Profilaktyka onkologiczna


) Populacyjny program profilaktyki i wczesnego wykrywania raka szyjki macicy oraz Populacyjny program wczesnego wykrywania raka piersi



Pobieranie 2.31 Mb.
Strona2/12
Data30.10.2017
Rozmiar2.31 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   12

2) Populacyjny program profilaktyki i wczesnego wykrywania raka szyjki macicy oraz Populacyjny program wczesnego wykrywania raka piersi


W Polsce rak szyjki macicy jest siódmym pod względem zachorowalności nowotworem złośliwym rozpoznawanym u kobiet i jednocześnie ósmym na liście nowotworów będących powodem zgonu u kobiet w Polsce. Nowotwory złośliwe szyjki macicy stanowią u Polek 3,6% zachorowań i 4% zgonów na nowotwory. Większość zgonów z powodu nowotworów złośliwych szyjki macicy występuje między 50 a 69 rokiem życia (53%). Po 70 roku życia odsetek zgonów w kolejnych 5-letnich grupach wiekowych utrzymuje się na podobnym poziomie (około 5–8% zgonów).

Rak piersi zajmuje pierwsze miejsce w strukturze zarejestrowanych nowotworów u kobiet i stanowi drugą przyczynę zgonów nowotworowych u kobiet w Polsce. Nowotwory złośliwe piersi stanowią 22,2% zachorowań i 13,3% zgonów nowotworowych u kobiet. Polska należy do krajów o średniej zachorowalności i umieralności na raka piersi na świecie. Większość zgonów z powodu nowotworów złośliwych piersi występuje po 50 roku życia (91%).

Głównym celem realizacji badań przesiewowych jest zmniejszenie umieralności (drugorzędne cele to zmniejszenie zachorowalności i kosztów leczenia). Warunkiem skuteczności badań przesiewowych jest ich masowość, długoterminowość i wysoka jakość. Zdrowotne efekty skryningu pojawiają się dopiero po wielu latach jego prowadzenia.

Doświadczenie krajów, gdzie skryning wprowadzono pod koniec lat 60 i gdzie nadal jest kontynuowany, wskazuje, że korzyści z jego wprowadzenia można w zasadzie ocenić jedynie przez porównanie z innymi krajami po długim (np. 10–15-letnim) okresie trwania programu. Pośrednim miernikiem skuteczności tego skryningu powinna być ocena stopnia zaawansowania choroby i odsetek nowotworów wykrytych w skryningu.

Populacyjne badania przesiewowe zostały wprowadzone w 2006 r., jednak już wcześniej, w skali populacji widoczny jest efekt skryningu oportunistycznego. Nastąpiło przesunięcie krzywej zależności zachorowalności od wieku do młodszych grup wiekowych, co oznacza, że nowotwory te zostały wykryte wcześniej, czyli prawdopodobnie we wcześniejszym stopniu zaawansowania.

Populacyjny program profilaktyki i wczesnego wykrywania raka szyjki macicy skierowany jest do kobiet w wieku od 25 do 59 roku życia, w interwale raz na 3 lata. Natomiast Populacyjnym programem wczesnego wykrywania raka piersi objęte są kobiety w wieku od 50 do 69 lat, w interwale raz na 2 lata.

Powyższe ograniczenia wiekowe, obejmujące badaniami kobiety z grupy najwyższego ryzyka zachorowania, zostały opracowane zgodnie z wytycznymi zawartymi w Rekomendacji Rady Unii Europejskiej z dnia 2 grudnia 2003 r. w sprawie badań przesiewowych [Council Recommendation of 2 December 2003 on cancer screening (2003/878/EC)].

Docelowa populacja kobiet została wybrana w oparciu o wieloletnie badania prowadzone przez ekspertów z wielu krajów. Wybór wskazanych grup wiekowych potwierdzony został względami epidemiologicznymi, wskazującymi na najwyższe ryzyko umieralności i zachorowalności z powodu raka piersi i raka szyjki macicy w tych grupach wiekowych. Prowadzenie badań profilaktycznych w populacjach objętych skryningami znamiennie obniża ryzyko zgonu z powodu choroby nowotworowej, przy czym obniżenie ryzyka w pozostałych grupach wiekowych jest znacznie niższe.

Opis programu

Program oparty jest na współpracy z NFZ, który finansuje realizowane w ciągu roku badania profilaktyczne raka piersi i raka szyjki macicy. Realizatorami badań profilaktycznych są świadczeniodawcy wybierani przez NFZ w ramach procedury konkursowej, którzy wykonują ww. badania na postawie zawartych z NFZ umów.

