Socjologia – wykł ad



Pobieranie 1.24 Mb.
Strona2/13
Data25.10.2017
Rozmiar1.24 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   13

Teoria konfliktu

Jak zauważa A. Giddens [ tamże, s. 41], reprezentanci teorii konfliktu, podobnie jak funkcjonalizmu, podkreślają znaczenie struktur społecznych oraz proponują ogólny „model” funkcjonowania społeczeństwa. Zwolennicy teorii konfliktu odrzucają jednak założenie funkcjonalistów o konsensie społecznym, podkreślając znaczenie podziałów społecznych, i w konsekwencji kwestii władzy, nierówności społecznych i walki. W teorii systemowej (funkcjonalnej) społeczeństwo definiuje się jako układ znajdujący się w ładzie i stale dążący do zachowania równowagi i wewnętrznej integracji. Natomiast teorie konfliktu zasadniczo odmiennie definiują społeczeństwo - jako rzeczywistość opartą na przymusie, dominacji i konflikcie. Pierwszą wielką teorią konfliktu była teoria K. Marksa, oparta na interpretacji historii jako na odwiecznej walce klas społecznych. Inne teorie konfliktu za podstawę przyjmowały innego rodzaju konflikty jak np. konflikt rasowy, religijny, narodowościowy itp. Socjologiem, który również zajmował się problematyką konfliktów i który wywarł znaczący wpływ na tę teorię był R. Dahrendorf, autor klasycznej już pracy „ Class and Class Conflikt in Industrial Society” ( 1959). Warto zauważyć określone różnice stanowisk między teorią funkcjonalna a teorią konfliktu. Teorie konfliktu różnią się od teorii funkcjonalnej odmiennym definiowaniem motywów ludzkich działań. Funkcjonaliści zakładali, że podstawowym motywem jest kulturowo wykształcony wzór, norma. Ponieważ normy są wspólne dla uczestników życia społecznego, wiec prowadzą do społecznej harmonii. Teoretycy konfliktu odrzucają ten pogląd, przyjmując interes za główny motyw działań jednostek. Ponieważ zaś te interesy są różne, zatem zbiorowość można podzielić na grupy o interesach przeciwstawnych. Konflikt jest następstwem sprzecznych interesów i tym samym zjawiskiem naturalnym w społeczeństwie, a nie dysfunkcją.

Poza tym konflikt wynika z natury stosunków społecznych, które opierają się na dominacji i podporządkowaniu. Uniwersalną cechą struktury społecznej jest podział na warstwy uprzywilejowane i upośledzone w dostępie do władzy, korzyści materialnych, środków represji, informacji. Tego rodzaju podziały zawsze powodują przymus, podporządkowanie i zależność, a w konsekwencji niezadowolenie, bunt, rewindykacje, rewolucje. Konflikt jest więc uniwersalną cechą każdej zbiorowości ludzi – rodziny, społeczności lokalnej, organizacji, całe społeczeństwo. Konflikt nie jest oczywiście jedyną relacją między ludźmi. Istnieje też współpraca, porozumienie, lecz konflikt pełni ważniejszą funkcję w grupie społecznej, ponieważ prowadzi do zmiany i rozwoju. Na pozytywne funkcje konfliktu zwrócił uwagę Lewis A. Coser, definiując pojęcie konfliktu funkcjonalnego (konstruktywnego), który sprzyja integracji wewnętrznej, rozładowaniu napięć, udoskonaleniu systemu itp. Sposobem uniknięcia destrukcyjnych funkcji konfliktu jest jego ujawnienie i włączenie w procedury formalne, czyli jest to tzw. instytucjonalizacja konfliktu. Wówczas konflikt staje się elementem życia codziennego, ale maleje jego gwałtowność, a strony konfliktu poszukują rozwiązania zamiast walki. Ład społeczny, który tłumi konflikty, zapewnia doraźny spokój, ale powoduje jednocześnie ryzyko spotęgowania napięć i dynamiki konfliktu w przyszłości.


