Ukraińskie podziemie nacjonalistyczne I



Pobieranie 2.74 Mb.
Strona8/16
Data29.10.2017
Rozmiar2.74 Mb.
1   ...   4   5   6   7   8   9   10   11   ...   16

Podobnie, jak na Donbasie, z Dniepropietrowszczyzny odrębna gromada południowej grupy pochodowej (15 osób) weszła na teren Zaporoża. Pojawienie się działaczy banderowskich w centrum obwodowym odnotowano przez policję niemiecką dnia 8 października 1941 r.267 Na ten moment hitlerowcom już udało się zorganizować urząd miejski i obwodowy z miejscowej ludności (voulksdeutsche, Rosjan i Ukraińców), co wywołało konflikt pomiędzy niemiecką administracją i przybyłymi, którzy próbowali przeniknąć do struktur władzy. Gdy to się nie udało, ounowcy zaczęły działać za pośrednictwem swoich lokalnych zwolenników, nazwanych przez hitlerowców «marionetkiami», które stawiały «zuchwałe wymagania» zwolnienia z organów zarządzania voulksdeutsche i Rosjan i zastąpienia ich Ukraińcami.268. Aktywność OUN(B) doprowadziała do ich aresztowania i deportacji na zachód Ukrainy w grudniu 1941 r..269

Do końca 1941 r. sześć grup (po sześć osób w każdej) południowej grupy pochodowej weszło na terytorium Krymu270. Zadaniami działaczy było stworzenie sieci podziemnej, przejęcie kontroli na administracją miejscową i policją ukraińską, działalność agitacyjna271. W grudniu 1941 r., dzięki energicznym poszukiwaniom gestapo udało się aresztować jednego z kierowników podziemia, «odpowiedzialnego za rejon Symferopola»272.



W drodze na południe członkowie grupy pochodowej OUN(B) «Piwdeń» po raz drugi (po aresztowaniu w sierpniu i we wrześniu 1941 r.) umocnili swoje pozycje na Winniczyźnie oraz Kirowogradczyźnie, gdzie zostały stworzone odpowiednie dowództwa obwodowe273

Tymczasem, gdy za Zbruczem uczestnicy grup pochodowych działali nielegalnie, ciągle będąc pod groźbami aresztowań na terenie Ukrainy Zachodniej (poza granicami dużych miast) aktyw OUN(B) w żaden sposób nie chciał pogodzić się z nowymi realiami. Oddolne poziomy banderowskiej OUN nadal pracowały bez konspiracji. Większość członków organizacji miało nadzieję na szybkie rozwiązanie konfliktu z Niemcami i uznanie przez nich odzyskanej niepodległości Ukrainy. Kontrolując w sierpniu 1941 r. Drohobycką, Lwowską, Tarnopolską i Stanisławowską regionalne struktury OUN(B), członek Głównego przewodu M. Stepaniak274 ze zdziwieniem stwierdził, że «struktury oddolne całkowicie nie zdają sobie sprawy z powagi konfliktu z Niemcami»275.

Bezpieczeństwo lokalnych liderów na Zachodniej Ukrainie doprowadziło do możliwości kolejnego masowego ataku niemieckich służb specjalnych na struktury OUN(B) 15 września 1941 r. Za kratkami znalazło się półtora tysiąca ounowców276. Gestapowcy, w imieniu niemieckiego dowództwa wojskowego, zapraszali przedstawicieli OUN(B), którzy legalnie działali na Ukrainie Zachodniej, na «spotkania» dotyczące wszelkich zagadnień zarządzania i natychmiast aresztowali wszystkich zebranych277.

Po otrzymaniu informacji o masowych aresztowaniach, M. Lebediowi udało się wieczorem 15 września 1941 r. zebrać ocalałych dowódców OUN(B) we Lwowie na spotkanie w konspiracyjnym mieszkaniu przy ul. Piekarskiej278. M. Lebed’ poinformował obecnych o masowym aresztowaniu we Lwowie i okolicach, zebrał od nich informacje o represjach279 i ogłosił całkowite przejście organizacji do podziemia i początek walki przeciwko okupacji niemieckiej280.

