Rada ministróW


Rozdział III – Szkody zdrowotne związane z uzależnieniem od alkoholu11)



Pobieranie 1.65 Mb.
Strona7/15
Data29.10.2017
Rozmiar1.65 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   ...   15

Rozdział III – Szkody zdrowotne związane z uzależnieniem od alkoholu11)




3.1 Szkody zdrowotne związane z uzależnieniem od alkoholu


Przyjmuje się, że w Europie ok. 5% dorosłych mężczyzn i 1% dorosłych kobiet uzależnia się od alkoholu12). Badania epidemiologiczne zrealizowane w Polsce na przełomie 2010/2011 r. potwierdzają te dane szacunkowe – 3,3% dorosłych mieszkańców naszego kraju (ponad 850 tys. osób) spełnia kryteria uzależnienia od alkoholu.

Uzależnienie jest zaburzeniem bio-psycho-społecznym. Przyczynia się do rozwoju szeregu poważnych chorób (są to m.in. stłuszczenie, zapalenie, marskość wątroby, alkoholowe zespoły psychoorganiczne, zapalenie trzustki, przewlekłe psychozy alkoholowe, napady drgawkowe abstynencyjne czy polineuropatia obwodowa) oraz powoduje dezorganizację życia społecznego osób uzależnionych i ich rodzin. Istnieje wysoka zależność między uzależnieniem od alkoholu a bezrobociem, niższym statusem socjoekonomicznym, wypadkami i przemocą interpersonalną.


3.2 Podstawy prawne i organizacja systemu lecznictwa odwykowego


Podstawę prawną systemu lecznictwa odwykowego w Rzeczypospolitej Polskiej w okresie objętym sprawozdaniem stanowiły:

  1. art. 21 ustawy o wychowaniu w trzeźwości oraz

  2. rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 31 grudnia 1999 r. w sprawie organizacji, kwalifikacji personelu, zasad funkcjonowania i rodzajów zakładów lecznictwa odwykowego oraz udziału innych zakładów opieki zdrowotnej w sprawowaniu opieki nad osobami uzależnionymi od alkoholu (Dz. U. z 2000 r. Nr 3, poz. 44, z późn. zm.), zwane dalej „rozporządzeniem”.

Na podstawie ww. aktów prawnych:

  1. leczenie odwykowe osób uzależnionych od alkoholu odbywa się wyłącznie
    w publicznych bądź niepublicznych zakładach opieki zdrowotnej i jest bezpłatne, również dla osób nieubezpieczonych;

  2. zasadniczą metodą leczenia uzależnienia jest psychoterapia uzależnienia, natomiast postępowanie medyczne ma wymiar wspomagający psychoterapię i jest nakierowane głównie na leczenie alkoholowych zespołów abstynencyjnych, farmakologiczne wsparcie psychoterapii, diagnostykę szkód wynikających z używania alkoholu
    i kierowanie osób wymagających leczenia somatycznego do leczenia specjalistycznego;

  3. psychoterapię uzależnienia od alkoholu i współuzależnienia w placówkach leczenia uzależnienia od alkoholu prowadzą osoby posiadające certyfikat specjalisty psychoterapii uzależnień. W udzielaniu świadczeń z zakresu psychoterapii uzależnienia od alkoholu
    i współuzależnienia, mogą uczestniczyć, pod nadzorem merytorycznym specjalisty psychoterapii uzależnień, osoby posiadające certyfikat instruktora terapii uzależnień oraz osoby ubiegające się o otrzymanie certyfikatów specjalisty psychoterapii uzależnień i instruktora terapii uzależnień, które rozpoczęły szkolenie specjalistyczne w tym zakresie;

  4. leczenie uzależnienia jest dobrowolne, za wyjątkiem sytuacji sądowego zobowiązania do podjęcia leczenia odwykowego, które zostało określone w art. 24 ustawy o wychowaniu w trzeźwości;

  5. system leczenia osób uzależnionych od alkoholu zorganizowany jest odrębnie od systemu leczenia osób uzależnionych od innych substancji psychoaktywnych, choć w ramach obu systemów możliwe jest leczenie osób uzależnionych od alkoholu
    i innych substancji psychoaktywnych (uzależnienia mieszane).

