Opracowanie: Zuzanna Macioł


Rozwijanie umiejętności czytania i pracy z tekstem -według wskazań nowego programu nauczania



Pobieranie 122.05 Kb.
Strona2/2
Data27.10.2017
Rozmiar122.05 Kb.
1   2

Rozwijanie umiejętności czytania i pracy z tekstem -według wskazań nowego programu nauczania

Sygnalizowane przez psychologów i pedagogów zjawisko ogól­nej akceleracji dzieci na współczesnym etapie rozwoju naszej cy­wilizacji, poszerzony zakres ich zainteresowań, wczesny kontakt ze słowem drukowanym i pisanym przemawia za coraz wcześniej­szym otwieraniem „drogi do książki" poprzez wcześniejsze roz­poczynanie nauki czytania oraz szybsze rozwijanie i doskonale­nie tej umiejętności na wyższym niż dotychczas poziomie.

Wyrazem nowej tendencji są zalecenia programu języka pol­skiego w zakresie czytania i pracy z tekstem w klasach niższych szkoły. W programie podane są zadania rozwijające umiejętności czytania i pracy z tekstem oraz rodzaje ćwiczeń i formy pracy konieczne do ich realizacji w poszczególnych klasach.

Integracja treści procesu kształcenia, różnorodnej działalności dziecka w klasach I—III warunkuje kontynuację wielu form pra­cy z tekstem podczas realizacji programu pozostałych przedmio­tów nauczania. Czytanie i praca z tekstem stanowią bowiem jed­ną z metod zdobywania wiedzy, jedną z technik pracy umysło­wej. Umożliwia uczniom korzystanie z podręcznika, ułatwia od­biór informacji podawanych za pomocą nowoczesnych środków nauczania i audiowizualnych środków przekazu.19

Analizując program nauczania języka polskiego w klasach niższych można wyróżnić poszczególne zadania ukierunkowujące proces uczenia się czytania i wdrażania uczniów do pracy z tek­stem. Właściwą realizację zadań umożliwiają wymienione rodzaje ćwiczeń i formy pracy przewidziane dla uczniów poszczególnych klas. Ilość i różnorodność ćwiczeń w czytaniu i form pracy z tek­stem narastają w kolejnych klasach, co świadczy o stopniowym wzroście wymagań. Dla uczniów klasy pierwszej przewiduje się osiemnaście, dla uczniów klasy drugiej dwadzieścia osiem, a dla klasy trzeciej trzydzieści osiem różnych rodzajów ćwiczeń w czy­taniu i form pracy z tekstem.

Dużą wagę przywiązuje się w programie do rozwijania umie­jętności głośnego i cichego czytania. Program zaleca stosowanie urozmaiconych form ćwiczeń w czytaniu, różnicowanie ich w tym celu, by kształtowały one pozytywną motywację w pokonywa­niu trudności związanych ze zdobywaniem umiejętności biegłe­go i wyrazistego czytania.

Już uczniowie klasy drugiej powinni zdawać sobie sprawę z tego, że istnieje ścisłe powiązanie sposobu czytania tekstu z jego treścią. Stąd też od klasy pierwszej należy zaprawiać dzie­ci do czytania ze zrozumieniem, a w klasie drugiej zwracać uwa­gę tak na treść tekstu, jak i podtekstu. Czytanie ze zrozumieniem i przeprowadzanie analizy utworów pogłębia się i rozszerza w klasie trzeciej, nie rezygnując z form pracy stosowanych w klasach poprzednich.

Wzorowe czytanie nauczyciela w klasach niższych stanowi dla uczniów przykład interpretacji tekstu, operowania głosem, uwypukla walory artystyczne utworu. Jest jednym ze sposobów bu­dzenia pragnienia kontaktu z książką, wywiera pozytywny wpływ na rozwój zainteresowań i zamiłowań czytelniczych.

Stopniowe narastanie wprawy w czytaniu, poznawanie wia­domości o książce, zdobywanie umiejętności analizowania utwo­ru zbliża uczniów do literatury, wzmaga aktywność czytelniczą. Uczniowie coraz częściej korzystają z biblioteki i czytelni.

