Historia edukacji technicznej w polsce



Pobieranie 25.98 Kb.
Data25.10.2017
Rozmiar25.98 Kb.

HISTORIA EDUKACJI TECHNICZNEJ W POLSCE




I. Okres Oświecenia - połowa XVIII wieku


Propagatorami idei oświeceniowych w Europie byli między innymi J.J Rousseau i Pesstalozzi. Proponowali oni zmiany w szkolnictwie polegające na kształceniu u ucznia równolegle trzech sfer- intelektualnej, duchowej i manualnej.

Pesstalozzi mawiał: należy kształtować „mózg, rękę i serce”.

W Polsce na początku okresu oświecenia obserwuje się schyłek tzw. szkół niedzielnych i przyparafialnych prowadzonych głównie przez zakony jezuitów lub pijarów.

W szkołach tych kształcono typowych humanistów w dwóch sferach – intelektualnej i duchowej.


Idee oświeceniowe stopniowo przenikały również do Polski.

1737 – Stanisław Leszczyński założył dla Polaków Akademię Rycerską

w Laneville we Francji

1740 – powstało Collegium Nobillum założone przez Stanisława

Konarskiego

1765 - August Poniatowski ufundował Rycerską Szkołę w Warszawie

1773 – Sejm I rozbioru Polski uchwałą z dn. 14.10.1773 powołał

Komisję Edukacji Narodowej jako najwyższą władzę oświatową.

Komisja rozpoczynając swoją działalność zwróciła się do osób zainteresowanych losem polskiej oświaty o nadsyłanie projektów i uwag. Oto niektóre z propozycji:


  • Antoni Popławski – wychowanie publiczne kierowane przez państwo, trzy rodzaje szkół wynikające z celów, wielką wagę przywiązywał do podręczników szkolnych (1774)

  • Biliński Franciszek – oświata powinna być państwowa i powszechna (1775 –opublikował w formie 15 listów)

  • Adolf Kamiński – oświata powinna być użyteczna dla społeczeństwa (przedstawiciel zgromadzenia pijarów)

  • Adam Czartoryski (komendant Szkoły Rycerskiej) – ujednolicenie i upaństwowienie szkół

  • Ignacy Potocki – przywiązywał wagę do kształcenia praktycznego

  • Hugo Kołłątaj – pisał:..”szkolna edukacja poszła w pośmiewisko, trzeba było wyszedłszy na świat i odżałowawszy straconego czasu, ćwiczyć się na nowo wedle losu i powołania swego, aby przecie co umieć”.

II. Komisja Edukacji Narodowej wytyczyła trzy wielkie idee przewodnie dla polskiego szkolnictwa:

    • powszechność – dostępna dla wszystkich – upaństwowienie szkół

    • jednolitość – parafialna (podstawowa), publiczna (średnia)

i główna (wyższa)

    • praktyczność – wprowadzono nowy przedmiot – zalążek

późniejszego kształcenia technicznego – wiadomości

o naukach, kunsztach i rzemiosłach a następnie

historia nauk, umiejętności i sztuk
Komisja Edukacji Narodowej istniała 20 lat aż do 3 rozbioru Polski.
III. Edukacja Techniczna w szkołach pod zaborami


  1. Zabór pruski

Generalnie zniemczono nauczanie w szkołach przyjmując za punkt wyjścia programy niemieckie. Jednakże programy te zakładały między innymi nauczanie robót ręcznych dla dziewcząt, a np. w szkołach bydgoskich materiał z zakresu historii przewidywał studiowanie życiorysów wybitnych postaci także z zakresu nauk technicznych. Istniały także wyjątki – w Poznaniu – nauczyciel Wilhelm Goerting prowadził zajęcia o charakterze technicznym jako zajęcia pozalekcyjne, kilka razy w tygodniu.

  1. Zabór rosyjski

Po zmianie cara z Pawła na Aleksandra I, którego doradcą stał się Adam Czartoryski – car uznaje założenia KEN. Powstają nowe szkoły na poziomie wyższym przygotowujące kadry zawodowe tj. z inicjatywy Stanisława Potockiego Szkoła Górnicza w Kielcach (1818) i Szkoła Leśna w Warszawie(1818), Instytut Agronomiczny w Szkole Wiejskiej w Warszawie (1831-36), Instytut Nauczycielski w Łowiczu i Radzyminie(1854).

  1. Zabór austryjacki – odpadł od ziem polskich już w trakcie pierwszego rozbioru(1772) i nie zaznał idei KEN. Jednakże w 1809 roku część ziem wróciła do Księstwa Warszawskiego. Natomiast w pozostałych szkołach nasiliła się działalność pozaszkolna związana z edukacją techniczną, gdyż w Galicja cieszyła się największą swobodą polityczną.

