Psychologia (od stgr. Ψυχή Psyche = dusza, I λόγος logos = słowo, myśl, rozumowanie) – nauka badająca mechanizmy I prawa rządzące psychiką oraz zachowaniami człowieka



Pobieranie 302.38 Kb.
Strona1/6
Data24.10.2017
Rozmiar302.38 Kb.
  1   2   3   4   5   6

OLIMPIADA

Psychologia (od stgr. Ψυχή Psyche = dusza, i λόγος logos = słowo, myśl, rozumowanie) – nauka badająca mechanizmy i prawa rządzące psychiką oraz zachowaniami człowieka. Psychologia bada również wpływ zjawisk psychicznych na interakcje międzyludzkie oraz interakcję z otoczeniem.
Różne definicje psychologii:

- wg Tadeusza Tomaszewskiego: psychologia to nauka o czynnościach człowieka i o człowieku jako ich podmiocie.

- wg Philipa Zimbardo: psychologia to naukowe badanie zachowania organizmów – jest to nauka, która pozwala ustalić co porusza ludźmi i jak funkcjonuje ich psychika.

Cele psychologii:


  • opisywanie,

  • wyjaśnianie,

  • przewidywanie,

  • sterowanie,

  • podniesienie jakości ludzkiego życia.

Przedmiotem psychologii jest człowiek i jego zachowania.


Psychologia ściśle łączy się z socjologią, biologią i filozofią, które to nauki otaczają psychologię znajdującą się w centrum.

Psychologię dzielimy na Teoretyczną i Stosowaną. Obie te sfery psychologii wzajemnie się przenikają i oddziałują na siebie.

Początki głównych nurtów:

Początki współczesnej psychologii sięgają 1879 roku, kiedy to w Lipsku powstaje Laboratorium Wilhelma Wundta. Był on twórca psychologii „zewnętrznej” (behawioralnej).

Kolejnym znaczącym przedstawicielem psychologii był Zygmunt Freud, który w 1896 roku zdefiniował psychologię „wewnętrzną” (psychoanalizę)

Innym odłamem psychologii jest psychologia humanistyczna zdefiniowana przez Karla Rogersa.

Działy psychologii:



  • PSYCHOLOGIA POZNAWCZA: mówi, że człowiek jest istotą przetwarzającą informacje, tworzy nowe wnioski. Zdolność wybierania informacji.

  • PSYCHOLOGIA HUMANISTYCZNA: wychowanie bez stresowe- założenie, że człowiek z góry jest dobry, wywyższanie człowieka.

  • PSYCHOLOGIA EGZYSTENCJALNA: człowiek poszukuje sensu życia, dąży do czegoś; wiara jest prawdą, sens jest tu myślą przewodnią.

  • PSYCHOLOGIA OGÓLNA: podstawowe elementy życia codziennego – psychicznego; psychologia fizjologiczna – biologiczne mechanizmy Zachowania; wrażenia, spostrzeżenia, myślenie, wola, uwaga, pamięć.

  • PSYCHOLOGIA ROZWOJOWA: bada czynniki, etapy i prawidłowości rozwoju psychicznego od niemowlęctwa do starości, dziś od poczęcia do starości.

  • PSYCHOLOGIA OSOBOWOŚCI: zajmuje się strukturami psychicznymi człowieka, które tworzą się w trakcie rozwoju pod wpływem działania środowiska – sposób myślenia, motywacja, postrzeganie siebie i środowiska, charakter, temperament .

  • PSYCHOLOGIA KLINICZNA: zajmuje się psychicznym zachowaniem człowieka w aspekcie zaburzeń.

  • PSYCHOLOGIA SPOŁECZNA: zajmuje się wpływem jaki wywierają ludzie na poglądy i zachowania innych ludzi.

  • PSYCHOLOGIA PRACY: analizuje przebieg działalności zawodowej człowieka, jego relacji do maszyn, innych pracowników, środków produkcji.

  • PSYCHOLOGIA REHABILITACJI – REWALITACYJNEJ: defektologicznej.

  • PSYCHOLOGIA RELIGII: bada zjawiska psychiczne występujące w życiu religijnym człowieka, nie bada przedmiotu religii, zajmuje się przedmiotem np.: dorosłości religijnej.

  • PSYCHOLOGIA SĄDOWA: zajmuje się procesami psychicznymi osób odosobnionych, podczas rozpraw sądowych, stara się wyjaśnić mechanizmy powstawania czynów karalnych.

  • .WSZTSTKIE PSYCHOLOGIE SĄ POWIĄZANE!!!



Psychiatria jedna z podstawowych specjalizacji medycznych zajmująca się badaniem, zapobieganiem i leczeniem zaburzeń i chorób psychicznych. Bada ich uwarunkowania biologiczne, psychologiczne, rodzinno-genetyczne, społeczne, konstytucjonalne – sposoby powstawania i skutecznego zapobiegania.
Psychiatria różni się od psychologii faktem, iż jest ona nauką medyczną, psychologia zaś, według podziału klasycznego jest subdyscypliną filozoficzną, która obecnie wyrosła na samodzielną naukę społeczną. Obie nauki są interdyscyplinarne i posiadają zróżnicowane podejścia, zawierające swoiste podstawy teoretyczne.
Psychoterapia (od psyche = dusza i therapein = leczyć) to zbiór technik leczących lub pomagających leczyć rozmaite schorzenia i problemy natury psychologicznej. Wspólną cechą wszystkich tych technik jest kontakt międzyludzki, w odróżnieniu od leczenia czysto medycznego.
Psychoterapią w szerokim znaczeniu tego pojęcia, określa się oddziaływanie lecznicze środkami psychologicznymi i środowiskowymi. W ścisłym znaczeniu obejmuje ona zaplanowane i systematyczne oddziaływanie psychologiczne, którego celem jest poprawa funkcjonowania psychicznego i adaptacji społecznej. Aktualnie istnieje wiele różnych kierunków psychoterapeutycznych, np. psychoanalityczna, dynamiczna, fenomenologiczna, behawioralna, a przyjmowane przez nie szczegółowe definicje pojęcia psychoterapii zawierają z reguły sprecyzowaną już koncepcję teoretyczną i wykluczają psychoterapeutyczne podejścia innego rodzaju.
Czym jest psychoterapia?