Wydaje się że, takie działania były opóźnione. Naziści codziennie zwiększali przeciwko OUN (B) swój terror. Dnia 17 września 1941 r. policja bezpieczeństwa przesłała telegram do dowództwa niemieckiego 11 armii, w którym nalegała natychmiastowe aresztowanie i deportację do Tarnopola albo Lwowa członków «ruchu Bandery», którzy zajmują się działalnością polityczną na terytorium Wielkiej Ukrainy281. Tego samego dnia podczas przeglądu sytuacji na okupowanych terytoriach ZSRR, specjaliści z hitlerowskich służb specjalnych stwierdzili kolejną radykalizację nastrojów w środowisku banderowskiej OUN, którą ocenili jako wzmocnienie «frakcji bezkompromisowych» w ramach banderowskiego ruchu282. Dnia 19 września 1941 r. podczas aresztowania członek OUN(B) zastrzelił oficera SD M. Sendehę. Odpowiedzią stała się egzekucja 50 więźniów ounowców i cywilnych zakładników283.

Pozostali dowódcy banderowskiej OUN, którzy byli na wolności, na przełomie września i października 1941 r. zebrali się na swoją pierwszą podziemną konferencję pod okupacją niemiecką. Spotkanie odbyło się na przedmieściach Lwowa w Zboiskach284. Uczestnikami konferencji byli M. Lebed’ – członek Głównego Dowództwa, ówczesny dowódca faktyczny OUN(B); D. Myron – członek Głównego Dowództwa, szef banderowskiej OUN na Środkowej i Wschodniej Ukrainie; I. Rebak – członek Głównego Dowództwa; W. Kuk – członek Głównego Dowództwa, szef OUN(B) na Ukrainie Południowej; I. Rawłyk – członek Głównego Dowództwa, zastępca referenta SB OUN(B); A. Maszczak – członek Głównego Dowództwa, referent łączności; M. Stepaniak – członek Głównego Dowództwa OUN(B); I. Kłymiw – członek Głównego Dowództwa OUN(B), szef działu organizacyjnego referentury wojskowej 285. Przewodniczącym konferencji mianowano M. Lebedia, a głównym mówcą D. Myrona. W dyskusji brali udział I. Kłymiw, W. Kuk, M.Stepaniak286. Celem konferencji była ocena ogólnej sytuacji, osądzenie prawidłowości taktyki, którą wybrała OUN(B) na początku wojny, określenie zadań i taktyki walki w najbliższym czasie287.

W trakcie dyskusji wszyscy uczestnicy konferencji zgodzili się, że Niemcy ostatecznie przejawiły swój negatywny stosunek do idei ukraińskiej państwowości. Jednak z pewnością nikt nie mógł przewidzieć przyszłego zachowania okupacyjnej administracji. Dowódcy OUN(B) gubili się w domysłach na temat tego, czy naziści pozwolą na jakąś ograniczoną działalność kulturalno-edukacyjną ukraińskiej inteligencji, czy zabronią wszystkiego co ukraińskie, dadzą pozwolenie na ograniczony samorząd, czy też będą zarządzać wszystkim samodzielnie itp. 288. Wskazane wątpliwości sprawiły, iż trudno było podjąć jednoznaczną decyzję o stanowisku w odniesieniu do Niemców, które powinna zająć organizacja. Z jednej strony, było pragnienie, aby natychmiast rozpocząć aktywne konfrontacje. Z drugiej –rozumiano, że wystąpienie przeciwko Niemcom spowoduje całkowite fizyczne zniszczenie struktur organizacji. Dlatego zdecydowano się nie prowokować Niemców do dalszych represji aktywnym działaniem, przerywać akcje represywne, które pozwolą zakonspirować sieć OUN(B), maksymalnie wykorzystać wszystkie legalne możliwości pracy, przenikając do związków artystycznych, instytucji, administracji, policji i biorąc pod swoją kontrolą wszystkie te struktury289. Taka taktyka została wypracowana mając na uwadze fakt, zakładano zwycięstwo Niemiec w wojnie, które mogłoby doprowadzić do ich trwałej dominacji na ziemiach ukraińskich. Biorąc pod uwagę taką prognozę rozwoju sytuacji, OUN(B) miała być gotowa do wieloletniej konfrontacji z Niemcami290.

