Językoznawstwo – nowoczesne językoznawstwo xix/xx w



Pobieranie 190.59 Kb.
Strona2/2
Data27.10.2017
Rozmiar190.59 Kb.
1   2

Dwa segmenty znakowe si i sj są związane relacją mniejszego stopnia hiponimii wtedy i tylko wtedy, gdy zakres oznaczania segmentu si jest mniejszy niż zakres oznaczania segmentu sj. 

~ - znak negacji – „nie jest tak, że”, „nieprawda, że”

 - znak negacji – „nie jest tak, że”, „nieprawda, że” 


 

róża

stół

Poprzedniki relacji mniejszego i niewiększego stopnia hiponimii – hiponimy

Następniki relacji mniejszego i niewiększego stopnia hiponimii – hiperonimy 

4. RELACJA KOHIPONIMII [khpn] 

khpn  = {(si , sj) : si , sj  Sgn   V  (si ≤hpn s    sj ≤hpn s )}   - (wzór z wykładu)

                                                       s

khpn  = {(si , sj) : V  (si ≤hpn s    sj ≤hpn s )}   - (wzór skrócony z podręcznika)

                             s 

Dwa segmenty znakowe si i sj są związane relacją kohiponimii wtedy i tylko wtedy, gdy mają wspólny hiperonim. 

róża khpn fiołek (mają wspólny hiperonim w postaci segmentu kwiat) – aktulany wyraz róża związany jest kohiponimią z aktualnym wyrazem fiołek

dąb – drzewo – roślina

   lipa/    krzew/ 

5. REACJA NAJWIĘKSZEGO STOPNIA BEZPOŚREDNIEJ HIPONIMII [≤ ] 

≤ = {(si , sj) : si ≤hpn sj   V (si ≤hpn s   s ≤hpn sj  si ≠ s     sj ≠ s )}

                                              s 

*Pomiędzy si i sj nie może wejść żadne dodatkowe s. 


 
 
 

6. RELACJA MNIEJSZEGO STOPNIA BEZPOŚREDNIEJ HIPONIMII [<] 



< =  {(si , sj) : si ≤ sj   ~ si ≤ si )} 
 

7. RELACJA BEZPOŚREDNIEJ KOHIPONIMII [khpnim] 

khpnim  = {(si , sj) : V  (si

                                s 

8. RELACJA KOSYGNIFIKACJI = RELACJA WSPÓŁOZNACZANIA (KOREFERENCJI) [ksg] 

ksg = {(si , sj) : si , sj  Sgn   zsg (si )  (sj ) ≠  } 


 

Dwa segmenty znakowe si i sj są związane relacją kosygnifikacji wtedy i tylko wtedy, gdy mają przynajmniej 1 wspólne siginficatum.  

Kosygnifikacja używana jest bardzo często w tekstach pisanych np.:

- Czekałem na kolegę, który nie przyszedł. – kolegę ksg który

- Adam Mickiewicz ksg autor „Dziadów” ksg autor „Pana Tadeusza” (Adam Mickiewicz i autor „Dziadów” są również w homosygnifikacji). 

9. RELACJA KOSYGNIFIKACJI ZAWIERA SIĘ W RELACJI HOMOSYGNIFIKACJI [hsg  ksg] 

(Wyp, hfn, hsg) – tworzą wypowiedź danego języka

WYP = Wyp / (hfn  hsg) – rodzina wypowiedzi to podział zbioru aktualnych wypowiedzi indukowany przez iloczyn relacji homofonii i homosygnifikacji.

Wypowiedź to zbiór homofonów i homosygnifikantów aktualnej wypowiedz.

Aktualna wypowiedź to element. Wypowiedź to zbiór takich aktualnych wypowiedzi. 

zamek

         homofoniczne, niekoniecznie homosygnifikacyjne



zamek 

lubię językoznawstwo

                           homosygnifikacyjne, nie homofoniczne

lubię lingwistykę 

Rodzina wypowiedzi jest klasyfikacją zbiorów aktualnych wypowiedzi. 

WYP  clsf (Wyp)

W  WYP

W – wypowiedź 


 
 
 
 

AKTUALNE FONY 

Zbiór wszystkich dźwięków danego języka [Fon]

f – dźwięk

f  Fon 

idem z matkom na mszem świętom (Lech Wałęsa) – om, em

lecoł za piłkoł, wołs, szczełście (Maja Komorowska) – eł, oł

ido, malujo, piszo, robio (politycy PSL) – o, e 

       

     eu – węch

     ł – pięść

                  

piana    p’ana    p’iana (taka wymowa jest cięższa) 
 

Zbiór wszystkich dźwięków danego języka to jego – BAZA DŹWIĘKOWA – Rodzina zbiorów. 