Dobieranie do nauki czytania i pracy z tekstem utworów szczególnie wartościowych pod względem treści i formy rozwi­ja u dzieci potrzebę obcowania z pięknem, kształtuje wrażliwość estetyczną.



Pogłębiający się kontakt z tekstem czytanym rozwija u dzie­ci chęć i możliwości pełniejszego odbierania i przeżywania au­dycji radiowych i telewizyjnych, widowisk teatralnych, filmów. Program wskazuje wiele form pracy z tekstem szczególnie te­mu sprzyjających, jak: uwzględnianie ekspresji słownej, rucho­wej, plastycznej — do wyrażania treści czytanego tekstu; sto­sowanie inscenizacji, wiązanie tekstu z obrazem, ilustracją, mu­zyką; układanie opowiadań twórczych,, uczenie się na pamięć wierszy, urywków prozy20.
Zalecenia programu języka polskiego w zakresie czytania i pracy z tekstem w klasach niższych.21


  • Poprawnie, biegle czytać łatwe teksty z naturalną into­nacją oraz po ci­chu ze zrozumie­niem.

Klasa pierwsza:

  • Analiza i synteza słuchowa i wzrokowa poznawanych wyrazów.

  • Poprawne, płynne i wyrazi­ste czytanie tekstów.

  • Stopniowe wdrażanie do ci­chego czytania ze zrozumie­niem.

  • Doskonalenie techniki głoś­nego czytania, z równoczes­nym uwzględnieniem eks­presji słownej, plastycznej i innych sposobów wyraża­nia treści czytanego tekstu.

  • Słuchanie i rozumienie treś­ci tekstu czytanego przez nauczyciela.

  • Wdrażanie do formułowa­nia pytań i odpowiedzi na podstawie tekstu.

Klasa druga:

  • Wzorowe czytanie nauczycie­la.

  • Ćwiczenia zmierzające do osiągnięcia płynności czyta­nia przez zastosowanie czy­tania cichego, szeptem, pół­głosem i głośno.

  • Ćwiczenia zmierzające do wzmożenia tempa czytania cichego przez odczytywanie wyrazów i krótkich zdań od jednego rzutu oka.

  • Czytanie jednostkowe głoś­ne ze zmianą siły głosu, tem­pa czytania; stosowanie pauz (przy dialogach).

  • Akcent retoryczny na przy­kładzie odpowiednio dobra­nych zdań.

  • Czytanie z podziałem na ro­le.

  • Kształcenie umiejętności ci­chego czytania ze zrozumie­niem

Klasa trzecia:

  • Wzorowe czytanie nauczycie­la.

  • Czytanie indywidualne — głośne i płynne tekstów z uwzględnieniem zmiany intonacji, modulacji głosu.

  • Wdrażanie do czytania z uwzględnieniem odpowiedniej intonacji i akcentu retorycz­nego.

  • Akcent logiczny na wybra­nych przykładach.

  • Rozwijanie tempa czytania z jednoczesnym rozumieniem treści.

  • Czytanie z podziałem na role.

  • Zdawanie sprawy z treści czytanego tekstu po jednorazowym przeczytaniu.




  • Wygłaszać wiersze z intonacją zgodną z charakterem utworu; odróżniać wiersz od prozy.

Klasa pierwsza:

  • Rozwijanie wyrazistej mo­wy dziecka — recytacja wiersza, opowiadanie frag­mentu utworu.

Klasa druga:

  • Różne formy inscenizacyjne czytanych tekstów, np. dramatyzacja, dialogi bezpo­średnie i telefoniczne, tea­trzyk kukiełkowy, teatrzyk muzyczny, opowiadania, baśnie i wiersze ilustrowane muzyką.

  • Uczenie się na pamięć wierszy i umiejętność ich wy­głaszania z zastosowaniem zmiany siły, tonu, głosu,

Klasa trzecia:

  • Inscenizowanie tekstów lub ich fragmentów.

  • Wygłaszanie z pamięci wier­szy z naturalną intonacją.

  • Różnicowanie utworów wier­szowanych i prozaicznych.



