1. Czym jest ustrój gospodarczy


Funkcja produkcji (krzywa jednorodnego produktu) jako miejsce geometryczne



Pobieranie 1.5 Mb.
Strona10/14
Data27.10.2017
Rozmiar1.5 Mb.
1   ...   6   7   8   9   10   11   12   13   14

43. Funkcja produkcji (krzywa jednorodnego produktu) jako miejsce geometryczne

punktów dla różnych metod wytwarzania (efektywnych, równoważnych i

niesprawnych).

Funkcja produkcji jest miejscem geometrycznym punktów, dlatego że każdy punkt na tej krzywej charakteryzuje się jednakową produkcją, przy różnych nakładach inwestycji i zatrudnienia.


i12 (mniejszy nakład inwestycyjny w punkcie x1),

z21 (mniejszy poziom zatrudnienia w punkcie x2)

Q1 – funkcja efektywna; x1 i x2 – jednakowa produkcja.

Wszystkie punkty znajdujące się na krzywej Q1 są efektywne. Te punkty, które są na krzywych Q2 i Q3 są niesprawne, bo wymagają wyższego poziomu zatrudnienia i inwestycji. Metody równoważne to takie, które dają taki sam efekt uzyskany dzięki różnym technologiom. Funkcji produkcji ze względu na technologie wykorzystania czynników produkcji może być nieskończenie wiele.
44. Założenia równowagi ogólnej - charakterystyka.

A) jest statyczna – oznacza to, że wszystkie zmienne odnoszą się do oddalonego punktu w czasie,

B) stały jest zbiór organizacji – system gospodarczy składa się z określonej liczby jednostek organizacyjnych, niezmiennych w czasie,

C) dwa typy podmiotów – producenci lub konsumenci,

D) zbiór produktów jest stały – oznacza to, że system gospodarczy wytwarza skończoną liczbę produktów, a ich liczba nie zmienia się w czasie,

E) jednoczesność działania – to znaczy, że zamiar produkcji, rzeczywista produkcja, jak też zamiar sprzedaży i rzeczywista sprzedaż są identyczne. Nie ma miejsca na produkcję w toku, nie działa zmienna czasowa.

F) dostępny dla nas zbiór procesów produkcji ma charakter wypukły – zakłada, że nie istnieją niepodzielne produkty (zakłada się doskonałą podzielność produktów), co powoduje, że wolumen (wielkość) produkcji, jej wydajność da się określić za pomocą zmiennych ciągłych. Zależność między nakładami i efektami opisują funkcje ciągłe i różniczkowalne.

G) zakładamy, że producent maksymalizuje różnicę między przychodami globalnymi a nakładami globalnymi.

H) maksymalizacja użyteczności konsumenta – oznacza, że będziemy dysponować skalą preferencji. Preferujemy jedne dobra, a innych nie chcemy.

I) stałe zbiory produkcji, konsumpcji i skali preferencji – czyli to, co produkujemy, konsumujemy jest stałe.

J) istnieje wyłączność przepływu informacji cenowych – nie ma przepływu informacji niecenowych,

K) anonimowość stosunków rynkowych – producentom jest wszystko jedno, komu sprzedają swoją produkcję i odwrotnie.

L) brak niepewności – każda jednostka zna swoje możliwości.
45. Równowaga cząstkowa, ogólna i idealna w warunkach gospodarki rynkowej.

Równowaga ogólna (globalna) ma miejsce wtedy, gdy w jakimś momencie w danym kraju suma popytu zgłaszanego na wszystkie dobra równa jest sumie podaży dóbr w tym czasie zaoferowanych. Równowaga określona w ten sposób jest niezbyt precyzyjna. Będzie ona występować także gdy:


  • połowa towarów dotknięta jest poważnym niedoborem, a istnieją znaczne nadwyżki drugiej połowy towarów;

  • połowa terytorium kraju dotknięta jest nierównowagą popytową, a druga podażową.

Równowaga ogólna, której towarzyszyły wszystkie równowagi cząstkowe jest tworem teoretycznym. W rzeczywistości zawsze mamy do czynienia z pewnym typem nierównowagi globalnej, której towarzyszą nierównowagi cząstkowe. Taką równowagę ogólną, której towarzyszą wszystkie równowagi cząstkowe na rynkach wszystkich towarów, na całym terytorium kraju i w każdym momencie badanego okresu nazywamy równowagą idealną. Równowaga cząstkowa istnieje w momencie, gdy na danym obszarze, na rynku jakiegoś dobra, popyt na to dobro jest równy podaży.
46. Nierównowaga popytowa jako przypadłość systemu gospodarki centralnie zarządzanej.

