Informacja


Ochrona praw rodziny, dziecka i osób niepełnosprawnych



Pobieranie 2.74 Mb.
Strona21/45
Data28.10.2017
Rozmiar2.74 Mb.
1   ...   17   18   19   20   21   22   23   24   ...   45

15. Ochrona praw rodziny, dziecka i osób niepełnosprawnych

A. Zaliczka alimentacyjna


1.  Nieprecyzyjne pojęcie „bezskuteczności egzekucji”

Do Rzecznika wpłynęło wiele skarg dotyczących interpretacji art. 2 pkt 1 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. Nieprecyzyjne sformułowanie tego przepisu jest przyczyną wydawania przez organy orzekające, w tym organy odwoławcze, odmiennych decyzji w sprawach zaliczki alimentacyjnej. Przepis ten stanowi, że ilekroć w ustawie jest mowa o bezskuteczności egzekucji - oznacza to egzekucję, w wyniku której nie wyegzekwowano należności z tytułu świadczeń alimentacyjnych za okres trzech ostatnich miesięcy. Część skarg dotyczy spraw sądowych, w których powoływana jest interpretacja zamieszczona na stronie internetowej Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej. Zgodnie z tą interpretacją, egzekucja jest bezskuteczna w sytuacji, gdy komornik nie wyegzekwuje od dłużnika alimentacyjnego całości należności z tytułu świadczeń alimentacyjnych. Część komorników, jak również organy orzekające, w tym organy odwoławcze wydające decyzje w sprawie zaliczki alimentacyjnej, interpretują ten przepis odmiennie. Przyjmują, że jeśli komornik sądowy w okresie ostatnich trzech miesięcy wyegzekwował część alimentów, to egzekucja świadczeń alimentacyjnych nie jest bezskuteczna. Przyjęcie interpretacji odmiennej niż zastosowana przez Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej może uniemożliwić znacznej grupie dzieci uzyskanie uprawnienia do zaliczki w sytuacji, gdy inne, już uprawnione dzieci, w tej samej sytuacji korzystają z niej. Rzecznik zwrócił się do Ministra Pracy i Polityki Społecznej586 o zainicjowanie prac legislacyjnych w celu precyzyjnego sformułowania obowiązującego przepisu.

Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Pracy i Polityki Społecznej poinformowała587, że definicja bezskutecznej egzekucji jest precyzyjna, zrozumiała i nie powinna budzić wątpliwości. Mając jednak na uwadze istniejące wśród części realizatorów ustawy kłopoty z prawidłowym rozumieniem tej definicji, Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej podejmie działania zmierzające do jej doprecyzowania podczas prac nad obywatelskim projektem ustawy o funduszu alimentacyjnym.

2.  Trudności we współpracy polskiego konsula z Federalnym Urzędem Administracyjnym w Niemczech

Do Rzecznika napłynęły informacje o stanowisku Federalnego Urzędu Administracyjnego w Niemczech dotyczącym interpretacji Konwencji o dochodzeniu roszczeń alimentacyjnych za granicą, sporządzonej w Nowym Jorku. Niemiecki FUA z niechęcią udziela konsulowi szczegółowych odpowiedzi na pytania związane z egzekucją alimentów na rzecz obywateli polskich, powołując się na brak odpowiednich regulacji w Konwencji Nowojorskiej, uznając jednocześnie, że podstaw do udzielania informacji nie daje także Konwencja Wiedeńska o stosunkach konsularnych. Federalny Urząd Administracyjny może nawet uznać wydanie konsulowi pełnomocnictwa przez obywatelkę polską za wystarczające do zaprzestania podejmowania dalszych czynności w sprawie alimentacyjnej, a realizację obowiązku alimentacyjnego będzie musiał podjąć Konsulat. W tej sytuacji konsul zostaje pozbawiony możliwości sprawowania części swoich funkcji określonych zarówno w Konwencji Wiedeńskiej, jak i w ustawie o funkcjach konsulów RP.

Rzecznik zwrócił się do Ministra Spraw Zagranicznych588 z prośbą o zbadanie sprawy pod kątem poprawności stosowanej przez niemiecki Federalny Urząd Administracyjny interpretacji Konwencji Nowojorskiej i Wiedeńskiej.

Sekretarz Stanu w Ministerstwie Spraw Zagranicznych poinformował589, że tryb dochodzenia roszczeń alimentacyjnych przewidziany w Konwencji Nowojorskiej ma charakter subsydiarny do miejscowych (w tym przypadku niemieckich) przepisów dotyczących egzekucji alimentów. Na Federalnym Urzędzie Administracyjnym spoczywa wówczas obowiązek dokonania takich ustaleń jak: miejsce pobytu zobowiązanego (gdy kwestia jego pobytu na terenie Niemiec nie budzi wątpliwości), doręczenie mu dokumentów sądowych będących podstawą realizacji świadczenia, zobowiązanie płatnika do powiadamiania o każdorazowej zmianie zamieszkania, stanu rodzinnego i sytuacji finansowej, a także czuwanie nad prawidłową realizacją obowiązku alimentacyjnego poprzez kontrolę terminowości wpłat.

W sprawach mających dużą szansę uzyskania świadczenia od zobowiązanego, uprawnieni zwykle nie korzystają z drogi konwencyjnej, wykorzystując jedynie informacje udzielone przez konsulat, wynajmując miejscowego prawnika lub prowadząc sprawę samodzielnie z Polski. W trybie Konwencji Nowojorskiej do Federalnego Urzędu Administracyjnego trafiają sprawy najtrudniejsze.

