MateriałY ŹRÓDŁowe do wykładu z podstaw prawa międzynarodowego



Pobieranie 56.89 Kb.
Data22.01.2018
Rozmiar56.89 Kb.

Materiały do wykładu z prawa międzynarodowego publicznego cz. I - str.



MATERIAŁY ŹRÓDŁOWE DO WYKŁADU Z PRAWA MIĘDZYNARODOWEGO PUBLICZNEGO

W ROKU AKADEMICKIM 2009/2010


I. Źródła prawa międzynarodowego i zobowiązań międzynarodowych




  1. Art. 38 Statutu Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości

Art. 38. 1. Trybunał, którego zadaniem jest orzekać na podstawie prawa międzynarodowego w sporach, które będą mu przekazane, będzie stosował:



a) konwencje międzynarodowe, bądź ogólne, bądź specjalne, ustalające reguły, wyraźnie uznane przez państwa spór wiodące;

b) zwyczaj międzynarodowy, jako dowód istnienia powszechnej praktyki, przyjętej jako prawo;

c) zasady ogólne prawa, uznane przez narody cywilizowane;

d) z zastrzeżeniem postanowień artykułu 59, wyroki sądowe tudzież zdania najznakomitszych znawców prawa publicznego różnych narodów, jako środek pomocniczy do stwierdzania przepisów prawnych.

2. Postanowienie niniejsze nie stanowi przeszkody, aby Trybunał mógł orzekać ex aequo et bono, o ile strony na to zgadzają się.

2. Zwyczaj międzynarodowy
Sprawa Prokurator v. Hinga Norman (Specjalny Sąd dla Sierra Leone, decyzja z dnia 31 maja 2004 roku).

Oskarżonemu w sprawie postawiono zarzut naruszenia międzynarodowego prawa zwyczajowego przez prowadzenie werbunku i wcielania do oddziałów zbrojnych dzieci, które nie ukończyły piętnastego roku życia. Zdaniem oskarżonego, w 1996 roku (a zatem wówczas, gdy dopuścić się miał zarzucanych mu czynów) nie obowiązywała odpowiednia zakazująca norma międzynarodowego prawa zwyczajowego.

Sąd oddalił ten zarzut stwierdzając, że w 1996 roku odpowiednia norma międzynarodowego prawa zwyczajowego już obowiązywała. Wskazał m. in., że ustawodawstwa krajowe niemal wszystkich państw świata w roku 1996 zakazywały takiego werbunku. Stanowiło to jeden ze składników szerszej praktyki, będącej podstawą ukształtowania się normy prawa zwyczajowego.
Sprawa prawa przejścia przez terytorium Indii (Portugalia vs Indie, Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości, 12 kwietnia 1960)

Od lat 20. XIX wieku na Półwyspie Indyjskim Portugalia posiadała trzy dystrykty nadmorskie: Goa, Daman i Diu, oraz dwie enklawy (Dadra i Nagar-Aveli) otoczonych w całości terytorium Indii Brytyjskich. Po uzyskaniu niepodległości przez Indie w 1947 roku w posiadłościach portugalskich rozpoczęły działalność ruchy wzywające do przyłączenia się do Republiki Indyjskiej. Latem 1954 roku w enklawach wybuchły zamieszki, w wyniku których lokalne władze portugalskie zmuszone były do wycofania się do Damanu. Portugalia zamierzała wysłać do enklaw oddziały wojska w celu stłumienia rebelii, jednak Indie nie zezwoliły na przemarsz oddziałów portugalskich z Damanu do Dadry i Nagar-Aveli.

