Metody dotykowe



Pobieranie 2.9 Mb.
Strona2/7
Data25.10.2017
Rozmiar2.9 Mb.
1   2   3   4   5   6   7

Wstęp

Przedmiotem badań w ramach kompetencji miękkich diagnozowanych przez Katedrę Psychologii Eksperymentalnej Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II jest funkcjonowanie poznawcze osób niewidomych i słabowidzących. Funkcje wzięte pod uwagę są istotne z punktu widzenia nabywania języka obcego i uczenia się na materiale dotykowym. W ramach Projektu przebadano takie funkcje jak:



  • Percepcja dotykowa obiektów

  • Rotacje wyobrażeniowe obiektów

  • Modele przestrzenne

  • Pamięć słów krótko- i długotrwała

  • Pamięć dotykowa obiektów krótko- i długotrwała

  • Podejmowanie decyzji – diagnoza strategii prezentystycznych i perspektywicznych

  • Twórczość

Celem badania było wykazanie zmiany w zakresie poziomu funkcjonowania poznawczego osób niewidomych i słabowidzących po przebytym kursie języka obcego. W tym celu przeprowadzono dwuetapowe badania diagnozujące wyżej wymienione kompetencje. I część badania odbyła się przed przystąpieniem do kursu, II część bezpośrednio po jego ukończeniu. Każda z części trwała około 1 godziny. Zadania były rozwiązywane w następującej kolejności:

  1. Percepcja dotykowa obiektów.

  2. Pamięć słów – krótkotrwała (prezentacja i odtworzenie)

  3. Rotacje wyobrażeniowe obiektów

  4. Prezentacja nagranej listy słów – do zadania z pamięci długotrwałej.

  5. Modele przestrzenne

  6. Odtworzenie listy słów.

  7. Pamięć dotykowa obiektów – krótkotrwała (zapamiętywanie i rozpoznawanie)

  8. Twórczość

  9. Zapamiętywanie klocków do zadania z pamięci dotykowej długotrwałej

  10. Decyzje

  11. Rozpoznawanie klocków w ramach zadania z pamięci długotrwałej.

W postteście kolejność wykonywanych zadań pozostała taka sama. Jedyne różnice wprowadzono co do kolejności itemów w ramach poszczególnych zadań.


Osoby badane
W badaniu wzięły udział 83 osoby z dysfunkcją wzrokową, w tym 46 kobiet i 26 mężczyzn, od 18 do 45 roku życia. Średnia wieku wyniosła 27,7. Dla potrzeb badania podzielono osoby na 3 grupy ze względu na stopień dysfunkcji wzroku, tj. dysfunkcję małą, częściową i zupełną. 24 osoby charakteryzują się dysfunkcją zupełną, 43 osoby – dysfunkcją częściowa i 16 osób - dysfunkcją małą. Osoby różniły się między sobą także wiekiem, w którym straciły zdolność widzenia, albo w którym wystąpiła dysfunkcja wzrokowa. Od urodzenia problemy ze wzrokiem miało 37 osób, u 28 osób problem ze wzrokiem wystąpił w okresie do 12 roku życia, u pozostałych 18-tu osób problemy ze wzrokiem pojawiły się w okresie dojrzewania lub później, czyli po 12-tym roku życia.

Osoby badane podzielono na dwie grupy, ze względu na udział w dłuższym (trwającym rok) i krótszym (letnim) kursie językowym. Pierwsza grupa, roczna, liczyła 58 osób (34 kobiety, 24 mężczyzn). W grupie tej 20 osób charakteryzowało się dysfunkcją wzrokowa zupełną, 29 osób – dysfunkcją częściową, 9 osób – dysfunkcją małą. W grupie rocznej 24 osoby mają dysfunkcję wzrokową od urodzenia, u 21 osób dysfunkcja wystąpiła do 12 roku życia, u pozostałych 13-tu – w okresie dojrzewania lub po nim.