  • Ustalać (w utworze literackim, histo­ryjce obrazkowej) kolejność zdarzeń i dostrzegać ich wzajemną zależ­ność. Ułożyć plan do tekstu o wyraźnie zaznaczonej akcji.

Klasa pierwsza:

  • Swobodne wypowiedzi na temat ilustracji w książce, ustalanie związku tekstu z ilustracjami oraz doświad­czeniami i przeżyciami dziecka.

  • Wielozdaniowa spójna wy­powiedź na podstawie ilu­stracji lub tekstu.

Klasa druga:

  • Zbiorowe ustalenie kolejno­ści zdarzeń w opowiada­niach i historyjkach obrazkowych.

  • Ilustrowanie treści wytwo­rami plastycznymi jako przygotowanie do planu.

  • Podpisywanie rysunków.

Klasa trzecia:

  • Wyodrębnianie postaci i zda­rzeń w czytankach.

  • Odróżnianie zdarzeń istot­nych od mniej istotnych.

  • Ustalanie kolejności zdarzeń, ich wzajemna zależność.

  • Układanie i zapisywanie pla­nu czytanek.




  • Wskazać w utwo­rze literackie po­stacie główne i drugorzędne, do­konać oceny bo­hatera utworu li­terackiego i umieć uzasadnić swój sąd.

Klasa pierwsza:

  • Rozmowa na temat treści utworu: bohaterowie, ich zachowanie, stosunek emo­cjonalny dziecka do posta­ci utworu literackiego.

Klasa druga:

  • Zbiorowe ustalanie przyczyn powodzeń i niepowodzeń bo­haterów.

  • Układanie opowiadań tzw. twórczych, np. dotyczących dalszych losów bohaterów.

  • Kształtowanie umiejętności wyrażania własnego sądu o postaciach i zdarzeniach.

Klasa trzecia:

  • Wyodrębnianie postaci i zda­rzeń w czytankach.

  • Odróżnianie zdarzeń istot­nych od mniej istotnych.

  • Ustalanie kolejności zdarzeń, ich wzajemna zależność.

  • Układanie i zapisywanie pla­nu czytanek.

  • Wyodrębnianie postaci i zda­rzeń w czytankach.

  • Wskazywanie postaci głów­nych i drugorzędnych.

  • Charakterystyczne cechy bo­hatera.

  • Ocena postępowania boha­tera, uzasadnienie swego zadania.

  • Wskazywanie wydarzenia de­cydującego o zmianie w po­stępowaniu bohatera.

  • Układanie opowiadań twórczych związanych z treścią utworu, np. dalsze losy bohaterów.




  • Znać kilka utwo­rów literatury dziecięcej, umieć wskazać nazwisko autora, tytuł utwo­ru, swobodnie wy­powiedzieć się na jego temat.

Klasa pierwsza:

    • Rozmowa na temat treści utworu; wyodrębnianie ele­mentów akcji oraz miejsca, w którym ona przebiega; nastrój w utworze; radość, smutek.

    • Wiązanie treści utworu z do­świadczeniem dziecka.

    • Zbiorowe czytanie czasopism dziecięcych.

    • Autor i tytuł książki.

Klasa druga:

  • Zbiorowe czytanie i oma­wianie książek zaleconych przez program.

  • Nawiązywanie do doświad­czeń i przeżyć dzieci w związku z opracowywaniem lektur.

  • Wyszukiwanie elementów hu­morystycznych.

  • Zbiorowe omawianie miej­sca akcji.

  • Kształtowanie umiejętności wyrażania własnego sądu o postaciach i zdarzeniach.

  • Wdrażanie do systematycz­nej lektury czasopism dzie­cięcych.

  • Wyszukiwanie w tekście fragmentów na określony przez nauczyciela temat.

Klasa trzecia:

  • Zbiorowe czytanie i omawia­nie książek i czasopism dla dzieci.

  • Różne formy prezentowania przez uczniów lektury do­wolnej:

    • dzielenie się wrażeniami z lektury samodzielnej,

    • zachęcanie kolegów do lektury danej książki czy artykułu z czasopisma,

    • wytwory plastyczne stanowiące ilustracje do treś­ci przeczytanych utworów.

