Socjologia – wykł ad


Wybrane zasady formułowania pytań kwestionariuszowych i budowania ankiety



Pobieranie 1.24 Mb.
Strona11/13
Data25.10.2017
Rozmiar1.24 Mb.
1   ...   5   6   7   8   9   10   11   12   13

Wybrane zasady formułowania pytań kwestionariuszowych i budowania ankiety



1.Każde pytanie w ankiecie powinno wynikać z problemu badawczego.

Kwestionariusz nie powinien być zbiorem pytań przypadkowo zebranych lub zapożyczonych z innych ankiet. Należy zadbać o to, by w kwestionariuszu znalazły się wszystkie pytania niezbędne do rozwiązania problemu badawczego oraz o to, aby nie było pytań zbędnych, sformułowanych na zapas, “bo to się może przydać”.



2.Kwestionariusz powinien być poprawny pod względem gramatycznym i graficznym.

Zaleca się, aby wszystkie pytania były pisane w tej samej formie gramatycznej (w takiej samej osobie i czasie – dotyczy to także kafeterii). Do respondenta należy zwracać się w formie osobowej i przyjętej w danym środowisku np. Pan, Pani, Państwo lub przez Ty, a nie w formie bezosobowej np. “Jaką można wyrazić opinię o... „lub w postaci haseł: „wiek”, „miejsce urodzenia”. Ważna jest także szata graficzna kwestionariusza, a w szczególności:



  • druk powinien być wyraźny, dobrze czytelny, na dobrym papierze,

  • każde pytanie powinno mieścić się na jednej stronie, nie wolno dzielić pytania między dwie strony,

  • kwestionariusz powinien być poprawny stylistycznie i ortograficznie,

  • właściwe rozmieszczenie pytań, tzn. zachować odstępy między pytaniami, by wyraźnie się odróżniały wizualnie, zostawić wystarczające miejsce na zapisanie odpowiedzi na pytanie otwarte,

  • unikać zbyt dużych tabel, gęsto liniowanych, gdzie trudno jest cokolwiek zapisać, unikać tabel zbyt skomplikowanych, unikać całych serii tabel na stronie kwestionariusza.

Przykłady pytań niepoprawnych pod względem gramatycznym:



Jak spędzał Pan czas wolny po pracy w ostatnim tygodniu:

uczyłem się,

opieka nad dzieckiem,

był Pan w kinie,

spał Pan,

teatr, filharmonia,

oglądałem telewizję.
Pytania – hasła: - wiek

- miejsce pracy



Czy wykonuje Pan(i) pracę zgodną z Pana(i) wykształceniem?

tak,

nie,

jest mi to obojętne

nie mam innej możliwości.
Które z niżej wymienionych grup ludzi wchodzących w skład społeczeństwa polskiego są Pana(i) zdaniem niechętne wobec siebie, które obojętne, a które są solidarne:




niechętni

obojętni

zgoda

solidarność

robotnicy - chłopi

robotnicy - inteligenci

chłopi - inteligenci















3 .Każde pytanie powinno mieć jasny dla respondenta cel.

Na pytania z niejasnym celem w rodzaju “Co słychać?” respondent nie wie, czego się od niego oczekuje.

Przykłady pytań niejasnych:

Jak Pan(i) sądzi, co się u Pana(i) wydarzyło w ostatnich latach na tle zmian w całym kraju i w świecie?
Opierając się na własnym zdaniu, określ pozycję Polski na tle innych krajów za pomocą skali 5-punktowej (postaw “X” przy każdym z krajów w wybranej rubryce).



Kraj

Ile dajesz punktów




1

2

3

4

5

Wielka Brytania
















ZSRR
















Gracja
















Bułgaria
















USA
















...............
















...............















Pytania zbyt długie:



Czy według Pana(i) takie różnice, jak różnice w wykształceniu, pochodzeniu społecznym, w zarobkach, posiadanej władzy, religijne, narodowościowe, między mieszkańcami wsi i miast, między ludźmi na stanowiskach kierowniczych i niekierowniczych – wywołują konflikty między ludźmi w naszym społeczeństwie i w jakim stopniu?
Czy sądzi Pan(i), że są w Pana(i) środowisku tacy ludzie, którzy Pana(i) zdaniem uważaliby, że Pana(i) prestiż i pozycja społeczna byłaby wyższa niż obecnie, gdyby Pana(i) dochody były wyższe albo gdyby przypuszczali, że Pana(i) dochody są wyższe niż są w rzeczywistości, nawet gdyby tak nie było?


