Rozwój w odstępach rocznych



Pobieranie 7.77 Mb.
Strona6/15
Data27.10.2017
Rozmiar7.77 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   15

BIBLIOGRAFIA
1. Edward M. Hallowell, John J. Ratey; W świecie ADHD: Nadpobudliwość psychoruchowa z zaburzeniami uwagi u dzieci i dorosłych; wydawnictwo Media Rodzina, Poznań 2004.

2. E. S. Segal; Learned mothering: Raising a child with ADHD; Child and Adolescent Social Work Journal (2001) 18(4): 263-279.

3. F. X. Castellanos, E. J. Sonuga-Barke, M. P. Milham; Characterizing cognition in ADHD: beyond executive dysfunction; Trends in Cognitive Sciences (2006) 10(3): 117-123.

4. J. A. Sergeant, H. Geurts, J. Oosterlaan; How specific is a deficit of executive functioning for Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder?; Behavioural Brain Research (2002) 130: 3-28.

5. F. Happe, R. Booth, R. Charlton, C. Hughes; Executive function deficits in autism spectrum disorders and attention-deficit/hyperactivity disorder: Examining profiles across domains and ages; Brain and Cognition (2006) 61: 25-39.

6. B. F. Pennington, S. Ozonoff; Executive functions and developmental psychopatology; J. Child. Psychol. Psychiat. (1996) 37(1): 51- 87.

7. M. L. Holland, G. A. Gimpel, K. W. Merrel; Innovations in assessing ADHD: development, psychometric properties, and factor structure of the ADHD symptoms rating scale (ADHD-SRS); Journal of Psychopatology and Behavioral Assessment (1998) 20(4): 307-331

8. J. M. Halperin, J. H. Newcorn, S. T. Schwartz, V. Sharma, L. J. Siever, V. H. Koda, S. Gabriel; Age-related changes in the association between serotonergic function and aggression in boys with ADHD; Biol. Psychiatry (1997) 41: 682-689.

9. Martin E. P. Seligman, Elaine F. Walker, David L. Rosenhan; Psychopatologia; Zysk i S-ka Wydawnictwo, Poznań 2003.

10. S. H. M. van Goozen, W. Matthys, P. T. Cohen-Kettenis, H. Westenberg, H. van Engeland; Plasma monoamine metabolites and aggression: two studies of normal and oppositional defiant disorder children; European Neuropsychopharmacology (1999) 9:141-147.

11. C. S. L. Fones, M. H. Pollack, L. Susswein, M. Otto; History of childhood attention deficit hyperactivity disorder (ADHD) features among adults with panic disorder; Journal of Affective Disorders (2000) 58: 99-106.

12. S. Timimi and 33 coendorsers; A critique of the international consensus statement on ADHD; Clinical Child and Family Psychology Review (2004) 7(1): 59-63.

13. B. S. Shastry; Molecular genetics of attention-deficit hyperactivity disorder (ADHD): an update; Neurochemistry International (2004) 44: 469-474

14. H. M. Geurts, S. Verte, J. Oosterlaan, H. Roeyers, J. A. Sergeant; ADHD subtypes: do they differ in their executive functioning profile?; Archives of Clinical Neuropsychology (2005) 20: 457-477.

15. B. Litner; Teens with ADHD: the challenge of high school; Child and Youth Care Forum (2003) 32(3): 137-156.

16. Praca pod redakcją: Stanisław Dąbrowski, Jan Jaroszyński, Stanisław Pużyński; Psychiatria, tom 1; Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich, Warszawa 1987.

17. B. B. Lahey, S. H. Goodman, I. D. Waldman, H. Bird, G. Canino, P. Jensen, D. Regier, P. J. Leaf, R. Gordon, B. Applegate; Relation of age of onset to type and severity of child and adolescent conduct problems; Journal of Abnormal Child Psychology (1999) 27(4): 247-260.

18. P. J. Frick, M. Ellis; Callous-unemotional traits and subtypes of conduct disorder; Clinical Child and Family Psychology Review (1999) 2(3): 149-167.