  • Autor, tytuł książki, spis treści, rozdziały.




  • Umieć wynajdy­wać w tekście utworu określone fragmenty.

Klasa druga:

- Wyszukiwanie w tekście fragmentów na określony przez nauczyciela temat.

Klasa trzecia:

  • Wybieranie najpiękniejszych lub najważniejszych frag­mentów opowiadania, uzasadnianie wyboru.

  • Wyróżnianie w tekstach opowiadań, opisów, dialogów.




  • Umieć korzystać z biblioteki i czy­telni.

Klasa pierwsza:

    • Autor i tytuł książki. Ilustrator. Strona. Poszanowanie książki – rola zakładki.

Klasa druga:

    • Wdrażanie do systematycz­nej lektury czasopism dzie­cięcych. Autor, tytuł książki. Ilustrator. Strona. Spis treści.

Klasa trzecia:

    • Autor, tytuł książki, spis treści, rozdziały, ilustrator, redaktor czasopisma, wy­dawnictwo.




  • Umieć odbierać i przeżywać au­dycje radiowe i telewizyjne, wi­dowiska teatralne oraz filmy dla dzieci.

Klasa pierwsza:

  • Doskonalenie techniki głoś­nego czytania, z równoczes­nym uwzględnieniem eks­presji słownej, plastycznej i innych sposobów wyrażania treści czytanego tekstu.

  • Wdrażanie do analizy utwo­ru literackiego przez insce­nizacyjne wiązanie słowa z działaniem, plastyczną ekspresją dziecka oraz wyraziste żywe słowo.

  • Swobodne wypowiedzi na temat ilustracji w książce, ustalenie związku tekstu z ilustracjami oraz doświadczeniami i przeżyciami dziecka.

Klasa druga:

  • Różne formy inscenizacyjne czytanych tekstów, np. dramatyzacja, dialogi bezpośred­nie i telefoniczne, teatrzyk kukiełkowy, teatrzyk muzyczny, opowiadania, baśnie i wiersze ilustrowane muzyką.

  • Czytanie z podziałem, na role

  • Układanie opowiadań tzw. „twórczych", np. dotyczących dalszych losów bohaterów.

Klasa trzecia:

  • Inscenizowanie tekstów lub fragmentów.

  • Czytanie z podziałem na role.

  • Omawianie sytuacji na pod­stawie zacytowanego przez nauczyciela dialogu.

  • Układanie opowiadań twór­czych związanych z treścią utworu, np. dalsze losy bohatera, komponowanie początku i zakończenia na podstawie fragmentu tekstu, na podstawie ilustracji.

  • Uczenie się na pamięć urywków prozy.


BIBLIOGAFIA


  1. Aleksandrzak S., Rytlowa J. – „Wskazówki metodyczne do nauczania j. polskiego w kl. II”, WSiP, Warszawa 1969.

  2. Baczyńska H. – „Metodyka języka polskiego w kl. I -III”, WSiP, Warszawa 1985.

  3. Bielanicka K., Bura M., Kwil M., Róg M., Skwark D. – „Sprawdziany osiągnięć szkolnych w kl. II”, Nowa Era, Warszawa 2003.