Nierównowaga popytowa występuje w gospodarce centralnie zarządzanej. Na rysunku obserwujemy, że podaż nie reaguje na zmianę ceny. Należy zauważyć, że linia D, symbolizująca popyt przebiega podobnie jak w gospodarce rynkowej. Popyt ten tworzy ludność, a ludność reaguje rynkowo niezależnie od typu gospodarki, w jakim żyje. Dlatego też popyt spada w miarę wzrostu ceny. Zjawisko chronicznej nadwyżki popytu na dobra zaopatrzeniowe nie może być interpretowana za pomocą krzywych popytu i podaży na rynku dóbr zaopatrzeniowych. Efekt = suma nakładów.

CB – nadwyżka popytu

47. Nierównowaga podażowa jako przypadłość systemu gospodarki rynkowej.

Rysunek ilustruje stan globalnej nierównowagi, a także wariant (podażowy) globalnego niezrównoważenia. Linia oznaczona D to funkcja popytu. Popyt jest tym wyższy, im niższe są ceny. Podaż w gospodarce rynkowej jest tym wyższa im wyższe są ceny. Im wyższe ceny, tym więcej towarów staje się opłacalnymi dla producentów. Przy bardzo wysokiej cenie opłaca się sprowadzać surowiec z odległych krajów, uruchomić stare, nisko wydajne maszyny, płacić pracownikom za pracę w godzinach nadliczbowych. Jeśli cena jest niższa, takie metody nie są opłacalne, gdyż koszty wytworzenia są równe lub wyższe od sumy uzyskanej ze sprzedaży.

Podaż globalna to wszystkie składające się na nią towary liczone w jednostkach naturalnych i mnożone przez ceny (ceny stałe). W gospodarce rynkowej stale istnieje nierównowaga podażowa. Objawia się ona bądź jako nadwyżka dóbr, których nie można sprzedać, bądź jako nadwyżka mocy produkcyjnych, których z braku popytu nie sposób uruchomić (poziom cen to średnia ważona cen wszystkich oferowanych w gospodarce dóbr i usług).

48. Zachowanie producentów i konsumentów w systemie gospodarki centralnie

zarządzanej.

Gospodarka centralnie zarządzana dotknięta jest chroniczną nierównowagą popytową. W skali globalnej objawia się ona stałą nadwyżką popytu nad podażą. Nierównowagę popytową można zinterpretować za pomocą wykresu funkcji popytu i podaży jedynie na rynku dóbr konsumpcyjnych. Cechą charakterystyczną dla gospodarki centralnie zarządzanej jest to, że podaż nie reaguje na zmiany ceny - niezależna od ich zmian, utrzymuje się na tym samym poziomie. Przedsiębiorstwo produkujące i sprzedające towary na rynek dóbr konsumpcyjnych jako przedsiębiorstwo państwowe objęte dyrektywami produkcyjnymi kalkuluje wielkość produkcji nie biorąc cen pod uwagę. Przedsiębiorcy nie kierują się maksymalizacją zysku lecz dyspozycyjnością wobec zwierzchnika, czyli gotowością na wykonywanie dyrektyw. Inaczej niż podaż, popyt jest funkcją reagującą na ceny. W miarę ich wzrostu popyt maleje, czyli tak jak w gospodarce rynkowej. Nierównowagi popytowej na rynku dóbr zaopatrzeniowych nie można zinterpretować za pomocą krzywych popytu i podaży, ponieważ żaden podmiot gospodarczy nie reaguje zmianą popytu lub podaży na zmiany ceny.

Dla przedsiębiorstw działających w warunkach gospodarki centralnie zarządzanej na rynku dóbr zaopatrzeniowych, cena materiałów do produkcji nie jest parametrem decydującym o zgłaszanym popycie lub oferowanej podaży. Ponieważ gospodarka centralnie zarządzana cechuje się stałymi niedoborami czynnika produkcji uwaga przedsiębiorstw skierowana jest na gromadzeniu rezerw. Rezerwa czynników produkcji jest odpowiednikiem zysku przedsiębiorstwa w warunkach gospodarki rynkowej. Konsument w gospodarce centralnie zarządzanej zachowuje się w ten sam sposób, jak konsument w gospodarce rynkowej. Chce on nabyć towar jak najtaniej, zachowuje się racjonalnie, maksymalizuje swoje użyteczności. Krzywa popytu jest zależna od reakcji mikroekonomicznych konsumentów. Przedsiębiorstwa nie zachowują się racjonalnie, ponieważ efekt mierzony jest jako suma nakładów. Gospodarka może się rozwijać tak długo, jak długo są rezerwy środków produkcji.