Rozporządzenie określało:

  1. typy zakładów lecznictwa odwykowego i ich zadania;

  2. kwalifikacje personelu zatrudnionego w zakładach lecznictwa odwykowego;

  3. zasady współdziałania lecznictwa odwykowego z instytucjami publicznymi i organizacjami społecznymi.

W systemie lecznictwa odwykowego w Rzeczypospolitej Polskiej funkcjonowały 4 typy zakładów opieki zdrowotnej:

  1. ambulatoryjne: przychodnie/poradnie terapii uzależnienia od alkoholu i współ-uzależnienia oraz poradnie leczenia uzależnień;

  2. dzienne oddziały terapii uzależnienia od alkoholu (DOTUA);

  3. całodobowe oddziały terapii uzależnienia od alkoholu (COTUA) i oddziały leczenia uzależnień (OLU);

  4. oddziały leczenia alkoholowych zespołów abstynencyjnych (OLAZA).

W ostatnich latach ubywa zakładów leczących wyłącznie osoby uzależnione od alkoholu, przybywa zaś placówek przyjmujących zarówno osoby uzależnione od alkoholu, jak i od narkotyków. Są to poradnie i oddziały leczenia uzależnień. Stanowią one wspólny obszar działań lecznictwa alkoholowego i uzależnień od narkotyków. Osoby przejawiające zaburzenia wynikające z używania alkoholu stanowią większość (ok. 90%) pacjentów tych zakładów.

3.3 Dostępność świadczeń dla osób uzależnionych od alkoholu

Porównanie danych Instytutu Psychiatrii i Neurologii, Narodowego Funduszu Zdrowia

oraz Państwowej Agencji Rozwiązywania Problemów Alkoholowych w zakresie liczby zakładów lecznictwa odwykowego przedstawia się następująco:





Liczba zakładów:
dane IPiN 2010
13)

Liczba zakładów: dane PARPA 201014)

Liczba zakładów:

dane NFZ 201015)

ambulatoryjne zakłady lecznictwa odwykowego

484

462

498


dzienne oddziały terapii uzależnienia od alkoholu

73

80

76


całodobowe oddziały terapii uzależnienia od alkoholu i oddziały leczenia uzależnień

91

87

79


oddziały leczenia alkoholowych zespołów abstynencyjnych

62

55

65


Tabela 6. Liczba zakładów lecznictwa odwykowego.

Poza statystyką znajduje się część niepublicznych zakładów opieki zdrowotnej


i gabinetów, które nie korzystają ze środków Narodowego Funduszu Zdrowia. W grupie zakładów sprawozdających do Państwowej Agencji Rozwiązywania Problemów Alkoholowych wszystkie podpisały kontrakty z Narodowym Funduszem Zdrowia, niezależnie od tego, czy były one publiczne (56%), czy niepubliczne (44%).
Największy odsetek niepublicznych odwykowych zakładów opieki zdrowotnej funkcjonuje
w lecznictwie ambulatoryjnym (53%), najmniejszy zaś w lecznictwie całodobowym
(11% COTUA, 9% OLAZA16)).

W 2010 r. wskaźnik rozpowszechnienia zaburzeń psychicznych spowodowanych używaniem alkoholu, leczonych w placówkach ambulatoryjnych w Polsce nieco zmalał


w porównaniu z rokiem ubiegłym i wynosił 481 (486 w 2009 r.) na 100 tys. ludności.
W poszczególnych województwach kształtował się na poziomie od 355 (wielkopolskie)
do 644 na 100 tys. ludności (mazowieckie).