Jeden z prekursorów psychoterapii – Pierre Janet postrzegał psychoterapię jako zastosowanie wiedzy psychologicznej do leczenia różnych chorób. Definicja Janeta – jakkolwiek nieścisła – dawała jako taki obraz psychoterapii. W 1970 roku Stanislav Kratochvil dokonał próby określenia psychoterapii, i tak przez psychoterapię rozumiał „lecznicze oddziaływanie na chorobę, zaburzenie lub anomalię środkami psychologicznymi". W tym rozumieniu psychoterapia stanowi proces zamierzonego korygowania zaburzeń czynności organizmu za pomocą środków psychologicznych. Jak twierdzi Kartochvil „zaburzenie czynności może dotyczyć procesów psychicznych i osobowości lub procesów somatycznych i funkcji narządów".

W swojej pracy z pacjentem psychoterapeuta wykorzystuje cały wachlarz środków psychologicznych. Podstawowym środkiem jest słowo, które stanowi oś komunikacji między dwoma podmiotami w procesie psychoterapii, czyli psychoterapeutą a pacjentem. Ponadto często stosowanymi środkami są mimika lub milczenie, więzi emocjonalne, manipulowanie środowiskiem, uczenie się i inne. Zakres oddziaływania środków psychologicznych może być różny i w zależności od niego wyróżniamy psychoterapię rozumianą w szerszym i węższym znaczeniu. Psychoterapia w szerszym znaczeniu obejmuje możliwości oddziaływania środowiskowego. W węższym sensie psychoterapia dotyczy zamierzonego i celowego oddziaływania psychoterapeuty na pacjenta poprzez kontakt psychoterapeutyczny.

Psychoterapia a pomoc psychologiczna

Trudności związane z precyzyjnym określeniem psychoterapii powodują, że termin ten jest nierzadko nadużywany przez osoby zajmujące się pomocą psychologiczną (poradnictwem psychologicznym), psychoedukacją, a także medycyną niekonwencjonalną. Spróbujmy bliżej przyjrzeć się pomocy psychologicznej, aby rozgraniczyć te pojęcie od tego co już wiemy o psychoterapii.

Pomoc psychologiczna ma na celu pomoc w rozwiązaniu problemu, konfliktu w sposób korzystny (dobry) dla klienta (pacjenta). Osoba udzielająca pomocy uważana jest za eksperta posiadającego wiedzę na ten temat. W istocie jest on jedynie doradcą proponującym pewne sposoby myślenia, przeżywania lub doświadczania, które mogą być pomocne w znalezieniu rozwiązania problemu. Odpowiedzialność za słuszność decyzji oraz za własne zdrowie ponosi sam klient. Podobnie wygląda sytuacja pomocy towarzyskiej, nieprofesjonalnej, z tym że pomagający odwołuje się do swojej naturalnej, osobistej wiedzy.

W psychoterapii rozumianej jako metoda leczenia jest inaczej. Psychoterapeuta odpowiada za diagnozę i leczenie zaburzenia pacjenta, pacjent natomiast wyraża jedynie zgodę na badanie i leczenie.



Cele psychoterapii

We współczesnej psychoterapii spotykamy dwa podstawowe sformułowania celu psychoterapii:

a) Celem psychoterapii jest usunięcie objawów chorobowych. Pacjent zgłasza się do terapeuty z określonymi dolegliwościami, a zadaniem terapeuty jest usunięcie tych dolegliwości bądź poprzez terapię objawową, bądź terapię przyczynową. W zależności od rodzaju objawów ten cel może być określony jako: przywrócenie zdolności odczuwania przyjemności, nadziei i radości życia, przywrócenie zdolności do pracy, nawiązywania kontaktu. Cel uważa się za osiągnięty, kiedy zakłócające objawy zostaną usunięte.

b) Celem psychoterapii jest reedukacja, resocjalizacja, reorganizacja, restrukturyzacja czy też integracja osobowości pacjenta. Problemy jakie analizuje się w procesie psychoterapii zależą od przyjętej koncepcji osobowości człowieka, np. konflikty intrapsychiczne, patologiczne fiksacje libido lub patologiczne stereotypy w stosunkach interpersonalnych. Usunięcie objawów uważa się za skutek uboczny, gdyż w psychoterapii opartej o tego rodzaju cel dąży się do przekształcania osobowości pacjenta w kierunku prawidłowego przystosowania lub w kierunku osiągania dojrzałości i realizacji swoich celów życiowych (Kratochvil, 1978).



Drugie podejście ma niewątpliwą przewagę nad pierwszym dzięki większej dokładności i głębszemu działaniu: sięga się tutaj do przyczyn problemu a nie tylko do objawów zaburzenia.
Psychologia rozwoju człowieka – jeden z najstarszych działów psychologii. Zajmuje się przemianami psychiki człowieka jakie zachodzą od momentu jego poczęcia (zapłodnienia) do śmierci.
Przedmiot badań psychologii rozwoju człowieka:


  • Pojęcie rozwoju zostało wprowadzone przez Arystotelesa, który ujmował rozwój jako zmianę celową, polegającą na przechodzeniu od form niższych do form wyższych. W filozofii współczesnej rozwój oznacza wszelki długotrwały proces kierunkowych zmian, w którym można wyróżnić prawidłowo po sobie następujące etapy przemian ( fazy rozwojowe) danego obiektu (układu) pod określonym względem. Obiektem może być pojedyncza jednostka, ale także grupa osób, np. rodzina, naród, obiektem psychologii rozwoju może być także kultura, gospodarka.

  • Psychologia rozwoju człowieka zajmuje się badaniem zmian dokonujących się w psychice ( tzn. w procesach, strukturach i funkcjach psychicznych) oraz zmian dokonujących się w zachowaniu człowieka w różnych fazach jego życia. W myśl niektórych teorii psychologicznych przedmiotem badań psychologii rozwojowej są przede wszystkim zmiany zachodzące w zachowaniu. Wg innych teorii, np. piagetowskiej teorii rozwoju przedmiotem badań powinno być przede wszystkim wykrywanie przekształceń w organizacji (strukturach) procesów psychicznych leżących u podłoża zmian obserwowanych w zachowaniu. Podstawowym obszarem zmian rozwojowych, które bada psychologia rozwojowa jest cykl życia jednostki ludzkiej. Przedmiotem zainteresowań badawczych są także zmiany rozwojowe psychiki i zachowania się, jakie zachodzą w toku rozwoju gatunkowego i w procesie dziejów historycznych ludzkości.

  • Tradycyjna psychologia rozwojowa przyjmowała, że zmiany rozwojowe psychiki są powiązane przyczynowo z procesami biologicznego dojrzewania organizmu, a więc występują tylko w okresie dzieciństwa i dorastania. Przedmiotem badań tradycyjnej psychologii rozwojowej były zmiany zachodzące w psychice i zachowaniu się dzieci i młodzieży. Sadzono, że procesy rozwojowe kończą się wraz z osiągnięciem dojrzałości. Psychologia rozwojowa była utożsamiana z psychologią dziecka.