  1. Pytanie powinno być dostosowane do sytuacji respondenta.

Chodzi tu o wszelkie okoliczności, które umożliwiają mu udzielenie odpowiedzi wymaganej przez pytanie. Pytanie niedostosowane do sytuacji to jest pytanie z fałszywym założeniem o istnieniu odpowiedzi właściwej. Na przykład “Co ostatnio kupiłeś na prezent dla swego dziecka?” Odpowiedź: “Nie mam dzieci”. Respondent udzielił innej odpowiedzi niż wymagało pytanie, ponieważ było ono niedostosowane do jego sytuacji. Pytania niedostosowane do sytuacji respondenta łatwo stają się pytaniami:

· drażliwymi, np. pytanie rolników indywidualnych o urlop denerwuje ich,

· albo też pytaniami sugerującymi przez samo ich postawienie np.

“Dlaczego dowódcy wojskowi poniżają swoich podwładnych”.

Respondent, który nigdy nie był w wojsku, dopiero z pytania dowiedział się, że dowódcy poniżają swoich podwładnych, a pytanie wymusza udzielenie odpowiedzi dlaczego.

Pytania niedostosowane do sytuacji respondenta zachęcają do udzielania odpowiedzi obciążonych dwojakiego rodzaju błędami: response–set i response–style. Response–set jest to odpowiedź niezgodna z rzeczywistością spowodowana chęcią wytworzenia pozytywnego obrazu siebie lub pragnieniem odpowiedzenia zgodnie z oczekiwaniem badacza. Response–style jest to odpowiedź wywołana stylem pytania np. kafeterią w pytaniach zamkniętych.

Aby uniknąć pytań niedostosowanych do sytuacji respondenta, trzeba zastanowić się, czy każdy respondent może na nie odpowiedzieć. Jeśli nie każdy może odpowiedzieć, to należy stosować pytania filtrujące, np. “Czy był Pan w wojsku?” Czy uważa Pan, że dowódcy wojskowi poniżają swoich podwładnych?”, i dopiero tym respondentom, którzy pozytywnie odpowiedzą na obydwa pytania, postawić pytanie dlaczego. Zalecane jest także staranne przeprowadzenie badań pilotażowych, które mogą wykryć pytania niedostosowane do sytuacji respondenta. Ponadto w kafeterii nie należy zapominać o umieszczeniu odpowiedzi “nie wiem”, “trudno powiedzieć”, aby nie wymuszać odpowiedzi właściwej wtedy, gdy respondent nie może lub nie powinien jej udzielić.
Przykłady pytań niedostosowanych do sytuacji respondenta:

Na której zmianie Pan(i) pracuje?


  • na pierwszej,

  • na drugiej,

  • na trzeciej,

  • na czwartej

Odp. “na żadnej, u nas nie ma zmian”.


W jakim stopniu Pana rodzice lub służba wojskowa wpłynęła na Pana decyzję o wyborze zawodu?

Odp. Rodzice nie mogli mieć żadnego wpływu, ponieważ od wczesnego dzieciństwa jestem sierotą, a wojsko nie miało wpływu, bo jestem kobietą.

Co Pana(i) zdaniem jest głównym powodem niewykorzystywania kwalifikacji zawodowych absolwentów szkół zawodowych i uczelni wyższych w naszej gospodarce?

Jakie zjawiska dostrzega Pan(i) jako niepokojące w postępowaniu ludzi z Pana(i) otoczenia (prosimy o wybranie najwyżej trzech):

  • nadużywanie zwolnień chorobowych,

  • używanie alkoholu w pracy,

  • drobne kradzieże,

  • brakoróbstwo.