Bf = {Fon1, Fon2, …, Fonn} 
 

Układ składający (para uporządkowana) się ze zbioru dźwięków i relacji homofonii nazywamy systemem głoskowym danego języka.

     (Fon, hfn) 

Rodzina głosek (rodzina fonów) to podział zbioru dźwięków wyznaczony przez relację homofonii.

FON = Fon / hfn 

- aktualny fon – dźwięk

- fon - głoska 

Każda głoska to zbiór homofonicznych dźwięków. Rodzina głosek jest klasyfikacją zbioru dźwięków.

FON  clsf (Fon)

F  Fon


F – głoska, albo fon 

- każda głoska jest homofonem 

FON  HFN 

[t] = {t1, t2, t3, …} – głoski umieszcza się w nawiasach kwadratowych

ti  [t]

ti  Fon


[t]  FON

[t]  Fon 

- głoski są rozłącznymi zbiorami dźwięków 

Fi, Fj  FON  Fi  Fj → Fi  Fj = 

[t]  [k] =  - iloczyn 2 dowolnych głosek będzie zawsze zbiorem pustym 
 
 
 
 
 
 
 

I poziom abstrakcji (tworzą go zbiory)    [t] 


 
 

poziom realizacji (materialny i konkretny)      t1    t2      t3      .   .    . 

Głoska jest pojęciem abstrakcyjnym. Głoski są pewnymi typami dźwięków, które wymawiamy. Dźwięk jest substancjalną manifestacją głoski.

                Pocałunek jest substancjalną manifestacją miłości. 


 

(Fon 1, hfn) → FON 1

(Fon 2, hfn) → FON 2

.

.



.

(Fon n, hfn) → FON n 

Rodzinę wszystkich rodzin głosek tego samego języka nazywamy BAZĄ GŁOSKOWĄ DANEGO JĘZYKA. 

BF = { FON 1, FON 2, …, FON n) 

Transkrypcja fonetyczna to operacja jednoznacznego przyporządkowania głoskom danego języka znaków alfabetu fonetycznego, lub wynik takiej operacji. W sensie matematycznym transkrypcja jest funkcją. W użyciu są dwa alfabety fonetyczne: slawistyczny (zapis języków słowiańskich), międzynarodowy (zapis dowolnego języka) – operuje kilkudziesięcioma znakami diachretycznymi 

Alfabety fonetyczne:

[………………..] – slawistyczny zapis (alfabet) 

[………………..] – międzynarodowy zapis (alfabet) 

[………………..] 

[………………..] 


 
 
 
 

Relacja junkcji fonicznej (junkcjo – łac. połączenie) 

fj = {(fi , fj) : fi , fj  Fon   V  (s  Seg  fi P s  fj P s  fi Tim fj )}                           

                                               s 

Dwa dźwięki fi i fj są związane relacją junkcji fonicznej wtedy i tylko wtedy, gdy istnieje segment s, którego są one częściami oraz fi bezpośrednio poprzedza w czasie fj. 

P – relacja bycia częścią

Tim – relacja bezpośrednio poprzedzona w czasie 

dom


d fj o | o fj m  - ‘…’ związany relacją junkcji fonicznej z dźwiękiem ‘…’ 

fjs – junkcja foniczna ograniczona do danego segmentu ‘s’ 

Dźwiękowa struktura linearna danego segmentu s to przyporządkowany temu segmentowi dokładnie jeden skończony ciąg dźwięków będących jego częściami, całkowicie go wyczerpujących i związanych z junkcją foniczną. 

ZBIÓR WSZYSTKICH DŹWIĘKOWYCH STRUKTUR LINEARNYCH WSZYSTKICH SEGMENTÓW DANEGO JĘZYKA [Lin ]     

f1, f2, f3, …, fn

f1  F1, f2  F2, f3  F3, …, fn  Fn 

F – głoska

F1, F2, F3, …, Fn – głoskowa struktura linearna danego segmentu s – jest to przyporządkowany temu segmentowi ciąg głosek, których elementami są odpowiednio dźwięki związane junkcją foniczną. 

ZBIÓR WSZYSTKICH GŁOSKOWYCH STRUKTUR LINEARNYCH WSZYSTKICH SEGMENTÓW DANEGO JĘZYKA [Lin] 

Dźwiękowa struktura linearna nie może zawierać tych samych dźwięków. Nie może zawierać również powtarzających się elementów.

Głoskowa struktura linearna może zawierać powtarzające się elementy. 