  • Obecnie uważa się, że rozwój psychiczny człowieka trwa całe życie tj. od jego poczęcia aż do śmierci, przy czym zmiany rozwojowe w wieku dojrzałym nie są ani mniej liczne ani mniej głębokie niż te, które dokonują się w okresie dzieciństwa i dorastania.

Na ogół przyjmuje się istnienie następujących faz rozwojowych człowieka:

  • zapłodnienie

    • okres embrionalny

    • okres płodowy

  • niemowlęctwo (1 rok życia)

  • wczesne dzieciństwo (2 i 3 rok życia)

  • średnie dzieciństwo (od 4 do 6 roku życia)

  • późny okres dzieciństwa (od 7 do 10 lub 12 roku życia)

  • okres dojrzewania, (13-18 lat)

  • wczesna dorosłość (18-25 lat)

  • dorosłość (25-60 lat)

  • starość (+60 lat)

  • śmierć


Procesy poznawcze – procesy tworzące i modyfikujące struktury poznawcze (reprezentacje umysłowe) w systemie poznawczym (w umyśle), będące przedmiotem badań kognitywistyki i psychologii poznawczej. Można stwierdzić, że procesy poznawcze służą do tworzenia i modyfikowania wiedzy o otoczeniu, kształtującej zachowanie (służą poznawaniu otoczenia). Można również stwierdzić, że są to procesy przetwarzania informacji, jakie zachodzą w układzie nerwowym i polegają na odbieraniu informacji z otoczenia, ich przechowywaniu i przekształcaniu oraz wyprowadzaniu ich ponownie do otoczenia w postaci reakcji – zachowania.
 Podział procesów poznawczych:
Percepcja (spostrzeganie) - Spostrzeganiem nazywa się złożony układ procesów prowadzący do ukształtowania się subiektywnego obrazu rzeczywistości, spostrzeżenia. Podstawą tych procesów są określone czynności tj. widzenie, słyszenie, smakowanie, wąchanie, odczuwanie dotyku i temperatury itp., które odpowiadają za konstruowanie spostrzeżeń. Percepcja jest pierwszym etapem przetwarzania informacji, które odbierane są przez narządy zmysłów. Dzięki fenomenowi ludzkiego umysłu jest ona dostępna świadomości człowieka, może zostać przez niego zauważona i opisana. Systemy percepcyjne podlegały długiemu procesowi ewolucji, dopiero u człowieka powstał tak skomplikowany, szczególnie czuły mechanizm wykrywający i reagujący na różnorodność bodźców docierających z otoczenia. Każdy człowiek w momencie urodzenia posiada genetycznie zaprogramowane możliwości percepcyjne. Jednak nie pozostają one takie same przez resztę jego życia. Nowe sytuacje, doświadczenia życiowe wchodzące w skład procesu uczenia się mogą prowadzić do zmian tych zdolności, kształtować je w specyficzny sposób. Na poziomie elementarnym proces spostrzegania opiera się na wrodzonym mechanizmie przetwarzania sensorycznego (zmysłowego) prostych właściwości zmysłowych np. oko reaguje na światło. Dokładniej, następuje przetworzenie energii bodźca np. fal świetlnych o pewnej częstotliwości, na określoną aktywność neuronalną (powstanie impulsu elektrycznego przewodzonego przez odpowiednie komórki układu nerwowego), następnie dochodzi do pobudzenia powierzchni recepcyjnej danego analizatora np. komórek receptorowych oka.

Organizm człowieka jest zdolny do wykrywania trzech cech bodźców:



  • charakterystycznego dla nich typu energii np. świetlnej, termicznej;

  • lokalizacji w przestrzeni;

  • natężenia w określonych momentach.

Bodziec musi charakteryzować się określona siłą, aby został wykryty przez receptory czuciowe np. siatkówkę oka. Wielkość bodźca, który może zostać poprawnie wykryty w 50% przypadków to próg absolutny, wielkość mniejsza od tego progu to wielkość podprogowa.


  • Uwaga odpowiada za selekcjonowanie informacji. Jest nierozerwalnie związana z procesami percepcji do tego stopnia, że w niektórych sytuacjach wygodnie jest traktować uwagę tak, jakby była procesem percepcyjnym.


Proces uwagi jest uwarunkowany takimi czynnikami jak:

  • stopień podobieństwa bodźców: im bardziej podobne są następujące po sobie bodźce tym trudniej przyciągają uwagę, wyraźnie różny od nich bodziec przykuje uwagę;

  • trudność zadania;

  • brak wprawy i doświadczenia;

  • zagrożenie i niepokój;

  • uprzedzenia i roztargnienie, uprzedzenia ukierunkują uwagę na bodźce zgodne z ich treścią i skrajnie niezgodne z nią, roztargnienie rozprasza uwagę, istotne z punktu widzenia danego zadania bodźce mogą umknąć uwadze;

  • nuda;

  • przyzwyczajenie do danego bodźca, przy braku zmian bodźca przez pewien okres czasu, następuje osłabienie fizjologicznych i psychologicznych reakcji, receptory przestają reagować na ten bodziec - zjawisko habituacji.

Główne funkcje uwagi możemy zawrzeć w trzech punktach:


  1. selekcja pierwotna - czyli selekcja tych aspektów otoczenia, które będą podlegały dokładniejszej obróbce.

  2. selekcja wtórna - selekcja tych rezultatów przetwarzania informacji, które są podstawą wyboru określonego sposobu reagowania

  3. gospodarowanie zasobami poznawczymi, tj. podejmowanie decyzji na temat tego, ile i jakie procesy poznawcze wykorzystać do realizacji różnych celów


Rodzaje uwagi:



  • uwaga mimowolna zależna od zachowania wyznaczanego przez siłę i wielkość działających bodźców. Ten rodzaj najprościej wyjaśnić na przykładzie małego dziecka, które bawiąc się swoją ulubioną zabawka gdy da mu się inną od razu przerwie czynność wykonywaną i zainteresuje się nowym przedmiotem. Jest to wrodzona reakcja na bodźce nowe i nieznane, ich pojawienie się hamuje wykonywanie innych czynności w danej chwili. Pojawienie się zmiany w otoczeniu jest rejestrowane zarówno u ludzi jak i u zwierząt. Uwaga mimowolna jest forma odruchu orientacyjnego. Kształtuje się bardzo wcześnie dzięki czemu jej badanie może być obiektywne. Już w pierwszych miesiącach życia dziecka można obserwować przejawy uwagi elementarnej - mimowolnej wywołanej przez silne bądź biologicznie ważne bodźce.