Ministerstwo Zdrowia finansuje część administracyjno-logistyczną poprzez refundację kosztów osobowych i zadaniowych stworzonej dla potrzeb programu sieci Centralnego i Wojewódzkich Ośrodków Koordynujących (zwanych dalej COK i WOK), monitorujących i nadzorujących realizację Populacyjnego programu wczesnego wykrywania raka szyjki macicy oraz Populacyjnego programu wczesnego wykrywania raka piersi oraz realizację wysyłki imiennych zaproszeń do kobiet na badania oraz prowadzenie akcji medialnych oraz informacyjno – edukacyjnych na rzecz popularyzacji profilaktyki ww. nowotworów, a także kontrole jakości badań cytologicznych i ocenę zdjęć mammograficznych (audyt kliniczny).

Ponadto na potrzeby programu wykorzystywany jest System Informatyczny Monitorowania Profilaktyki (SIMP), nadzorowany przez NFZ, umożliwiający monitorowanie i ewaluację programu oraz śledzenie bieżącej realizacji badań skryningowych. Dzięki realizacji programu uzyskujemy stopniowo zwiększający się udział kobiet w programach, przede wszystkim spowodowany podjętą początkowo wspólnie z NFZ, kontynuowaną następnie z Wojewódzkimi Ośrodkami Koordynującymi, akcją wysyłkową imiennych zaproszeń do udziału kobiet w programach.



Centralny i Wojewódzkie Ośrodki Koordynujące

Do zadań COK i WOK należy monitorowanie i koordynacja realizacji działań programu, w tym:



  1. działań na rzecz poprawy zgłaszalności, w tym: realizacji akcji medialnych, informacyjno-edukacyjnych promujących program, udziału pielęgniarek i położnych w akcjach informacyjnych, dowożenia kobiet na badania, produkcji i dystrybucji materiałów informacyjnych o programach;

  2. wysyłki imiennych zaproszeń na badania mammograficzne i cytologiczne;

  3. kontroli jakości badań cytologicznych (etap podstawowy i diagnostyczny);

  4. kontroli jakości badań mammograficznych;

  5. audytu klinicznego zdjęć mammograficznych;

  6. szkoleń specjalistycznych dla personelu obsługującego skryningi populacyjne
    – tj. cytodiagnostów, pielęgniarek, położnych, ginekologów, techników elektroradiologii.

Ponadto w 2014 r., w województwach mazowieckim i wielkopolskim, w ramach Populacyjnego programu profilaktyki i wczesnego wykrywania raka szyjki macicy realizowany był pilotażowy program, polegający na jednoczesnym wykonywaniu badania cytologicznego i badania molekularnego na obecność onkogennych typów wirusa brodawczaka ludzkiego u kobiet w wieku od 30 do 59 lat, mający na celu ocenę czułości testu podwójnego w porównaniu do efektywności diagnostycznej dotychczasowego skryningu, opartego wyłącznie o ocenę wymazu cytologicznego. W 2015 r. trwa kontynuacja pilotażu w województwach mazowieckim i wielkopolskim.

Nakłady finansowe na realizację programu

W 2014 r. na realizację programu z zaplanowanej kwoty w wysokości 27 802 467,00 zł (środki bieżące) wykorzystano kwotę w wysokości 24 437 158,84 zł.

Realizacja świadczeń opieki zdrowotnej w tym zakresie w całości finansowana była ze środków własnych NFZ.

Efekty realizacji programu

W ramach działań realizowanych przez COK i WOK przeprowadzono następujące działania:



  1. Kontrola jakości badań cytologicznych

W 2014 r. przeprowadzono kontrole jakości badań cytologicznych etapu podstawowego w 231 placówkach realizujących Program profilaktyki raka szyjki macicy w całym kraju, co stanowi około 10% wszystkich świadczeniodawców realizujących program w 2014 r. Kontroli nie zaliczyło 2 świadczeniodawców (z województwa mazowieckiego i województwa zachodniopomorskiego).

Podczas kontroli stwierdzono m.in., że wszystkie kontrolowane ośrodki posiadają wyposażenie w sprzęt jednorazowy zgodnie z zarządzeniem Prezesa NFZ, a dostępność do badań jest dobra (tyko w ok. 1,5% ośrodków jest zbyt długi czas oczekiwania na badanie). Ponadto stwierdzono, że tylko w 46 spośród 231 kontrolowanych ośrodków rozmazy pobierają położne.