49. Mechanizm powstawania nierównowagi popytowej przy zachowaniu cen stałych i

zmiennych.

k – koszt krańcowy,

p – przydział czynnika stanowiącego wąskie gardło,

p – wzrost przydziału

W gospodarce centralnie zarządzanej, celem przedsiębiorcy nie jest maksymalizacja zysku lecz wykazywanie dyspozycyjności wobec zwierzchnika. Dyspozycyjność to zdolność dostarczenia określonej produkcji w określonym terminie. Zdolność ta powoduje gromadzenie rezerw czynników produkcji, gdyż rezerwy mocy produkcyjnych, siły roboczej, surowców pozwalają wykonywać zadania (nałożone odgórnie) planowane. Rezerwa czynników produkcji jest odpowiednikiem zysku w gospodarce rynkowej. Przedsiębiorstwa najwięcej uwagi poświęcają na gromadzenie jak największych zapasów środka, który jest najbardziej poszukiwany. Punkt równowagi w tego typu gospodarce to wielkość produkcji, przy której powstaje największa rezerwa środka stanowiącego efekt największych poszukiwań. Przedsiębiorstwo nie jest zainteresowane zwiększaniem produkcji, chyba że otrzyma zwiększony przydział środka. Wówczas rezerwa rośnie i można zwiększyć produkcję. Lecz wtedy nie będzie to wzrost wprost proporcjonalny. Firma zainteresowana jest bowiem tym, aby przydział rósł szybciej niż zużycie w liczbach bezwzględnych. Ta właśnie tendencja przejawiana przez wszystkie przedsiębiorstwa powoduje trwałą przewagę popytu nad podażą. Popyt na przydział czynników rośnie, nie towarzyszy temu jednak odpowiednia wysokość dóbr produkcyjnych.
50. Mechanizm powstawania nierównowagi podażowej.

k1, k2 – krzywe kosztów krańcowych,

u – utarg przeciętny,

p – zysk przeciętny,

pkt. C – maksymalny zysk krańcowy (optimum),

pkt. D – u=k1

pkt. D – optimum Pareto – punkt, powyżej

którego wzrost wielkości produkcji może

nastąpić jedynie przez substytucyjność

czynników produkcji.



I. ceny stałe;

Nierównowaga podażowa charakteryzuje gospodarkę rynkową i cechuje się stałą nadwyżką podaży nad popytem.

Celem przedsiębiorcy w gospodarce rynkowej jest maksymalizowanie zysku, czyli różnicy między kosztem a uzyskanym utargiem. Gdyby koszty rosły w tym samym tempie, co wzrost produkcji, ekspansja nie byłaby od tej strony przez przedsiębiorstwa hamowana. Tak jednak nie jest. Koszt krańcowy najpierw spada, jednak później rośnie. W tej prawidłowości zawarte są hamulce rozwoju produkcji przy niezmiennych cenach i niezmiennym majątku produkcyjnym. Przy bardzo niskich rozmiarach produkcji koszt krańcowy jest wyższy od przeciętnego utargu, co oznacza, że do momentu osiągnięcia produkcji równej A, przedsiębiorstwo ponosi straty. Po przekroczeniu tego punktu każda następna jednostka produkcji przynosi zysk, co po przekroczeniu progu B równoznaczne jest z wyrównaniem kosztu i zysku. Bardzo istotnym problemem są zmiany zysku krańcowego. Zysk krańcowy, czyli osiągnięty dzięki sprzedaży kolejnej jednostki produktu jest początkowo coraz większy, a po przekroczeniu rozmiaru produkcji C zaczyna maleć. Zwiększenie wytwarzania ponad C nie jest opłacalne, gdyż każdy następny sprzedany produkt przynosi straty, a zatem zmniejsza globalny zysk. Gdy produkcja przedsiębiorstwa rynkowego osiąga punkt D mówimy, iż osiągnęło ono punkt równowagi. Przy założeniu stałych cen i stałym majątku produkcyjnym, przedsiębiorstwo może zwiększyć zysk przez obniżenie kosztów. Może się on odbywać przez nacjonalizację metod wytwarzania, choć w ustabilizowanej gospodarce rynkowej nie odgrywa to większej roli, albo poprzez instalowanie tańszych w eksploatacji maszyn lub maszyn opłacalnie zastępujących siłę roboczą. Zysk maksymalny zwiększa się dzięki obniżeniu kosztów i zwiększeniu rozmiarów opłacalnej produkcji. W gospodarce rynkowej odbywa się nieustanny ruch w tej dziedzinie. Obniżanie kosztów nie jest na ogół rekompensowane zwiększonymi zakupami. Jeśli więc wszyscy postępują w ten sposób, popyt globalny stale charakteryzuje się tendencją do słabnięcia, np. z uwagi na fakt, że siła robocza jest najbardziej mobilnym kosztem. Kapitalista obniżając koszty redukuje zatrudnienie. Jeżeli w ślad za nim pójdą inne przedsiębiorstwa, siła nabywcza konsumentów maleje.
II. Ceny zmienne;