Federalny Urząd Administracyjny jest zobligowany do współpracy z konsulem RP w przypadku interwencji konsula na rzecz obywateli polskich w sprawach alimentacyjnych toczących się na podstawie Konwencji nowojorskiej. Opisane w wystąpieniu Rzecznika działania wobec konsula RP stanowią naruszenie art. 5 Konwencji Wiedeńskiej.

Sekretarz Stanu w MSZ zapewnił, że wystąpi za pośrednictwem Ambasady RP w Berlinie do właściwych władz niemieckich z wnioskiem o zajęcie stanowiska w przedmiotowej sprawie.

3.  Brak uprawnienia do otrzymania zaliczki alimentacyjnej przez osobę uczącą się, która uzyskała wyrok sądu orzekający alimenty po osiągnięciu pełnoletności

Rzecznik skierował wniosek590 do Trybunału Konstytucyjnego o stwierdzenie niezgodności art. 2 pkt 5 lit. c ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej w związku z art. 3 pkt 13 ustawy o świadczeniach rodzinnych z art. 32 w związku z art. 2 Konstytucji.

Zaskarżony przepis stanowi, że przez osobę uprawnioną do zaliczki alimentacyjnej należy rozumieć osobę uprawnioną do świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego, którego egzekucja jest bezskuteczna, jeżeli jest osobą uczącą się w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych. W myśl art. 3 pkt 13 ustawy o świadczeniach rodzinnych pojęcie „osoby uczącej się” oznacza osobę pełnoletnią uczącą się, niepozostającą na utrzymaniu rodziców w związku z ich śmiercią lub z zasądzeniem od rodziców na jej rzecz alimentów, jeżeli wyrok sądu orzekający alimenty został wydany przed osiągnięciem pełnoletności przez osobę uczącą się.

W konsekwencji za osobę uczącą się nie może być uznana osoba pełnoletnia, która w dalszym ciągu uczy się i nie pozostaje na utrzymaniu rodziców w związku z zasądzeniem na jej rzecz alimentów od rodziców, jeżeli wyrok orzekający alimenty został wydany po osiągnięciu przez nią pełnoletności. Osoba ta, w myśl obowiązujących przepisów, nie będzie uprawniona do zaliczki alimentacyjnej. W skargach do Rzecznika pojawia się zarzut, że przyjęte rozwiązanie jest niezgodne z konstytucyjną zasadą równości wobec prawa.

Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Pracy i Polityki Społecznej591 przedstawiła stanowisko, iż wymóg zasądzenia alimentów przed osiągnięciem pełnoletności przez osobę uczącą się wydaje się zbędny.

W listopadzie 2005 r. przygotowana została odpowiednia nowelizacja przepisów, aby wyeliminować sytuację, w której osoba mająca zasądzone alimenty nie otrzyma zaliczki alimentacyjnej tylko z tego powodu, że alimenty zostały zasądzone po osiągnięciu przez nią pełnoletności. Postanowiono jednak wstrzymać prace nad zmianą ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, wobec trwających od końca 2005 r. prac nad poselską inicjatywą przywrócenia funduszu alimentacyjnego i uregulować tę kwestię w nowej ustawie.

Definicja „osoby uczącej się” zostanie zmieniona w toku prac nad nowelizacją ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przygotowano projekt nowelizacji tej ustawy, który wkrótce zostanie przekazany pod obrady rządu, a następnie Sejmu RP.

4.  Utrata prawa do zaliczki alimentacyjnej w przypadku przewlekłości postępowania sądowego o rozwód lub separację, niezawinionej przez stronę postępowania

Przepis art. 29 ust. 1 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej stanowi, że osoba uprawniona do świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego, którego egzekucja jest bezskuteczna, wychowywana przez osobę pozostającą w związku małżeńskim, nabywa prawo do zaliczki, przez okres jednego roku, jeżeli osoba pozostająca w związku małżeńskim złożyła do sądu pozew o rozwód albo separację i spełnione są pozostałe warunki określone w ustawie. Omawiany przepis miał na celu zapewnienie możliwości otrzymywania zaliczki alimentacyjnej w przypadku przewlekłości postępowania sądowego o rozwód albo separację. Ograniczenie czasowe wynikające z art. 29 zapobiega nieuzasadnionemu przedłużaniu przez strony postępowań sądowych w sprawach o rozwód i separację, jednak nie uwzględnia przedłużających się postępowań niezawinionych przez strony.

Rzecznik stwierdził w wystąpieniu592 do Ministra Pracy i Polityki Społecznej, że pozbawienie zaliczki alimentacyjnej, w sytuacji gdy przewlekłość postępowania sądowego w tych sprawach nie została zawiniona przez stronę, jest nieuprawnione.

Minister Pracy i Polityki Społecznej poinformował593, że w przypadku przewlekłości postępowania stronie przysługuje, na podstawie ustawy o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez uzasadnionej zwłoki, prawo wniesienia skargi o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki. Ponadto strona, której skargę uwzględniono, może w odrębnym postępowaniu dochodzić naprawienia szkody wynikłej ze stwierdzonej przewlekłości od Skarbu Państwa.

W sytuacji utraty prawa do zaliczki nadal mają zastosowanie przepisy ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych, według których komornik informuje organ właściwy dłużnika o bezskuteczności egzekucji oraz jej przyczynach, aby organ ten podjął wszelkie czynności zmierzające do usprawnienia egzekucji alimentów bezpośrednio od zobowiązanego.

Wobec wznowienia w Sejmie prac nad obywatelskim projektem ustawy o funduszu alimentacyjnym594 poruszona przez Rzecznika kwestia zostanie przedłożona do dyskusji w czasie obrad Podkomisji nadzwyczajnej do rozpatrzenia tego projektu.



