Ukraińskie podziemie nacjonalistyczne I



Pobieranie 2.74 Mb.
Strona10/16
Data29.10.2017
Rozmiar2.74 Mb.
1   ...   6   7   8   9   10   11   12   13   ...   16

Na konferencji zostały omówione trzy podstawowe zagadnienia: sytuacja wewnątrz- i zewnątrzpolityczna; wyniki działania organizacji po pierwszej konferencji; dalsza taktyka OUN(B) i jej wewnątrzorganizacyjne problemy. Udział w dyskusji wzięli wszyscy obecni dowódcy podziemia328.

Po długich debatach, w rozporządzeniach drugiej konferencji ostatecznie została sformułowana oficjalna wizja liderów OUN(B) ówczesnej sytuacji na Ukrainie i na świecie329. Z treści dokumentów przyjętych na spotkaniu widać, że przywódcy OUN(B) przestrzegali koncepcji, według której wojna na Wschodzie musi prowadzić do «ogólnego wyczerpania, dużych rewolucyjnych wstrząsów i zmian». W postanowieniach podkreślono, że głównym wrogiem ukraińskich dążeń wyzwoleńczych jest «moskiewski imperializm», ale jednocześnie ostro zostały krytykowane hitlerowskie metody okupacyjne330.

Analizując rozporządzenia Drugiej Konferencji, należy podkreślić kilka głównych kierunków przyszłej działalności podziemia. Po pierwsze, planowano zwiększyć sieć OUN(B) na całym terytorium Ukrainy, należycie wychować młode pokolenie, rozprzestrzeniać wpływ idei narodowo-wyzwoleńczych na mieszkańców dużych miast. W swojej pracy nacjonaliści planowali stosować wszelkie legalne i nielegalne środki. Po drugie, planowano bezlitosne krytykowanie niemieckiego reżimu okupacyjnego i wszystkich jego działań politycznych, wojskowych, gospodarczych, propagandowych. Po trzecie, głównym wrogiem narodu ukraińskiego w walce o odzyskanie niepodległości ogłoszona została Rosja Radziecka. Niemców traktowano jako tymczasowego okupanta, a Rosję, jako stałego przeciwnika. Po czwarte, dążono do pojednania z polskim podziemiem i stworzenia ze wszystkimi zniewolonymi narodami Europy Wschodniej i Środkowej wspólnego frontu walki przeciwko ZSRR i Niemiecom w sprawie odbudowy Europy na zasadzie «wolnych państw narodowych».

Jeszcze jednym ważnym podsumowaniem Drugiej Konferencji OUN(B) było formowanie nowego Głównego Dowództwa w składzie: M. Lebedia (dowódca zarządzający); M. Arsenycza (szef SB); R. Krawczuka (referent organizacyjny); D. Majiwskiego (referent propagandy); D. Hrycaja (referent wojskowy); M. Stepaniaka (dowódca ZUZ); D. Klaczkiwskiego (dowódca PZUZ); P. Sak (referent ds PSUZ); D. Myron (dowódca OSUZ); W. Kuk (dowódca PdSUZ); M. Prokop i Z. Matła (członkowie Dowództwa)331.

Najprawdopodobniej to właśnie na Drugiej konferencji został ostatecznie utworzony schemat finansowania podziemia, który działał w ciągu wszystkich lat okupacji niemieckiej. Jego istota polegała na obowiązkowych składkach członkowskich i ciągłym «opodatkowaniu» zamożnych obywateli i przedsiębiorców komercyjnych 1% «podatku» na potrzeby OUN(B). Również znaczne i stabilne zyski organizacja otrzymywała kosztem funkcjonowania przedsiębiorstw, które nacjonalistom udało się wziąć pod kontrolę (za pośrednictwem podstawionych osób) latem 1941 r. Między innymi banderowska OUN od czasu do czasu prowadziła nieregularne zbieranie środków wśród zamożnej ludności na «fundusz bojowy»332.

Po zakończeniu konferencji marcowej OUN(B) 1942 r. niemieckie służby specjalne natychmiast zauważyły ożywienie działalności nacjonalistów. Od kwietnia – maja 1942 r. niemieckie raporty podkreślają szczególną aktywizację «ruchu Bandery», wskazując na przebudowę struktur organizacyjnych, przygotowanie kadr wojskowych i gromadzenie broni w podziemnych magazynach. W kwietniu 1942 r., dzięki hasłu, które gestapo poznało podczas prowadzenia śledztwa byłych kursantów klewańskiej szkoły policji, zniszczonej, jak wspomniano powyżej, w styczniu 1942 r. aresztowano byłego instruktora tej szkoły B.Kaniukę. Wtedy gestapo dowiedziało się, że zniszczona szkoła oficerska kontynuowała działalność w podziemiu i prowadziała przygotowanie 40 osób, które «przygotowywały się do wystąpienia przeciwko Niemcom». Dzięki zdobytym dokumentom organizacyjnym niemieckim służbom specjalnym udało się odnaleźć kilka ounowskich magazynów z bronią. Tylko w jednym z nich, w rejonie m. Kostpola obwodu rówieńskiego, odebrano 600 karabinów, 12 automatów, 120 masek przeciwgazowych, 254 tys. amunicji do karabinów, 20 tys. amunicji artyleryjskiej, 4 tys. granatów ręcznych, 2 tys. min, 500 magazynków automatów i inne333. Z materiałów śledczych hitlerowcy dowiedzieli się, że całe terytorium Ukrainy zostało objęte przez sieć banderewską, która aktywnie przygotowywała powstanie zbrojne, a przyszłe działania powstańców zostały określone do poziomu rejonu włącznie334.

