Materiały do wykładu X-XI z prawa dyplomatycznego I konsularnego. Semestr letni 2008/2009



Pobieranie 39.79 Kb.
Data30.10.2017
Rozmiar39.79 Kb.

Materiały do wykładu X-XI z prawa dyplomatycznego i konsularnego. Semestr letni

2008/2009



Art. 136 Kodeksu karnego

§ 1. Kto na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej dopuszcza się czynnej napaści na głowę obcego państwa lub akredytowanego szefa przedstawicielstwa dyplomatycznego takiego państwa albo osobę korzystającą z podobnej ochrony na mocy ustaw, umów lub powszechnie uznanych zwyczajów międzynarodowych, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.



§ 2. Kto na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej dopuszcza się czynnej napaści na osobę należącą do personelu dyplomatycznego przedstawicielstwa obcego państwa albo urzędnika konsularnego obcego państwa, w związku z pełnieniem przez nich obowiązków służbowych, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.

§ 3. Karze określonej w § 2 podlega, kto na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej publicznie znieważa osobę określoną w § 1.

§ 4. Kto na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej publicznie znieważa osobę określoną w § 2, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.
Komentarz do art.136 kodeksu karnego (Dz.U.97.88.553), [w:] A. Marek, Kodeks karny. Komentarz, Dom Wydawniczy ABC, 2005, wyd. II.
1. Kodeks karny zapewnia ochronę przed czynną napaścią i znieważeniem przedstawicielom innych państw - na zasadzie wzajemności (art. 138 § 1) […]

Zasada wzajemności oznacza, że w państwie obcym odpowiednie zachowania także opisane są jako przestępstwa w ustawodawstwie karnym. Nie jest natomiast konieczne wprowadzenie przez państwo obce identycznych zasad odpowiedzialności, tzn. np. określenia za dane przestępstwo takiego samego ustawowego zagrożenia, jak przewidziane w polskim k.k. [dop. M.W.]

Art. 136 § 1 i 3 penalizuje czynną napaść oraz znieważenie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej głowy obcego państwa (monarchy, prezydenta, premiera pełniącego taką funkcję), szefa przedstawicielstwa dyplomatycznego (akredytowanego w Polsce ambasadora, nuncjusza Stolicy Apostolskiej), jak również innych osób korzystających z takiej ochrony na podstawie ustaw, umów lub powszechnie uznawanych zwyczajów międzynarodowych. Chodzi tu niewątpliwie o przedstawicieli organizacji międzynarodowych, takich jak Organizacja Narodów Zjednoczonych, NATO, Rada Europy, Unia Europejska i OBWE, nie jest jednak jasne, jakich funkcjonariuszy obejmuje ta ochrona.



2. Wydaje się, że ochroną przewidzianą w art. 136 § 1 powinni być objęci jedynie szefowie organizacji międzynarodowych oraz ich przedstawicielstw w Polsce, gdyż tyko oni w świetle umów i zwyczajów międzynarodowych są "odpowiednikami" głów państw i ambasadorów. Ochrona innych wysokich funkcjonariuszy międzynarodowych organizacji powinna być realizowana na podstawie art. 136 § 2 i 4, tak jak ochrona osób należących do personelu dyplomatycznego przedstawicielstwa obcego państwa oraz urzędników konsularnych, czego jednak nie przewidziano w tych przepisach, co jest niewątpliwie mankamentem legislacyjnym.

3. Ochrona głów obcych państw i międzynarodowych organizacji oraz szefów przedstawicielstw tych państw i organizacji jest analogiczna do ochrony Prezydenta RP (por. sankcje art. 136 § 1 i 3 z art. 134 i 135). W wypadku czynnej napaści ochrona ta jest niezależna od tego, czy napaść nastąpiła podczas pełnienia obowiązków służbowych przez wymienione osoby i miała z nimi związek, czy też nie.