19. K. Mack; Explanations for Conduct Disorder; Child and Youth Care Forum (2004) 33(2): 95-113.

20. R. Loeber, S. M. Green, B. B. Lahey, P. J. Frick, K. McBurnett; Findings on disruptive behavior disorders from the first decade of the developmental trends study; Clinical Child and Family Psychology Review (2000) 3(1): 37-57.

21. B. R. Loney, P. J. Frick, M. Ellis, M. G. McCoy; Intelligence, callous-unemotional traits and antisocial behavior; Journal of Psychopathology and Behavioral Assessment (1998) 20(3): 231-245.

22. F. L. Coolidge, J. W. DenBoer, D. L. Segal; Personality and neuropsychological correlates of bullying behavior; Personality and Individual Differences (2004) 36: 1559-1569.

23. J. Biederman, E. Mick, J. Wozniak, M. C. Monuteaux, M. Galdo, S. V. Faraone; Can a subtype of conduct disorder linked to bipolar disorder be identified? Integration of findings from the Massachusetts general hospital pediatric psychopharmacology research program; Biol. Psychiatry (2003) 53: 952-960.

24. A. Bryan, M. C. Stallings; A case control study of adolescent risky sexual behavior and its relationship to personality dimensions, conduct disorder, and substance use; Journal of Youth and Adolescence (2002) 31(5): 387-396.

25. M. Simic, E. Fombonne; Depressive conduct disorder: symptom patterns and correlates in referred children and adolescents; Journal of Affective Disorders (2001) 62: 175-185.

26. David L. Rosenhan, Martin E. P. Seligman; Psychopatologia Tom II; Polskie Towarzystwo Psychologiczne, Warszawa 1994.

27. Beata Pastwa-Wojciechowska; Naruszanie norm prawnych w psychopatii: analiza kryminologiczno-psychologiczna; Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, Gdańsk 2004.

28. N. Chhabildas, B. F. Pennington, E. G. Willcutt; A comparison of the neuropsychological profiles of the DSM-IV subtypes of ADHD; Journal of Abnormal Child Psychology (2001) 29(6): 529-540.

29. M. Gaub, C. L. Carlson; Behavioral characteristics of DSM-IV ADHD subtypes in a school-based population; Journal of Abnormal Child Psychology (1997) 25(2): 105-111.

30. D. McFadden, J. G. Westhafer, E. G. Pasanen, C. L. Carlson, D. M. Tucker; Physiological evidence of hypermasculinization in boys with the inattentive type of attention-deficit/hyperactivity disorder (ADHD); Clinical Neuroscience Research (2005) 5: 233-245.

31. M. Beane, R. T. Marrocco; Norepinephrine and acetylcholine mediation of the components of reflexive attention: implications for attention deficit disorders; Progress in Neurobiology (2004) 74: 167-181.

32. J. Biederman, T. Spencer; Attention-deficit/hyperactivity disorder (ADHD) as a noradrenergic dsorder; Biol. Psychiatry (1999) 46: 1234-1242.

33. J. D. Fryer, R. J. Lukas; Antidepressants noncompetitively inhibit nicotinic acetylcholine receptor function; Journal of Neurochemistry (1999) 72(3): 1117-1123.

34. J. Biederman, T. Spencer; Non-stmulant treatments for ADHD; European Child and Adolescent Psychiatry (2000) 9 Suppl. I: 51-59.

35. R. Mattox, J. Harder; Attention deficit hyperactivity disorder (ADHD) and diverse populations; Child and Adolescent Social Work Journal (2007) 24(2): 195-208.

36. M. Arcos-Burgos, M. T. Acosta; Tuning major gene variants conditioning human behavior: the anachronism of ADHD; Current Opinion in Genetics and Development (2007) 17: 234-238.

37. S. Timimi and 33 Coendorsers; A critique of the international consensus statement on ADHD; Clinical Child and Family Psychology Review (2004) 7(1): 59-63.

