Psychologia (od stgr. Ψυχή Psyche = dusza, I λόγος logos = słowo, myśl, rozumowanie) – nauka badająca mechanizmy I prawa rządzące psychiką oraz zachowaniami człowieka



Pobieranie 302.38 Kb.
Strona6/6
Data24.10.2017
Rozmiar302.38 Kb.
1   2   3   4   5   6

Radzenie sobie z ostrym stresem

Silne stresy manifestują się najczęściej silnymi emocjami, takimi jak wściekłość, gniew, poczucie bezradności, poczucie winy itp.; ich wyraz zależy od indywidualnych dyspozycji osobowościowych człowieka.

Napad jest przykładem krytycznej sytuacji, w której możliwości radzenia sobie, zdolności przystosowawcze ofiary zostają niespodziewanie, nagle skonfrontowane z wymaganiami ekstremalnej sytuacji zewnętrznej, w której nieoczekiwanie znalazła się napadnięta osoba. Towarzyszy temu przeżycie silnego strachu związanego z bezpośrednim zagrożeniem życia.

Z. Ratajczak (2000,str.75) zakłada istnienie czterech strategii zaradczych, tworzących określoną sekwencję działań, podyktowaną przez tzw. rozwój sytuacji zagrożenia:




  • Strategia prewencyjna, można ją zastosować przed nastąpieniem zagrożenia, które może mieć miejsce w przewidywalnej przyszłości. Zapobieganie wydaje się być najbardziej sensowne, oszczędne a tym samym najbardziej do zaakceptowania. Jest się już psychicznie przygotowanym, a także jest czas, by lepiej się przygotować i wykorzystać później swoje zasoby w walce z zagrożeniem.

  • Strategia walki, ataku, aktywnego mierzenia się z „agresywnym” czynnikiem bezpośrednio zagrażającemu życiu, zdrowiu itp. Wydatek energetyczny i intelektualny jest tu ogromny. Nie zawsze jest to strategia optymalna.

  • Strategia obrony (ochrony) siebie, oszczędzania sił i środków, ukrywania się, zasłaniania i czekania, aż zagrożenie zmniejszy się samo. To jednak może nie nastąpić.

  • Strategia ucieczki to powszechnie znany sposób radzenia sobie w tzw. sytuacjach beznadziejnych, gdy już nic nie można zrobić, zmienić. Człowieka ogarnia wówczas poczucie bezradności, niemożności, a takie odczucia same w sobie tworzą syndrom rzeczywistej bezradności i rzeczywistego braku sił.

Drastycznym przykładem sposobów radzenia sobie z ostrym stresem jest opis reakcji psychologicznych i fizjologicznych na ostry stres u ofiar gwałtu. Opublikowane w latach siedemdziesiątych wyniki badań A.W. Bergessa i L.L. Holmstroma dostarczyły danych na temat reakcji na zagrożenie napadem, podczas gwałtu oraz zachowań w czasie odległym od napadu u kobiet będących ofiarami gwałtu. Radzenie sobie z sytuacją w pierwszej fazie napadu polegało na różnych próbach uniknięcia zdarzenia. Większość kobiet stosując słowne formy usiłowało bronić się poprzez przeciąganie czasu, błagania, przekonywanie, żarty lub groźby. Nieliczne próbowały bronić się, atakując fizycznie napastnika lub uciekając. Jednakże znaczna część kobiet (1/3 z 92 badanych), jak to określiły, była „sparaliżowana”, „złamana”. Miało to taki skutek, że nie były w stanie zareagować na napad, owładnęło nimi uczucie krańcowego wyczerpania.

W chwili gdy miały świadomość, że nie unikną zgwałcenia, zaczynały działać różnie, ale szczególne znaczenie miały w tym momencie strategie poznawcze. Niemal wszystkie kobiety mówiły, że starały się z całej siły koncentrować na jakiejkolwiek innej myśli, nie myśleć o tym co się dzieje. Aby nie prowokować dalszej agresji próbowały zachować spokój, nie stawiać oporu, modliły się o pomoc i oto, aby koszmar się skończył. Usiłowały zapamiętać cechy napastnika. Dla rozładowania napięcia, zwrócenia uwagi otoczenia, licząc na nadejście pomocy, co uchroni je od gwałtu, zastosowane (typowe dla wszystkich kobiet) strategie miały formę przeraźliwego krzyku, płaczu, albo też była to forma przekonywania napastnika do zaprzestania agresji. Miało to na celu uniknięcie dalszego okrucieństwa.

Były też próby obrony przed napastnikiem, ale takie zachowania mogą pogorszyć sytuację, ponieważ są czynnikiem wzmacniającym negatywne zachowania napastnika. Reakcją na tak ostry stres było występowanie niekontrolowanych reakcji fizjologicznych: mdłości, torsje, kłopoty z oddychaniem, utrata przytomności lub pełne zahamowanie reakcji.