5.  Brak możliwości otrzymania wsparcia finansowego na rzecz dzieci wychowywanych przez samotnych rodziców, w sytuacji oddalenia przez sąd powództwa o alimenty

Orzeczenie sądu o oddaleniu powództwa o alimenty na rzecz dziecka skutkuje wyłączeniem samotnego rodzica z grona uprawnionych do ubiegania się o zaliczkę alimentacyjną. W sytuacji, gdy nie ma faktycznej możliwości zasądzenia na rzecz dziecka alimentów, istnieje możliwość ubiegania się o przyznanie dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka. Uprawnionym do tego dodatku jest samotny rodzic, któremu nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od drugiego z rodziców dziecka, ponieważ drugi z rodziców dziecka nie żyje lub ojciec dziecka jest nieznany.

W świetle powyższego oddalenie przez sąd powództwa o alimenty na rzecz dziecka od drugiego z rodziców pozbawia wspomnianą grupę dzieci prawa do ubiegania się o pomoc ze strony państwa. Trudno jest znaleźć racjonalne uzasadnienie dla przyjętych przez ustawodawcę rozwiązań, gdyż grupa dzieci pozbawionych opieki jednego z rodziców powinna mieć pewność, że Państwo w sposób szczególny będzie je chronić i wspierać. Przedstawione rozwiązania naruszają podstawowe prawa rodziny i dzieci oraz zasady równości i sprawiedliwości społecznej.

Rzecznik zwrócił się do Ministra Pracy i Polityki Społecznej595 z prośbą o pilne podjęcie działań zmierzających do usunięcia nierówności.

Minister Pracy i Polityki Społecznej poinformowała596, że rząd przygotował, przyjęty już przez Komitet Rady Ministrów, projekt nowelizacji ustawy o świadczeniach rodzinnych, który wprowadza przepis przyznający uprawnienie do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka także w przypadku oddalenia przez sąd powództwa o zasądzenie alimentów.

***


Ponadto Rzecznik wniósł 3 skargi do Wojewódzkich Sądów Administracyjnych oraz przystąpił do 4 postępowań przed Wojewódzkimi Sądami Administracyjnymi w sprawach indywidualnych dotyczących odmowy przyznania zaliczki alimentacyjnej dla dzieci.

B. Zasiłki rodzinne


Do Rzecznika kierowane były skargi przez osoby, które ubiegając się o zasiłek rodzinny i dodatki na rzecz dziecka, przewidziane w ustawie o świadczeniach rodzinnych, nie mogły ich uzyskać, ponieważ drugi rodzic nie złożył w urzędzie skarbowym rocznego zeznania podatkowego. Wzór zaświadczenia o wysokości dochodów uzyskanych przez członków rodziny w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy (załącznik niezbędny przy składaniu wniosku o świadczenia rodzinne) jest bowiem zredagowany w ten sposób, że nie daje możliwości wydania w takich sytuacjach przez organ podatkowy zaświadczenia o uzyskanych dochodach.

Rzecznik zwrócił się do Ministra Pracy i Polityki Społecznej597 o zajęcie stanowiska w tej sprawie, a w szczególności o poinformowanie, czy w sytuacji, w której jeden z rodziców nie złożył zeznania podatkowego, osoba uprawniona powinna być w każdym przypadku pozbawiona prawa do zasiłku rodzinnego.


C. Przeprowadzanie badań DNA


Do Rzecznika w dalszym ciągu napływały liczne skargi na badania DNA przeprowadzane, zdaniem skarżących, nierzetelnie i bez jasnych kryteriów wiarygodności.

Rzecznik, kontynuując problematykę braku regulacji procedury przeprowadzania badań DNA dla celów postępowań sądowych związanych z ustaleniem pochodzenia dziecka, zwrócił się do Ministra Sprawiedliwości598 o jak najszybsze podjęcie działań, które umożliwią ochronę praw dzieci.

Sekretarz Stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości poinformowała599, że pierwsze spotkanie robocze przedstawicieli Ministerstwa Sprawiedliwości i Ministerstwa Zdrowia w sprawie wypracowania propozycji uregulowania zasad przeprowadzania badań DNA odbyło się w dniu 5 czerwca 2006 r.

Kwestie związane z uporządkowaniem regulacji dotyczących opinii sporządzanych przez biegłych sądowych, a także instytucje naukowe lub specjalistyczne, są przedmiotem przygotowanego w Ministerstwie Sprawiedliwości projektu ustawy o osobach fizycznych oraz instytucjach naukowych lub specjalistycznych, uprawnionych do sporządzania i wydawania opinii w postępowaniach prowadzonych na podstawie ustawy.

Projekt przewiduje prowadzenie przez Ministra Sprawiedliwości ogólnopolskiego wykazu instytucji naukowych i specjalistycznych, które będą uprawnione do sporządzania i wydawania opinii. Wnioski o wpis będą opiniowane przez Komisję Kwalifikacyjną, w skład której wejdą przedstawiciele poszczególnych resortów. Komisja ma badać, czy instytucja naukowa lub specjalistyczna spełnia określone warunki organizacyjne i techniczne, odpowiednie zaplecze laboratoryjno-badawcze itp.

Do uregulowania pozostała kwestia wykorzystania badań DNA jako źródła dowodowego w postępowaniu cywilnym.