Śledząc procesy tworzenia przez banderowców bojówek we wsiach i szkolenie wojskowe członków OUN(B), nazistowskie służby specjalne podkreślały, że od maja 1942 r. zwolennicy organizacji banderowskiej zaczynają tworzyć własne (jeszcze niestacjonarne) oddziały zbrojne, w których prowadzą szkolenia wojskowe swoich zwolenników335. Ten fakt jednoznacznie wskazuje na to, że początek kształtowania się ukraińskiego ruchu powstańczego, skierowanego przeciwko nazistowskiemu reżimowi okupacyjnemu, miał miejsce j w maju 1942 r., czyli dziesięć miesięcy przed klęską Niemców pod Stalingradem (a nie po klęsce, jak często stwierdza się w literaturze).

Wraz ze zwiększeniem elementu wojskowego w działalności banderowców, hitlerowskie służby specjalne podkreślały ich zwiększoną aktywność w zakresie propagandy antyniemieckiej i próby sabotażu rekrutacji ostarbeiterów336. Propaganda banderowska coraz częściej kierowała swe «żądło» nie tylko przeciwko komunizmowi, lecz także przeciwko nazizmowi337.

Analityczny raport hitlerowskich służb specjalistycznych sporządzony w czerwcu 1942 r. nie mógł zadowolić kierownictwa w Berlinie. Pracownicy SP i SD musieli stwierdzić: «Skuteczna praca, skierowana przeciwko nieprzyjacielskiej propagandzie do tej pory jeszcze nigdy nie została zauważona. (…) Tak więc, do dziś nieprzyjacielska propaganda istnieje. Chodzi tutaj nie tyle o radziecką, lecz w większym stopniu o ukraińską pracę szowinistyczną338. Charakteryzując ukraińską propagandę nacjonalistyczną pracownicy SD podkreślali jej szczególne zagrożenie dla interesów niemieckich339.

Działając przez cerkiew, organizacje oświatowe oraz własną agenturę w organach administracyjnych i policji, OUN(B) zdobyła znaczną popularność wśród ludności wschodnioukraińskiej, która była zaskoczona okrucieństwami reżim nazistowski i, obawiająca się powrotu stalinowszczyzny, zaczęła postrzegać nacjonalistów jakoo pewną alternatywę dla dwóch reżimów totalitarnych340. Tego typu nastroje odnotowane zostały w różnych miejscowościach Ukrainyna Kijowszczyźnie341, Sumszczyźnie342, Chmielnieczyźnie343, co pozwala potwierdzić ich powszechność. Właściwie od wiosny 1942 r. w centralnych i wschodnich ziemiach Ukrainy OUN(B) przeszło od «przygotowawczego etapu walki», który obejmował «okres wędrówki i badania terenu» do etapu «podziemnej rewolucyjnej» walki344. Organizacji udało się już dość poważnie zakorzenić się w masach ludności, włączyć do pracy zaufane kadry miejscowe345. Dzięki poparciu szerokich kół ludności, do połowy 1942 r. banderowska OUN ustabilizowała swoją strukturę organizacyjną, dostosowując ją do działalności w warunkach okupacji niemieckiej346. Struktura podziemia była dość rozbudowana i pozwalała całkowicie kontrolować sieć organizacyjną, ale miała poważną wadę –potrzebowała bardzo wielu ludzi do kierowania. W warunkach częstych aresztowań, problem ciągłego przygotowania nowych kadr kierowniczych stawał się dla OUN(B) niezwykle ważny, dlatego często na stanowiska kierownicze trafiali ludzie przypadkowi i niewystarczająco przygotowani do pracy konspiracyjnej.

Aktywizacja wojskowej, propagandowej i organizacyjnej pracy banderowskiego podziemia na większości terytorium Ukrainy, z jednej strony przyczyniła się do wzrostu popularności ruchu, a z drugiej – wymagała od kierownictwa wyjaśnienia dlaczego organizacja nie przechodzi od słów (agitacji) do działań (walki zbrojnej z reżimem okupacyjnym). Próbą wyjaśnienia pozycji Dowództwa OUN(B) wobec wydarzeń, które rozegrały się na Ukrainie i na świecie, szerokim kręgom ludności, było zwrócenie się kierownictwa organizacji do rodaków z okazji rocznicy ogłoszenia Aktu 30. czerwca 1941 r.347. W dokumencie, przede wszystkim, dokonano próby wyjaśnienia, dlaczego właśnie OUN(B) nie rozwijała aktywnego oporu przeciwko nazistom: «My, Ukraińcy znaleźliśmy się w ciężkiej sytuacji. Z jednej strony inwazja moskiewsko-żydowska dyszy swym czadem, z drugiej – nowe Niemcy ze swoją polityką kolonialną, co jest bardzo odczuwalne. Nasz honor każe nam walczyć. Tymczasem nadal trwa walka z bolszewizmem moskiewskoydowskim i rozsądek polityczny nakazuje nam czekać»348.