W aktualnym wyrazie ‘kotek; jest 5 dźwięków i są 4 głoski (k o t e k – ta sama głoska, różne dźwięki) 

RELACJA FONICZNEJ DIAKRYZY [dk] 

dk = {(si , sj) : si , sj  Seg   si hfn sj }                             

Dwa segmenty si i sj są związane relacją fonicznej diakryzy wtedy i tylko wtedy, gdy nie są homofoniczne. 

- aktualny wyraz ‘dom’ jest w relacji homofonicznej diakryzy z aktualnym wyrazem ‘kot’. 

Relacja fonicznej diakryzy jest relacją symetryczną:

si dk sj → sj dk si

a dk o → o dk a

dom dk kot  kot dk dom 

RELACJA DIAKRYZY JĘZYKOWEJ [Dk]: 

Dk  Lin x Lin

Dwie głoskowe struktury linearne są związane relacją diakryzy wtedy i tylko wtedy, gdy odpowiadające im segmenty są związane relacją fonicznej diakryzy.

(Lin, Dk) – układ składający się ze zbioru wszystkich głoskowych struktur linearnych wszystkich segmentów i relacji diakryzy to SYSTEM DIAKRYZY JĘZYKOWEJ. 

- części diakrytyczne opierają się na własnościach heterofonicznych (diakryt)

  dom  dk   kotek

[dom] Dk [kotek] 

* dwie głoskowe struktury linearne składają się z zupełnie innych głosek

[ dom] Dk [kat] – Segmenty które im odpowiadają wiąże relacja fonicznej diakryzy 
 

* dwie głoskowe struktury linearne składają się z tych samych głosek, ale różnie poukładanych

[akt] Dk [tak] 

* dwa poprzednie przypadki (inne głoski, różnie poukładane) zachodzą jednocześnie

[dom] Dk [dno] 

Dk( ) – jaki podzbiór 

np.:

[dom] Dk(3-3) [kat]



[akt] Dk(3-3) [tak]

[dom] Dk(2-2) [dno] – nie bierzemy pod uwagę ‘d’ – jest tą samą głoską i występuje w tym samym miejscu 

([vrota] , [nota])  Dk(2-1) – ota – ten sam element

([vrota] , [bwota])  Dk(2-2)

([dom] , [tom])  Dk(1-1)

Każdy z tych podzbiorów zawiera się w relacji diakryzy Dk(2-2)  Dk 

Minimalna para diakrytyczna to dwie głoskowe struktury linearne różniące się jedną głoską w tej samej pozycji. 

RELACJA HOMOSYNKRYZY – ZAWIERA SIĘ W ILOCZYNIE KARTEZJAŃSKIM ZBIORU 

Hsk  Lin x Lin

Dwie głoskowe struktury linearne są związane relacją homosynkryzy wtedy i tylko wtedy, gdy mają wspólny synkryt (część synkrytyczną). 

- części synkrytyczne opierają się na własnościach homofonicznych (synkryt).

[dom] Hsk [tom] 

Hsk  aeq (Lin) 

System synkrytyczny danego języka składa się ze wszystkich głoskowych struktur linearnych oraz relacji homosynkryzy (Lin , Hsk) 

- rodzina kategorii homosynkryzy:

KThsk = Lin / Hsk

Jest to podział wszystkich linearnych segmentów głoskowych przez relację homosynkryzy. 

Każda kategoria homosynkryzy to zbiór wszystkich głoskowych struktur linearnych mających wspólny synkryt, np.:

KThsk [-om] = {[tom, dom, prom, atom, agronom, …]} 

RELACJA OPOZYCJI FONOLOGICZNEJ [Ofl] 

(nie było wzoru) 

Relacja opozycji fonologicznej – dwie głoski Fi i Fj są związane relacją opozycji fonologicznej wtedy i tylko wtedy, gdy substytucja głoski Fi / Fj w przynajmniej jednej głoskowej strukturze linearnej A prowadzi do głoskowej struktury linearnej B w taki sposób, że segment reprezentujący A różni się od segmentu reprezentującego B, np.:

[d] Ofl [t] – tama – dama; tom – dom – zmiana głoski powoduje zmianę znaczenia

([d] , [t])  Ofl

(FON, Ofl) 

Układ składający się ze zbioru głosek i relacji opozycji fonologicznej to system opozycji fonologicznej danego języka. 

- relacja opozycji fonologicznej jest symetryczna

Fi Ofl Fj → Fj Ofl Fi

np.: d Ofl t → t Ofl d

- para opozycji fonologicznej – takie 2 głoski, które wiąże opozycja fonologiczna 

Mikołaj Turbeckoj – Grupy opozycji fonologicznej:

1. ze względu na wzajemny stosunek członów opozycji:

- podział trychotomiczny (trójdzielny): 

      * prywatywne – jeden człon ma cechę, której nie ma człon drugi, np.: [b] : [p] (‘b’ ma cechę dźwięczności)

- człon mający daną cechę to człon nacechowany, a nie mający to człon nienacechowany.