Następnie Ministerstwo Sprawiedliwości poinformowało Rzecznika600, iż w prawie Unii Europejskiej brak jest regulacji wymagających od państw członkowskich podjęcia określonych środków w zakresie przeprowadzania dowodu z DNA w przepisach prawa krajowego. Z dokumentów prawnych Rady Europy do problematyki przeprowadzania dowodu z badań DNA odnosi się bezpośrednio Rekomendacja Komitetu Ministrów Nr R (92) 1 w sprawie stosowania analizy kwasu dezoksyrybonukleinowego (DNA).

Na gruncie prawa polskiego istnieje brak regulacji szczególnych odnoszących się do przeprowadzania analizy DNA, w tym na potrzeby wymiaru sprawiedliwości. Wątpliwości co do zgodności polskiego prawa ze wspomnianą Rekomendacją budzić może wyłącznie brak wystarczająco precyzyjnych regulacji określających wymogi techniczno-jakościowe dla laboratoriów przeprowadzających analizy DNA dla potrzeb wymiaru sprawiedliwości. Sygnalizowane przez Rzecznika wątpliwości co do rzetelności przeprowadzania badań DNA, odnoszą się nie tyle do procesowej strony zagadnienia, lecz obranych przez konkretny instytut badawczy reguł postępowania podczas przeprowadzania badania. Problematyka standardów prowadzenia badań DNA oraz kwestia postępowania z materiałem pobranym do badania, mają charakter techniczny, tym samym sytuują się poza obszarem regulacji kodeksowej. Ewentualne zmiany w Kodeksie postępowania cywilnego sprowadzałyby się jedynie do wprowadzenia wyraźnego przepisu, wedle którego sąd może dopuścić dowód z badań DNA.


D. Uznanie dziecka po jego śmierci


Rzecznik zgłosił601 udział w postępowaniu w sprawie skargi konstytucyjnej Mariusza K. dotyczącej uznania dziecka po jego śmierci602 i przestawił następujące stanowisko: art. 76 ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy jest niezgodny z art. 47 (ochrona życia prywatnego i rodzinnego) w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Zaskarżony przepis stanowi, że uznanie dziecka nie może nastąpić po jego śmierci, chyba że pozostawiło ono zstępnych.

Mariuszowi K. i Magdalenie S., pozostającym w związku nieformalnym, urodziło się martwe dziecko, córka Marianna. Kilka miesięcy później rodzice dziecka zawarli związek małżeński. Oboje rodzice chcieli, aby w aktach stanu cywilnego został odnotowany fakt urodzenia dziecka zgodnie z rzeczywistym stanem rzeczy. Jednak Urząd Stanu Cywilnego dokonał wpisu danych ojca na podstawie art. 42 ust. 2 ustawy – Prawo o aktach stanu cywilnego. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli nie nastąpiło uznanie dziecka lub sądowe ustalenie ojcostwa, do akt urodzenia dziecka wpisuje się jako imię ojca – imię wskazane przez przedstawiciela ustawowego dziecka, a w braku takiego wskazania – jedno z imion zwykle w kraju używanych oraz jako nazwisko ojca i jego nazwisko rodowe – nazwisko matki, z odpowiednią adnotacją w rubryce „Uwagi.” Sprawa oczekuje na rozpoznanie przez Trybunał Konstytucyjny.


E. Procedura wydawania dowodu osobistego osobom małoletnim


Do Rzecznika zwrócił się rodzic, który apeluje o zmianę przepisów dotyczących wydawania dowodów osobistych osobom małoletnim. Po wstąpieniu Polski do Unii Europejskiej obywatele polscy mogą wyjeżdżać do państw Unii na podstawie paszportu lub dowodu osobistego. W przypadku ubiegania się o paszport dla osoby małoletniej, wymagana jest zgoda obojga rodziców lub opiekunów prawnych, chyba że z orzeczenia sądu wynika, że prawo decydowania w tej sprawie jednemu z rodziców nie przysługuje. Wobec braku zgodności stanowisk rodziców lub niemożności uzyskania zgody, zastępuje ją orzeczenie sądu opiekuńczego. Natomiast przy składaniu wniosku o dowód osobisty wymagana jest zgoda tylko jednego z rodziców, co może prowadzić do nadużycia władzy rodzicielskiej przez rodzica występującego o wydanie dowodu osobistego małoletniemu przy sprzeciwie lub nawet bez wiedzy drugiego z nich. W rezultacie dziecko może legalnie wyjechać z kraju wbrew woli matki lub ojca. Jest to sprzeczne z obowiązkiem ponoszenia wspólnej odpowiedzialności obojga rodziców za dziecko. Rzecznik zwrócił się do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji603 o zajęcie stanowiska w tej sprawie, a w przypadku podzielenia powyższych wątpliwości, o podjęcie działań legislacyjnych skutecznie chroniących zarówno interes dzieci, jak i rodziców.

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji poinformował604, że dowód osobisty miał być w założeniu dokumentem stosowanym w obiegu wewnętrznym. Sytuacja zmieniła się wraz z wejściem Polski do Unii Europejskiej i stworzeniem możliwości przekraczania granic wewnątrz Unii również z dowodem osobistym. Mimo tego wydaje się, że interesy rodziny są zabezpieczone, w przypadku wystąpienia nieprawidłowości, poprzez współdziałanie na terenie Unii Europejskiej różnych organów (np. ścigania). MSWiA dostrzega konieczność korelacji przepisów dopuszczających do obrotu prawnego za granicą różne dokumenty, aczkolwiek niepodważalną pozostanie zasada rozstrzygania w kwestiach spornych przez sąd.