Spór między stronami wokół prawa przejścia przysługującego Portugalii przez terytorium Indii został oddany pod rozstrzygnięcie Międzynarodowemu Trybunałowi Sprawiedliwości w 1955 roku. Broniąc swych interesów, Portugalia wystąpiła do MTS, z wnioskiem o stwierdzenie istnienia przysługującego jej prawa przejścia między enklawami Dadra i Nagar-Aveli a dystryktem Daman, oraz stwierdzenie naruszenia przez Indie normy prawa międzynarodowego zobowiązującej je do poszanowania tego prawa. Indie podnosiły, że powoływana przez Portugalię dotychczasowa praktyka jest zbyt niejasna i wewnętrznie sprzeczna, by mogła stanowić podstawę stwierdzenia przez Trybunał istnienia po stronie Portugalii uprawnienia do przejścia. Trybunał nie podzielił poglądu reprezentowanego przez rząd Indii – „Trudno zrozumieć, dlaczego liczba państw, pomiędzy którymi może powstać zwyczaj lokalny na podstawie długoletniej praktyki koniecznie musi być większa niż dwa. Trybunał nie widzi powodu, dlaczego długotrwała praktyka pomiędzy dwoma państwami, przyjęta przez nie jako zasada regulująca stosunki między nimi nie mogłaby stanowić podstawy wzajemnych praw i obowiązków między tymi dwoma państwami”. Jest zatem możliwe, żeby norma prawa zwyczajowego ukształtowała się na postawie praktyki tylko dwóch państw i wiązała właśnie te dwa zainteresowane państwa.
Sprawa łowisk (Wielka Brytania vs Norwegia, Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości, 18 grudnia 1951)

Trybunał czuje się w obowiązku zaznaczyć, że chociaż zasada linii podstawowych nie przekraczających dziesięciu mil została przyjęta przez niektóre państwa zarówno w ich ustawodawstwie krajowym, jak i w traktatach przez nie zawieranych, oraz chociaż niektóre rozstrzygnięcia arbitrażowe stosowały tę zasadę, inne państwa przyjmowały inną odległość. W konsekwencji zasada dziesięciu mil nie nabyła waloru normy prawa międzynarodowego. W każdym jednak razie zasada ta nie mogłaby być zastosowana do Norwegii, bowiem ta zawsze przeciwstawiała się zastosowaniu zasady dziesięciu mil do jej wybrzeża”.

Trybunał przyznał zatem, ze konsekwentnie przeciwstawiając się zastosowaniu zasady dziesięciomilowych linii podstawowych, Norwegia nie była związana ewentualną normą zwyczajowego prawa międzynarodowego, uzyskując status persistent objector.

5. Akty jednostronne państw
Sprawa testów nuklearnych (Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości, Nowa Zelandia, Australia v. Francja; MTS, 1974 rok)

Rząd francuski podjął decyzję o tworzeniu force de frappe (sił uderzenia nuklearnego) w latach 50-tych XX w. Pierwsza próba została przeprowadzona w Algierii dnia 13 stycznia 1960 roku. Dalsze próby wywołały protesty państw afrykańskich i Zgromadzenia Ogólnego ONZ, które wyraziło zaniepokojenie francuskimi planami przeprowadzania prób nuklearnych na Saharze. Kolejnym poligonem jądrowym stała się Polinezja Francuska (atol Mururoa). W latach 1966 – 1973 Francja przeprowadziła 34 testy nuklearne w rejonie Pacyfiku. Pociągnęło to za sobą protesty Australii i Nowej Zelandii, które doprowadziły do wszczęcia przed MTS postępowania, w ramach którego domagano się stwierdzenia przez Sąd, że przeprowadzanie dalszych prób na Atolu stanowiłoby naruszenie norm prawa międzynarodowego. Dnia 8 czerwca 1974 roku Biuro Prezydenta Republiki Francuskiej wydało oficjalny komunikat, w którym stwierdzono, że prace nad programem obronnym są na tyle zaawansowane, że próby nuklearne w atmosferze nie będą już przeprowadzane. Podobne oświadczenie złożył we wrześniu 1974 roku Minister Spraw Zagranicznych Republiki w czasie wystąpienia w ZO ONZ. Pomimo owych oświadczeń, próby nuklearne latem 1974 roku były jeszcze przeprowadzane.