      * gradualne (stopniowe) – różnica polega na różnym stopniu natężenia danej cechy, np.: [a] : [o] ; [o] : [u] – różnica uniesienia języka kusa(wysoko)|kasa(nisko)|kosa(środek)

      * ekwipolentne (równorzędne) – takie, których różnica dotyczy 2 cech, z których jedna występuje w jednym członie a ruga w drugim członie opozycji, np.: [p] : [t] – 

[pakt] (‘p’ bilabialna (dwuwargowa)) : [takt] (‘t’ przedniojęzykowa)

2. Ze względu na ilościowy stosunek do danej opozycji do całego systemy opozycji fonologicznych. Jest to podział dychotomiczny:

a). opozycje proporcjonalne (których różnica występuje w więcej niż jednej parze opozycji fonologicznej), np.: opozycja głoski dźwięcznej i bezdźwięcznej:

[d]  [b]  [z]

 :  : 

[t]   [p]  [s] 

b). izolowane, w których różnica dotyczy tylko jednej pary opozycji fonologicznej w danym języku, np.: [l] : [r] – [lama] : [rama] – głoska drżąca i boczna

3.Opozycje, które są równocześnie proporcjonalne i prywatywne tworzą kategorie fonologiczne. 

RELACJE DYSTRYBUCYJNE POMIĘDZY GŁOSKAMI 

1. RELACJA JUNKCJI GŁOSKOWEJ – RELACJA JUNKCJI FONOTAKTYCZNEJ (RÓŻNE POŁĄCZENIA GŁOSEK) [Fj] 

nie było wzoru 

Dwie głoski Fi i Fj związane są relacją junkcji głoskowej, jeśli sąsiadują ze sobą w głoskowej strukturze linearnej, oraz Fi poprzedza bezpośrednio Fj. 

- głoski nie są obiektami spacjotemporalnymi (czasoprzestrzennymi) 

Fjs – junkcja głoskowa ograniczona do danego segmentu 

FON x FON = card (FON 2)

card – moc zbioru (liczba jego elementów), łac. cardinale – liczba 

[zt], [zp] – takie zestawy głosek nie występują w języku polskim

roztrwonić – ‘zt’ zmieni się na ‘st’

[mb-] – żaden wyraz się tak nie zacznie 

FON x FON x FON x … - card (FON n)

FON x FON x FON = card (FON 3) 

Najczęstsze badane kategorie głosek to samogłoska i spółgłoska:

V – vocalis – z łac. samogłoska

C – konsonans – z łac. spółgłoska

[trava] – CCVCV 

2. RELACJA BYCIA BEZPOŚREDNIM SĄSIEDZTWEM LINEARNYM [Vic (F)], łac. vicinitas – sąsiedztwo, pobliże. 

Vic(F) = {Fi : Fi  FON   V  [(s  Seg  ( Fi Fjs F  F Fjs Fi )]}                           

                                               s 

Bezpośrednie głoskowe sąsiedztwo linearne głoski F to zbiór głosek , które bezpośrednio ją poprzedzają i bezpośrednio po niej następują w jakiejś głoskowej strukturze linearnej, np.:

[kot]

[los]


[pole]

[oko] 


Vic ([o]) – {[k, t, l ,s, p, #, .k.]} 
 

RELACJE DYSTRYBUCYJNE NASTĘPUJĄCE.  

1. RELACJA GŁOSKOWEJ HOMODYSTRYBUCJI 

Hdb = {(Fi , Fj) : Fi , Fj i  FON   Vic(Fi) = Vic(Fj)}                             

Dwie głoski Fi i Fj są związane relacją homodystrybucji wtedy i tylko wtedy, gdy ich bezpośrednie sąsiedztwa linearne są identyczne.  

[r] Hdb [R] – języczkowe (powstaje w głębi jamy ustnej)

  | dziąsłowe  

Hdb – aeq (FON) 

(FON, Hdb) – układ składający się ze zbioru głosek i relacji homodystrybucji tworzy system głoskowej homodystrybucji danego języka. 

KThdb = FON / Hdb

Rodzina kategorii głoskowej homodystrybucji to podział zbioru głosek wyznaczonych przez relację homodystrybucji. Każdy element tej rodziny to kategoria głoskowej homodystrybucji (czyli zbioru głosek, które są homodystrybutywne, czyli takie, które mają identyczne sąsiedztwa linearne). 