Rozpatrując punkt równowagi przedsiębiorstwa przy założeniu cen zmiennych można zauważyć, że przedsiębiorca dążąc do maksymalizacji zysku wykorzysta każdą okazję do podniesienia cen. Pojawi się ona w przypadku, gdy wzrośnie popyt. Jednym z powodów wzrostu popytu może być pojawienie się zasobów pieniężnych nabywców. Na taki wzrost popytu przedsiębiorca reaguje podniesieniem ceny. Cena chwilowo zbyt niska natychmiast zostaje ustalona na poziomie przynajmniej równoważącym podaż i popyt. Osłabienie popytu nie pociąga za sobą natychmiastowej obniżki cen, gdyż jest to niezgodne z dążeniem przedsiębiorcy do maksymalizacji zysku. Jeśli założymy wyróżnione dwie tendencje - otrzymamy nierównowagę podażową jako chroniczną przypadłość gospodarki rynkowej.


51. Samopogłębianie się nierównowagi popytowej.

W gospodarce centralnie zarządzanej występuje sprzężenie zwrotne, z tym że działa ono w przeciwnym kierunku niż w gospodarce rynkowej. W ramach nierównowagi popytowej sprzężenie zwrotne nie powoduje spadku popytu lecz jego nasilenie i wzrost. Do głównych ciągów przyczynowo - skutkowych prowadzących do samopogłębiania się nierównowagi popytowej zaliczamy:

1) Wady technologii - im produkt mniej trwały, tym szybciej ulegnie zużyciu, co odnawia popyt na niego w krótkim czasie. Nadwyżka popytu powoduje zastąpienie wyrobów trwalszych mniej trwałymi, w związku z czym popyt rośnie.

2) Brak rzetelności - w sytuacji nierównowagi popytowej przedsiębiorcy są nierzetelni, więc odbiorcy muszą gromadzić zapasy - rośnie popyt.

3) Dyrektywy produkcyjne - nasilenie nierównowagi popytowej powoduje wzmożenie dyrektyw metod zwiększania produkcji, co jeszcze bardziej potęguje nierównowagę.

4) Brak rąk do pracy - nadwyżka popytu na siłę roboczą powoduje pogarszanie wykonywanej pracy oraz niższą wydajność pracowników, co z kolei pociąga za sobą popyt na siłę roboczą i dalsze pogorszenie dyscypliny.

5) Zanik specjalizacji - w związku z powszechnym brakiem czynników wytwórczych zanika społeczny podział pracy - potęguje się sytuacja, w której każdy musi robić niemal wszystko - podnosi to koszty działalności, wywołuje nasilenie nierównowagi popytowej.

6) Wąskie gardło - im jakiegoś czynnika mniej, tym czynnik ten staje się węższym gardłem i tym intensywniej zabiega się o zwiększenie jego przydziału, co powoduje wzrost popytu.



52. Samopogłębianie się nierównowagi podażowej.

W warunkach gospodarki rynkowej przedsiębiorca działa w warunkach niedostatecznego popytu, grożącego utratą zysku. Aby odsunąć od siebie tą groźbę, przedsiębiorstwa starają się, aby ich produkty były lepsze od produktów produkowanych przez konkurencję. Zachowanie takie uruchamia tzw. dodatnie sprzężenie zwrotne, czyli pewien cykl zdarzeń (przyczyn i skutków), które w efekcie prowadzą do wzmożenia stanu początkowego.