W grupie drugiej, tzw. letniej, przebadano 25 osób (12 kobiet, 13 mężczyzn). W tej grupie 4 osoby charakteryzują się dysfunkcją zupełną, 14 osób – dysfunkcją częściową, i 7 osób – małą. W grupie wakacyjnej - 12 osób posiada dysfunkcję wzrokową od urodzenia, u 11 osób dysfunkcja wystąpiła do 12 roku życia, u 2-óch – w okresie dojrzewania lub po nim.


Zmienne
Zmiennymi niezależnymi kontrolowanymi w całym badaniu były:


  • Długość kursu: (a) roczny; (b) miesięczny (tzw. letni).

  • Płeć: (a) kobiety; (b) mężczyźni.

  • Rodzaj dysfunkcji wzroku. Ze względu na stopień uszkodzenia wzroku wyróżniono dwie grupy skrajne: (a) dysfunkcja mała (osoby korzystające ze szkieł korekcyjnych lub z uszkodzeniem jednego oka); (b) zupełna (osoby całkowicie niewidome lub z poczuciem światła).

Zmienne zależne testowano osobno dla każdej funkcji poznawczej i zostały przedstawione w poszczególnych częściach raportu łącznie ze wstępem teoretycznym będącym uzasadnieniem dla stawianych hipotez oraz opisem procedury i stosowanych metod.
Metody analizy danych
Przed wykonaniem obliczeń czasy reakcji poddano transformacji logarytmicznej.

Dla każdej zmiennej zależnej sprawdzano za pomocą testu Shapiro-Wilka normalność rozkładu różnic. W przypadku normalnych rozkładów różnic porównań wyniku otrzymanego w postteście i preteście dla wszystkich badanych łącznie, a także w grupach osób uczestniczących w kursie rocznym oraz miesięcznym wykonywano przy użyciu testu t dla prób zależnych; natomiast dla rozkładów różnic, które nie spełniały kryterium normalności – stosowano test kolejności par Wilcoxona. W przypadku porównywania poprawności i czasu wykonywania zadań przez badanych ze względu na płeć i rodzaj dysfunkcji korzystano z testu U Manna-Whitney’a (zdecydowano się na test nieparametryczny ze względu na nierównoliczność podgrup). Porównując wykonanie zadań w preteście i posteście w małych podgrupach stosowano test kolejności par Wilcoxona (ze względu na małe liczebności prób).

Wszystkie analizy wykonano przy użyciu programu STATISTICA PL, natomiast podstawy teoretyczne w zakresie metod analizy danych zaczerpnięto z literatury przedmiotu (Brzeziński, 2003; Ferguson, Takane, 2004; Francuz, Mackiewicz, 2005).
Próby eksperymentalne diagnozujące poszczególne funkcje poznawcze
Poniżej przedstawiono założenia teoretyczne i hipotezy dla poszczególnych prób eksperymentalnych. Opisano zmienne zależne oraz procedurę badań. Następnie przedstawiono i omówiono wyniki badań.
METODY DOTYKOWE
Założenia teoretyczne
Osoby niewidome i słabo widzące, ze względu na niemożność korzystania ze zmysłu dotyku bądź ograniczenia w poznawaniu świata za pośrednictwem wzroku, odbierając informacje z otoczenia muszą w większym stopniu niż osoby widzące korzystać z pozostałych modalności zmysłowych. Wiadomo, że osoby niewidome w porównaniu z widzącymi mają: efektywniej i precyzyjniej działający zmysł dotyku, o czym świadczą m.in. większa wrażliwość dłoni (stwierdzona na podstawie badania progu reakcji – rozróżniania obiektów znajdujących się blisko siebie jako odrębnych) i zdolność różnicowania kształtów obiektów poznawanych za pomocą dotyku (Jones, 1975; Lai, Chen, 2006).

Już niewidome dzieci mają zdolność do różnicowania i zapamiętywania szczegółowej informacji dotykowej (zarówno sensownej, jak i bezsensownej) (Millar, 1977; 1978). Wiadomo też, że rozpoznawanie za pośrednictwem dotyku percypowanych uprzednio (również dotykowo) obiektów, których dzieci nie są w stanie zidentyfikować (nadać im nazw), jest lepsza u dzieci niewidomych niż widzących wykonujących zadanie z zasłoniętymi oczami (Pathak, Pring, 1989). Zatem niewidomi są w stanie zapamiętać więcej szczegółowych informacji dotyczących obiektów poznawanych za pośrednictwem dotyku, niż widzący.