2. RELACJA OPCYJNEJ WARIANCJI (WOLNEJ WARIANCJI) [Vro] 

Vro = {(Fi , Fj) : Fi , Fj i  FON   Vic(Fi)  Vic(Fj)     Fi Ofl Fj }                             

Dwie głoski Fi i Fj SA związane relacją opcyjnej wariancji wtedy i tylko wtedy, gdy w przynajmniej jednym bezpośrednim sąsiedztwie linearnym mogą być wzajemnie substytuowane i taka substytucja nie wywołuje zmiany znaczenia, np.:

‘n’ zębowe – warszawskie                      \                                                     nie wywołuje to zmiany znaczenia

‘n’ tylnojęzykowe – Polska północna, zachodnia i południowa / 

[n] Vro [ŋ] – tylnojęzykowe   

| zębowe     \

                                               nie wywołuje zmiany znaczenie

[ł] Vro [u] – niesylabiczne: ‘ł’ jak ‘łapa’, ‘pałac’  /

  |sceniczne   

[x] Vro [γ] – h

|ch  
 
 
 
 
 

3. RELACJA GŁOSKOWEJ DYSTRYBUCJI KOMPLEMENTARNEJ [Cdb] 

Cdb = {(Fi , Fj) : Fi , Fj i  FON   Vic(Fi)  Vic(Fj)    Fi Ofl Fj }                             

Dwie głoski Fi i Fj SA związane relacją dystrybucji komplementarnej wtedy i tylko wtedy, gdy bezpośrednie sąsiedztwa linearne są różne i głoski te nie są związane opozycją fonologiczną, np.:

[t] Cdb [ţ] – dziąsłowe (występuje wyłącznie przed ‘cz’ i ‘sz’), np.: trzeba, Tczew

|zębowe     

[a] Cdb [ä] – ‘a’ o podwyższonej artykulacji, występuje wyłącznie w obustronnym sąsiedztwie spółgłosek miękkich, albo ‘i’, ‘j’. 

- podstawa artykulacyjna - zespół nawyków językowych 

- układ składający się ze zbioru głosek (FON), homodystrybucji (Hdb), opcyjnej wariancji (Vro), dystrybucji komplementarnej (Cdb), to głoskowy system dystrybucji danego języka. 

SYSTEM FONEMICZNY JĘZYKA 

- głoski, które różnią się cechami fonetycznymi nierelewantnymi dla systemu odróżniania segmentów znakowych są związane relacją homofonemiczności [Hfm]. 

(FON, Hfm) – układ składający się ze zbioru głosek oraz relacji homofonemiczności tworzy układ fonemiczny danego języka. 

Rodzina fonemów (kategorii fonemicznej) – FON

FON = FON / Hfm 

- każdy element rodziny fonemów (FONEM) jest to zbiór homofonemicznych głosek. 

Pojęcie systemu fonemicznego (rodziny fonemów) jest pojęciem pierwotnym: pojedynczy, wyizolowany fonem nic nie oznacza, musi on stanowić system znaczeniowy języka. 

Postulaty dotyczące relacji Hfm: 

1. EKWIWALENCJI: 

Hfm  aeq (FON) – relacja Hfm musi być relacją równoważnościową na zbirze głosek (zwrotna, przechodnia)

* Rodzina fonemów jest klasyfikacją głosek:

FON  clsf (FON)

- każdy fonem jest pustym zbiorem głosek

- każda głoska należy do jakiegoś fonemu

- żadne dwa fonemy nie mają wspólnych głosek 

2. OPCYJNEJ WARIANCJI: 

Fi Vro Fj → Fi Hfm Fj

Jeśli dwie głoski Fi i Fj są związane relacją opcyjnej wariancji, są one homofonemiczne         (n – ŋ → należą do jednego FONEMU). 

3. OPOZYCJI FONOLOGICZNEJ: 

Fi Ofl Fj → Fi Hfm Fj

Jeśli dwie głoski są związane relacją opozycji fonologicznej nie są one homofonemiczne. 

4. DYSTRYBUCJI KOMPLEMENTARNEJ [Cdb]: 

Fi Hfm Fj → Fi Vro Fj  Fi Cdb Fj

Jeśli Fi jest homofonemiczne w stosunku do Fj to Fi jest w relacji opcyjnej wariancji lub w relacji dystrybucji komplementarnej z Fj.