Do głównych ciągów przyczynowo - skutkowych prowadzących do samopogłębiania się nierównowagi podażowej prowadzą:

1) Poprawa trwałości - produkcja produktów trwalszych powoduje, że dłużej one służą. Tak więc spowodowane niskim popytem wydłużenie trwałości dodatkowo obniża popyt.

2) Rzetelność - jest przyczyną dalszego samopogłębiania się nierównowagi, gdy dostawca dba o terminowość i pełen asortyment dostaw, w związku z tym odbiorca utrzymuje mniejsze zapasy, a co za tym idzie - obniża popyt.

3) Bezrobocie - człowiek zagrożony bezrobociem stara się pracować wydajniej, co powoduje zmniejszenie zapotrzebowania na siłę roboczą, a co za tym idzie powoduje wzrost bezrobocia. Mniejsze dochody pozostające do dyspozycji bezrobotnych powodują spadek popytu z ich strony.

4) Specjalizacja - przedsiębiorstwa przekazują część swojej aktywności, w której nie są specjalistami firmom specjalistycznym, co powoduje obniżkę kosztów, a w konsekwencji obniża popyt.

5) Rachunek ekonomiczny - im wyższe natężenie nierównowagi podażowej, tym mniejsze skłonności do ponoszenia ryzyka, rezygnacja z zamierzeń ryzykownych powodująca rezygnację z ponoszenia nakładów na to co zaniechane, to z kolei zmniejsza popyt.


53. Wpływ obu typów nierównowagi na postęp technologiczny.

W nierównowadze podażowej przedsiębiorstwa zagrożone brakiem popytu zawsze poszukują nowości, tzn. takich produktów, które otwierałyby ludziom nowe możliwości, stwarzały zależności pomiędzy nowym produktem, a nowym stylem życia, np. pralka automatyczna, antena satelitarna. W nierównowadze tej stale występują nadwyżki łatwych do uruchomienia czynników produkcji. Pojawienie się nowych potrzeb wyzwala rolę inwestycji, w rezultacie których nowym potrzebom towarzyszy wzrost produkcji przedmiotów zdolnych do ich zaspokojenia.

W gospodarce centralnie zarządzanej, przedsiębiorca nie jest zagrożony brakiem popytu, a wytworzone przez niego produkty są ciągle takie same i akceptowane przez konsumentów, gdyż i tak ciągle ich brakuje. Powszechny niedobór czynników produkcji powoduje, iż stosowane są one w takich gałęziach, których zaniedbanie mogłoby spowodować gospodarczą katastrofę. Nowy sposób życia nie może się więc pojawić w warunkach nierównowagi popytowej, gdyż brakuje środków na porzucenie starego stylu życia (np. brak powszechnej telefonizacji). W gospodarce centralnie zarządzanej z w/w powodów nie pojawił się żaden wynalazek wpływający na sposób życia, ani żaden wzór konsumpcji akceptowany przez resztę ludzkości, mimo nawet wysokiego poziomu uprzemysłowienia.
54. Pojęcie i przejawy asymetrii nierównowagi popytowej.

Asymetria nierównowagi - im bliżej początku ciągu technologicznego tym (poza niektórymi okresami) natężenie nierównowagi jest większe. Przejawy asymetrii nierównowagi popytowej:

a) kopalnie pracujące bez przerwy;

b) zakłady produkujące dobra finalne - pracujące tylko na jedną zmianę;

c) nasilenie się systemu rozdzielnictwa czynników produkcji.

Największa nierównowaga występuje na poziomie „s” (ssanie zasobów), gdyż popyt > podaż.



  • Efekt = suma nakładów;

  • Ssanie kosztów;

  • Plan – przewiduje wzrost produkcji o 10%

Plan przewiduje zwiększenie produkcji o 10%. Ten impuls zgłoszonego popytu jest wysyłany w postaci popytu na dobra zaopatrzeniowe ze stadiów F-1, F-2, S+2, S+1 do poziomu „s” (F jest tylko emitentem). Im bliżej więc początku ciągu, tym więcej razy impuls dociera, a przy końcu dociera mniej razy. Asymetria nierównowagi popytowej oddziałuje silniej na poziom surowcowy niż na poziom dóbr finalnych.


55. Pojęcie i przejawy asymetrii podażowej.

Asymetria nierównowagi - im bliżej początku ciągu technologicznego tym (poza niektórymi tylko okresami) natężenie nierównowagi jest wyższe.

Cykl technologiczny - sekwencje stadiów przetwarzania surowca. Jego pierwszym etapem jest zatem stadium surowca, a ostatnim stadium finalne.