W wypadku znieważenia - podobnie jak w odniesieniu do Prezydenta RP - karalność jest uzależniona od tego, czy znieważenie miało charakter publiczny […]. Chodzi bowiem o ochronę nietykalności i godności szefów innych państw lub organizacji międzynarodowych oraz ich oficjalnych przedstawicieli podczas pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (także na polskim statku wodnym lub powietrznym […]).

4. Szczególna ochrona przed czynną napaścią na podstawie art. 136 § 2 w odniesieniu do osób należących do personelu dyplomatycznego i urzędników konsularnych oraz funkcjonariuszy reprezentujących organizacje międzynarodowe uzależniona jest od dokonania napaści w związku (choć niekoniecznie podczas) z pełnieniem obowiązków służbowych przez osobę korzystającą z tej ochrony.

Związek czynnej napaści z pełnieniem obowiązków służbowych rozumieć należy jako więź między zachowaniem się sprawcy dokonującym czynnej napaści a konkretnymi czynnościami służbowymi, wykonywanymi przez osobę należącą do personelu dyplomatycznego lub urzędnika konsularnego. Związek ten powinien się wyrażać co najmniej tym, że fakt pełnienia obowiązków służbowych stanowił motyw napaści [zob. P. Kardas, Komentarz do art.136 kodeksu karnego (Dz.U.97.88.553), [w:] A. Zoll (red.), G. Bogdan, K. Buchała, Z. Ćwiąkalski, M. Dąbrowska-Kardas, P. Kardas, J. Majewski, M. Rodzynkiewicz, M. Szewczyk, W. Wróbel, Kodeks karny. Część szczególna. Komentarz do art. 117-277. Tom II, Zakamycze, 1999.)

Jeżeli takiego związku brak, ochrona prawna realizowana jest na ogólnych zasadach (patrz art. 217).



Zgodnie z art. 217 § 1Kodeksu karnego: Kto uderza człowieka lub w inny sposób narusza jego nietykalność cielesną, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.

Gdy chodzi o znieważenie, szczególna ochrona uzależniona jest od dokonania czynu publicznie (art. 136 § 4), natomiast przy braku publicznego charakteru znieważenia - następuje ona na zasadach ogólnych (art. 216).



Zgodnie z art. 216 Kodeksu karnego: § 1. Kto znieważa inną osobę w jej obecności albo choćby pod jej nieobecność, lecz publicznie lub w zamiarze, aby zniewaga do osoby tej dotarła, podlega grzywnie albo karze ograniczenia wolności. § 2. Kto znieważa inną osobę za pomocą środków masowego komunikowania, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.
Sprawa niemieckiego ambasadora w Gwatemali, hrabiego von Spreti, 1970 rok

Ambasador RFN w Gwatemali został porwany a sprawcy zażądali (grożąc śmiercią zakładnika) uwolnienia przez miejscowe władze kilku więźniów politycznych. Władze gwatemalskie odmówiły; wskazały przy tym, że konwencja genewska nie nakłada na nie obowiązku w tej mierze.

Po śmierci ambasadora stosunki dyplomatyczne z Gwatemalą zostały zerwane przez RFN. RFN podniosła, że Gwatemala była zobowiązana do spełnienia żądań porywaczy w celu ratowania osoby uprawnionej do przywileju nietykalności osobistej.

Podobny przypadek zaszedł również w 1970 roku w Urugwaju, gdy konsul brazylijski Dias Gomide został porwany przez członków zbrojnego ugrupowania, żądających uwolnienia wszystkich więźniów politycznych. Gdy rząd w Montewideo odmówił, konsula zgładzono.


Przypadki brazylijskie

W 1969 roku ambasador USA został zwolniony przez porywaczy z Ruchu Rewolucyjnego 8 października po tym, jak władze Brazylii uwolniły 15 więźniów i zezwoliły na opublikowanie manifestu politycznego.

Dalej: straszliwa inflacja -


  • w 1970 roku – 40 więźniów za uwolnienie ambasadora RFN,

  • nieco później w 1970 roku – 70 więźniów za uwolnienie ambasadora Szwajcarii.