  1. Pytanie powinno być dostosowane do tzw. układu odniesienia respondenta.

Układ odniesienia (ang. frame of reference) jest to sposób postrzegania i wartościowania zagadnienia będącego przedmiotem pytania. Na przykład badacz formułuje pytanie zamknięte dotyczące przyczyn kryzysu religijności młodzieży akademickiej. Kafeterię do pytania buduje w oparciu o opinię ekspertów w sprawach religijności. Respondentami zaś będą rolnicy, którzy mają zupełnie inne wyobrażenie i poglądy na sprawę przyczyn zaniku religijności niż eksperci. W rezultacie pytanie zawiera kafeterię nie dostosowaną do układu odniesienia respondentów, czyli do stanu ich wiedzy i /lub przekonań, co uniemożliwia im udzielenie odpowiedzi zgodnych z własnymi przekonaniami. Pytania otwarte także mogą być niedostosowane do układu odniesienia respondentów. A zatem, aby zbudować pytanie dotyczące poglądów jakiejś kategorii ludzi, trzeba uprzednio poznać cały obszar zmienności tych poglądów i zadbać o to, aby pytanie (szczególnie zamknięte) mieściło się w tym obszarze i obejmowało go w całości.

  1. Kwestionariusz powinien być dostosowany do języka używanego w środowisku respondenta oraz wolny od pojęć i wyrażeń silnie wartościujących.

Nie należy używać nazw niezrozumiałych, zawiłych składni lub zbyt długich pytań, bo to utrudnia komunikację między badaczem a badanym. Język pytań powinien być maksymalnie zbliżony do języka mówionego w środowisku respondenta, poprawny ale nie nazbyt literacki, bo może wydawać się sztuczny.

  1. Dostosować pytania do możliwości intelektualnych respondentów.

Każde pytanie musi być sformułowane tak, by nie wykraczało poza wiedzę i wyobraźnię badanego, by nie wymagało od niego ponadprzeciętnych umiejętności wykonywania operacji logicznych lub niezwykłej pamięci. Chodzi tu zarówno o to, by nie pytać o wiedzę specjalistyczną, np. prawnika o najnowsze osiągnięcia fizyki kwantowej lub odwrotnie, ale też o formułę pytania, która powinna być zrozumiała dla każdego i łatwa do zapamiętania. Kafeteria nie może być zbyt długa. Zadania zawarte w pytaniu nie mogą być zbyt skomplikowane. Nawet zdawałoby się proste pytanie o przeciętny dochód miesięczny w rodzinie respondenta wymaga wielu obliczeń i przez to staje się trudne. Postulat zawarty w tym punkcie jest tym ważniejszy, im niższy jest poziom intelektualny respondentów.

Jedną z przyczyn trudności pytań jest nałożenie na respondenta zadań badacza Na przykład: “Jakie Pana zdaniem są pozazdrowotne przyczyny absencji chorobowej?” Odpowiedż na to pytanie wymaga wielu obserwacji i studiów, a tymczasem badacz żąda od respondenta natychmiastowej odpowiedzi. Jeżeli badacz nie przełoży pytań będących problemem badawczym na pytania będące narzędziem badawczym, to zadaje pytania zbyt trudne, odpowiednie dla eksperta, a nie nadające się do badań masowych. Odpowiedzi na takie pytania są przypadkowe, poznawczo mało wartościowe, a ponadto stresują badanych. Dla respondentów odpowiadanie na pytania powinno być przyjemną rozmową, a nie trudnym, stresującym czy kompromitującym egzaminem.

Przyczyny trudności pytań:

a) Niezrozumiały dla respondenta język specjalistyczny,

Przykłady pytań z użyciem języka specjalistycznego, niezrozumiałego dla respondentów:

Jak Pan(i) ocenia stosunki międzyludzkie w Pana(i) zakładzie pracy?

Czy w Pana(i) zakładzie występuje konflikt interesów robotniczych z interesami i rolą społeczną innych grup społecznych?