MTS w wyroku stwierdził, że publiczne oświadczenia Francji (choć skierowane do społeczności międzynarodowej, nie zaś tylko do Australii i Nowej Zelandii) były wiążące i na ich podstawie Francja zobowiązana była do zaniechania testów w atmosferze.
Oświadczenie Kanclerza Schrödera z dnia 1 sierpnia 2004 roku:

My, Niemcy, wiemy bardzo dobrze, kto rozpoczął wojnę i kto stał się jej pierwszą ofiarą. Z tego powodu nie może dzisiaj być już miejsca dla roszczeń restytucyjnych, które stawiałyby historię na głowie. Związane z druga wojną światową problemy majątkowe nie są już tematem dla obu rządów [...]. Rząd federalny [...] nie popiera także żądań indywidualnych, w przypadku gdyby zostały one jednak postawione”.


Sprawa świątyni Preah Vihear (Kambodża vs Tajlandia, Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości, 15 czerwca 1962)

Świątynia Preah Vihear jest starożytnym sanktuarium e położonym na granicy Tajlandii i Kambodży. Korzenie konfliktu traktatu granicznego zawartego 13 lutego 1904 roku między Francją (władającą ówcześnie Kambodżą) a Syjamem, który przewidywał, że granica między oboma państwami w regionie Preah Vihear poprowadzona zostanie działem wodnym między dorzeczami rzek Nam Sen i Mekong z jednej strony, a rzeką Nam Moun z drugiej. Delimitacją granicy miała zająć się specjalna Komisja Mieszana złożona z oficerów wyznaczonych przez oba państwa. Wydanie oficjalnych topograficznych map granicy, na zgodny wniosek Komisji i Syjamu, powierzono stronie francuskiej. W 1941 roku, w ramach prowadzonych działań wojennych, Tajlandia zajęła część kambodżańskich obszarów nadgranicznych, w tym płaskowyż Preah Vihear. Po wojnie Tajlandia wycofała się z większości z nich, poza rejonem świątyni. Po uzyskaniu niepodległości w 1953 roku Kambodża wysłała do Preah Vihear swoich strażników, lecz ci, wobec obecności w świątynii żołnierzy tajlandzkich, wycofali się, Kambodża zaś zażądała wyjaśnień i wycofania tajlandzkich strażników ze świątyni. W stanowiskach przedstawionych Trybunałowi oba państwa rościły sobie prawa do świątyni. Kambodża dochodziła swoich roszczeń w oparciu o wcześniejszy tytuł francuski do tego terytorium, potwierdzony na mapie wydanej w 1907 roku i przekazaną Tajlandii przez władze francuskie, zgodnie z którą rejon Preah Vihear leży po kambodżańskiej stronie granicy. Tajlandia kontestowała przebieg granicy uwidoczniony na mapie z 1907 roku wskazując, że nie odpowiada on postanowieniom traktatu z 1904 roku, bowiem w rzeczywistości dział wodny biegnie po południowej stronie świątyni, która w takim wypadku powinna należeć do Tajlandii. Ponadto Tajlandia podnosiła, że nigdy nie zaakceptowała oficjalnie map z 1907 roku, nie może być więc nimi związana.

Oceniając okoliczności sprawy Trybunał skonstatował, iż „oczywistym jest, że okoliczności przekazania map dawały możliwość jakiejś reakcji, w rozsądnym terminie, jeśli władze syjamskie nie zgadzały się z dokładnością mapy lub przebiegiem granicy uwidocznionej na niej. Władze syjamskie nic takiego nie uczyniły, dlatego przyjąć należy, że tym samym milcząco zgodziły się na nią. Qui tacet consentire videtur si loqui debuisset ac potuisset”.

Przy ocenie milczącego uznania Trybunał wziął też pod uwagę zachowanie Tajlandii w okresie od 1907 roku do 1958 roku, kiedy po raz pierwszy Tajlandia wysunęła roszczenia względem świątyni Preah Vihear. Zauważył, że mimo wielu okazji (m.in. przy negocjacji kolejnych traktatów granicznych, umów o przyjaźni, handlu i żegludze, a także, już po II wojnie światowej, porozumień dotyczących pewnych kwestii spornych na granicy francusko-syjamskiej) Tajlandia nie kwestionowała linii granicznej znajdującej się na mapie z 1907 roku.