Ponadto przeprowadzono kontrole jakości etapu diagnostycznego u wszystkich 71 świadczeniodawców realizujących ww. program. Kontrola obejmowała okres 1.01.2013 – 30.06.2014. Podczas kontroli stwierdzono, że w 2013 r. wykonano nieco mniej badań cytologicznych niż w 2012 r. (92,4%), natomiast w I połowie 2014 r. wykonano więcej badań cytologicznych w Programie niż w analogicznym okresie w 2013 r. (104,1%).

Stwierdzono także, że średni odsetek preparatów dodatnich i preparatów nienadających się do oceny utrzymuje się na stałym poziomie. Zauważono, że konieczne jest prowadzenie regularnych kursów doskonalących w zakresie cytodiagnostyki szyjki macicy dla cytomorfologów medycznych.

Kontroli nie zaliczyły 2 pracownie, głównie z powodu małej liczby wykonywanych badań cytologicznych, a w 4 pracowniach kontrola została zaliczona warunkowo, w tym w 1 z nich z koniecznością powtórzenia kontroli po 2-3 miesiącach.

W wyniku kontroli uznano, że wybieranie osób do kontroli (z listy wskazanej przez Konsultanta Krajowego w dziedzinie patomorfologii) powinno zostać zlecone COK (a nie tak jak dotychczas COK lub WOK). Powyższa zmiana została uwzględniona w Programie na 2015 r.



  1. Kontrola jakości badań mammograficznych

W ramach Populacyjnego programu wczesnego wykrywania raka piersi przeprowadzono w 2014 r. kontrole jakości badań mammograficznych na wszystkich aparatach mammograficznych biorących udział w programie (222 systemów mammografii analogowej, 61 cyfrowej i 117 ucyfrowionej). Wymagany poziom jakości oceniono jako akceptowalny w przypadku ogółem 95,5% pracowni mammograficznych. W grupie systemów mammografii analogowej pozytywny wynik uzyskało 96,8% pracowni, w przypadku mammografii cyfrowej 98,4%, a dla mammografii ucyfrowionej 93,2%. We wszystkich grupach pracowni odnotowano wyższy odsetek ocen pozytywnych niż w latach 2012–2013. Dzięki zapewnieniu przez Ministra Zdrowia kontroli wszystkich pracowni realizujących mammograficzne badania przesiewowe, w 2014 r. nastąpił dalszy wzrost jakości badań. Pracownie wyposażone w mammograficzne systemy cyfrowe DR realizują badania na najwyższym światowym poziomie, przy małej dawce promieniowania jonizującego i dlatego powinny być promowane w skryningu mammograficznym. Pracownie analogowe wykazują dość wysoką jakość badań, choć w najbliższych latach należy się spodziewać dalszego zmniejszania się ich liczebności. Natomiast pracownie ucyfrowione CR wykazały się dalszą, znaczącą, poprawą jakości otrzymywanych obrazów. Niepokój może budzić jednak fakt, że część świadczeniodawców do ucyfrawiania wykorzystuje stare mammografy, co znajduje swe negatywne odbicie w niektórych mechanicznych parametrach pracy systemu.

  1. Audyt kliniczny zdjęć mammograficznych

W 2014 r. audyt kliniczny zdjęć mammograficznych przeprowadzono w 299 ośrodkach, wśród których 192 ośrodki nadesłały badania mammografii analogowej, a 107 ośrodków badania cyfrowe.

Spośród 192 ośrodków wykonujących zdjęcia mammograficzne w systemie analogowym, 8 ośrodków nie zaliczyło audytu (4,2%).

Spośród 107 ośrodków wykonujących badanie cyfrowe, 7 nie zaliczyło audytu (6,5%).


  1. Organizacja wysyłki imiennych zaproszeń na badania

W 2014 r. wysłano łącznie 6 110 845 zaproszeń na badania profilaktyczne, w tym 3 375 729 zaproszeń na badania cytologiczne oraz 2 735 116 zaproszeń na badania mammograficzne.

Porównanie liczby wysłanych zaproszeń w latach 2013 i 2014, z podziałem na poszczególne województwa, obrazują wykresy poniżej.



Wykres 6. Ilość wysłanych zaproszeń na badania cytologiczne w latach 2013–2014

Wykres 7. Ilość wysłanych zaproszeń na badania mammograficzne w latach 2013–2014



Pobieranie 2.31 Mb.

Share with your friends:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   12




©operacji.org 2020
wyślij wiadomość

    Strona główna