9
Zaburzenia afektywne

-----------------------------------------------------------------------------------------------


Aby zrozumieć podłoże zaburzeń afektywnych, podobnie zresztą jak innych zaburzeń psychicznych, warto rozpatrzyć, jaki sens mają tego typu zachowania i procesy psychiczne przy mniejszym nasileniu, które pozwala jeszcze na samodzielne funkcjonowanie i nie wymaga leczenia. W stosunku do zaburzeń afektywnych podejmowane jest wiele prób wytłumaczenia ich z punktu widzenia ewolucyjnego, czy w bardziej ścisłym sensie, z punktu widzenia etologicznego. Trzeba jednak zauważyć, że występujące w niektórych publikacjach próby powiązania pewnych zachowań z nabyciem ich w warunkach życia człowieka w okresie neandertalskim są o tyle nieścisłe, że większość z nich można znaleźć u myszy, której systemy neuroprzekaźnictwa, reprezentujące 12 Kategorii, są bardzo podobne do naszych. I ich działanie, mimo że mysz - niepozorna, jest znacznie bardziej skomplikowane, niż to przypisywane neandertalczykowi.

Większość zaburzeń psychicznych związana jest z nadaktywnością systemów neuroprzekaźnictwa i zwykle ze związanym z tym wysokim poziomem reprezentującego dany system neuroprzekaźnika. W depresji mamy sytuację szczególną - poziom neuroprzekaźnika reprezentatywnego dla dominującego systemu jest bardzo niski. Ten dominujący system hamuje funkcjonowanie całego centralnego układu nerwowego. Pacjent wycofuje się z interakcji ze środowiskiem społecznym.

Zjawisko to dotyczy różnych neuroprzekaźników i odpowiednio do tego znajdujemy wiele odmian depresji i ogólnie zaburzeń afektywnych. Szczególną rolę odgrywa tu układ dopaminergiczny, który nie tylko spełnia często nadrzędna rolę nad innymi systemami neuroprzekaźnictwa, przełączając ich funkcjonowanie, ale też może prowadzić do samobójstw albo do katatonii związanej z całkowitym znieruchomieniem.

Na podstawie reprezentowanych przez pacjentów postaw i wartości można wyraźnie odróżnić dwa typy zaburzenia dwubiegunowego związanego z odpowiednimi Kategoriami.


------------------------------------------------------------------------------------------------

Istota zaburzenia dwubiegunowego
Cykliczność naturalna
W zaburzeniu dwubiegunowym (bipolar disorder), dawniej określanym jako choroba afektywna dwubiegunowa, mamy do czynienia naprzemiennie ze stanem maniakalnym i stanem depresyjnym, ewentualnie z pośrednim stanem bezobjawowym. Jest to na pierwszy rzut oka sytuacja dość dziwna, w której prawdopodobnie dwa systemy neuroprzekaźnictwa zmieniają się swoją rolą dominującą (noradrenergiczny i cholinergiczny), dochodząc prawie do stanu wysycenia (zmiana aktywności systemu noradrenergicznego jest widoczna w sposób oczywisty, system cholinargiczny albo jest w przeciwfazie albo też na stałym, znaczącym poziomie aktywności). Generowanie takich sprzężonych sygnałowo zmian nie jest proste i nie należy oczekiwać, że może pochodzić z przypadku, ale że do wytwarzania tego typu zmian służą zaprogramowane do tego, wyspecjalizowane obszary mózgu. Tak więc, cykliczne zmiany nastroju, może w mniej dramatycznym nasileniu, muszą do czegoś służyć. Pierwsze moje skojarzenie to kot, który w moim rodzinnym domu przez większość roku zwykle wylegiwał się na kanapie, ale gdy przychodził okres kocich zalotów, wyruszał podniecony na swoje podboje i wracał po kilku dniach zmęczony, głodny i brudny, aby dalej się wylegiwać. To oczywiście nic nowego w świecie zwierząt, że w ciągu roku nadchodzi kilka bardzo ważnych dni, w ciągu których można zapewnić sobie potomstwo albo stracić okazję, warto więc w te działania włożyć wyjątkowy wysiłek i całe swoje możliwości, a potem zająć się byle czym.