Nie bez znaczenia dla dalszych losów polskiej edukacji były:

    • powstanie listopadowe – 1830 i powstanie styczniowe – 1863.

IV. Historia nauczania sloydu w Europie

Zasadniczy wpływ na zmianę z kształcenia humanistycznego na bardziej praktyczny wywarły społeczno-ekonomiczne następstwa:


  • rozwoju przemysłu w końcu XIX wieku, szczególnie w krajach europejskich i skandynawskich,

  • wzrostu bezrobocia w wyniku rozwoju przemysłu,

  • potrzeb przekwalifikowania bezrobotnych i wykwalifikowania młodzieży.

Dlaczego sloyd rozwinął się w krajach skandynawskich?

Dotychczasowe dobrze rozwinięte rękodzielnictwo w wyniku rozwoju maszyn zaczęło zanikać. Powstaje potrzeba kształcenia nowych kadr.

Na tym podłożu powstała idea wprowadzenia sloydu.



  • 1866 w Finlandii - pastor Uno Cygnaus – początkowo z pobudek filantropijnych organizował zajęcia sloydu dla bezrobotnej i bezdomnej młodzieży, które później wprowadzono obowiązkowo jako przedmiot nauczania do szkół fińskich.

  • 1870 władze Szwecji również wprowadziły sloyd jako zajęcia obowiązkowe w szkole dla chłopców. Początkowo sloydu uczyli rzemieślnicy, a później specjalnie przygotowani do tego nauczyciele.

  • 1882 w Szwecji – inżynier Otto Salomon (wykształcony w Finlandii) zakłada w Naas seminarium sloydu, które stało się ogniskiem popularyzacji pracy ręcznej w szkole. W seminarium tym kształcono nauczycieli różnych narodowości. Na zajęciach praktycznych wykorzystywano system przedmiotowy – wykonanie serii przedmiotów od początku do końca na zasadzie wiernej kopii.

  • ok. 1892 w Danii – Adolf Caas i A. Mikkelsen - w odróżnieniu od sloydu szwedzkiego opracowali osobne ćwiczenia w celu opanowania narzędzi i operacji a dopiero potem wykonywano serię przedmiotów przez odwzorowanie. Mikkelsen wprowadził do szkół narzędzia dostosowane do wieku i wzrostu ucznia.

Inne kraje europejskie, w tym także Polska, zmodyfikowały ideę sloydu na własne potrzeby np. wzbogacając ją o dalsze technologie.


V. Sloyd w Polsce na przełomie XIX i XX wieku




  • 1886 roku w Galicji w męskiej szkole wydziałowej w Sokalu dyrektor Józef Sidmiograj po powrocie ze Szwecji wprowadza zajęcia sloydu do swojej szkoły. Daje tym samym przykład innym nauczycielom.

Z czasem sloyd w polskich szkołach ulega modyfikacji poprzez

wprowadzenie snycerstwa, tokarstwa, modelowania w glinie

i rysunku technicznego.


  • 1889 rok nauczyciel lwowskiej szkoły Kazimierz Bruchnalski upowszechnia naukę zręczności w szkołach Galicji a także organizuje pierwsze 8-tygodniowe kursy dla nauczycieli. Utrzymuje kontakt z ośrodkami kształcenia sloydu w Europie oraz umożliwia taki kontakt utalentowanym nauczycielom.

  • 1890 w innych szkołach powstają nowe odmiany sloydu w których oprócz sloydu drzewnego i metalowego nauczano garncarstwa, introligatorstwa, koszykarstwa, kartoniarstwa, odlewnictwa gipsowego i tkactwa.

  • 1895 – uchwała Sejmu Galicyjskiego sloyd został wprowadzony do szkół jako przedmiot obowiązkowy.

  • 1901 – w Kongresówce nauczyciel Józef Przyłuski , który studiował w Naas po powrocie usiłuje wdrażać idee sloydu w szkołach warszawskich.

  • 1918 – Wyzwolone Państwo polskie dziedziczy różne systemy szkolne z różnym stopniem zaawansowania sloydu.

VI. Okres międzywojenny (1918-1939)

W tym okresie działa Władysław Przanowski , inżynier, absolwent Politechniki Lwowskiej, twórca polskiego systemu prac ręcznych w okresie międzywojennym.