Metody pracy, które OUN(B) stosowała od Drugiej konferencji do sierpnia 1942 r., dość dokładnie ustalili niemieccy funkcjonariusze SD w kolejnym doniesieniu do Berlina z 3 lipca 1942 r. – wzmocniona praca propagandowa, sabotaż, przygotowanie wojskowe, rozwój nielegalnej sieci349. W innym tajnym komunikacie hitlerowskie służby specjalne trafnie oceniły ówczesną taktykę banderowskiej OUN jako «ruch w miejscu» w celu «oszczędzania sił, żadnych niepotrzebnych i głupich akcji. Równocześnie przygotowanie wewnętrzne i organizacyjne i rozbudowa sieci OUN, aby w końcu w odpowiednim momencie móc powiedzieć ostatnie słowo»350.

Realizując teorię stopniowego gromadzenia własnych sił, w okresie wiosny – lata 1942 r. OUN(B), jak już wspomniano, zaczyna tworzyć na Wołyniu i Polesiu sieć wiejskich bojówek, które nie były jeszcze samoobroną (powstały w 1943 r.), ale wykazywały pewną zbrojną aktywność. Lokalne grupy często odbijały od Niemców odebrany chłopom kontyngent żywnościowy, ratowały ludzi, których chcieli wywozić do pracy, zabijały dowódców niemieckich przedsiębiorstw przemysłowych i rolnych351 (którymi na Wołyniu i Polesiu, zwykle byli Polacy), co sprawiło, że niemieckie służby specjalne już w maju – czerwcu 1942 r. charakteryzowały działalność nacjonalistów jako «powstańczą» i «silną»352.

Potwierdzуniem tezy o początku formowania bojowych struktur OUN(B) w maju 1942 r. jest kolejny niemiecki dokument – raporty SD z terenów okupowanych z dnia 19 czerwca 1942 r. w którym stwierdzono, że 5 maja 1942 r. w pobliżu m. Równego odbyło się spotkanie dowódców OUN(B) na Wołyniu i Polesiu; podczas rozmów podjęta została decyzja o jeszcze większym zintensyfikowaniu działań organizacji i przygotowaniu do wykorzystania całej zgromadzonej w podziemnych magazynach broni353.

Na przesłuchaniach w sowieckich organach bezpieczeństwa państwa, uwięzione dowództwo podziemia nacjonalistyczego, opowiadając o powstaniu zbrojnego ruchu Oporu przeciwko hitlerowcom, również wskazywało, że jego początki sięgają połowy 1942 r.: «Latem 1942 roku, a szczególnie jesienią, w lasach zaczynają koncentrować się nielegalni OUN i niezorganizowana ukraińska młodzież, a we wsiach powstają tak zwane drużyny samoobrony. Powodem przejścia na nielegalne pozycje i do powstania drużyn samoobrony stały się następujące fakty: w połowie 1942 r. Niemcy zaczęli mobilizować ukraińską młodzież do pracy w Niemczech, a także zachęcać do służby w armii niemieckiej. Ponieważ chodziło o zachowanie ukraińskiej kadry na miejscu, a zwłaszcza młodzieży w wieku poborowym, organizacji zlecono uchylanie się od wyjazdu do pracy i od poboru do wojska poprzez wyjście do lasu na nielegalne pozycje. Ponadto, w związku z represjami wobec członków OUN, wiele osób, które znalazły się w spisach gestapo, zmuszonych było do ucieczki i przejścia do pozycji podziemnych, włączenia się do spontanicznie powstałych grup nielegalnych konspirantów i pod ochroną tych grup kontynuowanie pracy, mającej na celu wychowanie ukraińskiej młodzieży w duchu nacjonalistycznym. W celu zapewnienia grupom nielegalnych kospirantów charakteru bardziej zorganizowanych jednostek, przechodzili oni szkolenie wojskowe, zbierali broń, ale do pewnego czasu żadnych operacji wojskowych nie przeprowadzali»354.

Aktywność nacjonalistycznego podziemia szybko dała o sobie znać okupacyjnej administracji, bo już w doniesieniach za czerwiec 1942 r. podkreślano, że ruch banderowski zerwał wysyłanie młodzieży do pracy do Niemiec w rejonie Równego355, a w lipcu stwierdzono zmniejszenie dostaw produktów rolnych i ogólny sabotaż działań władzy niemieckiej356, również akty dywersyjne na kolei w okolicy Zdołbunowa, pierwsze ucieczki policjantów ukraińskich do lesu w celu «tworzenia band nacjonalistycznych» i początek przejścia OUN(B) do taktyki ogólnonarodowego «ruchu partyzanckiego»357.