Asymetrię nierównowagi można scharakteryzować następującym wzorem:

Nierównowaga w S > Nierównowaga w F -1 > Nierównowaga w F

Przejawy asymetrii nierównowagi podażowej:

a) pozamykane huty i kopalnie, spadek produkcji cementu;

b) ogromne nadwyżki produktów rolnych, kłopoty państw Trzeciego Świata w skutek spadku

zagranicznego popytu na ich produkty i surowce;

c) pozamykane stocznie - wtórny przejaw nadwyżki na poziomie s.

W gospodarce rynkowej producenci dążą do minimalizacji kosztów, a więc preferują materiało -, praco -, kapitało – i surowcooszczędne działania. Te ograniczenia powodują, że zgłaszają mniejszy popyt na te czynniki.

W wyniku przewidywanej redukcji popytu o 10% na poszczególnych poziomach dokonuje się tej redukcji. Na poziomie „s” skumuluje się przekazywana informacja, więc w największym stopniu dotknie ona poziomu „s”.
56. Mechanizm powstawania asymetrii w warunkach nierównowagi popytowej.

Zakładamy podział gałęzi produkcyjnych na następujące działy:

1) F - dobra finalne;

2) F-1 - przedsiębiorstwa produkujące środki produkcji;

3) S+2 - np. koksownia;

4) S+1 - np. huty;

5) S - dział surowcowy - przemysł wydobywczy;

W gospodarce centralnie zarządzanej istnieją skłonności do podnoszenia przydziału jednostkowego. Każda okazja do wzrostu przydziału na jednostkę jest wykorzystywana i dociera do S jako fala wzmożonego popytu. Dzieje się tak, gdyż każde ogniwo dąży do wzrostu przydziału za wyjątkiem działu F, który nie jest niczyim dostawcą. Impuls zwiększonego popytu najczęściej dociera do działu S, gdyż wzrost popytu na dobro zaopatrzeniowe powodowany jest dążeniem do maksymalizacji rezerwy. Mechanizm asymetrii popytowej - sprowadza się do tego, że impuls zwiększa popyt na dobra zaopatrzeniowe, dociera do S, a im bliżej końca ciągu technologicznego tym dociera on mniejszą ilość razy. Dział F w ogóle impulsu nie odbiera, pozostając jednak jego emitentem.


57. Mechanizm powstawania asymetrii w warunkach nierównowagi podażowej.

Zakładamy podział gałęzi produkcyjnych na następujące działy:

1) F - dobra finalne;

2) F-1 - przedsiębiorstwa produkujące środki produkcji;

3) S+2 - np. koksownia;

4) S+1 - np. huty;

5) S - dział surowcowy - przemysł wydobywczy;

W systemie rynkowym przedsiębiorstwa maksymalizują zysk między innymi przez obniżanie zakupu czynników produkcji. Każde obniżenie kosztów (sposobem bezinwestycyjnym) dociera do S w postaci wzmożonego popytu na jego wyroby. Im bliżej końca ciągu technologicznego tym dociera mniej impulsów, a dział F wcale ich nie odbiera ponieważ jest ich emitentem.

Najbardziej rozbudowany jest dział dóbr finalnych.

Następuje redukcja popytu o 10% ponieważ producenci dążą do obniżenia kosztów produkcji. Każde obniżenie kosztów dociera do poziomu „s” w postaci niższego popytu na jego dobra. Im bliżej końca ciągu, tym impulsów („obniżeń”) dociera mniej.


58. Istota i założenia teorii kosztów komparatywnych.

Podstawą handlu międzynarodowego jest wymiana i specjalizacja. Występujące między krajami różnice wyposażania surowców i innych czynników produkcji są źródłem różnic kosztów wytwarzania i cen towarów. Poprzez wymianę międzynarodową, kraj eksportuje towary, które relatywnie tanio wytwarza, a importuje towary produkowane relatywnie tanio w innych krajach. Korzyści te mogą być jeszcze większe, gdy handel zagraniczny umożliwi produkcję na dużą skalę. Kraje koncentrują się na wytwarzaniu niektórych dóbr, co umożliwia im obniżkę kosztów wytwarzania. Przewaga komparatywna występuje, gdy istnieje różnica kosztów alternatywnych.