Na podstawie informacji dotykowych osoby niewidome zdolne są także do konstruowania umysłowych modeli (map) przestrzennych, co wymaga od nich zapamiętania nie tylko cech pojedynczych obiektów, ale i relacji między nimi. Espinosa i Ochaita (1992) stwierdzili, że niewidomi sprawniej poruszają się po mieście, gdy mają możliwość korzystania z mapy dotykowej (makiety) miasta, niż gdy takiej możliwości nie mają lub opis przestrzeni otrzymują w formie opisu słownego. Po wysłuchaniu opisu rozmieszczenia obiektów w przestrzeni niewidomi są zdolni do identyfikowania ich na makiecie danej przestrzeni równie dobrze, jak osoby widzące (Noordzija i in., 2006), co świadczy o tym, że tworzenie reprezentacji poznawczych przestrzeni dokonuje się w obydwu grupach ze zbliżoną efektywnością.

Niewidomi są również zdolni nie tylko do wyobrażania sobie przestrzeni czy pojedynczych obiektów, ale i wykonywania na nich operacji, m.in. rotacji (obracania obiektów), skaningu (pokonywaniu drogi między obiektami) czy majoryzacji (powiększania obiektów). Osoby niewidome radzą sobie z prostymi zadaniami wyobrażeniowymi na podobnym poziomie, co widzący, natomiast trudniejsze wykonują mniej poprawnie, a także procesy wyobrażeniowe przebiegają u nich w wolniejszym tempie niż u widzących (Kerr, 1983; Marmor, Zaback, 1976; Vanlierde, Wanet-Defalque, 2004; 2005; Vecchi, 1998). Ponadto empirycznie wykazano, że z zadaniami wyobrażeniowymi gorzej radzą sobie niewidome kobiety niż niewidomi mężczyźni (Vecchi, 2001; interpretuje on uzyskany wynik odwołując się do teorii pamięci operacyjnej i zapisu wzrokowo-przestrzennego), a także osoby niewidome, które nie potrafią posługiwać się grafiką dotykową w porównaniu z niewidomymi, którzy posługują się nią biegle (Dulin, Hatwell, 2006).


Hipotezy badawcze
Ponieważ podczas kursu badani korzystali z grafiki dotykowej, a także musieli (częstokroć samodzielnie) poruszać się w nowym otoczeniu (mieście, budynku, w których odbywały się zajęcia) przewidywano, że:

H1. Po kursie będą oni radzić sobie z zadaniami, których podstawą jest eksploracja dotykowa obiektów, lepiej i szybciej niż czynili to przed kursem.

Ponadto, ze względu na różnice w działaniu zapisu wzrokowo-przestrzennego w ramach pamięci operacyjnej u kobiet i mężczyzn z dysfunkcją wzroku, postawiono hipotezę, zgodnie z którą:

H2. Mężczyźni wykonują zadania dotykowe lepiej i szybciej niż kobiety.

Z uwagi na dominującą w percepcji modalność (i związaną z tym liczbę doświadczeń dotykowych) u osób z różnym stopniem uszkodzenia wzroku postawiono hipotezę, iż:

H3. Osoby niewidome wykonują zadania dotykowe lepiej i szybciej niż osoby słabo widzące.



Materiały i procedura
Funkcjonowanie poznawcze mierzono metodami dotykowymi w aspekcie: percepcji, rotacji umysłowej, pamięci dotykowej krótkotrwałej i długotrwałej, tworzenia mentalnych modeli przestrzenni.

Diagnozę funkcjonowania poznawczego prowadzono dwukrotnie: przed kursem (pretest) i po zakończeniu kursu (posttestu). W powtórnym badaniu w ramach każdego zadania zmieniano kolejność lub rodzaj eksponowanych dotykowo obiektów (połowa badanych wykonywała w preteście serię A, a w postteście serię B, pozostali zaś – najpierw serię B, a potem serię A).



Opis materiałów (i procedury) służących do diagnozy poszczególnych funkcji poznawczych przedstawiony zostanie w kolejności zgodnej z porządkiem rozwiązywania zadań przez badanych.