Reakcje emocjonalne w pierwszych godzinach po zdarzeniu były wręcz skrajne. W przypadku silnej ekspresji wyrażały się w formie płaczu, szlochania, niepokoju i napięcia. W przypadku zahamowania, przeżycia były tłumione, ukrywane sprawiając wrażenie powściągliwego spokoju lub przygnębienia. Ostre zaburzenia somatyczne objawiające się poczuciem zmęczenia, znużenia, silnymi bólami głowy, zaburzeniami snu, brakiem apetytu, występowały u ofiar przez kilka pierwszych tygodni po napadzie. Zaburzeniom somatycznym towarzyszyły reakcje psychologiczne: od strachu, upokorzenia, poniżenia, poprzez wściekłość, żądzę zemsty, po samoobwinianie się. U wszystkich postępowała dezorganizacja życia, które później ulegało reorganizacji. Wiele z tych kobiet zmieniało miejsce zamieszkania, wyjeżdżało na dłuższy czas, większość zmieniała numer telefonu.

Po tak drastycznych przejściach kobiety te potrzebowały bliskości rodziny, przyjaciół. Miało to im dać poczucie bezpieczeństwa, zaspokajać potrzebę bliskiego kontaktu emocjonalnego. Ponad ¾ z nich poszukiwało pomocy w organizacjach społecznych. Niemal wszystkie miały koszmary nocne związane z tym, co je spotkało, u wielu rozwijała się nerwica. Wszystkie bały się powtórnego napadu, współżycia, tłumu, w ogóle ludzi a w każdym mężczyźnie widziały gwałciciela.


    1. Techniki psychorelaksacyjne

Mądrość zawarta w dziełach filozofów, której istotą było ludzkie życie, nie zaprzedane w niewolę sukcesu i osiągnięć materialnych, a nakierowane na pełny rozwój umysłowy i duchowy człowieka, zyskuje wśród naukowców coraz większe uznanie i jest wykorzystywana w tworzeniu wartościowych strategii w walce ze stresem. Elementy filozofii, religii, psychologii z dawnych, lecz do dzisiaj istniejących systemów leczniczych Dalekiego Wschodu przenikają do kultury Zachodu i pomagają w praktyce terapeutycznej.

Techniki relaksu, z których korzysta się w walce ze stresem, wywodzą się głównie z systemów filozoficzno-religijnych ludów Indii, Chin i Japonii. Wśród wielu sposobów przeciwdziałania psychosomatycznym skutkom stresów bardzo skuteczne są treningi relaksacyjne. Badacze zajmujący się zjawiskiem stresu różnie określają istotę tych treningów. Stanisław Siek (1989) nazywa je zabiegami, mającymi na celu wprowadzenie organizmu w stan odprężenia.

Można zatem stwierdzić, że zjawisko relaksu jest opozycyjną reakcją do zjawiska stresu, zarówno na poziomie fizjologicznym, jak i psychicznym. Oprócz zmniejszenia syndromów mobilizacyjnych organizmu (wyciszenie nadmiernej aktywności wegetatywnego układu nerwowego, spadek napięcia mięśniowego) dochodzi do pogłębienia samoświadomości. Relaks jest skutecznym sposobem obniżania napięcia lękowego i symptomów choroby somatycznej. Lęk powoduje wzrost aktywności nerwowego układu sympatycznego. Natomiast wzrost aktywności pogarsza samopoczucie, wzmaga bóle, które z kolei nasilają lęk.

Relaks wpływa zarówno na zmniejszenie aktywności sympatycznej, jak i bezpośrednio na objawy lęku. W konsekwencji osłabia dolegliwości bólowe chorego. W czasie kilkunastominutowego relaksu z pomocą różnych technik (m.in. zen i joga, medytacja transcendentalna, trening autogenny i inne) w organizmie człowieka pojawiają się takie pozytywne reakcje, jak: zmniejszenie zużycia tlenu o około 10-20%, co jest wskaźnikiem, że organizm wówczas pracuje oszczędnie; wzrost częstotliwości i intensywności fal alfa w mózgu, co poprawia jego biologiczną i psychiczną sprawność; obniżenie poziomu kwasu mlekowego jako konsekwencja rozluźnienia grup mięśni (rąk, nóg, tułowia); zmniejszenie liczby uderzeń serca na minutę; zwolnienie rytmu oddychania.

Mimo, że potrzeba relaksu należy do wrodzonych skłonności organizmu, to konieczność stałej mobilizacji w codziennym życiu nie pozwala jej realizować. Dlatego relaksu, z którym wiążę się odprężenie, trzeba się nauczyć. Wstępny etap ćwiczeń relaksacyjnych to nauka przyjmowania biernej postawy, „wyłączania” możliwie wszystkich obszarów aktywności (myślowej, uczuciowej, mięśniowej).