Wkrótce niemieckie organy karne zdały sobie sprawę, że OUN(B) zaczęła stosować nową taktykę «głębokiego przeniknięcia» w legalne struktury i masowej agitacji. SD stwierdziła, że członkowie OUN(B) «przeniknęli» i kontrolują ukraińską policję w Mikołajowie, Żytomierzu, Kirowogradzie291. Poprzez fakt, że podczas wrześniowych aresztowań 1941 r. ciosu doznało przede wszystkim kierownictwo organizacji, a średnie i oddolny poziomy pozostały raczej nie uszkodzone, M. Lebed-owi udało się szybko odzyskać straty dzięki rekrutacji do kierownictwa ruchu oporu młodzieży z niższych poziomów hierarchii organizacyjnej292.

W ciągu całego października 1941 r. niemieckie służby specjalne podkreślały wzmocnienie propagandy «ruchu Bandery» na terenie Komisariatu Rzeszy Ukrainy. Aby zatrzymać rozprzestrzenianie się banderowskiej propagandy naziści zwiększyli represje. Na przełomie października i listopada 1941 r. masowe aresztowania ounowców miały miejsce w Czerkasach, Mikołajowie, Chersonie293. Jednak działania te nie przyniosły oczekiwanego przez hitlerowców efektu. Na początku listopada, pracownicy SD stwierdzili: «Najsilniejszą grupą, która wspiera ideę samodzielności Ukrainy, jak poprzednio, jest grupa Bandery, zwolennicy której są bardzo aktywni ….»294.

Jak wynika z doniesień niemieckich, pomimo masowego aresztowania, OUN(B) na początku listopada 1941 r. zachowała swoją strukturę. 14 listopada 1941 r. w doniesieniu z okupowanych terenów ZSRR ponownie pojawia się «ruch Bandery», który wziął pod kontrolę «ukraińską milicję» w okolicy Równego w rezultacie czego «sabotuje ona zarząd niemiecki i nie wykonuje rozkazów dowództwa niemieckiego, jeśli te rozkazy nie są zgodne z rozkazami OUN»295.

W listopadowych doniesieniach SD z Dniepropietrowska hitlerowcy też zauważyli, że «ruch Bandery» przejął kontrolę nad urzędem obwodowym, przez co SD «usunęło» przewodniczącego urzędu W. Reheja, jako «element politycznie nietolerowanego»296, aresztowano go i wysłano na terytorium Galicji297. Wtedy też (w listopadzie 1941 r.) został aresztowany i powieszony szef OUN(B) na Żytomierszczyźnie W. SzczerbakChoma»), którego na czele organizacji w obwodzie zastąpił R. Marczak («Morhun»)298.

