji życiowej.

Poza opisanymi powyżej uwarunkowaniami jakości życia czynnikiem uwzględnianym w wielu badaniach dotyczących tej tematyki są warunki życia. Wyniki tych badań wskazują, iż satysfakcja nie zależy zawsze od obiektywnych warunków, mają one raczej mały wpływ na zadowolenie. Szczególnie dotyczy to takich zmiennych, jak dochód i wykształcenie. Zadowolenie z życia ma także mniejszy związek z takimi cechami jak inteligencja, atrakcyjność czy płeć (Argyle, 2004).

Podsumowując całość zaprezentowanych w niniejszym podrozdziale wyników badań oraz modeli teoretycznych, można stwierdzić, iż poszukiwanie odpowiedzi na pytanie postawione na początku niniejszego podrozdziału jest centralnym problemem w badaniach nad zadowoleniem z życia. Na zakończenie tej części rozważań trudno nie zauważyć, że związki między wieloma cechami osobowości i temperamentu a szczęściem są dużo silniejsze niż związki między satysfakcją życiową a obiektywnymi warunkami życia. Dotyczy to zwłaszcza takich cech osobowości jak neurotyzm i ekstrawersja, które są być może najbardziej ogólnymi predyspozycjami wpływającymi na zadowolenie z życia. Należy również zauważyć, iż cechy te wpływają m. in. na sposób odbioru wydarzeń życiowych, sposób radzenia sobie ze stresem a także na relacje społeczne podmiotu a tym samym wpływają na poziom odczuwanego stresu przyczyniając się nie tylko bezpośrednio ale i pośrednio do doświadczanego zadowolenia z życia.

Dane zawarte w literaturze przedmiotu sugerują istotny wpływ omówionych powyżej dwóch wymiarów osobowości na funkcjonowanie osób uzależnionych i współuzależnionych od alkoholu oraz na poziom odczuwanego przez nie stresu a tym samym na jakość ich życia.

Kolejny podrozdział został więc poświęcony problematyce satysfakcji życiowej w kontekście uzależnienia i współuzależnienia od alkoholu.



Pobieranie 452.03 Kb.

Share with your friends:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   15




©operacji.org 2020
wyślij wiadomość

    Strona główna