Symboliczny interakcjonizm

U podstaw interakcjonizmu symbolicznego leżą zainteresowania językiem i znaczeniem. Ten nurt wywodzi się ze szkoły amerykańskiej, głównie z teorii George’a Herberta Meada, zdaniem którego to dzięki językowi ludzie stają się istotami samoświadomymi, czyli posiadającymi poczucie indywidualności. Na powstanie i rozwój interakcjonizmu wywarły wpływ także prace Herberta Blumera, a wcześniej teorie Jamesa i Deweya, prezentujące obraz otwartego świata, w którym człowiek aktem swojej woli realizuje swoje możliwości, poddając otoczenie zewnętrzne swojej kontroli. Interakcjonizm jest teorią, w ramach której człowiek jest w stanie spojrzeć na siebie niejako z zewnątrz, tak jak odbierany jest przez innych. Elementem mającym szczególne znaczenie w tych procesach jest symbol [ Giddens, tamże, s. 42]. Odnosi się on zarówno do form komunikacji werbalnej, jak i niewerbalnej. Słowa używane przez ludzi na oznaczenie pewnych rzeczy są tak naprawdę symbolami, przedstawiającymi to, co człowiek chciałby przekazać innym. Symbolami nie są tylko słowa, terminy, pojęcia; są nimi również elementy komunikacji niewerbalnej, takie jak gesty, mimika i inne formy niewerbalnego porozumiewania się. Zgodnie z podejściem Meada, posługiwanie się wspólnymi symbolami mającymi określone znaczenie, w świecie pełnym symboli przekłada się w istotny sposób na interakcje pomiędzy ludźmi, co oznacza w praktyce, że prawie każda relacja międzyludzka to interakcja oparta o wymianę symboli.

Podstawowym elementem analizy teorii interakcyjnej są więc działania jednostek zwane właśnie interakcjami. W toku działania jednostka interpretuje sytuację, w jakiej działanie się odbywa, rozważa możliwe sposoby reakcji na bodźce pochodzące ze środowiska społecznego. Dzięki tej analizie jednostka tworzy sobie określoną definicję sytuacji, zwaną sensem działania, który powoduje, że ten sam bodziec zewnętrzny nie powoduje takiej samej reakcji w każdej sytuacji, jak to zakładał behavioryzm. Jednostka interpretuje działania innych ludzi, nadając im pewien sens jako symbol intencji. Ludzie dopasowują swoje działania dzięki odkrywaniu sensu sytuacji w toku działania, a nie według trwałych norm zakładanych przez ujęcie funkcjonalne. Istotą zainteresowań socjologów – interakcjonistów jest więc badanie szczegółów interakcji między ludźmi i badanie przez to sensu, jaki ludzie nadają swoim działaniom poprzez akty symboliczne.

Zadaniem socjologii jest badanie sensu, jaki ludzie nadają swoim działaniom za pomocą metody rozumiejącej (humanistycznej), jaką zaproponował Max Weber (chodzi o obserwacje oczami osób badanych, czyli opis ze współczynnikiem humanistycznym). Aby zrozumieć jakieś zachowanie, trzeba odnieść je do znaczenia, jakie przypisują mu jednostki działające, a nie odnosić je go jakiegoś ogólnego prawa, ponieważ takich praw nie ma. Takie stanowisko nazywa się etnometodologią. Została ona stworzona przez Harolda Garfinkela. Jego zdaniem wszelkie działania i interpretacje są racjonalne, jeśli za takie uchodzą w opinii uczestników życia codziennego. Nie ma zatem wiedzy naukowej o społeczeństwie innej niż wiedza potoczna. Ludzie sami są twórcami i nośnikami sensu otaczającej ich rzeczywistości. Prawda w odniesieniu do życia społecznego jest tym, co ludzie uważają za prawdę.




Pobieranie 1.24 Mb.

Share with your friends:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   13




©operacji.org 2020
wyślij wiadomość

    Strona główna