W ocenie Trybunału „zdarzenie to wskazuje na milczące uznanie przez Syjam suwerenności Kambodży (pod francuskim protektoratem) nad płaskowyżem Preah Vihear, przez brak jakiejkolwiek reakcji wobec okoliczności, które wymagały działań w celu utrzymania i potwierdzenia tytułu prawnego w obliczu oczywistego roszczenia drugiej strony. Oczywistym się wydaje, że albo Syjam tak naprawdę nie wierzył, że przysługuje mu jakikolwiek tytuł – co byłoby zgodne z zachowaniem władz syjamskich przez ponad pięćdziesiąt lat – albo też postanowił nie reagować, co oznacza niniejszym, że zaakceptował roszczenie francuskie, a tym samym granicę w takim kształcie, jaki wynikał z mapy z 1907 roku”.

6. Słuszność (equity) i orzekanie ex aequo et bono
Sprawa szelfu kontynentalnego Morza Północnego (Dania vs Niemiecka Republika Federalna; Holandia vs Niemiecka Republika Federalna; Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości, 20 lutego 1969)

Spór rozstrzygnięty orzeczeniem z dnia 20 lutego 1967 roku dotyczył delimitacji szelfu kontynentalnego pomiędzy Republiką Federalną Niemiec a Danią z jednej strony, oraz między Republiką Federalną Niemiec a Holandią z drugiej. Dania i Holandia chciały oprzeć owo rozgraniczenie na zasadzie ekwidystansu (w oparciu o art. 6 Konwencji Genewskiej z 1958 roku o szelfie kontynentalnym), podczas gdy Republika Federalna uważała, że to niesprawiedliwie ograniczy przysługujący jej obszar szelfu i domagała się uwzględnienia przy wytyczaniu granic zasady proporcjonalności do długości wybrzeża na Morzu Północnym.

Trybunał – stwierdziwszy, iż Konwencja Genewska z 1958 roku o szelfie kontynentalnym nie ma zastosowania między stronami – zidentyfikował te normy i zasady ogólnego prawa międzynarodowego, które rządzą delimitacją stref szelfowych. Zdaniem Trybunału „delimitacja musi być przedmiotem porozumienia między zainteresowanymi państwami; porozumienie to musi zostać zawarte zgodnie z zasadami słuszności. Wynika to z ogólnych zasad sprawiedliwości i dobrej wiary, a więc norm, które znajdują swe zastosowanie w przypadku każdej delimitacji”.

Trybunał podkreślił, że słuszność ma swoje głębokie oparcie w prawie stwierdzając, że „jakiekolwiek byłoby rozumowanie prawne sędziego, jego decyzje muszą być z definicji sprawiedliwe, w tym sensie więc słuszne. Niemniej jednak kiedy jest mowa o tym, że Trybunał wymierza sprawiedliwość lub stosuje prawo, oznacza to, że jego decyzje znajdują swe obiektywne uzasadnienie w rozważaniach leżących nie poza, ale w samym systemie norm prawnych, a w tym przypadku istnieje wyraźna norma, która wymaga zastosowania zasad słuszności. Nie może być więc mowy o orzekaniu ex aequo et bono, jako że taka możliwość istnieje tylko po spełnieniu przesłanek wymienionych w art. 38 §2 Statutu Trybunału”. Trybunał dodał, że „nie chodzi tu o stosowanie słuszności wyłącznie jako sprawiedliwości in abstracto, ale zastosowanie normy prawnej, która wymaga stosowania zasad słuszności”. Podkreślił również, że „słuszność nie zawsze oznacza równość. Nie może być też mowy o zupełnym przemodelowaniu natury, a słuszność nie wymaga, by państwo, które nie ma dostępu do morza uzyskało nagle szelf kontynentalny”.