Czy jest Pan(i) zadowolony(a) ze swego miejsca w społeczeństwie?
Na ostatnie pytanie było aż 33% odpowiedzi nieistotnych np. takich: “miejsce – wie pan – ja nigdzie nie chodzę, tylko do sklepu”, “taki człowiek ma miejsce w społeczeństwie, który gdzieś należy, bierze udział w czymś, ale ja nie mam czasu na pracę społeczną”, “na Bałutach słyszałem, że są takie miejsca, gdzie renciści mogą się spotykać, kawy się napić”, “pewnie, że chciałbym zmienić miejsce – choćby na sołtysa”.
b) Nałożenie na respondenta zadań badacza

Przykłady: Jakie są pozazdrowotne czynniki absencji chorobowej?

c) Pytania z trudnym zadaniem

Np.: Jaki jest przeciętny dochód na jednego członka Pana(i) rodziny? Ile średnio czasu przeznacza Pan(i) tygodniowo na sprzątanie mieszkania? Gdyby Pan(i) był(a) premierem, to co by Pan(i) zrobił(a) dla swego miasta? Jak Pan(i) sądzi, jakie szanse na dobre współżycie ma małżeństwo ludzi o różnej przynależności społecznej – dyrektora z robotnicą, lekarza z salową itp.?



Jakie miejsce w społeczeństwie spodziewa się Pan(i) zająć w przyszłości i dlaczego?


  1. Zbyt długa lista alternatyw w pytaniu zamkniętym.

Praktyka wykazuje, że respondenci niejednakowo oceniają alternatywy stojące na różnych miejscach w kafeterii. Największe szanse wyboru mają pozycje na początku i na końcu listy, a najmniejsze w środku listy, przy czym zjawisko to nasila się w miarę wydłużania listy gotowych odpowiedzi.
Przykład badań potwierdzających to zjawisko:

S.L. Payne porównał odpowiedzi na pytanie zamknięte z czterema pozycjami w kafeterii odpowiedzi, które w trzech badaniach umieszczone były kolejno: na początku, w środku i na końcu. Wyniki pokazuje tab. 1

Tabela 1

Porównanie wyborów w zależności od miejsca umieszczenia kategorii




kategoria

Wybrano kategorię

Gdy kategoria

umieszczona była:



a

b

c

d

na początku listy

w środku listy

na końcu listy


27%

17%


23%

11%

7%

7%



24%

20%


21%

23%

16%


18%

Inny przykład pytania z trudnym zadaniem:

Które elementy powinny stać się powodem do zwolnienia (lub przesunięcia na niższe stanowisko) pracownika z zajmowanego stanowiska?

 brak faktycznych umiejętności 

 brak zaświadczonego wykształcenia 

 podeszły wiek 

 młody wiek 

 brak zmysłu organizacyjnego 

 lenistwo i opuszczanie się w pracy 

 sytuacja materialna 

 krótki staż w ogóle 

 krótki staż w zakładzie 

 nieumiejętność współżycia ze współpracownikami 

 zła postawa moralna 

 nieumyślna działalność na szkodę zakładu 

 niechęć do działalności społecznej 

 bezideowość 

Proszę wpisać cyfrę 1 przy elemencie najistotniejszym, a cyfry następne aż do 14 przy elementach kolejno istotnych, z tym że do klatek po lewej stronie proszę wpisać oceny według własnego uznania, zaś do klatek po prawej stronie proszę wpisać oceny, które zdaniem Pana(i), legły u podstaw decyzji dyrekcji”.
e) Fałszywe założenie znawstwa.

Jak ocenia Pan(i) rozwiązania przyjęte w uchwalonej ordynacji wyborczej do sejmu? Proszę ocenić każde z tych rozwiązań:



  • instytucję obywatelskiego protestu na ważność wyborów,

  • możliwość odwołania posła, który nie spełnia oczekiwań wyborców,

  • możliwość obsadzania wygasłych mandatów poselskich w drodze wyborów uzupełniających.




  1. W pytaniach należy unikać sugerowania odpowiedzi.

Omawiany w tym punkcie postulat jest szczególnie ważny. Możliwości sugerowania odpowiedzi są wielkie zarówno przez formułę pytania jak i przez sposób jego zadawania podczas wywiadu. Ze względu na formułę badacz może sugerować odpowiedź m.in. przez:

  1. niesymetryczność skali będącej kafeterią, czyli np. więcej znajdzie się odpowiedzi za niż przeciw jakiejś tezie zawartej w pytaniu,

  2. umieszczenie w pytaniu zwrotów wartościujących, które nadają kierunek pożądanej odpowiedzi,

  3. sugerowanie w pytaniu jednomyślności albo powszechności opinii według schematu: “Każdy człowiek sądzi, że ........., Czy Pan tak samo myśli?”