Wskaźnik hospitalizacji zaburzeń spowodowanych używaniem alkoholu (łącznie z psychozami) spadł w roku 2010 do poziomu 260 na 100 tys. ludności (z 275 w 2009 r.). W poszczególnych województwach kształtował się on na poziomie od 171 na 100 tys. w województwie kujawsko-pomorskim, do 396 na 100 tys. w województwie łódzkim. Niższy od średniego w kraju wskaźnik hospitalizacji wystąpił w 7 województwach. Oprócz kujawsko-pomorskiego, najniższe wskaźniki zanotowano w województwach: małopolskim, opolskim, dolnośląskim i zachodniopomorskim, zaś najwyższe (poza łódzkim) odnotowano w województwach: warmińsko-mazurskim, podlaskim, świętokrzyskim i pomorskim. (Źródło: Instytut Psychiatrii i Neurologii).

Wysokość wskaźników rozpowszechnienia hospitalizacji czy leczenia zaburzeń poalkoholowych w lecznictwie ambulatoryjnym nie jest prostym odzwierciedleniem potrzeb zdrowotnych w poszczególnych województwach. Są one również pochodną dostępności świadczeń specjalistycznych w tym obszarze. Dostępność zaś jest efektem lokalnej (wojewódzkiej, powiatowej) polityki zdrowotnej zmierzającej do tworzenia bazy poszczególnych typów placówek na terenie województw oraz wynikiem polityki kontraktowania świadczeń w zakresie leczenia uzależnienia od alkoholu prowadzonej przez wojewódzkie oddziały Narodowego Funduszu Zdrowia.

W 2010 r. w poradniach alkoholowych objęto opieką czynną 55% wszystkich leczonych.


Wykonawcami świadczeń w zakresie leczenia odwykowego są:

  1. specjaliści psychoterapii uzależnień (osoby mające certyfikat specjalisty psychoterapii uzależnień);

  2. osoby ubiegające się o otrzymanie certyfikatu specjalisty psychoterapii uzależnień;

  3. instruktorzy terapii uzależnień (osoby mające certyfikat instruktorów terapii uzależnień);

  4. osoby ubiegające się o otrzymanie certyfikatu instruktora psychoterapii uzależnień;

  5. psycholodzy;

  6. psychoterapeuci i osoby ubiegające się o certyfikat psychoterapeuty;

  7. specjaliści i lekarze psychiatrzy;

  8. lekarze w trakcie specjalizacji w dziedzinie psychiatrii;

  9. inni lekarze;

  10. pielęgniarki;

  11. inni pracownicy merytoryczni (pracownicy socjalni, instruktorzy terapii
    zajęciowej itp.).

W 2010 r. w 605 zakładach lecznictwa odwykowego, które przekazały wypełnione ankiety do bazy Państwowej Agencji Rozwiązywania Problemów Alkoholowych, zatrudniano 3.305 pracowników, z których 65% miało stałą lub czasową umowę o pracę, 15% pracowało
na podstawie umowy zlecenia, a pozostali zatrudnieni byli na innych warunkach (kontraktowo, w ramach samozatrudnienia, itp.).

W grupie osób zatrudnionych w placówkach lecznictwa odwykowego ponad 60% stanowili terapeuci:



  • 47% było specjalistami psychoterapii uzależnień lub osobami ubiegającymi się
    o otrzymanie certyfikatu specjalisty,

  • 17% pracowało jako instruktorzy lub osoby ubiegające się o otrzymanie certyfikatu instruktora.

Niemal co piąty pracownik lecznictwa odwykowego był lekarzem (19%). Pozostali to psycholodzy (nie pracujący jako terapeuci) – 6%, psychoterapeuci (inni niż specjaliści psychoterapii uzależnień) – 3%, pielęgniarki – 2%, inni pracownicy – 6%.
Blisko połowa (46%) specjalistów psychoterapii uzależnień oraz osób ubiegających się o certyfikat specjalisty ukończyła studia psychologiczne. W grupie tej 60% pracowników miało już certyfikat specjalisty psychoterapii uzależnień.