II. Wzajemne relacje między poszczególnymi źródłami prawa

1. Problem hierarchii źródeł prawa międzynarodowego

Sprawa działalności militarnej i paramilitarnej USA przeciwko Nikaragui (Nikaragua vs USA, Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości, 26 listopada 1986)

Nikaragua wniosła sprawę do MTS zarzucając USA naruszenie reguł traktatowych wiążących strony w relacjach wzajemnych tj., opisanych Kartą Narodów Zjednoczonych, podstawowych zasad prawa międzynarodowego: zasady zakazującej interwencji w sprawy wewnętrzne drugiego państwa (art. 2.7) oraz zakazu użycia siły lub groźby użycia siły przeciwko całości terytorialnej lub niepodległości któregokolwiek państwa (art. 2.4). USA zdaniem Nikaragui naruszały te kardynalne zasady prawa międzynarodowego w ten sposób, że udzielały tzw. siłom Contras - zwalczającym władzę legalną i dążącym do przywrócenia obalonego reżimu - pomocy wojskowej, finansowej i logistycznej; nadto flota amerykańska ostrzelała jeden z portów, oraz zaminowała wejście do wielu innych portów. Nikaragua wnosiła o stwierdzenia naruszeń prawa i kompensację wyrządzonych bezprawiem szkód. USA chciały uniknąć postępowania, podjęły więc kroki zmierzające do wykazania, że Trybunał nie jest kompetentny do rozstrzygania sporu. Stany Zjednoczone podniosły, że złożona przez nie deklaracja amerykańska uznająca obligatoryjną kompetencję Trybunału została złożona pod pewnymi warunkami. Zawierała zastrzeżenie, że USA godzą się na kompetencję Trybunału w sporze pojawiającym się na tle stosowania umowy wielostronnej, jeżeli wszakże wszystkie strony wielostronnego traktatu są stroną sporu. Skoro Nikaragua w swoim pozwie stawia zarzut naruszenia norm Karty NZ – wielostronnego traktatu, Trybunał byłby jedynie kompetentny do jego rozstrzygania, gdyby przed MTS stawiły się pozostałe strony traktatu, czyli wszyscy członkowie ONZ. Ponieważ nie ma to miejsca – MTS nie ma prawa zajmowania się sprawą.

Trybunał uznał zastrzeżenie amerykańskiej deklaracji, zauważył wszakże także, że złożona deklaracją zgoda na obligatoryjną jurysdykcję Trybunału nie wyklucza rozstrzygnięcia przedłożonego mu sporu na podstawie prawa zwyczajowego. Sformułował przy tej okazji następującą generalną zasadę: „(...) nie ma jakiegokolwiek powodu, aby uważać, gdy międzynarodowe prawo zwyczajowe obejmuje reguły identyczne do tych przewidzianych prawem konwencyjnym, że to ostatnie „zachodzi” na to pierwsze, w konsekwencji czego prawo zwyczajowe pozbawione jest dalszej, samodzielnej egzystencji."



2. Problem hierarchii norm prawa międzynarodowego
Artykuł 53 Konwencji Wiedeńskiej o Prawie Traktatów z 22 maja 1969 roku:

[…] W rozumieniu niniejszej konwencji imperatywną normą powszechnego prawa międzynarodowego jest norma przyjęta i uznana przez międzynarodową społeczność państw jako całość za normę, od której żadne odstępstwo nie jest dozwolone i która może być zmieniona jedynie przez późniejszą normę postępowania prawa międzynarodowego o tym samym charakterze”.

Artykuł 103 Karty Narodów Zjednoczonych:

W razie sprzeczności pomiędzy obowiązkami członków Narodów Zjednoczonych, wynikających z niniejszej Karty, a ich obowiązkami wynikającymi z jakiegoś innego porozumienia międzynarodowego, pierwszeństwo będą miały ich obowiązki wynikające z niniejszej Karty”.