Jak można wywnioskować z dokumentów niemieckich organów bezpieczeństwa, w lipcu – sierpniu 1942 r. kierownictwo OUN(B) przesłało do swego podziemia na terenie całej Ukrainy odpowiednią dyrektywę, która nakazywała nieprzestrzegania rozporządzenia niemieckich władz, zachęcała ludność do niewykonania jakichkolwiek zleceń Niemców, zrywania dostaw rolniczego kontyngentu, poszerzenia propagandy antyniemieckiej itp358. W sierpniu 1942 r. hitlerowskie służby informowały Berlin o tym, że OUN(B) posiadała trzy ośrodki kierownicze – w Generalnym Gubernatorstwie (Galicji), na Wołyniu i Polesiu i w Kijowie (dla Europy Środkowej, Ukrainy Wschodniej i Południowej). ZA szczególnie szkodliwe naziści uznali szybkie tempo wzrostu sieci OUN(B) istniejącej w Ukrainie radzieckiej, gdzie tylko w rejonie Kijowa w ewidencji SD istniało ponad tysiąc aktywistów organizacji359. Wrześniowe doniesienia SD wskazywały na to, że OUN(B) za pomocą sieci i propagandy próbowała dotrzeć do «nawet ostatniego Ukraińca», aby przygotować go do buntu, o którym zadecyduje kierownictwo organizacji. Aktywną pracę członków podziemnych OUN(B) odnotowano w Kamieńcu Podolskim, Chersonie, Kijowie i innych miastach360. Poważnie niepokoiły nazistów próby całkowietego objęcia przez nacjonalistyczne podziemie swą ideologiczną kontrolą młodzieży na Wielkiej Ukrainie361.

Wraz ze wzrostem aktywności podziemia nacjonalistycznego, hitlerowskie służby specjalne prowadziły także pracę operacyjno-śledczą, mającą na celu neutralizację kierownictwa OUN (B). Jednym z największych sukcesów policji niemieckiej stało się usunięcie w Kijowie (w pobliżu budynku opery) dowódcy podziemia banderowskiego na Ukrainie Środkowo-Wschodniej D. Myrona («Orłyka», «Andrija»)*. W raporcie policji niemieckiej o śmierci D. Myrona umieszczono zapis o następującej treści: «24.7.1942 r. w Kijowie zatrzymano szefa ruchu banderowskiego na Ukrainie Wschodniej. Podczas próby ucieczki został ranny, później zmarł w wyniku doznanych ran. Znaleziono przy nim wcześniej nieznane nam instrukcje ruchu banderowskiego»362**.

Przez szczególną uwagę i częste bolesne «uderzenia» w konspirację ze strony gestapo, taktyka stopniowego tworzenia sieci OUN(B) na wschód od dawnej sowiecko-polskiej granicy i akumulacja sił do ogólnonarodowego powstania w momencie osłabienia Niemiec, nie zawsze była wpierana przez struktury oddolne organizacji, które znajdowały się w bliskim kontakcie z ludnością, oczekującą od podziemia natychmiastowej ochrony przed samowolą okupantów, a nie rozmów o przygotowaniach do powstania w przyszłości. Szczególnie widocznie niezrozumienie pozycji OUN(B) widać było na Polesiu, gdzie położenie mieszkańców było naprawdę żałosne i ludzie nie rozumieli, dlaczego nacjonaliści dużo mówią, lecz nie występują w ich obronie. W jednym z doniesień OUN(B) z ukraińskiego Polesia (powiat stołyński) w sierpniu 1942 r. stwierdzono, że Niemcy okrutnie traktują ludność, za niewykonanie kontyngentu żywności wysyłają ludzi do obozów koncentracyjnych, co grozi regionowi głodem363. W innym doniesieniu sieci OUN(B) za czwarty kwartał 1942 r. podkreślano, że na Wołyniu i Polesiu panuje «bezprecedensowy do tego czasu terror»364, wymieniano dziesiątki spalonych przez Niemców wsi i setki zabitych i wysłanych do rzeszy cywilów365. Przy tym podkreślano, że ludzie gotowi są «chwycać za karabiny, kosy i widły»366.

Tak więc, w północno-zachodnich regionach Ukrainy miejscowi dowódcy podziemia nacjonalistycznego kierunku banderowskiego szli dalej, niż tego wymagała instrukcja organizacji i nie ograniczały się do propagandy i przygotowania sił. Szczególnie trudna sytuacja w kraju przyczyniła się do znacznej radykalizacji miejscowego aktywu OUN(B), który bardziej natarczywie domagał się od dowództwa rozwinięcia wojny partyzanckiej przeciwko Niemcom.