  4. żądanie potwierdzenia zasugerowanej diagnozy np. “Dlaczego Pana zdaniem społeczeństwo polskie jest antysemickie?” Pytanie sugeruje, że społeczeństwo polskie jest antysemickie.

Typowe błędy w konstrukcji pytań, które sugerują odpowiedź:

a. Niesymetryczność skal np.



Czy jest Pan(i) zadowolony(a) z pracy?

bardzo zadowolony(a),

raczej zadowolony(a),

niezadowolony(a)
b) sugerowanie, jednomyślności albo powszechności opinii.

Na ogół każdy obywatel naszego kraju ma wyrobioną opinię o przystąpieniu Polski do NATO. A jaka jest Pana(i) opinia w tej sprawie?

c) Żądanie potwierdzenia zasugerowanej diagnozy stanu rzeczy

Np.. Które z państw – według Pana(i) – mają wyjątkowo przyjacielski, a które wyjątkowo wrogi stosunek do Polski?
d) umieszczenie w pytaniu sądów wartościujących lub terminów wartościujących, które podpowiadają kierunek odpowiedzi:

Co powinno zrobić kierownictwo kraju, aby nadal polepszały się warunki życia obywateli?

W naszym kraju po II wojnie światowej dokonał się wielki postęp społeczny. Jak ocenia Pan(i) ...........?

W tych pytaniach nie ma możliwości udzielenia odpowiedzi zgodnej z przekonaniami tych respondentów, którzy uważają, że w naszym kraju nie dokonał się wielki postęp pod każdym względem, że warunki życia w kraju nie polepszyły się itp.


Chyba nie podoba się Panu(i) nauka religii w szkole? Zamiast:

Co sądzi Pan(i) na temat nauki religii w szkole?
Czy jest Pan(i) zwolennikiem(czką) obniżenia kar dla przestępców?

Zamiast:



Co sądzi Pan(i) o obniżeniu kar dla przestępców?
Czy popiera Pan(i) wysyłanie żywności za granicę, aby nakarmić umierającą z głodu ludność w Rwandzie?
Jest Pan(i) za czy przeciw podwyższeniu podatków w celu przygotowania obrony na wypadek wojny? Tylko jedna z alternatyw jest skojarzona z pożądanym celem w wyniku czego odpowiedź negatywna świadczy o braku wrażliwości na sprawę obrony ojczyzny.


  1. Unikać formułowania pytań drażliwych.

Pytanie drażliwe jest wówczas, gdy wywołuje u respondenta przykre uczucia takie jak lęk, poczucie zagrożenia, wzruszenie, przykrość, złość, wstyd itp. Na pytania drażliwe respondent wcale nie udziela odpowiedzi, albo udziela odpowiedzi nie na temat, albo odpowiedzi nieprawdziwe, albo wygłasza nieuznawane przez siebie poglądy itp. Przyczyn drażliwości pytań jest dużo. Pytanie staje drażliwym jeśli:

  1. narusza w mniemaniu respondenta sferę jego prywatności, intymności,

  2. zagraża poczuciu własnej wartości respondenta,

  3. zagraża jego interesom lub inaczej jego społecznej egzystencji.

Trzeba jednak pamiętać, że ta sama formuła pytania może dla jednego respondenta nie być drażliwa, a dla innego jest drażliwa. Zależy to od wielu sutyacji, w jakiej znajduje się respondent. Na przykład zapytanie kogoś o stan cywilny wówczas, gdy on kilka dni temu pochował swego małżonka, może wywołać u niego bardzo przykrą reakcję, podczas gdy dla wielu innych respondentów jest to pytanie zupełnie obojętne.