Główne zasługi Władysława Przanowskiego to:



  • wprowadzenie do szkół prac ręcznych jako obowiązkowego przedmiotu,

  • 1923 - stworzenie Państwowego Instytutu Robót Ręcznych w Warszawie, w którym przygotowywano nauczycieli robót ręcznych

  • 1936 - redakcja metodycznego kwartalnika dla nauczycieli pt. Praca Ręczna w szkole

VII. Okres po II wojnie światowej
Koncepcje edukacji technicznej po II wojnie światowej:

    • 1945-60 - tuż po wojnie prawie co roku wprowadzano drobne zmiany w programie przedmiotu prace ręczne, który w różnych szkołach realizowany był w zależności ob. możliwości bazowych i przygotowania nauczyciela, choć program przewidywał 2 godz. tygodniowo w klasach od 1-7. Bazowano gł. na przedwojennych programach nauczania robót ręcznych. Podstawowe techniki stosowane na w/w zajęciach to; prace z drewna, metalu, tektury, introligatorstwo, szycie ręczne i maszynowe, prace dziewiarskie, koszykarstwo i ogrodnictwo (na wsi).

Pierwszy powojenny program nauczania robót ręcznych opracowano w 1947 roku. Przewidywał on od kl. VI podział na grupy chłopców i dziewcząt, a co za tym idzie również zróżnicowanie materiału nauczania. Poza tym wprowadzono nowe treści z zakresu elektrotechniki i radiotechniki oraz elementy organizacji pracy i orientację zawodową m. in. poprzez wycieczki do zakładów pracy.


    • 1961-77 - pierwsza poważna reforma polskiego szkolnictwa uchwalona w ustawie z lipca 1961 roku.

W konsekwencji tej reformy przedmiot prace ręczne w 1963 roku zmienił nazwę na zajęcia praktyczno-techniczne, a co za tym idzie zmieniono także akcent nauczania w kierunku podbudowy teoretycznej. Wprowadzono do programu nowe treści z zakresu elektroniki. Wydłużono czas trwania zajęć do 3 godzin tygod. (1965).

W 1966 roku przedłużono obowiązek szkolny do 8 lat SP. Przedmiot ZPT ponownie zmienia nazwę na wychowanie techniczne, a co za tym idzie zaczęto dodatkowo akcentować wychowanie przez pracę. W programie nauczania przedmiotu wyodrębniono 4 działy;



  1. zajęcia warsztatowe,

  2. wiadomości o materiałach i narzędziach,

  3. organizacja pracy,

  4. rysunek techniczny.

Zaliczono wychowanie techniczne do grupy przedmiotów ogólnokształcacych i na tej podstawie wprowadzono ten przedmiot także do szkół średnich typu ogólnokształcącego (po2g. przez 3 lata)

    • 1978-85 – Podjęto intensywne prace w Instytucie Programów Szkolnych (1972-84) mające na celu modernizację celów nauczania wychowania technicznego. Wypracowano nową strukturę programów nauczania, która obowiązywała do 1999 roku i obejmowała następujące działy;

  1. elementy kultury pracy

  2. podstawy techniki

  3. wybrane zagadnienia techniki i gospodarki

  4. elementy orientacji zawodowej.

W 1981 roku po raz kolejny zmieniono nazwę przedmiotu, tym razem na praca-technika. Wiązało się to miedzy innymi z silnym akcentem wychowania przez pracę i jednoczesnym obcięciem czasu na realizację przedmiotu do 2 godzin tygodniowo.

Jednakże podjęto inne działania mające wyrównać ta stratę godzinową. Od 1982 eksperymentalnie w wybranych szkołach, a od 1985 roku obligatoryjnie wprowadzono tzw. praktyki uczniowskie w wymiarze 1 godziny tygodniowo. w ramach tychże praktyk uczniowie mieli realizować tylko zajęcia o charakterze praktycznym bazując na wiedzy z pracy-techniki i innych przedmiotów.

Do szkół podstawowych przewidziano 3 profile tych praktyk;


      1. przemysłowy

      2. rolniczy

      3. rękodzielniczo-artystyczny.

Natomiast do liceum zaproponowano inne profile;

a) pedagogiczny

b) kulturalno-społeczny

c) społeczno-administracyjny



      1. rolniczo-ekonomiczny

      2. technologiczno-ekonomiczny.

Jednakże w roku szkol. 1990/91 z powodu tzw. ”cięć w budżecie



państwa” zaniechano realizacji praktyk uczniowskich.
W 1990 roku po raz ostatni zmieniono nazwę przedmiotu na technika. W liceach ograniczono realizację techniki do dwóch lat.

Zaproponowano w klasach 8 szkoły podstawowej oraz 2 liceum ogólnokształcącego wprowadzenie jako wariantu do wyboru zamiast techniki elementów informatyki (oczywiście tylko tam gdzie była pracownia komputerowa).

Pobieranie 25.98 Kb.

Share with your friends:




©operacji.org 2020
wyślij wiadomość

    Strona główna