Dnia 10 lipca 1942 r. we wsi Poddubce rejonu teremniwskiego obwodu wołyńskiego szef sieci OUN(B) na Wołyniu i Polesiu D. Klaczkiwski i referent wojskowy KE na PZUZ W. Iwachiw przeprowadzili spotkanie referentów wojskowych dowództw okręgowych, na którym otrzymali oni zadanie rozwinięcia w swoich okręgach szkoleń podoficerskich, rekrutacji i odpowiedniego przygotowania kandydatów na stanowiska w sztabach wojskowych, które miały być utworzone równolegle z okręgami organizacyjnymi. W okresie lipiec – sierpień 1942. powiatowi referenci sporządzili rejestr wszystkich poborowych Ukraińców w wieku od 20 do 35 lat, rozpoczęli koncentrację dostępnej w podziemiu broni w tajnych magazynach, wyznaczyli i przeszkolili ludzi do pracy sztabowej367.



We wrześniu 1942 r. D. Klaczkiwski zorganizował spotkanie kierownictwa OUN(B) regionu wołyńskiego. Na posiedzeniu podjęto decyzję o przeprowadzeniu w okresie jesienno-zimowym prac, mających na celu wzmocnienie aktywu organizacyjnego, dołączenie nowych członków i zwolenników w szeregi podziemia, wzmocnienie wśród członków i zwolenników pracy wychowawczej, dokładnej nauki taktyki prowadzenia wojny partyzanckiej itp.368.

W październiku – grudniu 1942 r. sytuacja na północno-zachodnich ziemiach Ukrainy gwałtownie pogorszyła się. Od października 1942 r. na Polesiu Zachodnim Niemcy zaczęli prowadzać masowe łapanki na ludzi po wsiach i wywozić ich do pracy. W listopadzie i grudniu radzieccy partyzanci z Białorusi coraz częściej przenikali na ukraińskie Polesie, zabijając starostów i policjantów. W odpowiedzi niemieckie karne ekspedycje zabijały po dziesięciu chłopów w każdej miejscowości, gdzie miały miejsce zabójstwa, lub całkowicie palili wsie. Równocześnie, pod groźbą uwięzienia w obozie koncentracyjnym, zbierali kontyngenty żywnościowe, co stawiało region przez groźbą głodu. Uciekinierzy od niemieckiego terroru zaczęli spontanicznie tworzyć oddziały partyzanckie, z których część przyłączyła się do czerwonych partyzantów, a część działała według własnego uznania369.

Starając się zorganizować tych «dzikich partyzantów» banderowcy Polesia i Wołynia w październiku 1942 – styczniu 1943 roku utworzyli pierwsze stacjonarne oddziały zbrojne nacjonalistów*, którymi dowodził referent organizacyjny OUN(B) na PZUZ S. Kaczyński Ostap») i referent wojskowy Sarneńskiego Dowództwa Okręgowego H. Perehiniak Korobka»). Oczywiście, że przed rozpoczęciem 1943 r. istniało już kilka oddziałów, bo 3 lutego 1943 r. kierownik regionalny organizacji D. Klaczkiwski wyznaczył S. Kaczyńskiego na kierownika wszystkich «jednostek wojskowo-partyzanckich» na Polesiu (od Brześcia do Homela)370. Koordynatorem działalności wojskowej na terenie całego Wołynia i Polesia zotał referent wojskowy OUN(B) na PZUZ W. IwachiwSom»)371.

Później na temat kształtowania się pierwszych oddziałów powstańczych dowódca UPA-„ZachidW. Sydor („Szelest”) pisał: «Właściwie, UPA utworzone zostało przez samo życie. Oficer do zadań specjalnych, wysłany na Polesie w lutym 1943 r. w celu odwiedzenia tego bardzo przydatnego terenu, zorganizowania i połączenia odrębnych oddziałów powstańczych, poinformował, że takie oddziały, małe liczebnie, ale solidne jakościowo, istnieją na Polesiu już od listopada 1942 r. i działają. Prostokąt na północ od linii Kowel – Sarny, część ukraińskich terytoriów, a dokładniej kawałek Polesia, zamknięty miastami Brześć Litewski – Turiw – Olewsk – Luboml, o powierzchni 75 tysięcy metrów km2, stał się kolebką Ukraińskiej Powstańczej Armii»372.

W ten sposób, bez względu na pewien opór ze strony ówczesnego szefa OUN(B) M. Lebedia, który bał się przemiany ruchu partyzanckiego w atamanszczyznę i ostrzegał przed szybką jego likwidacją ze strony nazistów, ounowcy północno-zachodniego regionu Ukrainy rozpoczęli stopniowe przejście do utworzenia armii powstańczej373.

Już od drugiej połowy października 1942 r. niemieckie organy bezpieczeństwa państwa w swoich raportach podkreślały, że w propagandzie banderowskiej «coraz bardziej widoczna staje się rezygnacja z walki przeciw bolszewizmowi, propaganda prawie wyłącznie skierowana przeciwko niemieckiej władzy, lub tak zwanemu niemieckiemu okupantowi (...) ruch banderowski zajął poważne stanowisko wobec Niemiec, dążąc do tego, aby na wszelkie sposoby, nawet poprzez walki zbrojne domagać się niepodległości dla Ukrainy»374.