  • uwaga dowolna, kognitywna związana jest z zachowaniem celowym, skierowanym na wykonanie określonego zadania. Tym samym wymaga świadomego działania i wysiłku woli. L.S. Wygotski uważa iż ten rodzaj uwagi z punktu widzenia swojej genezy jest aktem społecznym a nie biologicznym i kształtuje się u dzieci w trakcie jego obcowania z dorosłymi. Jego teoria ze szczególnym uwzględnieniem roli mowy znalazła potwierdzenie w procesie uczenia się. W czasie rozwoju człowieka jego dorastania uwaga mimowolna przekształca się w formie selektywnego zachowania. Jest ono podporządkowane nie tylko mowie dorosłych ale również własnej mowie wewnętrznej. Tak więc ten rodzaj uwagi rozwija się wraz z rozwojem człowieka. Jest ona bardzo przydatna w trudnych sytuacjach, takich w których działamy w niekorzystnych warunkach. Przykładem może być praca umysłowa wykonywana w dusznym pomieszczeniu i przy zmęczeniu.

  • Specjalnym rodzajem uwagi dowolnej jest uwaga wtórna. Posiada ona właściwości mimowolności i dowolności. Polega ona na utrzymaniu uwagi na jakimś zadaniu przez włączenie się zainteresowań w wystarczającym stopniu iż pozwala to na zajmowanie się tym zadaniem nie wymaga od nas dodatkowego wysiłku a inne uboczne bodźce nie zmieniają kierunku działania.

Uwaga charakteryzuje się następującymi cechami

  • zakres,

  • natężenie,

  • podzielność,

  • przerzutność,

  • trwałość, które są szczególnie ważne w toku uczenia się.

Zakres uwagi czyli inaczej jej pojemność podlega rozwojowi. Zależy od ilości spostrzeganych przedmiotów i od właściwości indywidualnych. Przeciętny dorosły człowiek obejmuje zwykle cztery do sześciu elementów w polu widzenia. Ćwiczenie tej cechy powoduje jej wzrost.
Natężenie lub inaczej siła, intensywność. Polega na skoncentrowaniu się na określonym obiekcie lub zadaniu spośród wielu innych i utrzymaniu go w polu uwagi. Koncentracja podlega naturalnym wahaniom i kształtuje się w ciągu całego życia.
Trwałość uwagi wzmaga efektywność działania ludzkiego. U małych dzieci jest ona zwykle nietrwała, dopiero pod wpływem nauki wzrasta możliwość dłuższego skupienia się na zadaniu.
Przeciwieństwem trwałości jest podzielność. Przez tą cechę rozumiemy zdolność do jednoczesnego skupiania się na kilku obiektach. Przykładami na podzielność uwagi może być praca nauczyciela zwracającego uwagę jednocześnie na wszystko co dzieje się w klasie jak i na prowadzoną lekcje. Za przykład możemy podać również gry zespołowe, w których zawodnik musi skupiać swoją uwagę na trenera, sędziów, drużynę przeciwną i własną.
Przerzutność uwagi to zdolność do szybkiej zmiany działania; tu za przykład może posłużyć nam grupa dzieci mających inklinacje do zadawania pytań jednocześnie zupełnie nie związanych ze sobą nie czekając na odpowiedź.
Roztargnienie jest przeciwieństwem sprawnej uwagi dowolnej.
Oznacza ono zachowania, w których człowiek nie potrafi skoncentrować uwagi na pożądanym obiekcie lub działaniu przez dłuższy okres czasu. Jego uwaga jest rozproszona i łatwo odwracalna. Swoista odmiana roztargnienia występuje często u ludzi nadmiernie skoncentrowanych na jednym tylko obiekcie lub czynności, gdy z trudem przenosi on swoja uwagę na czynności czy obiekty, które aktualnie znalazły się w polu jego działania. Mowa tu głównie o ludziach posiadających pracę twórczą (artyści, naukowcy, wynalazcy).


  • Pamięćjest zdolnością do przechowywania informacji i składają się na nią różne systemy i różne procesy. Wyróżnia się dwa główne systemy pamięci. Pamięć deklaratywna/jawna (ang. declarative/explicite memory) – system pamięciowy, w jakim przechowywane informacje są łatwe do uświadomienia, łatwe do werbalizacji lub wizualizacji. Pamięć niedeklaratywna/utajona/niejawna (ang. nondeclarative/implicite memory) – system pamięciowy, w jakim przechowywane informacje nie poddają się łatwo werbalizacji czy wizualizacji, ujawniają się raczej poprzez zachowanie i nie zawsze muszą być uświadamiane.


Różne klasyfikacje pamięci:
Pamięć gatunkowa - Schematy niektórych zachowań i czynności wysoce przystosowawczy dla danego gatunku są w nim przekazywane z pokolenia na pokolenie za pośrednictwem genów. Jeśli spojrzymy na gatunek jako na pewnego rodzaju całość, możemy powiedzieć ich wzorzec zachowań realizowanych w każdym jego pokoleniu jest przechowywany w swoistym magazynie pamięciowym przynależnym do tego gatunku. Każdy członek danego gatunku realizuje takie wzorce już od urodzenia i nie wymagają one przykładu ze strony innych osobników danego gatunku, chociaż mogą być doskonalone poprzez trening. Informacją gatunkową mogą stać się zachowania realizowane przez osobniki danego gatunku w wielu pokoleniach - pamięć gatunkowa jest podatna na dodawanie nowych informacji. Do informacji przechowywanych w pamięci gatunkowej należą na przykład schematy zachowań instynktownych i odruchów warunkowych.
Pamięć osobnicza dotyczy jedynie informacji pochodzących z osobistego doświadczenia jednostki. Pamięć osobniczą dzielimy na wiele rodzajów, ze względu na jej przedmiot, cechy poszczególnych faz procesu pamięciowego, długość przechowywania informacji a także charakter przechowywanej wiedzy.

1. Ze względu na przedmiot, wyróżniamy następujące rodzaje pamięci osobniczej:

  • pamięć obrazowa - dotyczy zapisu informacji pochodzących nie tylko z modalności wzrokowej lecz także informacji słuchowych, smakowych, węchowych, dotykowych i motorycznych; często w fazie zapamiętywania wspomagana jest opisem słownym (werbalizacja - proces ujmowania w słowa przedmiotu percepcji; umiejętność nabyta i rozwijana z wiekiem; wspomaga zapamiętanie obrazów pochodzących z różnych modalności). Wiąże się z przechowywaniem takich informacji jak nawyki motoryczne (np. charakterystyczne gesty). Jej pojemność i długość przechowywania informacji zależy od indywidualnych różnic w odniesieniu do poszczególnych modalności. Jakość pamięci obrazowej w zakresie jednej modalności nie wiąże się z jakością w zakresie pozostałych modalności, aczkolwiek niektóre anatomiczne struktury pamięci są zaangażowane we wszystkie procesy pamięciowe a ich uszkodzenie powoduje zaburzenia pamięci obrazowej w zakresie wszystkich modalności. W życiu jednostki cechy przedmiotów są początkowo zapamiętywane na podstawie informacji z jednej modalności lecz później zaczyna ona postrzegać i zapamiętywać polimodalnie.