Drugi etap to uczenie koncentrowania się na reakcjach własnego organizmu (oddech, napięcie mięśniowe), co połączone jest z etapem trzecim – uczeniem się umiejętności sterowania pracą swojego organizmu. Ćwiczenia w tych etapach dotyczą: koncentracji uwagi na wrażeniach mięśniowych płynących z organizmu i wywoływaniu wrażenia ciężkości we wszystkich jego częściach (głównie dotyczy to rąk, nóg, tułowia); uczenia się koncentracji na wrażeniach płynących z poszczególnych narządów, na przykład pracy serca itp. Ćwiczenia te odgrywają wielką rolę podczas przestrajania pracy organizmu i oddziałują również na życie psychiczne – tonizują reakcje emocjonalne i nastawienie wobec siebie. Relaks w postaci ćwiczeń ma niewątpliwie korzystny wpływ na łagodzenie objawów stresu i jego skutków, może odegrać ważną rolę w profilaktyce naszego zdrowia i samopoczucia.

Ćwiczenia relaksacyjne uprawiane systematycznie można z pożytkiem wykorzystać do formowania wielu cech własnej osobowości (życzliwość, stanowczość, odwaga, pracowitość, wytrwałość, odporność psychiczna itp.), a także po to, by dotrzeć do zapomnianych czy tłumionych emocji. Z całą pewnością jest to dobry sposób radzenia sobie z cywilizacyjnym stresem, co może ochronić nasze zdrowie.

Pozytywne zmiany fizjologiczne będące następstwem różnych technik relaksu (m.in. zen i joga, medytacja transcendentalna, trening autogenny i inne) to wyraźny wzrost lub spadek istotnych życiowo funkcji organizmu. I tak, w czasie medytacji transcendentalnej, treningu autogennego, ćwiczeń jogi i zen obniża się zużycie tlenu, zwalnia się rytm oddechu, spada ciśnienie tętnicze i tętno, a wyraźnie wzrastają fale alfa w mózgu.
PLACÓWKI POMOCOWE

Ośrodki socjoterapii
Pomoc psychologiczna dla dzieci i młodzieży niedostosowanej społecznie wymagającej stosowania specjalnej organizacji nauki, metod pracy, wychowania i socjoterapii

- trudności w uczeniu się

- zaburzenia w funkcjonowaniu społecznym

- zaburzenia rozwoju



Młodzieżowe Ośrodki Wychowawcze
Prowadzą pracę resocjalizacyjno – wychowawczą dla młodzieży niedostosowanej społecznie

- zajęcia terapeutyczne umożliwiające nabywanie umiejętności życiowych ułatwiających prawidłowe funkcjonowanie w rodzinie i społeczeństwie

- pomoc w planowaniu kariery edukacyjnej i zawodowej

- pomoc rodzicom w zakresie doskonalenia umiejętności niezbędnych we wspieraniu rozwoju dzieci i młodzieży



Ośrodki Pomocy Społecznej
Udziela porad psychologicznych indywidualnych, małżeńskich, rodzinnych w zakresie :

- problemy wychowawcze

- sytuacje kryzysowe /śmierć, rozwód, choroba, utrata pracy itp./

- depresja, lęk, stany osamotnienia

- konflikty rodzinne oraz inne trudności

- prowadzenie świetlic środowiskowych, opieka nad dziećmi i młodzieżą



Poradnia i Ośrodki leczenia uzależnień
Prowadzą psychoterapię uzależnień od alkoholu, nikotyny, narkotyków, hazardu i seksu

- pomoc dla osób dotkniętych uzależnieniem

- pomoc dla rodzin osób dotkniętych uzależnieniem, pomoc dla współuzalenionych

- pomoc dla osób zagrożonych uzależnieniem

- działalność profilaktyczna
Ośrodki Interwencji Kryzysowej

Udzielają pomocy psychologicznej osobom, które znalazły się w nagłym lub przewlekłym kryzysie psychicznym, w sytuacji zagrożenia lub po traumatycznych przejściach


- obarczenie następstwami trudnych zdarzeń w życiu swoim i rodziny, życie w stanie przewlekłego stresu powstałego w wyniku nagłej, niekorzystnej zmiany w życiu

- przeżywanie trudności małżeńskich / partnerskich

- pomoc psychologiczna rodzicom mającym trudności wychowawcze z dziećmi lub przeżywającym trudności w kontaktach z nimi

- pomoc osobom w podeszłym wieku przeżywającymi kryzys związany ze zmianą sytuacji życiowej