Dnia 29 października 1942 r. do Głównej Kwatery armii niemieckiej została przesłana wiadomość, w której między innymi stwierdzono, że «16.10.1942 r. po raz pierwszy nacjonaliści ukraińscy zebrali się w rejonie Sarn w większą bandę i stale otrzymują posiłki»375. Jeszcze jedna październikowa wiadomość niemieckich służby specjalnych głosiła: «Ruch Bandery prowadzi wytrwałą propagandę przeciwko wyjazdom do pracy do Niemiec. Skutki propagandy następujące: powstają nowe narodowo-partyzanckie oddziały składające się ludzi przeznaczonych do wyjazdu do Niemiec»376. Współcześni krajoznawcy potwierdzają dane dokumentów niemieckich, podając szereg przykładów akcji zbrojnych, które bojownicy OUN(B) przeprowadzili jesienią 1942 r. na Wołyniu w celu uratowania ludzi przed wywózką do Rzeszy377.

Na żądanie wojskowych referentów OUN(B) M.Lebid’ w październiku 1942 r. Zwołał we Lwowie konspiracyjną konferencję wojskową, która miała na celu podjąć konkretną decyzję o rozpoczęciu tworzenia armii podziemnej. Na spotkaniu obecni byli dowódca zarządzający M. Lebid’, szef referentury wojskowej Głównego Dowództwa D. Hrycaj, oficer do zadań specjalnych w referenturze wojskowej dowódca I. Kłymiw, krajowy referent wojskowy ZUZ ЗУЗ L. Pawłyszyn, krajowy referent wojskowy PZUZ W. Iwachiw378. Otwierając konferencję M. Lebid zaakcentował wyraźną zmianę geopolityczną w związku z tym, że «…dla wszystkich stało się oczywiste – Niemcy przegrają wojnę. Jako największa na świecie siła militaryzmu, działając błyskawicznie – dotarli do ślepej uliczki, choć doszli do Leningradu, Moskwy i Stalingradu. Jest oczywiste, że Niemcy nie pokonają Anglii i USA, nie pokonają i sowietów. Wynika z tego logiczny wniosek, że bolszewicy przyjdą i tutaj zajmą wszystkie ziemie ukraińskie, a więc trzeba przygotować się do walki z nimi. W związku z tym, pytanie wojskowe w OUN, jako najważniejsze, staje na pierwszym miejscu»379.

Podczas swojego wystąpienia M. Lebid’ obiecał podnieść wojskowy aspekt pracy na odpowiedni poziom380. Taka propozycja znalazła przychylność w środowisku wojskowych dowódców. W szczególności, I. Kłymiw podkreślił, że trzeba kierować swoją walkę nie tylko przeciwko bolszewikom, ale «przeciwko wszystkim okupantom, którzy są lub będą na ziemi ukraińskiej»381. І.Kłymiwa poparł W. Iwachiw382, który wezwał kierownictwo organizacji do pomocy kadrowej utworzonym na Wołyniu i Polesiu oddziałom zbrojonym. W przypadku odrzucenia tego postulatu W. Iwachiw oświadczył, że «Wołyń odmówi podporządkowania się Dowództwu»383.

Do rozstrzygania wszelkich zagadnień wojskowych i rozwoju na dużą skalę planu utworzenia armii na konferencji została powołana komisja w składzie I.Kłymiwa, L. Pawłyszyna, W. Iwachiwa, która działała w ciągu dwóch miesięcy384. Jest oczywiste, że praca komisji zakończyła się 1–2 grudnia 1942 r., kiedy we Lwowie przeprowadzono drugą konferencję referentów wojskowych, na którą, oprócz uczestników pierwszej konferencji, przybył również szef referentury wojskowej dowództwa centralnych i wschodnich terenów ukraińskich M. Medwid’. Konferencja podjęła decyzję o utworzeniu armii ukraińskiej na bazie opracowanego przez komisję planu385.

Zakładano, że w momencie dezintegracji Rzeszy Niemieckiej i ZSRR front wschodni będzie znajdować się w okolicy linii Mozyr – Woroneż – Rostów nad Donem. Uważano, że Związek Radziecki rozpadnie się w wyniku wewnętrznej rewolucji, powstania zniewolonych narodów, interwencji Japończyków, Brytyjczyków i Amerykanów. Zakładano, że okres chaosu i zmiany władzy w Moskwie potrwa 2 – 3 miesiące, po czym władza w Rosji będzie ustabilizowana i nowi władcy przystąpią do «zbierania ziem».

Właśnie te miesiące chaosu planowano wykorzystać do utworzenia ukraińskiej armii, która miała zająć powyższą linię frontu i nie dopuścić do rosyjskiej interwencji. Wstępna praca w organizacji armii w podziemiu miała być realizowana do momentu zniszczenia Frontu Wschodniego. Postulowano, ukraińska armia powinna nazywała się Ukraińskie Siły Zbrojne, w których mobilizacji podlegali wszyscy ukraińcy poborowi, a także mniejszości narodowe, lojalnie odnoszące się do władzy ukraińskiej386. Wszystkie plany opracowane w grudniu 1942 r. mogły stać się rzeczywistością tylko w przypadku, gdyby sytuacja 1943 r., dokładnie powtórzyła sytuację z 1917 – 1918 r., jednak do tego nie doszło i dlatego referenci wojskowi OUN(B) w swojej pracy zmuszeni byli ograniczyć się do pierwszego, wstępnego etapu tworzenia Sił Zbrojnych – formowanie oddziałów powstańczych i zjednoczeń387.