  • pamięć werbalna - przechowuje słowny zapis treści myśli; dotyczy jedynie treści niosących sens i jest właściwa jedynie człowiekowi; treść informacji przechowywanej w pamięci werbalnej może być uzupełniona o treść informacji w pamięci obrazowej (wizualizacja, wyobrażenie).

  • pamięć uczuć - dotyczy doświadczeń emocjonalnych; przechowuje zapis informacji pochodzących z różnych modalności. Może zachodzić interferencja treści przechowywanych w pamięci uczuć z zapisem w pamięci obrazowej lub/i werbalnej, co oznacza, że zapamiętane emocje mogą zmieniać sposób, w jaki pamiętamy zdarzenia oraz myśli.

2. Ze względu na specyficzne cechy faz procesu pamięciowego:

    • sposób zapamiętania: pamięć mechaniczna lub logiczna

pamięć mechaniczna

pamięć logiczna

dotyczy informacji, których zapamiętanie przebiega bez zrozumienia, jedynie ze względy na fizyczne cechy informacji;

informacje są zapamiętywane dokładnie ale mogą szybko zostać zapomniane;

dotyczy zazwyczaj materiału bezsensownego


dotyczy informacji, których zapamiętywaniu towarzyszy analiza i zrozumienie treści; informacje nie są zapamiętane dokładnie lecz zapamiętany jest ich ogólny sens, co pozwala na manipulację materiałem pamięciowym i dalsze wykorzystywanie go w procesach umysłowych; pozwala na zapamiętywanie informacji na dłużej; dotyczy zazwyczaj materiału sensownego

  • wolicjonalny charakter zainicjowania procesu: pamięć dowolna lub mimowolna

pamięć dowolna

pamięć mimowolna

dotyczy materiału, który świadomie chcemy zapamiętać i do którego zapamiętania dążymy;

zapamiętywany materiał podlega świadomej selekcji;

zapamiętywaniu towarzyszą mechanizmy takie jak: koncentracja na materiale, analiza i porządkowanie treści, werbalizowanie, próbne odtwarzanie;

zapamiętywanie świadome jest skuteczniejsze ale wymaga wysiłku;

częstsza u dzieci w wieku szkolnym i osób dorosłych


dotyczy materiału zapamiętywanego podświadomie;

zapamiętywany materiał nie jest selekcjonowany;

zapamiętywaniu nie towarzyszy żadna ukierunkowana na nie aktywność;

zapamiętywanie odbywa się podświadomie i bez wysiłku, ale materiał nie jest zapamiętany na długo

częsta u dzieci w wieku przedszkolnym


  • trwałość przechowywania zapamiętanej informacji: pamięć bezpośrednia i odroczona

pamięć bezpośrednia

pamięć odroczona

dotyczy materiału, który ma być odtworzony zaraz po zapamiętaniu czyli informacji wykorzystywanych na bieżąco;

materiał jest zapamiętany na krótko, zazwyczaj zostaje zapomniany zaraz po zaprzestaniu powtarzania podtrzymującego, ale zapamiętanie nie wymaga zbyt dużego wysiłku;

ma małą pojemność wyrażaną liczbą Millera: 7+/−2 elementy


dotyczy materiału, który ma zostać zapamiętany trwale czyli wiedzy;

materiał zapamiętany może być odtwarzany nawet przez całe życie, ale proces zapamiętywania angażuje głębokie struktury pamięci i wymaga znacznego wysiłku;

ma nieograniczoną pojemność


  • sposób odpamiętywania: pamięć rozpoznawcza i odtwórcza

pamięć rozpoznawcza

pamięć odtwórcza

dotyczy odtwarzania poprzez rozpoznanie czyli poprzez odpowiadanie na pytanie: czy dany element jest elementem zapamiętanym;

wymaga mniej wysiłku, ponieważ korzysta z zapamiętywania cech fizycznych informacji;

rozpoznawanie jest bardzo skuteczne


dotyczy odtwarzania poprzez odpamiętanie czyli poprzez odpowiadanie na pytanie: jaki element został zapamiętany;

wymaga wiele wysiłku, gdyż zapamiętywana informacja zazwyczaj musi być zanalizowana pod względem treści i sensu;

odpamiętywanie jest skuteczne jedynie w przypadku bardzo dobrze zapamiętanego materiału


3. Ze względu na pojemność i czas przechowywania:

Wyróżnia się trzy główne systemy pamięci przemijającej oraz trzy systemy pamięci trwałej.



Systemy pamięci przemijającej

  • pamięć sensoryczna

Przyjmuje się, że każda modalność zmysłowa posiada własny magazyn pamięciowy. Jednak badania przeprowadza się zazwyczaj tylko na magazynie pamięci ikonicznej (wzrok) i echoicznej (słuch). Badania nad pamięcią ikoniczną prowadził Sperling zaś w zakresie badań nad pamięcią echoiczną pionierem była Treisman. Informacja w pamięci sensorycznej jest przechowywana przez bardzo krótki czas: 2 s w pamięci ikonicznej i do 10 s w pamięci echoicznej.

  • pamięć krótkotrwała (STM - short term memory)

Informacja jest kodowana w pamięci krótkotrwałej poprzez wewnętrzne powtarzanie (powtarzanie w myślach). Czas jej przechowywania również jest związany z powtarzaniem, dzięki któremu można podtrzymać informację w pamięci; bardzo długie powtarzanie prowadzi do przeniesienia informacji do magazynu pamięci długotrwałej. Badania nad pamięcią krótkotrwałą zaczął prowadzić Saul Sternberg. Wykazano istnienie charakterystycznych dla pamięci krótkotrwałej efektów towarzyszących odpamiętywaniu: efekt pierwszeństwa - lepiej pamiętane są elementy, które pojawiły się na początku materiału do zapamiętania; efekt świeżości - lepiej pamiętane są elementy, które pojawiły się na końcu materiału do zapamiętania.