F. Przeciwdziałanie zjawisku wykorzystywania dzieci do żebrania


Skłanianie do żebrania małoletniego, a także osoby bezradnej albo pozostającej w stosunku zależności lub oddanej pod opiekę osoby, która ją wykorzystuje, stanowi wykroczenie określone w art. 104 Kodeksu wykroczeń. Mimo wielu podjętych prób problem systemowego przeciwdziałania zjawisku wykorzystywania dzieci do żebractwa nadal wydaje się nierozwiązany. W kolejnym wystąpieniu w tej sprawie605 Rzecznik zwrócił się do Komendanta Głównego Policji606 z prośbą o poinformowanie o obecnym stanie przygotowania Policji do reakcji na to zjawisko oraz o procedurach wykorzystywanych do ochrony żebrzących dzieci, a także innych bezradnych osób, zarówno tych, którzy nie są obywatelami polskimi, jak i obywateli polskich.

Pierwszy Zastępca Komendanta Głównego Policji poinformował607, że w 2002 r. w Komendzie Głównej Policji opracowano „Procedury postępowania Policji wobec osób bezdomnych i żebrzących.” Procedury zostały przekazane do wszystkich komend wojewódzkich (Stołecznej) Policji. Na szczeblu KWP/KSP i KPP/KMP wyznaczono koordynatorów odpowiedzialnych za realizację przedsięwzięć dotyczących bezdomności i żebractwa. Koordynatorzy zostali zobowiązani do inicjowania i koordynowania działań wynikających z realizacji przedmiotowych procedur, rozpoznania zjawiska bezdomności i żebractwa na terenie działania poszczególnych jednostek, opracowywania map grupowania się osób bezdomnych oraz miejsc, w których nasilony jest proceder żebractwa, opracowania banku danych o instytucjach pomocowych i podejmowania z nimi aktywnej współpracy oraz ustalania ilości miejsc w noclegowniach. Każdego roku przekazywane są do jednostek terenowych KGP zalecenia dotyczące podejmowania interwencji wobec osób żebrzących, bezdomnych, potrzebujących pomocy szczególnie w okresie jesienno-zimowym. Z danych uzyskanych z komend wojewódzkich Policji wynika, że w 2005 r. ujawniono ogółem 264 osoby żebrzące, w tym 181 małoletnich. Każdorazowo w przypadku stwierdzenia praktyki żebraczej podejmowanej przez cudzoziemca wdrażano procedury wydaleniowe.

W zakresie realizacji zadań na rzecz osób żebrzących, bezdomnych i innych wymagających opieki i pomocy, Policja ściśle współpracuje z instytucjami państwowymi, organizacjami samorządowymi i pozarządowymi.

G. Naruszenia praw dziecka w placówkach opiekuńczo-wychowawczych


Informacje przekazywane przez media o sytuacji w domu dziecka oraz pogotowiu opiekuńczym w Łodzi wskazują na zaniedbania w przygotowaniu placówek na terenie Łodzi do standardów dotyczących dopuszczalnej liczby wychowanków w placówce opiekuńczo-wychowawczej. Zagęszczenie w placówkach nie tylko narusza prawo dziecka do godziwych warunków bytowych, ale także zagraża zdrowiu i bezpieczeństwu dzieci. Materiały zebrane w tej sprawie wskazują, że wcześniejsze interwencje urzędników nadzoru nie dały rezultatu. Rzecznik wystąpił do Wojewody Ł. i Prezydenta Miasta Ł.608 z prośbą o podjęcie bezzwłocznych działań w celu eliminacji wieloletnich zaniedbań oraz o współpracę.

Wicewojewoda Ł. poinformował609, że przedstawione w mediach informacje są znane organowi nadzoru pedagogicznego. W wyniku przeprowadzonych czynności kontrolnych stwierdzano niejednokrotnie, iż realizacja etapowych planów dochodzenia do standardów usług opiekuńczo-wychowawczych przebiega niezgodnie z założonymi terminami. Jako główny powód opóźnień Miasto Ł. wskazywało brak środków finansowych, jednak zdaniem Wojewody, Miasto nie wykorzystało wszystkich możliwości w zakresie poszukiwania źródeł finansowania.

Szansą na rozwiązanie sytuacji w domu dziecka dla małych dzieci jest planowane oddanie w 2006 r. kolejnej filii placówki dla 30 wychowanków. Władze Ł. wielokrotnie prowadziły akcje propagujące rodzicielstwo zastępcze, które jednak nie wywołały takiego zainteresowania wśród mieszkańców, aby mogły skutkować opuszczeniem placówek przez dzieci z uregulowaną sytuacją prawną. Trudna sytuacja w pogotowiu opiekuńczym wynika z kłopotów wychowawczych, jakie sprawiają umieszczone tam dzieci. Sytuacja w placówce nie ulega zauważalnej poprawie, mimo wydawanych dyrektorowi pogotowia zaleceń pokontrolnych. W trosce o bezpieczeństwo wychowanków umieszczonych w pogotowiu, pracownicy nadzoru zostali zobowiązani do przeprowadzania doraźnych kontroli, zaś Wojewoda zwrócił uwagę Prezydentowi Miasta na konieczność podjęcia decyzji, których efektem byłaby inna organizacja pracy kadry pedagogicznej.

Wojewoda zapewnił, że będzie wspierał inicjatywy w zakresie utworzenia placówki interwencyjnej dla młodzieży, wobec której winny być podejmowane działania o charakterze resocjalizacyjnym.