K. Akiskal i wsp.1 wiążą dwa typy zaburzenia dwubiegunowego z dwoma typami temperamentu: zaburzenie dwubiegunowe typu II - z temperamentem cyklotymicznym (cyclothymic) i zaburzenie dwubiegunowe typu I - z temperamentem hipertymicznym (hyperthymic). Szczególnie w temperamencie cyklotymicznym obserwuje się ciągłe zmiany nastroju, energii, zainteresowania ludźmi, zdolności myślenia, czy poziomu optymizmu. Mamy tu więc do czynienia z cyklicznością naturalną związaną z temperamentem, która jedynie w przypadkach jakiś katastrof życiowych przeradza się w cykliczność chorobliwą.

A oto kilka cech temperamentu cyklotymicznego, które odpowiadają cechom Kategorii 1 i 2: intensywne doznawanie emocji; szybkie zmiany nastroju i energii; energia i nastrój albo wysokie albo niskie, na ogół bez stopni pośrednich; znaczne zmiany w zdolności myślenia; radowanie się ludźmi a później utrata zainteresowania nimi; rozpoczynanie różnych rzeczy i przerywanie; przechodzenie od optymizmu do pesymizmu; poczucie pewności siebie przechodzące w niepewność; duże zmiany w potrzebie snu; skłonność do marzeń na jawie; tendencja do zachowań ryzykownych i gniewnych, zakochiwanie się i odkochiwanie. Często też kreatywność w poezji, muzyce, malarstwie, gotowaniu i projektowaniu strojów.1

Dla temperamentu hypertymicznego - odpowiadającego Kategoriom 7 i 8 - K. Akiskal i wsp.1 podają jako najbardziej wyróżniające cechy: terytorialność i przywództwo, czego odzwierciedleniem jest zwrot: jestem tego typu osobą, która uwielbia być szefem. Bardziej szczegółowe cechy to: wesołość, nadmierny optymizm, niezwykłe ciepło, poszukiwanie ludzi, ekstrawersja, elokwencja, żartobliwość, nadmierna pewność siebie, samoubezpieczanie, wysoki poziom energii, bogactwo planów i nieprzemyślanych działań, nadmierne zaangażowanie, wścibskość, rozhamowanie, poszukiwanie wrażeń, mała potrzeba snu , agresywność werbalna, podejmowanie ryzyka, poszukiwanie sensacji, łamanie norm społecznych. Osoby takie pozytywnie odpowiadają na następujące stwierdzenia: mam talent do przemawiania w sposób przekonujący i inspirujący innych; uwielbiam podejmować nowe zamierzenia, nawet ryzykowne; lubię opowiadać dowcipy, ludzie mówią mi, że jestem dowcipny; czuję się zupełnie swobodnie nawet wśród ludzi, których ledwie znam; uwielbiam być wśród wielu ludzi.1

W przypadku temperamentu cyklotymicznego można mówić o oscylacji pomiędzy minidepresją a adaptacyjną hipomanią, natomiast temperament hypertymiczny charakteryzuje się raczej stabilną hipomanią.2 K. Akiskal i wsp.1 przypuszczają, że zarówno temperament cyklotymiczny jak i hypertymiczny odgrywały ważną rolę w okresie neandertalskim rozwoju człowieka.
Podobieństwo do ADHD

J. Brody 2 wskazuje na istotę zbieżności zaburzenia dwubiegunowego [chodzi tu oczywiście o podtyp II] i ADHD. Przytacza na przykład, że 91% dzieci z zaburzeniem dwubiegunowym spełnia wszystkie kryteria diagnostyczne ADHD.2 Konkluduje on ostatecznie, że prawdopodobnie dzieci z łagodniejszym nasileniem manii są kwalifikowane jako ADHD.2 W obu przypadkach mamy do czynienia z jednoczesnym udziałem Kategorii 1 i 2, co dla ADHD było opisane w poprzednim rozdziale.