Przyczynę zapominania informacji z pamięci krótkotrwałej może stanowić samoistne zanikanie informacji wraz z upływem czasu, przekierowanie uwagi czyli zaniechanie powtarzania informacji na rzecz innego zadania a także interferencja między informacjami czyli zacieranie jednej informacji przez drugą.



  • pamięć robocza (WM - working memory)

Pamięć robocza jest częścią pamięci krótkotrwałej, która nie ma za zadanie tylko biernego przechowywania informacji lecz pozwala także na przetwarzanie, nadzorowanie i koordynację przechowywanych informacji. Tę ideę pamięci roboczej sformułowali Baddeley i Hitch. W obrębie pamięci roboczej badacze ci wyróżnili cztery podsystemy:

a) centralny system wykonawczy - pełni on trzy główne funkcje: na bieżąco przetwarza informacje, nadzoruje to przetwarzanie oraz koordynuje pracę podległych mu buforów pamięci

b) pętla artykulacyjno-fonologiczna - składa się z dwóch mechanizmów: biernego (fonologicznego) odpowiedzialnego za krótkotrwałe przechowywanie informacji fonologicznych oraz czynnego (artykulacyjnego) odpowiedzialnego za bieżące przetwarzanie informacji fonologicznych

c) szkicownik wzrokowo-przestrzenny - składa się z dwóch mechanizmów: biernego magazynu wzrokowego odpowiedzialnego za krótkotrwałe przechowywanie informacji wizualnych oraz czynnego wewnętrznego "skryby" odpowiedzialnego za bieżące przetwarzanie informacji wizualnych

d) bufor epizodyczny - jest odpowiedzialny za krótkotrwałe przechowywanie informacji zapisanych jednocześnie w kodzie werbalnym i wizualnym

Istnieje konkurencyjny dla modelu Baddeleya i Hitcha model pamięci roboczej. Autorem tego modelu jest Cowan, według którego istotą pracy pamięci roboczej jest poziom aktywacji (pobudzenia). Zgodnie z tym modelem informacjom aktualnie przetwarzanym towarzyszy wysoki poziom pobudzenia i znajdują się one w ognisku uwagi, co oznacza, że są one dostępne świadomości. Pozostałe informacje znajdują się poza ogniskiem uwagi, ale mogą zostać do niego przeniesione jeśli uzyskają odpowiedni poziom aktywacji.



Systemy pamięci trwałej

  • pamięć semantyczna

Pamięć semantyczna obejmuje łatwą do zwerbalizowania wiedzę ogólną oderwaną od kontekstu autobiograficznego. Wiedza semantyczna ma strukturę sieci, w której poszczególne informacje stanowiące węzły łączą się między sobą za pośrednictwem nici skojarzeniowych. Struktura ta umożliwia odpamiętywanie cech i kontekstów informacji na zasadzie rozprzestrzeniającej się po sieci aktywacji. Pamięć semantyczna jest oderwana od kontekstu jej nabywania.

  • pamięć epizodyczna

Pamięć epizodyczna stanowi zapis informacji dotyczących wydarzeń charakteryzujących się określonym czasem i przestrzenią. Struktura informacji w pamięci epizodycznej opiera się na chronologii. Odpamiętywanie informacji o wydarzeniach ma zatem związek zarówno z określeniem czasu, w którym miały miejscem (datowaniem) jak również określeniem ich stosunku chronologicznego do innych wydarzeń, o których informacja znajduje się w magazynie pamięci epizodycznej. Datowanie wydarzeń z pamięci epizodycznej może odbywać się z różną precyzją. Pamięć epizodyczna jest związana z kontekstem jej nabywania.

  • pamięć autobiograficzna

Pamięć autobiograficzna jest specyficznym magazynem, w którym przechowywane są informacje dotyczące indywidualnej historii życia danej jednostki. Pamięć autobiograficzna, podobnie jak epizodyczna, dotyczy informacji o wydarzeniach. Odróżniającą te dwa magazyny pamięci cechą jest fakt, że informacje o wydarzeniach przechowywane w pamięci autobiograficznej pozostają w bezpośrednim odniesieniu do jednostki. Oznacza to, że do pamięci autobiograficznej trafiają jedynie te wydarzenia, w których jednostka osobiście brała udział. Dla większej precyzji można powiedzieć, że to właśnie doświadczenie jednostki udziału w jakimś zdarzeniu zostaje zapisane w pamięci autobiograficznej. Porządek informacji przechowywanych w pamięci autobiograficznej może odnosić się zarówno do chronologii wydarzeń jak i do ich tematyki. Zdaniem Conwaya zawartość pamięci autobiograficznej jest zorganizowana w trzy bloki: wiedzę na temat okresów życia, pamięć zdarzeń ogólnych (pojedynczych lub powtarzających się) oraz pamięć zdarzeń specyficznych (czyli jednorazowych i szczególnych). Niektórzy badacze twierdzą, że pamięć autobiograficzna może zawierać informacje zarówno epizodyczne jak i semantyczne, a co za tym idzie również informacje abstrakcyjne dotyczące danej jednostki.

Zaburzenia pamięci:

Zaburzenia pamięci mogą mieć różny charakter ze względu na to, jaka jej struktura uległa uszkodzeniu. Wyróżnia się trzy następujące rodzaje amnestycznych zaburzeń pamięci:



  • amnezja wsteczna - polega na niezdolności do przypomnienia sobie zdarzeń z przeszłości

  • amnezja następcza - polega na niemożności trwałego zapamiętania bieżących zdarzeń

  • amnezja globalna - zaburzenia pamięci obejmujące zarówno amnezję wsteczną jak i następczą

Najczęściej chorobom mózgu towarzyszą objawy amnezji następczej. Amnezja wsteczna występuje głównie w wyniku choroby Korsakowa, Alzheimera, zapalenia mózgu, niedokrwienia, uszkodzeń pourazowych oraz nowotworów.

Wiedza:

Wiedza jest to zbiór informacji zgromadzonych w magazynie pamięci trwałej. Informacje, które są elementami wiedzy są umysłowymi reprezentacjami świata. Wiedza posiada strukturę, czyli sposób uporządkowania informacji, która jest zależna od rodzaju informacji tworzących wiedzę na dany temat. Informacje zaś różnią się między sobą sposobem w jaki są nabywane. Informacje trafiają do magazynu pamięci trwałej w procesie zapamiętywania czyli zapisywania śladu pamięciowego poprzez formację mózgową zwaną hipokampem. W hipokampie dokonuje się jedynie konsolidacja śladu pamięciowego, nie wiadomo jednak, gdzie przechowywany jest ślad p


Myślenie - niektórzy autorzy skłonni są traktować myślenie (ang. thinking) bardzo szeroko, właściwie jako synonim wszelkich procesów złożonych.
Różne definicje myślenia
"Myślenie to mniej lub bardziej uporządkowana sekwencja operacji poznawczych,

dokonywana na przedmiotach, zdarzeniach, procesach bezpośrednio postrzeganych

lub na ich reprezentacjach wyobrażeniowo-pojęciowych. Treścią tych operacji jest

ujmowanie różnego rodzaju stosunków (związków, zależności) o charakterze

strukturalnym i funkcjonalnym" [W. Szewczuk, s. 163-165].