Wymagania dotyczące szkolenia specjalistów psychoterapii uzależnień


i instruktorów terapii uzależnień zostały określone na podstawie rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 31 grudnia 1999 r. w sprawie organizacji, kwalifikacji personelu, zasad funkcjonowania i rodzajów zakładów lecznictwa odwykowego oraz udziału innych zakładów opieki zdrowotnej w sprawowaniu opieki nad osobami uzależnionymi od alkoholu,
w Programie uzyskiwania kwalifikacji zawodowych przez osoby prowadzące terapię uzależnienia od alkoholu i współuzależnienia w zakładach lecznictwa odwykowego, opracowanym przez Państwową Agencję Rozwiązywania Problemów Alkoholowych
i Instytut Psychiatrii i Neurologii. Program ten składa się z następujących etapów:

  1. Etap Pierwszy: szkolenie w zakresie podstawowych umiejętności udzielania pomocy psychologicznej oraz w zakresie nowoczesnych metod diagnozowania oraz terapii uzależnienia i współuzależnienia w wymiarze nie mniejszym niż 650 godzin zajęć dydaktycznych;

  2. Etap Drugi: staż kliniczny w placówce terapii uzależnień w wymiarze nie mniejszym niż 80 godzin roboczych;

  3. Etap Trzeci: poddanie się superwizji klinicznej w wymiarze nie mniejszym niż 70 godzin zajęć dydaktycznych.

Certyfikat specjalisty psychoterapii uzależnień i instruktora terapii uzależnień można otrzymać po ukończeniu całego programu szkoleniowego i zdaniu egzaminu potwierdzającego nabytą wiedzę i umiejętności.

W programie szkoleniowym mogą uczestniczyć osoby, które:



  1. w odniesieniu do programu szkoleniowego w zakresie specjalistów psychoterapii uzależnień - posiadają tytuł zawodowy lekarza, tytuł zawodowy magistra pielęgniarstwa lub tytuł zawodowy magistra nauk humanistycznych lub nauk społecznych, lub pedagogiki;

  2. w odniesieniu do programu szkoleniowego w zakresie instruktorów terapii uzależnień posiadają wykształcenie średnie.

Na koniec 2010 r. 938 osób (na koniec 2009 r. – 794 osób) legitymowało się certyfikatem specjalistów psychoterapii uzależnień, zaś 319 osób (270 osób w 2009 r.) posiadało certyfikat instruktora terapii uzależnień.

3.4 Osoby leczone z powodu zaburzeń spowodowanych używaniem alkoholu17)

Zakłady specjalistycznej opieki zdrowotnej dla osób z zaburzeniami spowodowanymi używaniem alkoholu (nazywane zakładami lecznictwa odwykowego) są częścią systemu opieki psychiatrycznej. W 2010 r. ponad 91% pacjentów z rozpoznaniem zaburzeń spowodowanych używaniem alkoholu leczonych było w zakładach lecznictwa odwykowego, a tylko blisko 9% w placówkach psychiatrycznych czy placówek lecznictwa odwykowego.

W 2010 r. osoby leczone z powodu zaburzeń spowodowanych używaniem alkoholu stanowiły:


  1. 13% wszystkich pacjentów psychiatrycznej opieki ambulatoryjnej, tzn. pacjentów ambulatoryjnych placówek lecznictwa odwykowego, poradni zdrowia psychicznego
    i poradni leczenia innych uzależnień (21% pacjentów pierwszorazowych);

  2. 28% wszystkich pacjentów psychiatrycznej opieki pośredniej (oddziały dzienne);

  3. 36% wszystkich pacjentów psychiatrycznej opieki całodobowej (44% pacjentów pierwszorazowych).


W systemie opieki psychiatrycznej (w tym w placówkach leczenia uzależnienia od alkoholu) leczono w 2010 r. 266.104 osoby (w 2009 – 269.237) osób z rozpoznaniem zaburzeń spowodowanych używaniem alkoholu, w tym:

  • 183.602 w lecznictwie ambulatoryjnym (185.306 w 2009 r.);

  • 75.238 w opiece całodobowej (77.227 w 2009 r.);

  • 7.264 w opiece dziennej (6.704 w 2009 r.).