Sprawa Lockerbie (Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości, 27 lutego 1998)

W grudniu 1988 roku, nad szkocką miejscowością Lockerbie dochodzi do katastrofy lotniczej. Katastrofę wywołuje wybuch bomby na pokładzie samolotu. Śledztwo prowadzone przez amerykańskie, brytyjskie i francuskie służby specjalne ujawnia, że bomba została podłożona przez funkcjonariuszy libijskich służb specjalnych. Rządy USA i Wielkiej Brytanii żądają od Libii dokonania ekstradycji sprawców. Rada Bezpieczeństwa, rezolucją wydaną w styczniu 1992 roku zażądała od Libii m.in., „niezwłocznej, efektywnej odpowiedzi na te żądania celem wykazania swego zaangażowania w zwalczanie międzynarodowego terroryzmu”. Libia w marcu 1992 r., kieruje do MTS skargę skierowaną przeciwko rządom USA i Wielkiej Brytanii, motywując, że Libia wykonuje swoje zobowiązania wynikające z konwencji montrealskiej o zwalczaniu bezprawnych czynów skierowanych przeciwko bezpieczeństwu lotnictwa cywilnego (1971). Wg konwencji obowiązkiem stron jest – aut dedere aut punire. Libia deklaruje gotowość ukarania sprawców. W marcu 1992 Rada Bezpieczeństwa wydała rezolucję nr 748 nakładającą na Libię sankcje.

MTS rozważając o zasadności libijskiego wniosku i podjęciu ew. kroków sądowych, musiał odpowiedzieć m.in. na pytanie, w jakiej relacji pozostają wobec siebie zobowiązania ujęte konwencją montrealską a zobowiązaniami zawartymi w rezolucjach Rady Bezpieczeństwa. Trybunał stwierdził, że „(...) ta rezolucja ma charakter wiążący (w odwołaniu do art. 25 Karty Narodów Zjednoczonych) oraz na podstawie art. 103 wspomnianej Karty, zobowiązania stron dotyczące tej konwencji (Karty) przeważają wobec ich zobowiązań zaciągniętych na podstawie wszelkich innych porozumień międzynarodowych włączając w to konwencję montrealską”.

III. Metody służące zapewnianiu przestrzegania prawa międzynarodowego

1. Kompetencja Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości w zakresie rozstrzygania sporów      międzynarodowych (art. 36 Statutu MTS)

Artykuł 36 Statutu Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości:

1. Orzecznictwu Trybunału podlegają wszelkie spory, które doń wniosą strony, oraz wszelkie sprawy wyraźnie wymienione w Karcie Narodów Zjednoczonych albo w obowiązujących traktatach i konwencjach.

2. Państwa, będące stronami w niniejszym Statucie, mogą w każdym czasie oświadczyć, że, w stosunku do każdego innego państwa, które przyjęło takie same zobowiązanie, uznają za przymusową ipso facto i bez specjalnego porozumienia, jurysdykcję Trybunału w sporach natury prawnej, dotyczących:

a) wykładni traktatu;

b) każdej kwestji prawa międzynarodowego;

c) rzeczywistości każdego faktu, który, o ile by został stwierdzony, stanowi pogwałcenie zobowiązania międzynarodowego;

d) rodzaju lub wysokości odszkodowania należnego za zerwanie zobowiązania międzynarodowego.

3. Deklaracja wyżej wymieniona może być bezwarunkowa, albo pod warunkiem wzajemności ze strony kilku lub pewnych określonych państw, albo wreszcie złożona tylko na pewien okres czasu.

4. Deklaracje takie będą składane Sekretarzowi Generalnemu Narodów Zjednoczonych, który prześle ich odpisy państwom, będącym stronami w niniejszym Statucie, oraz Pisarzowi Trybunału.

5. Deklaracje, które były złożone stosownie do artykułu 36 Statutu Stałego Trybunału Sprawiedliwości Międzynarodowej i które są jeszcze w mocy, będą uchodziły, tak jak to się dzieje w stosunkach pomiędzy stronami niniejszego Statutu, za przyjęcie przymusowej jurysdykcji Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości aż do ich ekspiracji i stosownie do ich brzmienia.

6. W razie sporu o to, czy dana sprawa podlega jurysdykcji Trybunału, rozstrzyga Trybunał”.

2. Problem dopuszczalności użycia siły zbrojnej
Artykuł 2 ust. 4 Karty Narodów Zjednoczonych:

Wszyscy członkowie powinni w swych stosunkach międzynarodowych powstrzymywać się od stosowania groźby lub użycia siły przeciwko nietykalności terytorium albo niepodległości politycznej któregokolwiek państwa, lub wszelkiego innego sposobu, niezgodnego z zasadami Narodów Zjednoczonych”.