  • Percepcja dotykowa obiektów

Zadanie polegało na porównywaniu obiektów dostępnych percepcyjnie. Przed osobą badaną znajdowała się plansza z 6 figurami, przy czym jedna z nich (wzorzec) była umieszczona bliżej osoby badanej, a 5 pozostałych ułożonych było w rzędzie dalej od osoby badanej. Wśród tych 5 figur tylko jedna była taka sama jak wzorcowa.

Osobę badaną proszono, by dotknęła figury znajdującej się bliżej niej, a następnie stwierdziła, czy kolejne figury znajdujące się w rzędzie są takie same jak figura wzorcowa, czy od niej różne. Kolejno dotykając każdy klocek w rzędzie (poczynając od pierwszego po lewej) badany podejmował decyzję, czy dana figura jest taka sama, czy inna niż wzorcowa. Osoba badana była informowana, że ma wykonać to zadanie najszybciej jak potrafi. Mierzono czas podejmowania decyzji dla każdego obiektu.

Zadanie składało się z 5 tablic: buforowej (etap treningu, podczas którego sprawdzano stopień zrozumienia instrukcji i wyjaśniano wszelkie wątpliwości) i 4 plansz właściwych. We właściwym etapie badania badany miał do podjęcia 20 decyzji. Za każdą prawidłową decyzję przyznawano 1 punkt. Ogólny możliwy wynik testu (poprawne decyzje) wahał się w granicach 0-20 punktów. Ponadto wyróżniono cztery możliwe typy decyzji: (1) poprawne rozpoznanie oraz (2) błędne odrzucenie (dla klocków tożsamych z wzorcem) i (3) poprawne odrzucenie oraz (4) błędne rozpoznanie (dla klocków różniących się od wzorca).




  • Percepcja dotykowa zrotowanych obiektów (rotacja umysłowa)

Zadanie polegało na stwierdzaniu identyczności bądź różnicy kształtu par klocków znajdującymi się na jednej planszy. Pary klocków znajdujących się na planszy były ustawione pod różnymi kątami. Zadaniem osoby badanej było stwierdzenie, czy klocki mają taki sam, czy też różny kształt. Otrzymywała również instrukcję, by podejmować decyzję jak najszybciej.

Na zadanie składało się 9 plansz: plansza buforowa, 2 plansze, na których znajdowały się klocki o różnych kształtach i 6 plansz zawierających pary tych samych klocków ułożonych pod różnym kątem (odpowiednio: 45º, 90 º, 135 º i 270 º).



Za każdą trafną odpowiedź badany otrzymywał 1 punkt. Poprawność wykonania zadania zawierała się w granicach 0-8 punktów. Mierzono także czas reakcji odnośnie każdej pary obiektów.

1   2   3   4   5   6   7




©operacji.org 2020
wyślij wiadomość

    Strona główna
warunków zamówienia
istotnych warunków
przedmiotu zamówienia
wyboru operacji
Specyfikacja istotnych
produktu leczniczego
oceny operacji
rozwoju lokalnego
strategii rozwoju
kierowanego przez
specyfikacja istotnych
Nazwa przedmiotu
Karta oceny
ramach działania
przez społeczno
obszary wiejskie
dofinansowanie projektu
lokalnego kierowanego
Europa inwestująca
Regulamin organizacyjny
przetargu nieograniczonego
kryteria wyboru
Kryteria wyboru
Lokalne kryteria
Zapytanie ofertowe
Informacja prasowa
nazwa produktu
Program nauczania
Instrukcja obsługi
zamówienia publicznego
Komunikat prasowy
programu operacyjnego
udzielenie zamówienia
realizacji operacji
opieki zdrowotnej
przyznanie pomocy
ramach strategii
Karta kwalifikacyjna
oceny zgodno
Specyfikacja techniczna
Instrukcja wypełniania
Wymagania edukacyjne
Regulamin konkursu
lokalnych kryteriów
strategia rozwoju
sprawozdania finansowego
ramach programu
ramach poddziałania
kryteriów wyboru
operacji przez
trybie przetargu