Art. 2 ust. 1 Konwencji

Umyślne dokonanie:

a) zabójstwa, uprowadzenia lub innej napaści na osobę albo wolność osoby korzystającej z ochrony międzynarodowej,

b) gwałtownej napaści na oficjalną siedzibę, prywatne mieszkanie lub środki transportu osoby korzystającej z ochrony międzynarodowej, która to napaść może zagrażać tej osobie lub jej wolności,

c) groźby popełnienia takiej napaści,

d) usiłowanie popełnienia takiej napaści, [...]


Art. 3 Konwencji

a) gdy przestępstwo zostało popełnione na terytorium danego Państwa albo na pokładzie statku lub samolotu zarejestrowanego w tym Państwie,

b) gdy przypuszczalny sprawca jest obywatelem tego Państwa,

c) gdy przestępstwo zostało popełnione przeciwko osobie korzystającej z ochrony międzynarodowej, określonej w artykule 1, mającej taki status z tytułu funkcji, które wykonuje w imieniu tego Państwa [np. Francja zobowiązana jest wszcząć postępowanie przeciwko sprawcy czynu, którego ofiarą był ambasador francuski w Sudanie nawet, gdy ambasador był obywatelem brytyjskim a do czynu doszło na terytorium Sudanu].

d) gdy nie zachodzi żaden z warunków (a)-(c), ale przypuszczalny sprawca przebywa na terytorium danego państwa i nie został wydany innemu Państwu-stronie [np. z powodu braku traktatu o ekstradycji], które:


  • wydania żądało, oraz

  • między państwem żądającym wydania a danym przestępstwem zachodzi związek, o którym mowa w pkt. (a) – (c) powyżej [Np. Na terytorium RP przebywa obywatel Japonii, który podejrzewany jest o to, że na terytorium Afganistanu uprowadził ambasadora Pakistanu. Polska odmawia wydania podejrzanego Afganistanowi (który ma jurysdykcję do jego osądzenia na podstawie art. 3 pkt (a). W przypadku takim na RP spoczywa obowiązek podjęcia wszelkich niezbędnych działań w celu osądzenia podejrzanego].

  • Radwan v. Radwan (1972 rok)

Sąd angielski miał zbadać, czy w świetle brytyjskiej ustawy rozwód udzielony w ambasadzie Zjednoczonej Republiki Arabskiej w Londynie należy uznać za rozwód udzielony „poza Wyspami Brytyjskimi”. W orzeczeniu koncepcja „eksterytorialności” określona została wówczas jako „przestarzała”. Stwierdzono, że teren ambasady obcego państwa w Londynie stanowi terytorium brytyjskie.

Art. 1(i) Konwencji wiedeńskiej o stosunkach dyplomatycznych

Wyrażenie "pomieszczenia misji" oznacza budynki lub części budynków i tereny przyległe do nich, niezależnie od tego, kto jest ich właścicielem, użytkowane dla celów misji, łącznie z rezydencją szefa misji”.


Art. 90 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium RP.

1. Cudzoziemcowi można, na jego wniosek, udzielić azylu w Rzeczypospolitej Polskiej, gdy jest to niezbędne do zapewnienia mu ochrony oraz gdy przemawia za tym ważny interes Rzeczypospolitej Polskiej.



1a. Wniosek o udzielenie azylu zawiera:

1) dane wnioskodawcy i osoby, w imieniu której wnioskodawca występuje, w

zakresie niezbędnym do przeprowadzenia postępowania o udzielenie azylu;

2) określenie kraju pochodzenia wnioskodawcy i osoby, w imieniu której

wnioskodawca występuje;

3) określenie istotnych zdarzeń będących przyczyną ubiegania się o azyl.

2. Cudzoziemcowi, któremu udzielono azylu, udziela się zezwolenia na osiedlenie

się.