  • użycie siły w samoobronie

Artykuł 51 Karty Narodów Zjednoczonych:

Nic w niniejszej Karcie nie może uchybiać niepozbywalnemu prawu do samoobrony indywidualnej lub zbiorowej w przypadku napaści zbrojnej na któregokolwiek członka Narodów Zjednoczonych, zanim Rada Bezpieczeństwa nie podejmie niezbędnych zarządzeń w celu utrzymania międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa. Środki podjęte przez członków w wykonaniu tego prawa do samoobrony będą natychmiast podane do wiadomości Radzie Bezpieczeństwa i w niczym nie mogą uszczuplać władzy i odpowiedzialności Rady Bezpieczeństwa, wynikających z niniejszej Karty, do podejmowania w każdym czasie takiej akcji, jaką ona uzna za niezbędną do utrzymania lub przywrócenia międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa”.
Artykuł 5 Paktu Północnoatlantyckiego:

Strony zgadzają się, że zbrojna napaść na jedną lub więcej z nich w Europie lub Ameryce Północnej będzie uznana za napaść przeciwko nim wszystkim i dlatego zgadzają się, że jeżeli taka zbrojna napaść nastąpi, to każda z nich, w ramach wykonywania prawa do indywidualnej lub zbiorowej samoobrony, uznanego na mocy artykułu 51 Karty Narodów Zjednoczonych, udzieli pomocy Stronie lub Stronom napadniętym, podejmując niezwłocznie, samodzielnie jak i w porozumieniu z innymi Stronami, działania, jakie uzna za konieczne, łącznie z użyciem siły zbrojnej, w celu przywrócenia i utrzymania bezpieczeństwa obszaru północnoatlantyckiego.



O każdej takiej zbrojnej napaści i o wszystkich podjętych w jej wyniku środkach zostanie bezzwłocznie powiadomiona Rada Bezpieczeństwa. Środki takie zostaną zaniechane, gdy tylko Rada Bezpieczeństwa podejmie działania konieczne do przywrócenia i utrzymania międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa”.


  • użycie siły na podstawie rezolucji Rady Bezpieczeństwa ONZ

Artykuł 42 Karty Narodów Zjednoczonych

Jeżeli Rada Bezpieczeństwa uzna, że środki przewidziane w artykule 41 mogłyby okazać się niewystarczającymi albo już okazały się niewystarczającymi, jest ona władna podjąć taką akcję przy pomocy sił powietrznych, morskich lub lądowych, jaka mogłaby okazać się konieczną do utrzymania albo przywrócenia międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa. Akcja taka może polegać na demonstracjach, blokadzie i innych operacjach sił zbrojnych powietrznych, morskich lub lądowych członków Narodów Zjednoczonych”.

3. Sankcje samopomocowe


  • represalia

Sprawa odpowiedzialności Niemiec z tytułu szkód wywołanych w koloniach portugalskich w Afryce Południowej – incydent w Naulilaa (31.07.1928)

Pododdział niemiecki z posterunku Sasabara zaatakował (24.08.1914) położony w sąsiedztwie posterunek portugalski w Mazuia, pomyłkowo. Dowódca posterunku niemieckiego działał w błędzie, sądząc że Portugalia jest w stanie wojny z Niemcami. Z kolei na portugalskim posterunku Naulilla (19.11.1915) zostali zastrzeleni dwaj niemieccy oficerowie i niemiecki funkcjonariusz. W odpowiedzi Niemcy wysłali siły celem których było zniszczenie garnizonów portugalskich. Doszło do starcia, dalszych ofiar i strat materialnych. A w następstwie zdarzeń do sporu arbitrażowego wywołanego zarzutem strony niemieckiej o naruszenia prawa międzynarodowego przez Portugalię.