Zgodnie z zasadą przewagi komparatywnej kraje wytwarzają i eksportują dobra, których względne koszty wytwarzania są niższe niż w innych krajach. Istnieje wiele powodów, dla których względne koszty (koszty komparatywne) są różne w poszczególnych krajach:


  • różnice w poziomie techniki, wydajności i pracochłonności (względne, nie zaś absolutne

różnice),

  • różnice cen i zasobów względnych kosztów czynników wytwórczych (jeśli poszczególne

kraje dysponują tą samą techniką i tą samą wydajnością fizyczną) pracy, to relacje cen

dóbr w tych krajach mogą być różne na skutek względnych kosztów czynników

wytwórczych.

W krajach dysponujących względnie obfitymi zasobami jakiegoś czynnika produkcji, dobra zużywające relatywnie dużo tego czynnika będą względnie tańsze niż w innych krajach, np.praca - kraje wschodu; kapitał - w krajach uprzemysłowionych;


59. Funkcja bilansowa i optymalizacyjna handlu zagranicznego.

Funkcja bilansowa – polega na ustaleniu takiej struktury asortymentowej, geograficznej i politycznej obrotów, aby maksymalizować korzyści przez eksport nadwyżek i import niedoborów. Taka wymiana powoduje wyrównanie bilansu w obrocie międzynarodowym, a nie przyczynia się do osiągnięcia korzyści ze specjalizacji, które w konsekwencji prowadzą do zmiany struktur gospodarczych.

Funkcja optymalizacyjna – chodzi o taką strukturę asortymentową, geograficzną i polityczną obrotów, aby:

  • w krótkim okresie czasu minimalizować koszty i maksymalizować efekty,

  • w długim okresie czasu podnoszona jest przeciętna efektywność wykorzystania zasobów czynników wytwórczych, tzn. obniżane są koszty względne (za pomocą specjalizacji) i doprowadza to do zmian w strukturze gospodarki, np. chcemy rozwijać produkcję węgla, lecz dziś rozwijamy to, co mamy, np. sprzedaż siarki, aby za zdobyty kapitał dokonać inwestycji i za parę lat rozpocząć produkcję węgla. Zysk osiągnięty dziś ze sprzedaży siarki będzie większy niż koszt, jaki kiedyś będziemy musieli ponieść na jej import.


60. Integracja gospodarki pod wpływem wymiany z zagranicą.

Trzy fazy integracji :

  1. specjalizacja – każdy pracownik odpowiedzialny jest za wykonanie kilku czynności (nie

jak w gospodarce centralnie zarządzanej – wszyscy robią wszystko), a rezultaty są przedmiotem wymiany,


  1. modyfikacja ustroju gospodarczego - jeśli we władzach jednego lub więcej państw zaczyna dominować przekonanie o długofalowych korzyściach specjalizacji i jeśli władze podejmują kroki, aby te korzyści osiągnąć - rozpoczyna się integracja, np. zniesienie ceł, eliminacja przepisów hamujących przepływ kapitału.

  2. ujednolicenie mechanizmów ekonomicznych - w pewnym momencie kraje integrujące się przekraczają pewien próg wzajemnych powiązań i stają się jednolitym mechanizmem ekonomicznym.

Warunkiem niezbędnym jest istnienie wzajemnej skłonności do wymiany. Jeśli skłonności takiej brak, systemy integracyjne nie mogą się rozwijać.
61. Typy i tendencje postępu technicznego.

Typy postępu technicznego :

  1. kapitałochłonny – wzrost kapitałochłonności powoduje wzrost tempa wydajności pracy,

  2. kapitałooszczędny – wzrost kapitałochłonności powoduje spadek tempa wydajności pracy,

  3. neutralny – zmiany poziomu kapitałochłonności nie wpływają na tempo wydajności pracy.

Tendencje postępu technicznego :

  1. zachęcająca – do podnoszenia kapitałochłonności,

  2. zniechęcająca,

  3. neutralna.


62. Rodzaje postępu technologicznego – postęp jakości i nowości, jakość typu i wykonania.

Rodzaje postępu :

  1. jakości – podnoszona jest solidność wykonania :

    1. typu,

    2. wytworzenia,

  2. nowości – polega na kreowaniu pomysłu, innowacji,

  3. postęp czysty – bazuje na idei, pomyśle,

  4. postęp substytucyjny – polega na zastępowalności mniej efektywnych czynników bardziej efektywnymi.


63. Mechanizm oddziaływania inwestycji na wahania cyklu koniunkturalnego według

M. Kaleckiego.

OKRES :

  1. t1 – t0 – inwestycje rosną w sposób malejący. Zasób kapitału zwiększa się, ale przyrost zysku na jednostkę spada. Istnieje popyt na inwestycje. Energia bierze się ze sprzeczności między efektem popytowym i podażowym procesu inwestycyjnego.