Decyzje w sprawach udzielania i pozbawiania azylu wydaje Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców, po uzyskaniu zgody ministra właściwego do spraw zagranicznych.
Przypadek gen. Noriegi

Gdy w 1989 roku USA przeprowadziły akcję zbrojną w Panamie, przywódca panamski gen. Manuel Noriega (oskarżany przez władze Stanów Zjednoczonych m. in. o kierowanie procederem handlu narkotykami) schronił się w placówce dyplomatycznej Stolicy Apostolskiej w Panamie. Żołnierze amerykańscy sprawdzali wjazdy i wyjazdy na teren misji. Dodatkowo ambasada była silnie oświetlona. Dopiero po zdecydowanym proteście Stolicy Apostolskiej zaniechano stosowania oświetlania misji.

Ostatecznie Noriega oddał się dobrowolnie w ręce żołnierzy amerykańskich. Został osądzony przez sąd Stanów Zjednoczonych i skazany na karę pozbawienia wolności.
Przykład z 1708 roku

Gdy śpiewy towarzyszące nabożeństwu w siedzibie rezydenta pruskiego w katolickiej Kolonii słychać było na ulicy, tłum zaatakował gmach poselstwa, obrzucając go kamieniami i tłukąc szyby. Dopiero po bardzo zdecydowanej interwencji dyplomatycznej Fryderyk I uzyskał dla swego posła prawo do odprawiania protestanckich nabożeństw (jednak tylko dla niego i jego domowników).


Sprawa Sun Yat Sena z 1896 roku

Obywatel chiński, polityczny dysydent, został wbrew swej woli zatrzymany w ambasadzie Chin w Londynie. Władze brytyjskie co prawda ostro potępiły incydent (wskazując, że działanie władz chińskich stanowi rażące pogwałcenie prawa brytyjskiego), ale nie zdecydowały się na wejście na teren misji w celu oswobodzenia uwięzionego.


Art. 24 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 roku o ochronie przeciwpożarowej

Art. 24. 1. W przypadku powstania pożaru w pomieszczeniach misji dyplomatycznej, urzędu konsularnego lub instytucji międzynarodowej, korzystających z immunitetu dyplomatycznego lub konsularnego, prowadzenie działania ratowniczego przez jednostki ochrony przeciwpożarowej jest dopuszczalne po uprzednim uzyskaniu zgody szefa misji, kierownika urzędu konsularnego lub kierownika instytucji międzynarodowej, z zastrzeżeniem przepisu ust. 2.



2. Zgoda, o której mowa w ust. 1, może być jednak domniemana w przypadku powstania pożaru lub innego miejscowego zagrożenia wymagającego niezwłocznego działania ratowniczego”.


Sprawa incydentu dotyczącego ambasady japońskiej w Peru (lata: 1996-1997) rok
Partyzanci z Tupac Amaru Revolutionary Movement zajęli rezydencję japońskiego ambasadora w Limie biorąc 480 zakładników (w tym dwunastu ambasadorów i Ministra Sprawa Zagranicznych Peru). Zamachowcy zażądali:

  • uwolnienia 458 uwięzionych członków ich ugrupowania,

  • wycofania zagranicznych inwestycji z Peru,

  • pieniędzy,

  • pozwolenia na swobodny przejazd do dżungli amazońskiej we wschodnim Peru.

Negocjacje trwały cztery miesiące, lecz żadne żądania nie zostały spełnione. W kwietniu 1997 roku peruwiańskie służby specjalne przeprowadziły – bez wcześniejszego poinformowania władz japońskich - operację odbicia zakładników (w czasie której zginęli wszyscy terroryści, dwóch żołnierzy i jeden zakładnik). Prezydent Peru Alberto Fijimori przeprosił władze japońskie (co jest formą poniesienia odpowiedzialności prawno-międzynarodowej) za brak wcześniejszej notyfikacji w przedmiocie operacji.
Sprawa ambasady Iraku w Pakistanie z 1973 roku

Władze Pakistanu poinformowały ambasadora Iraku, że dysponują dowodami na to, iż w ambasadzie irackiej gromadzona jest broń, przekazywana następnie rebeliantom w Beludżystanie. Ambasador odmówił udzielenia zgody na przeszukanie misji. Policja weszła jednak na teren misji i znalazła tam ogromny ładunek broni i amunicji.