- pomoc osobom dotkniętym przemocą, w tym przemocą domową

- pomoc osobom przeżywającym gwałtowną, niekorzystną zmianę w życiu / np. utrata pracy, zagrożenie ciężką chorobą itp. /

- sytuacje prób i zamachów samobójczych

- pomoc ofiarom wypadków, napadów

- pomoc osobom przeżywającym trudności w relacjach społecznych

Poradnie Zdrowia Psychicznego
Prowadzą diagnozę psychologiczną, pomoc psychologiczną, psychoedukację, terapię indywidualna, grupową i rodzinną oraz działania profilaktyczne
- zaburzeń psychotycznych

- zaburzeń psychicznych związanych z podeszłym wiekiem

- zaburzeń psychosomatycznych

- zaburzeń lękowych

- zaburzeń osobowości

- zaburzeń nastroju / depresja /

- zaburzeń snu

- zaburzeń odżywiania / anoreksja, bulimia /

- zaburzeń nerwicowych

- zaburzeń organicznych

- terapia osób uzależnionych

- terapia osób żyjących w kryzysie lub konflikcie



Poradnie Zdrowia Psychicznego dla Dzieci i Młodzieży
Prowadza diagnozę i terapię psychologiczną
- zaburzeń odżywiania / anoreksja, bulimia/

- zaburzeń lękowych / nerwice, fobie itp./

- zaburzeń depresyjnych

- zaburzeń zachowania i emocji

- całościowych zaburzeń rozwojowych /autyzm, zespół Aspergera/

- ADHD – zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi

- problemów szkolnych i edukacyjnych

- zaburzeń adaptacyjnych i reakcji na stres

- problemów komunikacyjnych – trudności w nawiązywaniu kontaktu i porozumiewania się z rówieśnikami oraz rodziną

Szpitale Psychiatryczne
Prowadzą diagnozę i terapię psychologiczną, terapię psychoedukacyjną, zajęcia relaksacyjne, grupy wsparcia, psychoterapię grupową i indywidualną, grupy dla pacjentów nie wymagających hospitalizacji w przypadku zaburzeń psychicznych wymienionych pod hasłem Poradnia Zdrowia Psychicznego.


Powiatowe Centra Pomocy Rodzinie
Prowadzą pomoc psychologiczna dla osób dotkniętych
- przemocą

- bezdomnych

- uchodźców

- wspieranie osób niepełnosprawnych

- integracja rodzin i grup szczególnego ryzyka

- specjalistyczne poradnictwo

- ośrodki adopcyjno – opiekuńcze

- placówki opiekuńczo – wychowawcze



Ośrodki Adopcyjne
Udzielają pomocy psychologicznej w

- rozwiązywaniu problemów wychowawczych i opiekuńczych w rodzinie

- rozwiązywaniu problemów związanych z rozwojem dziecka

- prowadzą grupy wsparcia dla rodzin adopcyjnych

- prowadzą zajęcia warsztatowe i „Szkoły dla Rodziców”

Poradnie Psychologiczno – Pedagogiczne
Prowadzą diagnozę psychologiczną oraz pomoc psychologiczną, psychoedukację, psychoterapie indywidualna, grupy wsparcia w przypadkach

- trudności szkolnych i niepowodzeń w nauce

- wspomaganie rozwoju / efektywne uczenie się, nabywanie i rozwijanie umiejętności /

- rozwiązywanie konfliktów i problemów

- nabywanie umiejętności w zakresie komunikacji społecznej

- profilaktyka uzależnień

- pomoc dzieciom i młodzieży z grup ryzyka

- terapia zaburzeń rozwojowych

- terapia zaburzeń dysfunkcyjnych

- pomoc w dokonywaniu wyboru zawodu i kształcenia

- edukacja prozdrowotna dla uczniów, rodziców i nauczycieli

- pomoc psychologiczna rodzicom i nauczycielom w diagnozowaniu i rozwijaniu potencjalnych możliwości

- wspomaganie wychowawczej i edukacyjnej funkcji rodziny i szkoły

- interwencja w środowisku ucznia

- mediacje w sytuacjach konfliktów

- udzielanie wsparcia rodzinie i szkole w sytuacji konfliktu, zagrożenia itp.

- prowadzenie grup wsparcia

- działania profilaktyczne



- działania informacyjne.
    1. Bibliografia





  1. Zimbardo P. „Psychologia i życie”

  2. Aronson E. „Psychologia społeczna”

  3. Strelau J. „Psychologia” tom I, II, III

  4. Johnston J. „Psychologia dla żółtodziobów”

  5. Materiały internetowe




Pobieranie 302.38 Kb.

Share with your friends:
1   2   3   4   5   6




©operacji.org 2020
wyślij wiadomość

    Strona główna