Liczba osób leczonych z rozpoznaniem zaburzeń spowodowanych używaniem alkoholu (F10) w systemie placówek zaliczanych do lecznictwa psychiatrycznego zmniejszyła się


w porównaniu z rokiem 2009 w opiece: ambulatoryjnej i całodobowej, natomiast zwiększyła się w opiece dziennej.
Struktura płci, miejsca zamieszkania i wieku osób leczonych z powodu zaburzeń przedstawia się następująco (w %):




płeć

miejsce zamieszkania

wiek

M

K

miasto

wieś

do 18 lat

19-29 lat

30-64 lata

65 lat
i więcej

ambulatoryjne zakłady lecznictwa odwykowego

76

24

77

23

1,5

16

79,3

3,2

oddziały dzienne

75,5

24,5

84

16

0

12

87

1

oddziały całodobowe

85

15

62

38

0,1

9

87

3,9

Tabela 7. Procentowa struktura płci, miejsca zamieszkania i wieku osób leczonych z powodu zaburzeń wynikających z używania alkoholu.

W systemie wszystkich typów placówek zaliczanych do lecznictwa psychiatrycznego


i leczenia uzależnień dominującą grupą pacjentów byli mężczyźni. W oddziałach dziennych
i w poradniach odwykowych leczono w 2010 r. ponad 3 razy mniej kobiet niż mężczyzn. Mężczyźni niemal sześciokrotnie częściej niż kobiety byli hospitalizowani w całodobowych oddziałach terapeutycznych i oddziałach leczenia alkoholowych zespołów abstynencyjnych.

Mieszkańcy wsi stosunkowo częściej korzystali ze świadczeń oddziałów całodobowych niż świadczeń oddziałów dziennych i poradni. Wiąże się to z mniejszą dostępnością dla nich specjalistycznego lecznictwa otwartego (mniejsza liczba poradni, brak wykwalifikowanej kadry, większe problemy pacjentów z dojazdem (odległości, czas, koszty).



Dominującą grupą pacjentów leczonych z powodu zaburzeń spowodowanych używaniem alkoholu były osoby w wieku 30-64 lata.
W zakładach lecznictwa odwykowego w 2010 r. zarejestrowane były 243.224 osoby
z rozpoznaniem zaburzeń spowodowanych używaniem alkoholu oraz 37.219 członków rodzin (tzw. osób współuzależnionych)18).


Typ placówki

2006 r.

2007 r.

2008 r.

2009 r.

2010 r.




%




%




%




%




%

Ambulatoryjne zakłady lecznictwa odwykowego

149.473

66

149.525

65

150.989

64,5

160.951

66

160.722

66

Oddziały dzienne

5.112

2,3

5.379

2,4

5.864

2,5

6.704

2,7

7.264

3

Oddziały całodobowe

71.775

31,7

74.849

32.6

77.094

33

77.227

31,3

75.238

31

Razem

226.360

100

229.753

100

233.947

100

244.882

100

243.224

100

Tabela 8. Liczba pacjentów leczonych w różnych typach zakładów lecznictwa odwykowego
z rozpoznaniem zaburzeń związanych z używaniem alkoholu w latach 2006-2010.

Według informacji przekazanych przez Narodowy Fundusz Zdrowia, w 2010 r. w zakładach lecznictwa odwykowego pacjenci z zaburzeniami spowodowanymi używaniem alkoholu stanowili 78% wszystkich leczonych, zaś członkowie ich rodzin – 13%. W grupie


osób leczonych z powodu zaburzeń spowodowanych używaniem alkoholu dominowali pacjenci z rozpoznaniem uzależnienia od alkoholu (70%), zaś co dziesiąty pacjent przyjęty był z rozpoznaniem alkoholowego zespołu abstynenckiego. U blisko 3% pacjentów rozpoznano zaburzenia wynikające z używania więcej niż jednej substancji psychoaktywnej (uzależnienia mieszane).

Uzależnienie od alkoholu stanowiło 98% rozpoznań w całodobowych oddziałach terapii uzależnienia, 90% w dziennych oddziałach terapii uzależnienia od alkoholu i 53%


w ambulatoryjnych zakładach lecznictwa odwykowego.



Pobieranie 1.65 Mb.

Share with your friends:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   ...   15




©operacji.org 2020
wyślij wiadomość

    Strona główna