(t – dziąsłowe; zębowe – Hfm) 

5. FONETYCZNEJ DYSTYNKCJI 

- zapobieganie grupowaniu w jeden fonem głosek zbyt od siebie fonetycznie odległych

- każdemu fonemowi możemy przyporządkować zbiór cech artykulacyjnych, które są cechami wspólnych głosek konstytuującymi dany fonem

- każde dwa fonemy różnią się zbiorem cech artykulacyjnych – zbiory takich cech przyporządkowane dwóm różnym fonemom będą różne

- każda głoska należąca do danego fonemu ma wszystkie cechy danego fonemu (każda głoska nie należąca musi mieć choć jedną cechę inną). 

6. EKONOMII

- w przypadku, gdy w danym języku wyróżniamy dwa systemy fonemiczny to w życie wchodzi ten bardziej uproszczony

- tendencja do HOLOFRAZY – ujmowanie znaczenia w symplifikowanej formie 

Warianty fonemu – ALOFONY – głoski, które tworzą dany fonem. Podział:

- ze względów dystrybucyjnych

a). wariant główny (podstawowy) – występuje najczęściej; głoska ma najmniejsze ograniczenie dystrybucyjne

b). warianty poboczne (pozostałe)

-

a). podział na warianty kombinatoryczne, tj. związane dystrybucją komplementarną, uwarunkowane sąsiedztwem fonetycznym



b). warianty fakultatywne, tj. związane opcyjną wariancją, wynikające z indywidualnych nawyków mówiącego

/ / - fonemy umieszczamy w nawiasach prostych

/n/ {[n; ņ; ŋ; ņ]}

n – zębowe; ņ – dziąsłowe; ŋ - tylnojęzykowe; ņ – bezdźwięczne

n/ ņ  - kombinatoryczne

ņ/ŋ – fakultatywne 

Pierwszy – dźwięk – poziom realizacji  fi’, fi” … fj’, fj”

                    aktualne fony      \\//      \\//

Pierwszy – poziom abstrakcji – głoski    Fi       Fj

Drugi – poziom abstrakcji – fonem           \ F / 

Fonem jest obiektem jeszcze bardziej abstrakcyjnym od głoski.

     F   - jabłko od śliwki / posiada pewne cechy dystynktywne

     Fi /        \ Fj   - rodzaje jabłek - gatunki

   //\\         //\\

fi’, fi”… fj’, fj”  - czerwone, słodkie/ zielone, kwaśne/ poszczególne egzemplarze

Pochodzenie języka – GLOTTOGONIA

                       /  \

          hipotezy monogeniczne       hipotezy poligeniczne

             (na początku był jeden język)                   (na początku było wiele języków) 

- Mit o wieży Babel obowiązywał do końca XIX wieku

- 4000 p.n.e. – najwcześniejsze teksty mówione

- XVII w. Wojciech Dębołęcki – uważał, że Adam i Ewa posługiwali się językiem słowiańskim / lacium – polacjum; alleluja – chwalmy luja/pana 

Hipotezy poligeniczne – powoływano się na teorię ewolucji, tj., że gatunek ludzki pojawił się jednocześnie na Ziemi w różnych jego zakątkach.

Dzisiaj przeważają raczej teorie monogeniczne – oparte na teorii ewolucji, wszyscy pochodzimy z Afryki, z jednej nacji, stamtąd Homo sapiens zaczął się rozprzestrzeniać.

- Język jest starszy od człowieka.

selekcja/dobór, naturalność, zmienność – główne założenia teorii ewolucyjnej

- Język – stał się sposobem dostosowywania się do środowiska, ale również środowiskiem, do którego człowiek musi się dostosować (dzieci wilcze)

Nasi praprzodkowie budowali język a my go rozbudowaliśmy.

- zdolność BIACHRIACJI – poruszanie się po drzewach za pomocą kończyn górnych 

- Proconsul – zaczął uwalniać kończyny górne od lokomocji i mógł te wolne ręce używać do gestykulacji

- Australopitheus – postawa wyprostowana – jego budowa krtani pozwalała wyprodukować pewne zbiory głoskowe, które wykorzystywał do:

- zdobywania pożywienia

- prokreacji

- bólu


Mowa dźwiękowa pozwala się porozumiewać w ciemności. 

Prajęzyk – był kombinacją dźwięków i gestów. Człowiek pierwotny posługiwał się około 40-toma dźwiękami. Języki świata mają średnio 40 fonemów. Pierwsze kombinacje dźwięków były to pierwotne morfemy.

Osobniki, które posługiwały się mową były w stanie przetrwać, przekazać geny.

Trudno określić czy to budowa czaszki wpływała na rozwój mowy czy odwrotnie czy była to reakcja obopólna.

inteligencja  \

spryt   \

                  obecnie pozawala nam przetrwać

język   /

rozbudowana pamięć / 

Rozwój krtani jak i puszki mózgowej na przestrzeni historii ewolucji:

Procnosul 29 mln  Australoitheus  3 mln  Homo Sapiens

400 cm3   800 cm3    1600 cm3 

Iloraz encefalizacji wpływa na IQ. 
 