Aktywizacja OUN(B) wywołała ostrą reakcję ze strony hitlerowskich służb specjalnych. Nowa fala «czystek» rozpoczęła się od terytorium Rzeszy388. Pierwsze aresztowania w Niemczech zostały przeprowadzone w październiku 1942 r., gdy w Brunszwiku i Dreźnie aresztowano odpowiednio 48 і 10 banderowców389. 20 listopada 1942 r. odbyły się nowe masowe aresztowania ounowców, szczególnie wśród kierownictwa organizacji. W ciągu doby w Lipsku, Hannowerze, Berlinie, Hamburgu, Hildesheim i Poczdamie schwytano 210 osób390. 21 listopada tego samego roku aresztowania aktywu banderowskiego zostały przeprowadzone we Lwowie. Dzięki pojmaniu szefa służby kurierskiej OUN(B) W. Łobaja, gestapowcom udało się odkryć kilka banderowskich mieszkań konspiracyjnych. W mieszkaniu przy ulicy Żułyńskiego naziści aresztowali 5 kobiet-kurierek OUN, ale szósta osoba, podejrzewając niebezpieczeństwo, stawiała opór i zastrzeliła szturmbannfurera SS i karnego-sekretarza G.Szarffa z berlińskiego gestapo i dwoma kulami raniła pracownika niemieckiej policji kryminalnej391.

Mężczyzna, który zastrzelił G. Szarffa i któremu udało się (będąc ciężko rannym w brzuch392) uciec od swoich prześladowców był D. Majiwski (Taras, „Kosar”), jeden z liderów banderowskiej OUN. Śmierć stołecznego pracownika swoich służb specjalnych, wywołała wściekłość hitlerowców, którzy 27 listopada 1942 r. rozstrzelali 27 ounowców – więźniów lwowskich więzień i 52 ounowców – więźniów więzienia w miejscowości Jaholnyca w pobliżu Czortkowa393.

W październikulistopadzie 1942 r. naziści przeprowadzili masowe aresztowania na terenie Wielkiej Ukrainy (Kijów, Charków, Sumy, Połtawa, Winnica)394. Opisując aresztowania w Kijowie, gestapowcy w szczególności, wskazywali: «Na początku listopada w Kijowie został zastrzelony jeden kandydat SS i jeden ukraiński policjant pomocniczy, podporządkowani szefowi policji i SD w Kijowie*. Zabójstwa dokonały dwie osoby w mundurach niemieckiej żandarmerii. Bez wątpienia chodzi o członków grupy Bandery, którzy działali na rozkaz swojego szefa Mohyły**. Obaj zabici w ciągu kilku tygodni z powodzeniem współpracowali przy likwidacji grupy banderowskiej w Kijowie i znaleźli ślad zwierzchnika Mohyły. Liczba aresztowanych do tej pory banderowców w Kijowie osiągnęła 29»395.

W tym samym czasie prawie wszyscy dowódcy podziemia OUN(B) (38 osób) zostali aresztowani w Sumach396 i po szczegółowym śledztwie w miejscowym SD rozstrzelani w dniu 20 lutego 1943 r.397. Potężny cios został również zadany na przełomie lat 1942 – 1943 podziemiu OUN(B) w obwodzie kirowogradzkim. Gestapo aresztowało, a następnie zlikwidowało 120 osób, zaangażowanych w organizację398. W drugiej połowie 1942 i na początku 1943 r. OUN(B) na Przydnieprzu straciło całą plejadę utalentowanych dowódców podziemia. Tak więc, w wyniku niemieckich represji zginęli: P.SakMohyła»), szef Dowództwa Krajowego OSUZ, «Czernyk» – członek dowództwa okręgowego na OSUZ, «Wij» – dowódca okręgowy Kamieniec-Podolszczyzny, L.Szostakkierownik podziemia banderowskiego na Kirowodzradszczyźnie, W.HadadaJurko») – członek dowództwa obwodowego Dniepropertowszczyzny, H.Jaworiwdowódca Winniczczyzny i Połtawszczyzny, J. PetreczkoHrab») – szef SB na Naddnieprzu,  Mołczan – zastępca dowódcy obwodu Zaroposkiego399.

Pierwszego grudnia 1942 r. naziści prawie całkowicie zniszczyli podziemną sieć OUN(B) na terenie Rzeszy400, a czwartego grudnia w Galicji aresztowani zostali trzej członkowie Dowództwa OUN(B) J. Staruch, I. Kłymiw, D. Hrycaj401. Podczas przesłuchań w gestapo szczególnie bohatersko zachował się I. Kłymiw, którego hitlerowcy, według jednej z wersji torturowali aż do śmierci402, a według drugiej – doprowadzili do samobójstwa w celi403. J. Starucha i D. Hrycaja ounowskiej SB udało się wykraść z więzienia latem 1943 r.404. Wraz z aresztowaniem ounowskich członków podziemia, gestapowcy wykryli w mieszkaniach ukraińskich policjantów nielegalną broń, dlatego przeprowadzili we Lwowie «oczyszczanie» szeregów policji ukraińskiej405, kontynuowali również aresztowania ounowców w Rzeszy i komisariacie Rzeszy406.