W końcu, zdając sobie sprawę z głębokości przeniknięcia OUN(B) w ukraińskie społeczeństwo niemieckie organy karne w końcu listopada 1941 r. zadały banderowskiej organizacji najbardziej potężne uderzenie. 25 listopada 1941 r. do wszystkich oddolnych poziomów policji bezpieczeństwa i SD został wysłany rozkaz, w którym stwierdzono: «Niewątpliwie stwierdzono, że ruch Bandery przygotowuje powstanie w Komisariacie Rzeszy (Ukraina), którego celem jest utworzenie niepodległej Ukrainy. Wszyscy działacze ruchu Bandery powinni być natychmiast aresztowani i po dokładnym przesłuchaniu potajemnie zlikwidowani jak złodzieje»299. Z powodu braku dokumentów i tajności egzekucji, do tej pory trudno ustalić dokładną liczbę nacjonalistów aresztowanych i rozstrzelanych w kontekście wykonywania wyżej wymienionego rozporządzenia. Oczywistym, jednak pozostaje fakt, że od końca 1941 r. OUN(B) ostatecznie przeszła z kategorii sytuacyjnych sojuszników do kategorii wrogów nowego hitlerowskiego imperium. Cytowane zdanie ujawniło niezwykle ważny wpływ, jaki OUN(B) miała na wydarzenia na Ukrainie, jeśli SD bało się możliwości organizacji nacjonalistów na dużą skalę powstania na Ukrainie. I to wszystko miało miejsce nie po Stalingradzie i El-Alamein, nie w 1944 r., kiedy otwarto drugi front i ruchy oporu w większości krajów «podniosły głowy», a w listopadzie 1941 r., kiedy rzesza hitlerowska była u szczytu swojej potęgi.

Na początku grudnia 1941 r. niemiecka policja osiągnęła znaczący sukces, aresztowała czterech członków OUN(B), którzy pracowali nad rozwojem organizacyjnej sieci w Żytomierzu. Po przesłuchaniu aresztowanych okazało się, że organizacja postawiła za cel przejęcie kontroli nad całą administracją i policją pomocniczą, a także zbieranie na miejscach walk porzuconej radzieckiej broni i gromadzenie jej w zakamarkach niedostępnych dla Niemców. Śledczy stwierdzili, że «ruch banderowski» ma na celu, za pomocą kontrolowanej policji i sił uzbrojonych w broń zdobytą przez grupy bojowe, uderzyć w niemieckie wojsko po zwycięstwie Niemiec nad ZSRR w momencie, gdy Niemcy zaczną wojnę z Wielką Brytanią, ściągając główne siły na zachód kontynentu300. W kontekście takich planów banderowskiej OUN, Niemców niepokoiła aktywność organizacji w dużych miastach i ośrodkach przemysłowych301.

Charakteryzując ruch oporu na terenie okupowanej Ukrainy w końcu grudnia 1941 r. niemieckie służby specjalne bardzo wyraźnie podkreślały, że «Oprócz ruchu OUN-Bandery na Ukrainie nie ma ani jednej organizacji ruchu oporu, która byłaby w stanie stanowić poważne zagrożenie. Śledztwo przeciwko grupie Bandery było szczególnie zintensyfikowane»302.

Dowództwo OUN(B) jesienią – zimą 1941 r. starało się możliwie szybko zreorganizować działalność swoich struktur, zmieniając je na nielegalne formy walki. Jednak szybkie zakonspirowanie tysięcy ludzi, którzy przez kilka miesięcy działali w sposób jawny zakończyło się porażką, co przyniosło banderowcom kolejne straty303. Niemieckie dokumenty ze stycznia 1942 r. świadczą o masowych aresztowaniach i egzekucjach zwolenników OUN(B), w Chersonie, Krymie, Kamieńcu Podolskim304.

Otwarta działalność banderowców, jak wynika z dokumentów, została ostatecznie zamknięta do drugiej połowy stycznia – początku lutego 1942 r. Dowództwu OUN(B) udało się odbudować struktury organizacyjne, nielegalnie wprowadzić swoich ludzi do organów okupacyjnej administracji i formacji militarnych, zaangażować w działalność podziemia wszystkich znanych Niemcom działaczy organizacji. Tym samym nawoływało członków i zwolenników ruchu wyzwoleńczego do maksymalnie intensywnej pracy, mającej na celu przygotowanie wystąpienia antyniemieckiego, jednak w żadnym przypadku, nie prowokując tego wystąpienia przedwcześnie.


Pobieranie 2.74 Mb.

Share with your friends:
1   ...   4   5   6   7   8   9   10   11   ...   16




©operacji.org 2020
wyślij wiadomość

    Strona główna