"Czynność myślenia jest łańcuchem operacji umysłowych, za pomocą których

przetwarzamy informacje zakodowane w spostrzeżeniach, wyobrażeniach i

pojęciach. Dzięki myśleniu człowiek lepiej poznaje rzeczywistość, tworzy plany i

projekty, dokonuje odkryć, formułuje oceny i wnioski" [J. Kozielecki, Myślenie i

rozwiązywanie problemów, w: Psychologia ogólna, red. T. Tomaszewski,

Wydawnictwo Naukowe PWN, 1992, s. 92].
"Myślenie to złożony proces umysłowy, polegający na tworzeniu nowych

reprezentacji za pomocą transformacji dostępnych informacji. Transformacja ta

obejmuje interakcję wielu operacji umysłowych: wnioskowanie, abstrahowanie,

rozumowanie, wyobrażanie sobie, sądzenie, rozwiązywanie problemów, twórczość"

[P. G. Zimbardo, Psychologia i życie, red. naukowa: I. Kurcz, B. Wojciszke, tłum.

zbiorowe, PWN, 1999, s. 403].


Mimo różnorodności form myślenia proces ten posiada pewne cechy ogólne [por. P.

G. Zimbardo, s. 403; A. S. Reber, ss. 388-390]:



  1. Myślenie wiąże się z procesami symbolicznymi, a nie np. Percepcyjnymi.

2. Myślenie jest niedostępne bezpośredniej obserwacji. Można o nim

wnioskować na podstawie wypowiedzi lub zachowania osób myślących.

Obecnie jednak można zaobserwować myślenie np. na encefalografie.


3. Myślenie polega na operowaniu pewnymi elementami, które można

wyodrębnić teoretycznie, np.: komponenty mięśniowe (Watson), słowa lub

składniki języka (Whorf), idee (Locke), wyobrażenia (Titchener), sądy

(Anderson), operacje i pojęcia (Piaget), skrypty (Schank).


4. Myślenie jest ukierunkowane na rozwiązywanie problemów. Warto również

zaznaczyć, że myślenie umożliwia generowanie problemów.


Proces myślenia składa się z trzech podstawowych komponentów [por. J. Kozielecki,

s. 96]:


1. materiał, tj. informacje o świecie, zakodowane wyobrażeniach

spostrzeżeniach, wyobrażeniach i pojęciach (np. liczby całkowite);


2. operacje umysłowe, tzn. elementarne transformacje dokonywane na

materiale (np. dodawanie lub odejmowanie);




  1. reguły, czyli strategie porządkowania łańcucha operacji (np. wzory matematyczne)


W myśleniu nieustannie przeplatają się dwie podstawowe operacje umysłowe –

analiza i synteza [por. Pedagogicheskaya ehnciklopediya, red. I. A. Kajrov, w:

"Sovetskaya Ehnciklopediya", 1965, s. 899-910].

Analiza to wyodrębnianie komponentów całości (np. szukanie wątków utworu literackiego),

Synteza to łączenie komponentów w całość (np. stawianie hipotezy na bazie obserwacji

empirycznych). Zdaniem S. L. Rubinsztejna [Myślenie i drogi jego poznawania, KiW,

1962, s. 37-38] analiza jest przeprowadzana za pomocą syntezy i odwrotnie [por. J.

Kozielecki, s. 105-107].


Prócz operacji podstawowych wyróżniamy 3 operacje pochodne:

1. abstrahowanie – wyodrębnianie pewnych cech obiektu z pominięciem

innych;

2. uogólnianie – łączenie cech wspólnych dla klasy obiektów;



  1. porównywanie – szukanie podobieństw i różnic pomiędzy obiektami.



W rozwiązywaniu problemów przydatne są dwie przeciwstawne grupy reguł myślenia

[por. P. G. Zimbardo, s. 417-418]:

1. Algorytmy (algorythms) określają zbiory operacji, które należy kolejno

wykonać, chcąc zrealizować dany cel [por. Maruszewski, s. 349-354].

Wykonanie algorytmu wymaga zwykle bardzo wiele czasu, choć oczywiście

zależy to od stopnia skomplikowania problemu.

2. Heurystyki (heuristics) mają charakter intuicyjny, lecz ułatwiają radzenie

sobie w sytuacji problemowej.


3 cechy reguł algorytmicznych i heurystycznych [J.

Kozielecki, s. 110-112]:

1. Algorytmy są niezawodne, tzn. gwarantują rozwiązanie wszystkich zadań

danej klasy, natomiast heurystyki są zawodne.

2. Algorytmy są określone, tj. pokazują, jaki skończony łańcuch operacji trzeba

wykonać w konkretnym zadaniu. Natomiast heurystyki są mniej określone,

czyli pozostawiają użytkownikowi większą dowolność.

3. Algorytmy są masowe, czyli pozwalają rozwiązać całą klasę zadań, natomiast

heurystyki dzielą się na ogólne (niespecyficzne) i szczegółowe (specyficzne).

Heurystyki ogólne (np. "Wykorzystuj dotychczasową wiedzę" pozwalają

rozwiązać wiele problemów, podczas gdy heurystyki szczegółowe (np. reguły

gry w szachy) odnoszą się tylko do pewnej grupy zadań.



Rozumowanie (reasoning) to proces ukierunkowany na cel myślenia realistycznego,

w którym ze zbioru faktów wyciąga się wnioski [por. P. G. Zimbardo, s. 413-414].

Maruszewski [ss. 361-366] zestawia 3 cechy dedukcji i indukcji:

1. Rozumowanie dedukcyjne (deductive reasoning) przechodzi od ogółu do

szczegółu – cechy danej kategorii przypisuje się obiektom, należącym do tej

kategorii (np. "wszyscy studenci zdają egzaminy." – "Anna jest studentką." –

"Anna zdaje egzaminy.").

2. Rozumowanie indukcyjne (inductive reasoning) przechodzi od szczegółu do

ogółu (np. "Anna jest studentką." – "Anna zdaje egzaminy." – "wszyscy

studenci zdają egzaminy.").