Ambasadora Iraku uznano za persona non grata. W kilka dni później władze irackie wydały oświadczenie, w którym stwierdziły, że szanują integralność terytorialną Pakistanu.
Art. 31 ust. 2 konwencji wiedeńskiej o stosunkach konsularnych z 1963 roku

Władze państwa przyjmującego nie mogą wkraczać do tej części pomieszczeń konsularnych, które urząd konsularny używa wyłącznie na potrzeby swojej pracy, chyba że wyrazi na to zgodę kierownik urzędu konsularnego, osoba przez niego wyznaczona lub kierownik przedstawicielstwa dyplomatycznego państwa wysyłającego. Zgody kierownika urzędu konsularnego można jednak domniemywać w razie pożaru lub innego nieszczęśliwego wypadku wymagającego niezwłocznych czynności ochronnych”.


Sprawa rozbudowy londyńskiego metra z 1966 roku

W czasie budowy tzw. linii jubileuszowej metra władze lokalne stosowały zasadniczo procedury przymusowe przy wywłaszczaniu nieruchomości. Nigdy nie zastosowano ich (i nawet nie zasugerowano możliwości ich stosowania) do obcych przedstawicielstw dyplomatycznych. Te ostatnie wyraziły jednak zgodę na budowę kolejki pod pomieszczeniami misji (niektóre tylko z zastrzeżeniem, że w razie jakichkolwiek szkód wyrządzonych w wyniku budowy i działalności metra, władze brytyjskie zapłacą odszkodowanie).


Przykład dotyczący stosunków niemiecko-radzieckich

Sąd niemiecki w sprawie z powództwa cywilnego przeciwko ZSRR w związku z zanieczyszczeniem środowiska spowodowanym awarią w Czernobylu stwierdził, że pism procesowych nie można doręczać do ambasady radzieckiej w RFN. Wskazał, że pisma tego rodzaju winny być przekazywane pozwanemu państwu za pośrednictwem MSZ.


Art. 1134 Kodeksu postępowania cywilnego

  „Doręczenie pism sądowych osobom przebywającym w Polsce, które nie podlegają sądom polskim, oraz innym osobom zamieszkałym w budynkach lub pomieszczeniach, korzystających z nietykalności na podstawie ustaw, umów lub powszechnie ustalonych zwyczajów międzynarodowych, dokonuje się za pośrednictwem Ministerstwa Spraw Zagranicznych.


Sprawa amerykańskiego personelu dyplomatycznego w Teheranie, 1979-1980

Dnia 4 listopada 1979 roku grupa zwolenników rewolucji islamskiej zajęła pomieszczenia ambasady Stanów Zjednoczonych w Teheranie, biorąc w charakterze zakładników członków personelu dyplomatycznego, konsularnego, oraz dwóch niefortunnych petentów (około 50 osób). Bezpośrednią przyczyną incydentu było to, że władze Stanów Zjednoczonych odmówiły wydania Iranowi obalonego szacha Rezy Pahlavi.

Konwencja wiedeńska o stosunkach dyplomatycznych z 1961 roku stanowi, co następuje:

Art. 22: ust. 1. Pomieszczenia misji są nietykalne. [...]



ust. 2. Państwo przyjmujące ma szczególny obowiązek przedsięwzięcia wszelkich stosownych kroków dla ochrony pomieszczeń misji przed jakimkolwiek wtargnięciem lub szkodą oraz zapobieżenia jakiemukolwiek zakłóceniu spokoju misji lub uchybieniu jej godności.

Art. 29: Osoba przedstawiciela dyplomatycznego jest nietykalna. Nie podlega on aresztowaniu ani zatrzymaniu w żadnej formie. Państwo przyjmujące będzie traktować go z należytym szacunkiem i przedsięweźmie wszelkie odpowiednie kroki, aby zapobiec wszelkiemu zamachowi na jego osobę, wolność lub godność”.