Jedną z zasad pozwalających uniknąć zadawiania pytań drażliwych jest, że nie zadaje się respondentowi pytania wymagającego odpowiedzi społecznie nieakceptowanej np. “Czy Pan(i) oszukuje innych ludzi?” Na pytania wymagające odpowiedzi nagannej w danym środowisku społecznym nie można oczekiwać odpowiedzi mającej jakąkolwiek wartość poznawczą i dlatego rezygnujemy z tego typu pytań nawet wówczas, gdy określone zagadnienie nas bardzo interesuje. Lepiej poszukać innych sposobów poznania tego zagadnienia niż pytanie zadane wprost.

Są trzy powody, dla których pytanie staje się drażliwym dla respondenta:

a)Pytanie narusza w mniemaniu respondenta sferę jego prywatności i intymności np.



Z kim utrzymuje Pan(i) kontakty towarzyskie albo seksualne?

Jakie są Pana(i) dochody albo oszczędności?

Jakie są Pana(i) poglądy polityczne albo religijne?

b) Pytanie zagraża poczuciu własnej wartości, np. pytanie o wiedzę, której respondent nie posiada, albo pytanie o uczestnictwo w kulturze, czytanie książek. Generalnie, nie należy zadawać pytań, na które respondent musiałby udzielić odpowiedzi społecznie nieaprobowanej np.



Czy bije Pan żonę?

Czy uważa Pan(i), że okradanie swojego zakładu pracy przez

pracowników jest naganne?

Co sprawiłoby Panu(i) większą przykrość – śmierć ojca czy

utrata ojcowizny?

c) Pytanie wywołujące poczucie zagrożenia społecznej egzystencji

Generalnie nie da się określić z góry drażliwości pytań – ta sama formuła pytania dla jednego respondenta jest drażliwa, a dla innego – nie. Zależy to od takich czynników sytuacyjnych jak środowisko respondenta, cel, miejsce i atmosfera wywiadu, stopień trudności pytań, sytuacja zawodowa, rodzinna, zdrowotna badanego i wiele innych.
10. Należy unikać błędu multiplikacji.

Błąd ten polega na żądaniu kilku informacji w jednym pytaniu. Na przykład;

“Czy studia na kierunku zarządzanie są łatwe i rozwijające?


  1. Tak

  2. Nie

  3. Nie wiem”

Jak może odpowiedzieć na to pytanie respondent, który uważa, że studia te są rozwijające ale trudne.

Błąd multiplikacji powstaje najczęściej w dwóch sytuacjach:


a) łączenie kilku informacji w jednej odpowiedzi:

.
b) Żądanie kilku informacji w jednym pytaniu:

Jakie zawody pragnąłby Pan, aby posiadały Pana dzieci?

Pragnąłbmy inne zawody dla córek, a inne dla synów.

Czy Pana(i) rodzice pracowali zawodowo, gdy Pan(i) był(a) dzieckiem Ojciec tak, matka nie.

Czy pozycja społeczna Pana(i) najbliższych znajomych w porównaniu z Pana(i) pozycją jest wyższa, taka sama, niższa?

Zależy którzy znajomi – jedni mają wyższą pozycję, a drudzy niższą.
[Gruszczyński 1991, Lutyńska 1984] przedstawiają nastepujące zasady układania kwestionariusza:

  1. Kwestionariusz nie powinien być zbyt męczący i nużący.

Nie powinno się więc umieszczać jedno za drugim pytań bardzo trudnych; niewskazane jest, aby zadawać np. najpierw pytania o opinie, a potem tylko o fakty; nie powinno być całych stron zajętych pytaniami ze skalami, pytaniami-tabelami, pytaniami z historyjkami itd.