MYŚLENIE KONKRETNE vs ABSTRAKCYJNE
Myślenie konkretne (concrete, sensomotoric thinking) opiera się na manipulowaniu

przedmiotami. Ten typ myślenia występuje u zwierząt i u małych dzieci. Dzięki niemu

dorośli rozwiązują zadania praktyczne (np. przygotowanie posiłku).
Myślenie abstrakcyjne (abstract thinking, conceptual thinking)polega na operowaniu

pojęciami. Ludzie dorośli myślą za pomocą pojęć (np. opracowanie programu zajęć

dydaktycznych) [por. J. Kozielecki, s. 104-105].
MYŚLENIE PRODUKTYWNE vs REPRODUKTYWNE (O. Selz)
Myślenie produktywne (productive thinking) polega na wytworzeniu informacji

nowych dla podmiotu [por. T. Maruszewski, s. 343-344].

Przykładem może być pisanie wypracowań na wolny temat, układanie kompozycji z

kwiatów, odkrycie nowego leku.


Myślenie reproduktywne (reproductive thinking) nie polega na mechanicznym

odtwarzaniu informacji, lecz na wykorzystywaniu dotychczasowej wiedzy podmiotu w

nowych sytuacjach problemowych [por. J. Kozielecki, s. 118-119]. Przykładem może

być przetłumaczenie tekstu na język angielski, opracowanie konspektu lekcji.


MYŚLENIE TWÓRCZE vs myślenie NIETWÓRCZE

jako rodzaje myślenia produktywnego



Efektem myślenia twórczego (creative thinking) jest powstanie obiektywnie nowych

idei lub nowych rozwiązań problemu [por. J. Kozielecki, s. 119]. Przykładem może

być napisanie poematu lub wyprodukowanie nowego leku. Myślenie twórcze wpływa

na rozwój nauki i sztuki.


Myślenie nietwórcze (non-creative thinking) polega na odkrywaniu powszechnie

znanych treści [por. J. Kozielecki, s. 119].

Przykładem może być zrozumienie przez ucznia przebiegu procesu fotosyntezy.
MYŚLENIE DYWERGENCYJNE vs KONWERGENCYJNE

(J. P. Guilford)



Myślenie dywergencyjne (rozzbieżne) (divergent thinking) pojawia się w wypadku,

jeśli istnieje wiele możliwych rozwiązań sytuacji problemowej [por. T. Maruszewski, s.

343-344]. Chcąc rozwijać myślenie dywergencyjne, możemy polecić uczniom, aby

dopisali ciąg dalszy opowiadania lub narysowali dom swoich marzeń. Wiele

problemów naukowych ma charakter dywergencyjny [por. J. Kozielecki, s. 122].
Myślenie konwergencyjne (zbieżne) (convergent thinking) pojawia się w przypadku,

kiedy problem posiada jedno właściwe rozwiązanie [por. T. Maruszewski, s. 343-

344]. Taki charakter mają np. testy wielokrotnego wyboru lub szukanie elementu,

który nie pasuje do pozostałych (np. jabłko, pomarańcza, ogórek, banan).


Osobowość – wewnętrzny system regulacji pozwalający na adaptację i wewnętrzną integrację myśli, uczuć i zachowania w określonym środowisku w wymiarze czasowym (poczucie stabilności). Jest to zespół względnie trwałych cech lub dyspozycji psychicznych jednostki, różniących ją od innych jednostek.
Osobowość – różne definicje:
Osobowość – stosunkowo stałe cechy, dyspozycje czy właściwości jednostki, które nadają względną spójność jej zachowaniu.

Osobowość jest także definiowana jako charakterystyczny, względnie stały sposób reagowania jednostki na środowisko społeczno-przyrodnicze, a także sposób wchodzenia z nim w interakcje.

Nie jest jedynym wyznacznikiem działania – to co i jak człowiek robi zależy też od doraźnego stanu fizycznego i psychicznego, emocji, stopnia przygotowania do danego działania.

Główne teorie osobowości:

Według G.Allport’a „Osobowość jest dynamiczną organizacją w jednostce tych systemów psychofizycznych, które determinują jej specyficzne przystosowanie do jej środowiska.”
G.Allport uważał cechy za podstawowe jednostki strukturalne osobowości. Cechy definiował jako predyspozycje do reagowania w określony sposób. Uważał, że cechy rzeczywiście istnieją i są osadzone w systemie neuropsychicznym. Badacz był przekonany, że cechy wynikają z biologicznych i fizycznych różnic między ludźmi.

Z kolei R.Cattel podaje bardzo ogólną definicję, z której wynika, że „Osobowość jest tym, co pozwala przewidzieć, co dana osoba zrobi w danej sytuacji”. Oznacza to, że celem badań nad osobowością będzie ustalenie praw określających, co różni ludzie będą robić we wszelkich rodzajach sytuacji.

Pięcioczynnikowy model osobowości (w skrócie PMO) autorstwa Paula Costy i Roberta McCrae zwany też „wielką piątką” (ang. Big Five) obejmuje następujące czynniki osobowości:


  • neurotyczność (vs stałość emocjonalna) – odzwierciedlającą przystosowanie emocjonalne versus emocjonalne niezrównoważenie; skłonność do przeżywania negatywnych emocji (strachu, zmieszania, gniewu, poczucia winy) oraz podatność na stres psychologiczny

  • ekstrawersję (vs introwersja) – która odnosi się do jakości i ilości interakcji społecznych oraz poziomu aktywności, energii, a także zdolności do doświadczania pozytywnych emocji

  • otwartość na doświadczenie – wskazującą na tendencję do pozytywnego wartościowania doświadczeń życiowych, tolerancję na nowość i ciekawość poznawczą

  • ugodowość (vs antagonizm) – opisującą nastawienie do innych ludzi (pozytywne versus negatywne) przejawiające się w altruizmie versus antagonizmie

  • sumienność (vs nieukierunkowanie) – która oddaje stopień zorganizowania, wytrwałości i motywacji jednostki w działaniach zorientowanych na cel

Zakłada się, że wyróżnione czynniki:

  • istnieją realnie (i jako takie mają znaczenie w przystosowaniu jednostki do środowiska np. sumienność jest najlepszym wyznacznikiem jakości wykonywanej pracy zawodowej oraz osiągnięć akademickich, a także wiąże się z satysfakcją życiową)

  • są niezmienne

  • są uniwersalne (tj. niezależne od rasy, płci czy kultury)

  • są biologicznie uwarunkowane (charakteryzuje je wysoki stopień odziedziczalności)



Pobieranie 302.38 Kb.

Share with your friends:
  1   2   3   4   5   6




©operacji.org 2020
wyślij wiadomość

    Strona główna