Badania sugerują też, że u dzieci z ADHD rozwija się bardziej typowy przebieg zaburzenia dwubiegunowego.15 W badaniu na 116 osobach w wieku 18-65 lat z diagnozą depresji wielkiej (major depression) występowała znaczna ilość przypadków ADHD w okresie dziecięcym, a u 16 procent z nich ADHD występowało dalej w okresie dorosłości.13

W przypadku manii występują jednak również cechy nieobecne w ADHD, jak np. drażliwość, euforia, imponowanie, wyolbrzymione poczucie własnej godności, podwyższona aktywność nakierowana na ce, wtrącanie się w życie innych osób.2

Wprawdzie mamy tu do czynienia z tymi samymi podstawowymi neuroprzekaźnikami, jednak skuteczność leków w stosunku do tych dwóch zaburzeń jest inna. Prawdopodobnie wynika to z dodatkowego udziału w manii systemu dopaminergicznego, zaangażowanego w mechanizm przełączania udziału noradrenaliny i acetylocholiny. W aspekcie tym, o systemie dopaminergicznym wiadomo, że jest związany z mechanizmem odroczonej nagrody i że jest zaangażowany w zaburzenie dwubiegunowe. Ponadto wspomniane cechy różnicujące w znacznym stopniu odpowiadają tym, przypisywanym wysokiemu poziomowi dopaminy.

Jeszcze dalej w porównywaniu ADHD i zaburzenia dwubiegunowego idzie R. Scheffer 3, który porównuje z objawami ADHD objawy zarówno fazy maniakalnej, jak i depresyjnej. W tabeli 9.1 przytaczam główne elementy jego zestawienia wraz z przypuszczalnym udziałem neuroprzekaźników.




Zaburzenie dwubiegunowe - mania

ADHD

Zgodność

pobudzenie psychomotoryczne NA

hiperaktywność NA

wysoka

impulsywność NA

impulsywność NA

wysoka

rozproszenie, roztargnienie ACh

brak uwagi ACh

wysoka

drażliwość, gniewność NA

wszechobecność NA

wysoka

gadatliwość NA

zbyt szybka mowa NA

umiarkowana

duma DA




mała

imponowanie DA




mała

zmienne idee/gonitwa myśli DA




mała

zmniejszona potrzeba snu DA

trudności z zasypianiem ACh

mała

zwiększona aktywność nastawiona na cel DA




mała

nadmierne korzystanie z przyjemności (np hiperseksualność) DA




mała










Zaburzenie dwubiegunowe - depresja

ADHD

Zgodność

nastrój depresyjny ACh

dysforia ACh

wysoka

bezsenność ACh

trudności z zasypianiem ACh

wysoka

drażliwość NA

drażliwość NA

wysoka

trudności z koncentracją ACh

brak uwagi ACh

wysoka

pobudzenie psychomotoryczne NA

hiperaktywność NA

umiarkowana

rozhamowanie NA

impulsywność NA

umiarkowana

spowolnienie psychomotoryczne ACh DA




mała

zmęczenie lub utrata energii, ACh DA




mała

nadmierna potrzeba snu DA




mała

utrata zainteresowania przyjemnościami DA




mała

myśli o śmierci/samobójstwa DA




mała


Tab. 9.1 Porównanie aktywności systemów neuroprzekaźnictwa w zaburzeniu dwubiegunowym i ADHD. NA - system noradrenergiczny, ACh - system cholinergiczny, DA - system dopaminergiczny,  - wysoka aktywność,  - niska aktywność. (Porównanie objawów na podstawie R. Scheffer 3).
Zmiana wysokiego poziomu aktywności dopaminergicznej na niski, przy przejściu od manii do depresji, wydaje się tu oczywista. Natomiast udział systemów noradrenergicznego i cholinergicznego w poszczególnych fazach choroby afektywnej dwubiegunowej nie jest jednoznaczna i wskazuje raczej na zwiększenie aktywności systemu cholinergicznego w fazie depresji niż zmniejszenie aktywności systemu noradrenergicznego. Nie można też wykluczyć wersji, że wszystkie te zmienne objawy to efekty różnego poziomu aktywności dopaminergicznej.
Udział systemu dopaminergicznego jako przełącznika