Tymczasem Prezydent Miasta Ł. poinformował610, że działania w zakresie standaryzacji placówek opiekuńczo-wychowawczych miasto realizuje bez jakiegokolwiek wsparcia finansowego przez rząd, mimo wystąpień kierowanych do Ministra Finansów. Zarówno środki własne, jak i te pozyskane z budżetu wojewódzkiego nie wystarczają, aby do końca 2006 r. osiągnąć wymagany standard usług w tych placówkach.

Utrudnienia spowodowane są również konsekwencjami wejścia w życie rozporządzeń Ministra Edukacji Narodowej i Sportu, ponieważ w pogotowiu opiekuńczym przebywają nie tylko dzieci, które znalazły się w nim z powodu trudnej sytuacji rodzinnej, ale także nieletni, wobec których toczy się lub zostało już zakończone postępowanie w związku z demoralizacją lub niedostosowaniem społecznym. Prezydent Miasta Ł. skierował pismo do Ministra Pracy i Polityki Społecznej z prośbą o jak najszybsze podjęcie działań w zakresie prawa regulującego system opieki nad dzieckiem.

Zdaniem Rzecznika duże możliwości rozwoju systemu opieki nad dzieckiem stwarza realizacja „Krajowego Programu Zapobiegania Niedostosowaniu Społecznemu i Przestępczości wśród Dzieci i Młodzieży.” Jeden z jego modułów zaleca stosowanie środków alternatywnych, na które składają się system kurateli, samorządowe placówki profilaktyczno-wychowawcze, praca profilaktyczno-wychowawcza służb socjalnych oraz innych podmiotów publicznych i niepublicznych. Uzupełnieniem Programu jest ogłoszony przez Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej w maju 2006 r. Konkurs Wspierania Jednostek Samorządu Terytorialnego w Budowaniu Lokalnego Systemu Opieki Nad Dzieckiem i Rodziną, który może finansowo wesprzeć jednostki samorządu terytorialnego w budowaniu lokalnych systemów. Rzecznik zwrócił się611 do Prezydenta Miasta Ł. z prośbą o przekazanie informacji na temat możliwości rozwoju łódzkiego systemu pomocy dziecku i rodzinie.

Prezydent Miasta Ł. poinformował612, że zgodnie z art. 19 ustawy o pomocy społecznej, powiat jest zobowiązany do opracowania i realizacji strategii rozwiązywania problemów społecznych. Zgodnie z ustawową dyspozycją, Rada Miejska w Ł. podjęła uchwałę613 o przyjęciu „Strategii rozwiązywania problemów społecznych w mieście Ł.”. Dokument ten uwzględnia szereg zadań przewidzianych do realizacji na lata 2005-2010 dotyczących m.in. pomocy dziecku i rodzinie. W tym zakresie jako priorytety przyjęto: podejmowanie działań z zakresu profilaktyki oraz opieki nad dzieckiem i rodziną wobec środowisk dysfunkcyjnych; promowanie i rozwój rodzinnych form opieki zastępczej, a także dokonywanie przekształceń placówek opiekuńczo-wychowawczych w celu osiągnięcia obowiązujących standardów opieki i wychowania; pomoc i wsparcie dla rodzin naturalnych w przywróceniu zdolności do prawidłowego pełnienia funkcji rodzicielskich. Na tej podstawie tworzony jest łódzki system profilaktyki i opieki nad dzieckiem i rodziną. Zakończenie prac w tym zakresie miało nastąpić w drugim półroczu 2006 r. Program będzie obejmował system zintegrowanych działań zapobiegających zagrożeniom prawidłowego rozwoju dziecka i jego rodziny oraz system działań na rzecz rodziny i dziecka znajdujących się w sytuacji kryzysowej.

Jednocześnie Prezydent Miasta Ł. poinformował, że w jego opinii jedynie wprowadzenie międzyresortowych rozwiązań będzie podstawą spójnego systemu pomocy dziecku i rodzinie.

H. „Bunt” w schronisku dla nieletnich


Po zapoznaniu się z przekazami medialnymi o zdarzeniach, jakie miały miejsce w schronisku dla nieletnich w Ś. w nocy z 17 na 18 lutego 2006 r., Rzecznik podjął z własnej inicjatywy czynności w tej sprawie. Dokonane ustalenia wskazują na trzy główne przyczyny „buntu”: reakcja na udaremnienie ucieczki, brak nadzoru i opieki nad wychowankami w okresie przed ciszą nocną oraz nieregulaminowe traktowanie wychowanków.

Rzecznik stwierdził, że konieczne jest pilne przeprowadzenie ogólnopolskiej lustracji dotyczącej procedury umieszczania nieletnich w schroniskach i przedłużania ich pobytu. Niezbędne wydaje się także przeprowadzenie analizy dokonanych w ostatnim roku ucieczek ze schronisk i zakładów poprawczych, z uwzględnieniem kwestii nadzoru nad wychowankami w godzinach wieczornych.

Rzecznik zwrócił się do Ministra Sprawiedliwości614 o podjęcie działań zmierzających do usunięcia wskazanych naruszeń praw nieletnich.

Sekretarz Stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości poinformował615, że Departament Wykonania Orzeczeń i Probacji Ministerstwa Sprawiedliwości wystąpił do Prezesa Sądu Okręgowego w Ś. o objęcie schroniska szczególnym nadzorem oraz do Prokuratora Okręgowego w Ś. o prowadzenie postępowania wobec nieletnich pod nadzorem służbowym.