 
 

Homo Erectus – człowiek wyprostowany

Homo Habilis – człowiek uzdolniony:

- Homo sapiens sapiens

- Homo Nenadertalensis – Neandertalczyk – jego budowa czaszki wskazuje na to, że musiał mówic. U Neandertalczyka w mózgu ślady po bruzdach Sywiusza SA identyczne jak u człowieka współczesnego. 

Rozwój ewolucyjny – od formy mniej skomplikowanej do bardziej

Mutacje są jak ruletka – jeden strzał na milion przyczynia się do rozwoju.

Latimeria – 200 mln lat – najstarszy żyjący gatunek (rybka żyjąca na dnie oceanów) 

Ewolucja nie ma celu. 

ELG – elektroencefalografia

Lateralizacja – stronność mózgu

U osób praworęcznych lewa półkula odpowiada za język, procesy analityczno – sekwencyjne; prawa za przestrzenne i globalizacyjne (malarstwo).

W przypadku wypadku jedna półkula może przejąć funkcje półkuli przeciwnej.  

ONTOGENEZA – osobniczy rozwój człowieka

FILOGENEZA – całokształt rozwoju 

Dziecko rozpoznaje mowę. 3 miesiąc – gruchanie, głużenie – ćwiczy dźwięki; 6 miesiąc – gaworzenie – pierwsze sylaby a (nie wymaga ruchu języka/najbliższy dźwięk do płaczu i krzyku) / m, p, b – ssanie, ruch zwierający; ruch wargi górnej, 18 miesiąc – pierwsze dwuwyrazowe wypowiedzi.

Dziewczynki zaczynają mówić wcześniej od chłopców. 

Chorzy na postępującą afazję:

- tracą zdolność nazywania przedmiotów

- budowania zdań

- produkcji głosek

- zdolności produkcji a/m, p, b/ 

Obecnie występuje od 2500 do 7000 języków.

Dowody ekstralingwistyczne – pozajęzykowe – decydujące o liczbie języków: historyczne, polityczne, ekonomiczne (np. języki serbski i chorwacki – Polacy z Wielkopolski i Mazowsza)

                            cyrylica w piśmie     alfabet łaciński

- język kaszubski – uznany jest przez polskich językoznawców za dialekt, przez innych badaczy za oddzielny język. Dialekty: wielkopolski, śląski, małopolski, mazowiecki. 

Polska jest uznawana za kraj jednolity narodowościowo. 

etnolekt (dialekt) – może mieć status jeśli jest żywy 

Klasy językowe:

I. genetyczna / historyczna – grupuje język w rodziny językowe na zasadzie pochodzenia od wspólnego praprzodka / prajęzyka.

II. geograficzna – grupuje język w ligi językowe na zasadzie podobieństwa struktur tych języków wynikających z długotrwałego sąsiedztwa geograficznego.

liga – podstawowa jednostka

cykle – to ligi. Ligi pokrywają się mniej więcej z kontynentami.

III. typologiczna – na zasadzie podobieństw struktur (na bazie dowolnej cechy). 

od I. 100 – 250 rodzin językowych

- rodzina języków INDOEUROPEJSKICH – mówi nimi połowa ludności świata (ok. 200 jęz.)

fyla, gałąź – bardzo rzadkie zjawiska

rodzina


podrodzina

grupa


podgrupa

język


podjęzyk

dialekt


gwara

idialekt – język osobniczy 

rodzina indoeuropejska – podrodziny:


  1. indoirańska

  2. ormiańska

  3. grecka

  4. albańska

  5. italska

  6. celtycka

  7. germańska

  8. bałtycka

  9. słowiańska

  10. anatolijska

  11. tocharska

j, k – obejmują języki martwe 

mesapijski – Turcja \

                  – Ruminia  \

                 języki martwe, ale za mało informacji by je zbadać i sklasyfikować

tracki – Bułgaria  /

piryjski – Pd Włochy / 

Grupy:

A.

I. indyjska (w starożytności Wedyjski – stare księgi + sanskryt – język liturgiczny)



- hindi / bengalski - Indie

- pendzarski – Pakistan

- syngaleski – Cejlon

- nepalski – Nepal

- cykański / Romani (wędrowali z Indii ok. 1000) 

II. kafirska / nurystańska (góry Hindukusz)

- kaszmirski 

III. irańska (starożytność - awestyński – św. księga irańska, Iran – Persja)

- nowoperski

- tadżycki

- afgański (Pasztu/Pusztu/Paszto)

- beludżyjski – Pd Pakistan

- kurdyjski – Pn Irak (Kurdowie – lud bez państwa) 

B. Język ormiański i armeński

C. Język grecki rozbity na wiele dialektów, zależny od literatury i położenia geograficznego. 

- Teksty mykeńskie – jedne z najstarszych tekstów z języka indoeuropejskiego – 1200 p.n.e.