  4. Bruner J. S.- „W poszukiwaniu teorii nauczania”, PIW, Warszawa 1974.

  5. Cackowska M. – „Integralny system nauczania początkowego”, WP ZNP, Kielce 1992.

  6. Cydzik Z., Wróbel T., Zborowski J., - „Metodyka nauczania początkowego – cz. I”, PZWS, Warszawa 1967.

  7. Frycie S., Ziółkowska-Sobecka M., - „Kształcenie literackie w okresie wczesnoszkolnym”, WSP TWP, Warszawa 1996.

  8. Gurycka A. - „Rozwój i kształtowanie zainteresowań”, WSiP, Warszawa 1978.

  9. Hanisz J. - Program Wczesnoszkolnej Edukacji XXI wieku klasy I-III, WSiP, Warszawa 1999.

  10. Klaus Stańska D. – „W nauczaniu początkowym inaczej”, Oficyna Wydawnicza „Impuls”, Kraków 1999.

  11. Kołodziejczyk A. – „Program edukacyjny dla kl. I-III”, MEN, Warszawa 1993.

  12. Korczak J. – „Pisma wybrane III cz”, Nasza Księgarnia 1978.

  13. Kulpa J., Więckowski R. – „Metodyka nauczania języka polskiego w klasach początkowych”, WSiP, Warszawa 1983.

  14. Kujawski J. – „Rozwijanie aktywności twórczej uczniów klas początkowych”, Warszawa 1990.

  15. Lelonek M., Wróbel T. – „Praca nauczyciela i ucznia w kl. I-III”, WSiP, Warszawa 1990.

  16. Lenartowska K., Świątek W. – „Lektura w klasach I_III”, WSiP, Warszawa 1993.

  17. Lenartowska K., Świątek W.- „Praca z tekstem w klasa I-III”, WSiP, Warszawa 1982.

  18. Matejuk H., Kaczorowska A. – „Mój świat” Program kształcenia zintegrowanego w szkole podstawowej, Wydawnictwa Szkolne PWN, Warszawa 2000.

  19. Muszyńska Ł. – „Integralne nauczanie i wychowanie w klasach I-III”, Warszawa – Poznań 1974.

  20. Okoń W. – „Słownik pedagogiczny”, PWN, Warszawa 1975.

  21. Patzerowa M.- „Literatura uczy, bawi i wychowuje”, PZWS, Warszawa 1978

  22. Papuzińska J. – „Książki, dzieci, biblioteka. Z zagadnień upowszechniania czytelnictwa i książki dziecięcej”, Fundacja „Książka dla dziecka”, Warszawa 1992.

  23. Pilch T. – „Zarys badań pedagogicznych”, Wydawnictwo „Żak”, Warszawa 1995.

  24. Pilch T.: Zasady badań pedagogicznych, Ossolineum, Wrocław 1977.

  25. Przecławska A. – „Literatura dla dzieci i młodzieży w procesie wychowania”, WSiP, Warszawa 1978.

  26. Rytlowa J. – „Czytanie i omawianie czytanek i lektury „ [w] „Metodyka nauczania początkowego”, PZWS, Warszawa 1976.

  27. Rubinsztejn S. L. – „Podstawy psychologii ogólnej”, WSiP, Warszawa 1962.

  28. Skorny Z.- „Proces socjalizacji dzieci i młodzieży”, WSiP, Warszawa 1976.

  29. Słońska I. - „Dzieci i książki”, PZWS, Warszawa 1957.

  30. Sowińska H. – „Integracja w pracy z dziećmi w wieku wczesnoszkolnym”, Redakcja naukowa, Poznań 1993.

  31. Szewczuk W.: Psychologia zapamiętywania, PWN, Warszawa 1977.

  32. Węglińska M. – „Jak pisać pracę magisterską”, Oficyna Wydawnicza „Impuls”, Kraków 2002.

  33. Wróbel T.- „Współczesne tendencje w nauczaniu początkowym”, PWN, War­szawa 1975.

  34. Zaczyński W. – „Praca badawcza nauczyciela”, WSiP, Warszawa 1968.

  35. Zborowski J.- „Początkowa nauka czytania”, PZWS, Warszawa 1959.

ARTYKUŁY


  1. Baryszewska G. – O mojej pracy z tekstem literackim, „Życie Szkoły 1989, nr 5.

  2. Bustowy M. – Opracowanie lektury w klasach niższych szkoły podstawowej, „Życie Szkoły” 1991, nr 2.

  3. Cybulska H. – Miejsce tekstu poetyckiego w początkowym kształceniu literackim, „Nauczanie Początkowe” 1996/97, nr 6.

  4. Furtyk J. – Miejsce książki w życiu dzieci i młodzieży. Zainteresowania czytelnicze, „Poradnik Bibliotekarza” 1996, nr 4.