Na obecnym etapie postępowania wyjaśniającego brak przesłanek do przyjęcia, że zdarzenie, do którego doszło, było wynikiem nieprawidłowości w funkcjonowaniu schroniska. Okoliczności wskazują na zaistnienie zorganizowanej przez nieletnich akcji, której oznak nie dało się z odpowiednim wyprzedzeniem dostrzec lub przewidzieć. Ministerstwo podjęło w ramach nadzoru działania mające usprawnić funkcjonowanie placówki w Ś. W wyniku tych działań opracowano program naprawczy w zakresie przeciwdziałania ucieczkom. Obecnie jest on w toku wdrażania.

Dla wszystkich schronisk dla nieletnich opracowano dodatkowy harmonogram kontroli (planowanych na marzec-czerwiec 2006 r.) obejmujący stan przestrzegania praw i obowiązków nieletnich.


I. Ochrona praw osób niepełnosprawnych


1.  Zasiłek z tytułu sprawowania opieki nad dzieckiem

Do Rzecznika wpływają listy rodziców, którzy apelują o zmianę niekorzystnego dla dzieci niepełnosprawnych i ich rodziców rozwiązania zawartego w art. 32 oraz art. 33 ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa616, w którym ustanowiono ten sam 14-dniowy limit dni zasiłkowych z tytułu konieczności osobistego sprawowania opieki nad małżonkiem, rodzicami, teściami, dziadkami, wnukami i rodzeństwem jak i nad dziećmi powyżej 14 roku życia. Rzecznik zwrócił się617 do Pełnomocnika Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych – Sekretarza Stanu w Ministerstwie Pracy i Polityki Społecznej o przedstawienie stanowiska w tej sprawie.

Pełnomocnik Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych poinformował618, że istotą świadczeń z ubezpieczenia chorobowego, jakimi są zasiłki opiekuńcze, jest zapewnienie opieki, m.in. nad dzieckiem, z powodu okresowej choroby nie związanej z niepełnosprawnością. Pełnomocnik Rządu nie widzi obecnie możliwości przychylenia się do propozycji wprowadzenia w tej dziedzinie szczególnych uprawnień dla rodziców dzieci niepełnosprawnych. Zapewnił jednocześnie, że dyskusja nad tą kwestią znajdzie swoje miejsce w toczącej się debacie nad koncepcją docelowego systemu wspierania osób niepełnosprawnych.

2.  Zajęcia rewalidacyjno-wychowawcze dla dzieci i młodzieży upośledzonych w stopniu głębokim

Organizacja zajęć rewalidacyjno-wychowawczych dla dzieci i młodzieży upośledzonych umysłowo w stopniu głębokim uniemożliwia przeznaczenie na indywidualną pracę z dzieckiem czasu określonego w rozporządzeniu Ministra Edukacji Narodowej619 w sprawie zasad organizowania zajęć rewalidacyjno-wychowawczych dla dzieci i młodzieży upośledzonych umysłowo w stopniu głębokim, przede wszystkim zaś całość zajęć organizowanych na terenie placówek bywa realizowana w czasie krótszym, niż wynikałoby to z przepisów rozporządzenia. Dzieci nie mają przerw między zajęciami, nie są także objęte opieką zdrowotną na poziomie zbliżonym do określonego w rozporządzeniu Ministra Zdrowia620 w sprawie zakresu i organizacji profilaktycznej opieki zdrowotnej nad dziećmi i młodzieżą. Praktyka stosowana w szkołach i placówkach jest zróżnicowana. Do Rzecznika wpływają listy rodziców, którzy apelują o ujednolicenie formuły organizacyjnej zajęć rewalidacyjno-wychowawczych dla dzieci i młodzieży upośledzonych umysłowo w stopniu głębokim.

Rzecznik zwrócił się do Ministra Edukacji i Nauki621 z prośbą o zainicjowanie odpowiednich zmian w przepisach rozporządzenia, w przypadku podzielenia poglądu przedstawionego w wystąpieniu.

Minister Edukacji i Nauki poinformował622, że z przepisów rozporządzenia wynika, iż wymiar zajęć rewalidacyjno-wychowawczych jest uzależniony od możliwości psychofizycznych oraz specyficznych potrzeb rewalidacyjnych uczestników. Zajęcia te mogą być prowadzone w postaci zajęć indywidualnych (2 godziny dziennie) lub zajęć w grupie od 2 do 4 uczestników (4 godziny dziennie dla grupy). Oczekiwane przez rodziców przerwy w zajęciach na wzór przerw lekcyjnych, nie mogą być wyznaczane, gdyż ta grupa dzieci i młodzieży nie może być nawet na chwilę pozostawiona bez opieki. W przypadku wystąpienia nagłego zachorowania dziecka podczas zajęć w placówce, jest mu udzielana pomoc z zakresu opieki zdrowotnej, zgodnie z rozporządzeniem Ministra Zdrowia623 w sprawie zakresu i organizacji profilaktycznej opieki zdrowotnej nad dziećmi i młodzieżą. Ponadto Minister Edukacji Narodowej i Sportu wydał rozporządzenie624 w sprawie rodzajów i szczegółowych zasad działania placówek publicznych, warunków pobytu dzieci i młodzieży w tych placówkach oraz wysokości i zasad odpłatności wnoszonej przez rodziców za pobyt ich dzieci w tych placówkach, umożliwiające tworzenie przez jednostki samorządu terytorialnego publicznych ośrodków rewalidacyjno-wychowawczych.



3.  Świadczenia pielęgnacyjne

Zmiany w organizacji systemu rodzinnej opieki nad dzieckiem uwzględniają w coraz większym zakresie standardy ochrony praw dziecka. Polityka w tej sferze powinna być prowadzona z dużą rozwagą, gdyż ewentualne skutki społeczne działań niespójnych systemowo mogą dotkliwie uderzać w grupy najsłabsze. Takim działaniem było pozbawienie możliwości uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego przewidzianego w ustawie o świadczeniach rodzinnych przez rodzica zastępczego rezygnującego z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad przyjętym do rodziny, niepełnosprawnym dzieckiem.