Bolesne ciosy, zadane podziemiu banderowskiemu przez nazistowskie organy bezpieczeństwa w końcu listopada i w grudniu 1942 r., przekonały liderów organizacji o tym, że taktyka atantyzmu w warunkach hitlerowskiego terroru okazała się niemożliwa. Gestapo po prostu fizycznie nie pozwoliło zgromadzić masy krytycznej kadry i środków materialno-technicznych dla wielkiego buntu. W konsekwencji, teoria ogólnonarodowego wystąpienia została skorygowana. Dowódcy OUN(B) powrócili idei wojny partyzanckiej (którą jeszcze w październiku uważali za szkodliwą), jako do początkowej fazy przyszłego wielkiego powstania. Oczywiście, banderowcy przeprowadzając analogię pomiędzy okupacją niemiecką 1942 i 1918 r. zakładali, że wojna partyzancka przeciwko Niemcom «rozbuja» aparat okupacyjny, (podobnie jak antyniemiecki ruch partyzancki w 1918 r. wzburzył sytuację i w końcu doprowadził do buntu i ustanowienia w Kijowie władzy Dyrektoriatu URL). Najprawdopodobniej, przywódcy OUN(B) postanowili powtórzyć tę sytuację. Jednak w obawie przed rozprzestrzenianiem atamańszczyzny, wystąpili oni za scentralizowaniem ruchu powstańczego i kontrolą nad nim ze swojej strony.

Na przełomie 1942 – 1943 lat OUN skoncentrowało się na zapewnieniu kadry organizacyjnej dla zapewnienia przyszłej armii broni, żywności, amunicji, leków itp. Podczas zakupu środków materialnych, bojówki OUN weszły w drobne starcia z siłami okupantów407. W grudniu 1942 r. policja niemiecka wskazuje na sto «bandyckich datków » w okręgu Równego w celu zapewnienia oddziałom powstańczym żywności i mundurów408.

Warto powiedzieć, że kierownictwo wojsk niemieckich na terytorium Ukrainy z poważnie ustosunkowało się do rozpowszechniania się ukraińskiego ruch powstańczego. W dniu 17 lipca 1943 r. szef sztabu operacyjnego tylnego rejonu grupy armii «Piwdeń» pułkownik Gilhauzen w swoim liście, który był rozesłany do dywizji ochronnych, komendatur polowych i kierownictwa SS na Ukrainie409, wskazywał na to, że działalność bojowa «band nacjonalistycznych» rozpowszechniła się już na terytorium rejonu operacyjnego tylnego grupy «Piwdeń»410, czyli wyszła za granice Wołyniu i Polesia Zachodniego. W liście podkreślano niesamowitą szybkość rozpowszechniania się powstańczego ruchu pod koniec 1942 – na początku 1943 r.411. Jako załącznik do listu, pułkownik Gilhauzen dołączył charakterystykę ukraińskiego ruchu powstańczego, sporządzoną na 30 czerwca 1943 r. przez sztab operacyjny ds. walki z bandytyzmem i policji na Południu Rosji. Dokument ten zaświadcza: pierwsze oddziały powstańcze powstały w okolicach Sarn we wrześniu 1942 r. Później ich działalność rozprzestrzeniła się na powiat Kostopol – Ludwypil – Berezno. Od pierwszej połowy marca 1943 r. «ukraińskie bandy» rozpowszechniły aktywność na południe od Równego – Dubna – Zwiahela, a w drugiej połowie marca i w kwietniu – na wszystkie zachodnie i południowe rejony obwodów wołyńskiego, rówieńskiego i północne rejony obwodów lwowskiego oraz kamieniec-podolskiego. Do lutego 1943 r. «bandy» te atakowały w celu zapewnienia sobie żywności, walczyły z radzieckimi partyzantami, czasami napadały na mniejsze jednostki Wehrmachtu i prowadziły szeroko zakrojoną agitację w duchu banderowskiego ruchu OUN»412.

Tak więc, możemy stwierdzić, że do końca 1942 i na początku 1943 r. OUN banderowska zakończyła podstawowe przygotowanie do rozpoczęcia rozpowszechnienia walki zbrojnej. Podziemie przeprowadziło niezbędną ewidencję kadr wojskowych, dość szeroko rozbudowało swoją sieć, opracowało plany budowy armii, przeprowadziło działania, skierowane na gromadzenie broni, amunicji, odzieży, żywności. Od 1943 r. następował nowy etap w życiu organizacji – czas tworzenia armii powstańczej.


Pobieranie 2.74 Mb.

Share with your friends:
1   ...   6   7   8   9   10   11   12   13   ...   16




©operacji.org 2020
wyślij wiadomość

    Strona główna