  5. Ignaszewska D. – Kontakt z książką osobistym doświadczeniem dziecka, „Problemy opiekuńczo – wychowawcze” 1991, nr 3.

  6. Jargiło G. – Zainteresowania czytelnicze dzieci, „Życie Szkoły” 1988, nr 7/8.

  7. Modrak D. – Cała polska czyta dzieciom, „Życie Szkoły” 2003, nr 9.

  8. Kowalik P. – Metody i formy kierowanego procesu czytelnictwa uczniów klas młodszych, „Poradnik Bibliotekarza 1996, nr 4.

  9. Pisula Cz. – Lekcje z tekstem literackim w kl. I-III, „Życie Szkoły” 1987, nr 7/8.

  10. Stachura J. – Rozwijanie zainteresowań czytelniczych, „Życie Szkoły 1985, nr 1.

  11. Strzelczyk U. – Rozwijanie zainteresowań czytelniczych u dzieci w młodszym wieku szkolnym, „Życie Szkoły 1984, nr 4.

  12. Szefler E. – Jak zachęcać dzieci do czytania i zabaw z książką, „Problemy opiekuńczo – wychowawcze” 1995, nr 6.

  13. Szefler E. – Możliwości wykorzystania wartości zbiorów lektury pierwszo – drugo i trzecioklasisty do wzbogacenia pracy z lekturą szkolną, „Scholasticus” 1995, nr 2.




1 Lenartowska K., Świętek W.: Praca z tekstem, WSiP, Warszawa 1982. s. 5.

2Tamże, s. 6


3 Lenartowska K.: Lektura w kl. I-III, WSiP, Warszawa 1987. s. 19

4 Furtyk J.: Miejsce książki w życiu dzieci i młodzieży. Zainteresowania czytelnicze, „Poradnik Bibliotekarza” 1996, nr 4, s.5-9.

5 Lenartowska K., Świętek W.: Praca z tekstem w kl. I-III, WSiP, Warszawa 1982, s. 9.

6 Cybulska H. Miejsce tekstu poetyckiego w początkowym kształceniu literackim, „Nauczanie Początkowe” 19996, nr 4, s. 5-9.

7 Szewczuk W.: Psychologia zapamiętywania, PWN, Warszawa 1977, s. 110.

8 Okoń W.: Słownik pedagogiczny, PWN, Warszawa 1975, s. 329.

9 Program Wczesnoszkolnej Edukacji XXI wieku klasy I-III, WSiP, Warszawa 1999.

10 Rytlowa J.: Czytanie i omawianie czytanek i lektury [w] Metodyka nauczania początkowego, PZWS, Warszawa 1976, s. 10.

11 Zborowski J.: Początkowa nauka czytania, PZWS, Warszawa 1959, s. 20.

12 Lenartowska K., Świętek W.: Praca z tekstem w kl. I-III, WSiP, Warszawa 1982, s. 15.

13Tamże, s. 15

14 Barszczewska G.: O mojej pracy z tekstem literackim, „Życie Szkoły” 1989, nr 3 s. 305-310.

15 Zborowski J.: Początkowa nauka czytania, PZWS Warszawa 1959.

16 Lenartowska K., Świętek W.: Praca z tekstem w kl. I-III, WSiP, Warszawa 1982, s. 28

17 Wróbel T.: Współczesne tendencje w nauczaniu początkowym, PWN, Warszawa 1975, s. 40.

18 Stachura J.: Rozwijanie zainteresowań czytelniczych, „Życie Szkoły” 1985 nr 1, s.56-59.

19 Matejuk H., Kaczorowska A.: Mój świat. Program do kształcenia zintegrowanego w szkole podstawowej, Wydawnictwa Szkolne PWN, Warszawa 2000.

20 Pisula Cz.: Lekcje z tekstem literackim w kl. I-II, „Życie Szkoły” 1987, nr 7/8, s.440-446.

21 Program nauczania dla I etapu edukacji wczesnoszkolnej, Nowa Era Warszawa 1999, s. 10-37.




Pobieranie 122.05 Kb.

Share with your friends:
1   2




©operacji.org 2020
wyślij wiadomość

    Strona główna