- Teksty homeryckie – 800 p.n.e. („Iliada”, „Odyseja”)

- język attycki – język starożytnych Aten, podstawa przy nauce starogreckiego

- dialekt koiné / wspólny – upowszechnia się od stolicy, w tym języku powstały: Nowy Testament, kilkanaście ksiąg Starego Testamentu. 

D. Język albański

E. W okresie archaicznym języki były używane tylko na terenie półwyspu apenińskiego.

- łacina (księgi, dzieła) – Rzym i Lacjum (miasta ościenne). W momencie podbojów łacina była używana przez miliony ludzi.

- wulgaris (pospolity) – powstały wszystkie późniejsze języki romańskie (0 – 800 n.e.):

* portugalski

* hiszpański

* kataloński

* francuski

* prowansalski

* włoski

* sardyński

* rumuński

* ladino (język Żydów hiszpańskich – mieszanka hebrajskiego i hiszpańskiego)

F. I. język martwy – galijski / galicki – język galicki (Galia – Nowa Francja)

    II. brytyjska – walijski; bretoński – Pn – Zach Francja (Bretończycy – potomkowie uchodźców z Anglii)

    III. goidelska – irlandzki; gealicki – szkocki

G. I. grupa wschodnia / języki martwe

- gocki

- wandalski



- burgundzki

    II. grupa północna / nordycka – skandynawska

- duński

- szwedzki

- norweski

- islandzki

- farerski (Wyspy Owcze)

    III. grupa zachodnia

- angielski

- niemiecki

- niderlandzki / Belgia – flamandzki’ Holandia - holenderski

- afrikaans – język urzędowy w RPA

Burowie – biała ludność RPA – Afrikanerzy. Powstał na bazie Holenderskiego – jidysz (żydowski) – Żydzi Europejscy – powstał na bazie niemieckiego z dodatkiem hebrajskiego. 

Wskrzeszenie języka - Żydzi w Jerozolimie odnowili hebrajski po dobrych 2000 lat – rodzina semito - hemicka.

H. I. grupa zachodnia – języki martwe – pruski (Warmia i Mazury teraz), jaćwieski (Jaćwingowie – Suwalszczyzna teraz).

    II. grupa wschodnia

- jezyk litewski

- język łotewski

I. I. grupa zachodnia

- polski


- kaszubski

- czeski


- słowacki

- górno i dolnołużycki (Budziszyn (Baucen), Hociebun (Cottbuz))

- połabski \

- pomorski  –  języki martwe

- słowiński /

   II. grupa południowa

- starocerkiewnosłowiański (II p. IX w. najstarszy ze słowiańskich języków liturgicznych; teraz cerkiewnosłowiański – język liturgiczny w prawosławiu)

- bułgarski

- serbski

- chorwacki

- macedoński

- słoweński

- banacki (okręg Banat w Rumunii)

   III. grupa wschodnia

- rosyjski

- ukraiński

- białoruski

- rusiński (Wojewodin, Chorwacja – wywodzi się dialekt Łemków)

J. teksty hetyckie

K. tocharowe – wschodnia część Chin

- tocharski A \

            wyginęły około VIII w. n.e.

- tocharski B / 

* rodzina języków semito – semickich (od imion z Biblii) – babiloński, fenicki, syryjski, hebrajski, aramejski, egipski, arabski …); Chrystus – po aramejsku, Koran – arabski, księgi Starego Testamentu – hebrajski.

* rodzina sino – tybetańska

- chiński (Ellcomplex)

- tajski

- dajski


- języki koreańskie

* rodzina uralska (lapońskie, samojeckie)

- fiński

- węgierski

Języki izolowane – Baskijski

- Ajnu (wyspa Hokaido)

- celtycki 

c.d. brak – nie mam notatek, ost. zajęcia miałam od Agi i nie wiem czy się rozczytałam, dobrze byłoby załatwić.




Szukasz gotowej pracy ?

To pewna droga do poważnych kłopotów.

Plagiat jest przestępstwem !

Nie ryzykuj ! Nie warto !



Powierz swoje sprawy profesjonalistom.




Pobieranie 190.59 Kb.

Share with your friends:
1   2




©operacji.org 2020
wyślij wiadomość

    Strona główna