Istotną kwestią jest ilość pytań w ankiecie lub wywiadzie – jak długa może być ankieta lub ile pytań można zadać respondentowi podczas wywiadu. W środowisku marketingowców usłyszeć można opinię, że dobra ankieta powinna być krótka, najwyżej na 1 – 2 strony. Jest to jednak opinia błędna; żadna norma długości ankiety nie istnieje. Liczba zadawanych pytań wynika z kilku czynników, m. in.:



  1. z potrzeb badacza – jeżeli problem badawczy jest złożony, wieloaspektowy, to wolno umieścić w ankiecie tyle pytań, ile trzeba, aby uzyskać od respondenta poszukiwane informacje;

  2. z formy i miejsca prowadzenia ankiety lub wywiadu; ankieta prowadzona np. w formie sondażu ulicznego, polegająca na zadawaniu pytań przechodniom na ulicy, z konieczności powinna być krótka (nawet ankieta o długości jednej strony może okazać się za długa, jeśli respondent akurat śpieszy się i nie ma chęci odpowiadania na wiele pytań), zaś ankieta wysyłana do domu respondenta, zwłaszcza obytego z tego rodzaju badaniem, może być znacznie dłuższa niż dwie strony, jeśli tego wymaga cel badań. Earl Babbie – autorytet w dziedzinie metodologii badań społecznych – wspomina, że jedna z zaprojektowanych przez niego ankiet liczyła 32 strony (Babbie 2004, s. 269).

Długość ankiety lub wywiadu powinna być dostosowana do warunków badań i możliwości czasowych i innelektualnych oraz motywacji respondenta. Również wywiad nie powinien być zbyt długi, meczący dla badanego, naruszający jego porządek dnia.


  1. Zapewnić ciągłość tematyczną.

Kwestionariusz winien być tak skonstruowany, by tematycznie stanowił sensowną całość. Zadawane pytania powinny więc logicznie wynikać jedno z drugiego. Oznacza to, że zadawane pytania nie mogą “skakać” z tematu na temat w przypadkowej kolejności. Zdaniem C. F. Cannela i R. Kahna, “Dobrze skonstruowany kwestionariusz ułatwia badanemu przechodzenie od jednego tematu do drugiego, a czasem pozwala mu przewidzieć następne pytanie, gdyż wydaje mu się ono tematem do omówienia logicznie wypływającym z poprzedniego” [cyt. za 4, s. 136]. Wywiad lub ankieta powinny być podobne do zwykłej rozmowy, w której przechodzenie od tematu do tematu jest niemal niezauważalne dla rozmówców.

  1. Od ogółu do szczegółu

Pytania dotyczące tego samego problemu winny być stawiane tak, by najpierw następowały te najbardziej ogólne, a następnie coraz bardziej szczegółowe. Pozwala to przezwyciężyć psychiczne opory respondenta, które mogłyby się pojawić wówczas, gdyby zaczynano go pytać od razu o szczegóły. Jest to ponadto zgodne z logiką i uwzględnia zjawisko zwane “promieniowaniem” pytań (tj. absorbowaniem uwagi respondenta przez pytanie, na które zakończył on już udzielanie odpowiedzi).

  1. Zdobyć zaufanie respondenta.

Kwestionariusz winien rozpoczynać się od jednego lub dwóch pytań wstępnych, mających za zadanie wzbudzenie u respondenta zainteresowania problematyką badań. Nie mogą to być oczywiście pytania zadawane dla samego wprowadzenia. Są one równie ważne dla rozwiązania problemu badawczego jak wszystkie inne, ale powinny to być pytania względnie łatwe, odnoszące się do zagadnień nie wymagających zbyt wielkiego wysiłku umysłowego i oczywiście nie mogą być drażliwe.

W przypadku, gdy badacz chce zadać pytania odnoszące się do zagadnień drażliwych lub bardzo osobistych, należy czynić to po odpowiednim przygotowaniu respondenta, ponieważ nie powinien on być takimi pytaniami zaskakiwany. Zaleca się, aby pytania tego rodzaju umieszczać raczej na końcu kwestionariusza. Jest to wskazane po pierwsze dlatego, że po udzieleniu odpowiedzi na większość pytań kwestionariusza badany nabiera nawyku do odpowiadania na pytania, a po drugie, ewentualna niechęć do badania, wywołana drażliwym pytaniem nie wpłynie już na całokształt odpowiedzi udzielonych wcześniej [Gruszczyński 1991, ss. 135140].





Pobieranie 1.24 Mb.

Share with your friends:
1   ...   5   6   7   8   9   10   11   12   13




©operacji.org 2020
wyślij wiadomość

    Strona główna