Powyższe normy są również normami międzynarodowego prawa zwyczajowego.

Władze irańskie naruszyły prawo międzynarodowe przez:


  • nie podjęcie wszelkich niezbędnych działań w celu zapewnienia nietykalności misji i nietykalności jej członków,

  • zachęcanie zamachowców do dalszej okupacji ambasady.


Przykład dotyczący stosunków brytyjsko-nigeryjskich

W 1973 roku Wielka Brytania wypłaciła pełne odszkodowania dla Nigerii w związku ze szkodą, jaka poniosła placówka nigeryjska na skutek wybuchu bomby podłożonej przez IRA kilkadziesiąt metrów od misji (poselstwo nie było celem zamachu).


Ustawa z dnia 5 lipca 1990 roku Prawo o zgromadzeniach

Art. 1: „(1). Każdy może korzystać z wolności pokojowego zgromadzania się.

(2). Zgromadzeniem jest zgrupowanie co najmniej 15 osób, zwołane w celu wspólnych obrad lub w celu wspólnego wyrażenia stanowiska.

Art. 2: „Wolność zgromadzania się podlega ograniczeniom przewidzianym jedynie przez ustawy, niezbędnym do ochrony bezpieczeństwa państwowego lub porządku publicznego oraz ochrony zdrowia lub moralności publicznej albo praw i wolności innych osób, a także ochrony Pomników Zagłady w rozumieniu ustawy z dnia 7 maja 1999 r. o ochronie terenów byłych hitlerowskich obozów zagłady (Dz. U. Nr 41, poz. 412)”.

Art. 6: „(1). Zgromadzenia organizowane na otwartej przestrzeni dostępnej dla nieokreślonych imiennie osób, zwane dalej "zgromadzeniami publicznymi", wymagają uprzedniego zawiadomienia organu gminy właściwego ze względu na miejsce zgromadzenia.

(2). Jeżeli zgromadzenia organizowane są w pobliżu siedzib przedstawicielstw dyplomatycznych, urzędów konsularnych, misji specjalnych i organizacji międzynarodowych korzystających z immunitetów i przywilejów dyplomatycznych, organ gminy zawiadamia właściwego komendanta policji oraz Ministerstwo Spraw Zagranicznych”.

Art. 8: „Organ gminy zakazuje zgromadzenia publicznego, jeżeli:

1) jego cel lub odbycie sprzeciwiają się niniejszej ustawie lub naruszają przepisy ustaw karnych,

2) odbycie zgromadzenia może zagrażać życiu lub zdrowiu ludzi albo mieniu w znacznych rozmiarach”.
Art. 137-138 Kodeksu karnego

Art. 137: „[...] kto na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej znieważa, niszczy, uszkadza lub usuwa godło, sztandar, chorągiew, banderę, flagę lub inny znak państwa obcego, wystawione publicznie przez przedstawicielstwo tego państwa lub na zarządzenie polskiego organu władz [podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku]”.
Art. 138: „§ 1. Przepisy [powyższe] stosuje się, jeżeli państwo obce zapewnia wzajemność [tzn. jeżeli w państwie obcym analogiczne czyny skierowane przeciwko przedstawicielom RP, bądź polskim symbolom państwowym są karalne na gruncie prawa tego państwa obcego]”.
Incydent polsko-iracki z 2000 roku

W 2000 roku irackie służby graniczne (bez uzyskania zgody władz polskich) otworzyły polską pocztę dyplomatyczną. Władze irackie oskarżyły przy tym RP o próbę wwiezienia do Iraku krótkofalówek i telefonów komórkowych.



Incydent wywołał natychmiastową reakcję polskiego MSZ, które w trybie natychmiastowym wezwało do siebie ambasadora Iraku wydając jednocześnie ostrą w tonie notę, wskazując, że incydent stanowi „zagrożenie dla dobrych relacji dwustronnych”.





Pobieranie 39.79 Kb.

Share with your friends:




©operacji.org 2020
wyślij wiadomość

    Strona główna