Trybunał w szerokim zakresie wypowiedział się nt. wywołanej argumentacja niemiecką, instytucji represalii i jej cech. Zauważył, że „pierwszym warunkiem – sine qua non – prawa wykonywania represalii jest motyw ich podjęcia, wywołany aktem wcześniejszym, aktem niezgodnym z prawem narodów”. Stwierdził następnie, że „represalia są uprawnione jedynie, gdy poprzedza je bezowocna próba zrekompensowania poniesionego uszczerbku. Użycie siły może być usprawiedliwione jedynie koniecznością jej użycia.” Wreszcie, że jest niezbędnym uszanowanie koniecznej proporcji pomiędzy represaliami a naruszeniem prawa. Trybunał stwierdził w związku z tym, że „jakkolwiek prawo narodów nie wymaga, aby represalia były zbliżone do naruszenia, to wymaga jednak wzięcia pod uwagę, że nadmiernymi i nielegalnymi będą represalia wykraczające poza proporcje w relacji do aktu, który je wywołał”.


Incydent na Wybrzeżu Kości Słoniowej (listopad 2004 roku).

Siły rządowe ostrzeliwujące pozycje rebeliantów, zbombardowały – rzekomo przez pomyłkę – francuską bazę wojskową w Bouake. Zginęło dziewięciu żołnierzy a dwudziestu dwóch zostało rannych. Na rozkaz prezydenta Chiraca jednostki francuskie zniszczyły wszystkie maszyny jakimi dysponowały siły powietrzne Wybrzeża: dwa myśliwce bombardujące i pięć śmigłowców bojowych.



Wziąć pod uwagę trzeba, że Rada Bezpieczeństwa ONZ w rezolucji z dnia 27 lutego 2004 roku (nr 1528) upoważniła stacjonujące na Wybrzeżu siły francuskie pokojowe do użycia „wszelkich koniecznych środków” m. in. w celu zapewnienia bezpieczeństwa w rejonach zajętych przez siły pokojowe, a także – o ile będzie to uzasadnione wymogami bezpieczeństwa - do podjęcia „wszelkich koniecznych środków” w odpowiedzi na wrogie akty dokonane na terenach znajdujących się poza kontrolą sił międzynarodowych (a zatem jest to użycie siły na podstawie rezolucji RB ONZ).
4. Środki nie polegające na użyciu siły zbrojnej nakładane przez RB ONZ na podst. art. 41 KNZ
Artykuł 41 Karty Narodów Zjednoczonych

Rada Bezpieczeństwa jest władna uchwalić, jakie zarządzenia, nie pociągające za sobą użycia siły zbrojnej, powinny być zastosowane, żeby zapewnić skuteczność jej decyzjom, oraz może zwrócić się do członków Narodów Zjednoczonych z żądaniem zastosowania takich zarządzeń. Mogą one polegać na zupełnym lub częściowym przerwaniu stosunków gospodarczych i środków komunikacyjnych, kolejowych, morskich, powietrznych, pocztowych, telegraficznych, radiowych i innych, oraz na zerwaniu stosunków dyplomatycznych”.
Directory: Materials -> archiwum -> archiwum2010
archiwum2010 -> Akty jednostronne – akty jednostronne państw
archiwum2010 -> Metody słUŻĄce zapewnieniu przestrzegania prawa międzynarodowego
archiwum2010 -> Podmioty prawa międzynarodowego – uczestnicy międzynarodowego obrotu rządzonego prawem międzynarodowym
archiwum2010 -> International law Jeremy Bentham (1780)
archiwum2010 -> Użycie siły w stosunkach międzynarodowych; limitacja jej stosowania
archiwum2010 -> Zakaz użycia siły w prawie międzynarodowym
archiwum2010 -> Metody słUŻĄce zapewnieniu przestrzegania prawa międzynarodowego
archiwum2010 -> Czy Bangladeszowi można postawić zarzut naruszenia prawa międzynarodowego?
archiwum2010 -> Organizacje międzynarodowe
archiwum2010 -> Cechy charakterystyczne prawa międzynarodowego

Pobieranie 56.89 Kb.

Share with your friends:




©operacji.org 2020
wyślij wiadomość

    Strona główna