Pośrednio na inicjującą rolę układu dopaminergicznego w przełączaniu systemów neuroprzekaźnictwa wskazują doświadczenia P. Willnera i wsp.12, którzy po wyleczeniu objawów depresyjnych za pomocą inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI), u osób z obniżonym poziomem serotoniny, przywracali znaczną część objawów depresyjnych już po zaprzestaniu leczenia, podając ostrą dawkę sulpridu (sulpride), który jest antagonistą receptorów dopaminergicznych D2/D3. Autorzy ci spodziewają się analogicznego efektu w przypadku depresji z obniżonym poziomem noradrenaliny.12


Katatonia

Szczególnym przykładem związanym z wahaniem poziomu dopaminy jest katatonia, w której występują naprzemiennie nadmierna aktywność ruchowa i zupełne zahamowanie ruchowe. Lista cech związanych z katatonią jest bogata i obejmuje między innymi następujące przeciwstawne zachowania: 21, 20 negatywizm (pacjent stawia opór próbom zmiany pozycji jego części ciała, a stawiany opór jest proporcjonalny do użytej siły) i cechy przeciwne - automatyczne posłuszeństwo (nadmierna kooperacja z automatycznym wykonywaniem każdej instrukcji i pozwalaniem na dowolne zmiany ułożenia części ciała) razem z echopraksją (automatyczne powtarzanie ruchów drugiej osoby; mutyzm lub inaczej niemota i cechy przeciwne - stereotypia słowna, echolalia (automatyczne powtarzanie słyszanych słów lub zdań);

Osman i Khurasani (1994) sugerują, że katatonia powodowana jest przez nagłą i zmasowaną blokadę dopaminy.20 Z kolei Northoff (2002) sugeruje, że modulacja „góra-dół” związana jest z deficytem korowego kwasu gamma-aminomasłowego (GABA) - głównego inhibującego neurotransmitera mózgu, co wiąże z efektywnością benzodiazepin - zwiększających aktywność GABA-ergiczną - w leczeniu katatonii.20

Moskowitz (2004) sugeruje, że katatonia może być rozumiana jako ewolucyjna odpowiedź lękowa, wywodząca się z odziedziczonych po przodkach, reakcjach na spotkanie z drapieżcami, których drapieżczy instynkt uruchamiany jest poprzez ruch.20

Chociaż katatonia tradycyjnie wiązana jest ze schizofrenią, bardziej powszechnie powiązana jest z zaburzeniami nastroju. Przykładowo, jedno z badań pokazuje, że wśród 55 osób z katatonią jedynie cztery miały schizofrenię i więcej niż dwie trzecie miało zaburzenia afektywne, w szczególności manię. Ponadto katatonia może występować w: zaburzeniach pociążowych, padaczce związanej z płatami skroniowymi, zawansowanym otępieniu, histerii, zaburzeniach metabolicznych i prawdopodobnie w autyzmie.20, 21

Katatonia może mieć formę periodyczną, zahamowaną i pobudzoną. Zwykle rozpatrywana jest z innymi zaburzeniami psychicznymi, neurologicznymi czy też z chorobami somatycznymi, ale rozpatrywana jest też jako niezależny zespół.21

Periodyczność nawracających epizodów katatonicznych przypomina cykliczność zaburzenia dwubiegunowego. Niektórzy sugerują, że obecność pobudzenia katatonicznego wskazuje na, będące podłożem, zaburzenie dwubiegunowe. Natomiast powtarzalne manieryzmy mogą fenomenologicznie pokrywać się z występującymi w zaburzeniu obsesyjno-kompulsywnym.21

Osoby po przejściu katatonii zwykle opisują swoje przeżycia jako silne emocje związane z lękiem, strachem, depresją, euforią, agresją czy też psychozą. Częstość występowania periodycznej katatonii nie zależy od wieku ani od płci.20




Pobieranie 7.77 Mb.

Share with your friends:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   15




©operacji.org 2020
wyślij wiadomość

    Strona główna