Minister Pracy i Polityki Społecznej w odpowiedzi udzielonej Rzecznikowi625 obiecał, iż resort podejmie działania zmierzające do zrealizowania oczekiwań rodziców zastępczych. Rzecznik626 zwrócił się do Podsekretarza Stanu w Ministerstwie Pracy i Polityki Społecznej z prośbą o poinformowanie na temat ustaleń w tej materii i planowanych kierunkach zmian. Departament do Spraw Kobiet, Rodziny i Przeciwdziałania Dyskryminacji w Ministerstwie Pracy i Polityki Społecznej poinformował627, że w ramach prac legislacyjnych prowadzonych przez Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej nie jest przewidziana zmiana w zakresie postulowanym przez Rzecznika.

4.  Warsztaty terapii zajęciowej

Wykluczenie z uczestnictwa w terapii zajęciowej jest rozstrzygnięciem mającym doniosłe znaczenie z punktu widzenia praw jednostki, w tym też konstytucyjnych gwarancji pomocy dla osób niepełnosprawnych, w przysposobieniu do pracy oraz komunikacji społecznej. Niezbędne jest, zdaniem Rzecznika, wprowadzanie przepisów regulujących tryb podejmowania decyzji przez radę programową warsztatów terapii zajęciowej oraz ustalenie organu odwoławczego, który badałby decyzję rady pod względem merytorycznym. Regulamin organizacyjny warsztatu określony ramowo w rozporządzeniu MGPiPS628 w sprawie warsztatów terapii zajęciowej powinien zawierać zapis obligujący do umieszczania w regulaminie warsztatów terapii zajęciowej, informacji o trybie podejmowania decyzji w sprawie uczestnictwa w warsztatach, procedurze odwoławczej oraz konieczności zapoznawania z regulaminem uczestników warsztatów lub ich prawnych opiekunów. Rzecznik zwrócił się z prośbą do Ministra Pracy i Polityki Społecznej629 o zainicjowanie zmian w obowiązującym stanie prawnym w taki sposób, aby zapewnić procedurę gwarantującą przestrzeganie praw osób niepełnosprawnych – uczestników warsztatów terapii zajęciowej.

Sekretarz Stanu w Ministerstwie Pracy i Polityki Społecznej poinformował630, że nie widzi możliwości ustalenia organu, który badałby merytoryczną poprawność oceny uczestnika warsztatu dokonywanej przez radę programową. Odnośnie trybu podejmowania rozstrzygnięć przez radę programową poinformowano, że w Ministerstwie trwają prace nad koncepcją docelowego systemu wspierania osób niepełnosprawnych. Prace te mają się zakończyć opracowaniem projektu nowej ustawy o systemie wspierania osób niepełnosprawnych i przepisów wykonawczych. Będzie to okazją do dokonania zmian w przepisach regulujących funkcjonowanie warsztatów terapii zajęciowej.

W odpowiedzi stwierdzono również, że warsztaty terapii zajęciowej nie są jedynym instrumentem służącym pomocą osobom niepełnosprawnym w przysposobieniu do pracy, wobec czego wykluczenie z uczestnictwa w terapii zajęciowej nie wpływa bezpośrednio na realizację konstytucyjnych gwarancji w tym zakresie.

Z uwagi na fakt, że do Rzecznika nieustannie zgłaszane były sygnały o nieprawidłowym funkcjonowaniu warsztatów terapii zajęciowej, Rzecznik ponownie zwrócił się do Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej631 prosząc o informacje, czy Ministerstwo podjęło zapowiadane prace nad koncepcją docelowego systemu wspierania osób niepełnosprawnych.

J. Propagowanie pedofilii na stronach internetowych


W związku z treścią doniesień w mediach a także sygnalizowanym brakiem dostatecznej reakcji ze strony organów ścigania na zawiadomienie o przestępstwie propagowania treści pedofilskich na stronie internetowej „Mały Książę”, złożonym przez „Centrum Służby Rodzinie w Łodzi”, Rzecznik Praw Obywatelskich skierował wystąpienie632 do Prokuratury Krajowej o poinformowanie czy zostało w tej sprawie wszczęte postępowanie karne oraz czy podjęto działania zmierzające do zamknięcia tej strony. Dyrektor Biura Postępowania Przygotowawczego poinformował Rzecznika633, iż w tej sprawie toczy się w Prokuraturze Okręgowej w Warszawie śledztwo w kierunku czynów z art. 202 § 3 Kk (rozpowszechnianie treści pornograficznych z udziałem małoletniego poniżej lat 15 oraz art. 255 § 3 Kk (publiczne pochwalanie przestępstwa).

Rzecznik uzyskał kolejną informację z Prokuratury Okręgowej w Warszawie634, iż w wyniku przeprowadzonych czynności ustalono i zablokowano bądź usunięto z serwerów część stron internetowych propagujących pedofilię znajdujących się poza granicami Polski. Ponadto zostało skierowane wystąpienie do przedstawiciela Ambasady USA z prośbą o podanie numerów komputerów, które posłużyły do założenia i uaktualniania stron internetowych. Rozważane jest także wystąpienie z wnioskami o udzielenie międzynarodowej pomocy prawnej.






Pobieranie 2.74 Mb.

Share with your friends:
1   ...   17   18   19   20   21   22   23   24   ...   45




©operacji.org 2020
wyślij wiadomość

    Strona główna