  2. t2 – t1 – inwestycje nie rosną. Znika zjawisko przyrostu zysku z tytułu inwestowania, a zasób kapitału wzrasta poniżej przeciętnego poziomu zużycia w całym cyklu. Rośnie konflikt pomiędzy przyrostem kapitału a malejącą stopą produktywności kapitału (krańcowa stopa produktywności kapitału spada).

  3. t3 – t2 – inwestycje spadają gwałtownie, chociaż nadal są wielkościami dodatnimi i przewyższają poziom zużycia kapitału. Zasób kapitału rośnie, ale w coraz wolniejszym tempie, w związku z czym krańcowa stopa zysku ulega obniżeniu i powoduje dalsze kurczenie się nakładów inwestycyjnych.

  4. t4 – t3 – spadają inwestycje poniżej przeciętnego poziomu zużycia. Nie rośnie już zasób kapitału, tempo spadku inwestycji zaczyna jednak maleć, bo krańcowa stopa produktywności kapitału zaczyna relatywnie rosnąć. Pojawił się popyt na inwestycje oraz pierwsze oznaki odwrócenia koniunktury (krańcowa stopa produktywności kapitału zaczyna wolniej spadać, wyhamowuje się spadek).

  5. t5 – t4 – maleje spadek inwestycji, wzrasta relatywnie poziom zużycia kapitału. Inwestycje są faktycznie niższe od poziomu zużycia kapitału, maleje zasób kapitału.

  6. t6 – t5 – inwestycje nie spadają. Zasób kapitału znalazł się poniżej przeciętnego poziomu zużycia. Krańcowa produktywność zasobu zużycia kapitału (zyskowność) zaczęła wzrastać. Dokonuje się stopniowej dekapitalizacji majątku. Najszybsze ożywienie widać w konsumpcji o względnie trwałym popycie (niska elastyczność cenowa i dochodowa) – stąd widać, że ożywienie nie będzie jednakowe we wszystkich dziedzinach gospodarki i nie nastąpi w tym samym czasie. OSIĄGNIĘCIE DNA KRYZYSU.

  7. t7 – t6 – inwestycje rosną, ale poziom zużycia kapitału jest jeszcze wyższy od poziomu inwestycji. Zasób kapitału jeszcze spada, najwyższy popyt inwestycyjny, ożywienie gospodarcze.

  8. t8 – t7 – inwestycje są już wyższe od poziomu zużycia kapitału, zasób kapitału jest niższy niż poziom zużycia, ale przestał spadać (inwestycje przynoszą efekty). Krańcowa stopa produktywności kapitału rośnie.

  9. t9 – t8 – rozkwit gospodarki. Inwestycje rosną, ale wolniej. Zasób kapitału wzrasta, przekracza poziom zużycia kapitału. Wypełniono zasób popytu inwestycyjnego.

  10. t10 – t9 – zasób kapitału wzrasta powyżej poziomu zużycia. Dynamika przyrostu produktywności z tytułu inwestowania spada, popyt skurczył się.

Zjawisko cykliczności jest procesem wzajemnego oddziaływania na siebie wielu czynników.
64. Ogólna charakterystyka cyklu koniunkturalnego w gospodarce rynkowej.

W rzeczywistości globalna produkcja społeczna i wydajność pracy nie rosną równomiernie. Tendencja rozwojowa (trend) produkcji to wygładzona ścieżka obrazująca rozwój produkcji w długim okresie po wyeliminowaniu krótkookresowych wahań. Cyklem koniunkturalnym nazywamy krótkookresowe odchylenia produkcji od jej trendu. Trend produkcji jest stale rosnący, ponieważ zwiększa się potencjał wytwórczy.

Rysunek przedstawia schemat przebiegu cyklu koniunkturalnego. Linią prostą zaznaczono wzrastający trend produkcji, natomiast linią falistą odchylenie faktycznej wielkości produkcji od trendu. Punkt A oznacza depresję lub inaczej kryzys - dolny punkt zwrotny cyklu koniunkturalnego. W punkcie B gospodarka osiąga fazę zwaną poprawną albo ożywieniem. W miarę poprawy koniunktury wielkość produkcji przekracza linię trendu osiągając punkt C, który nazywamy rozkwitem. Następnie gospodarka wchodzi w fazę recesji, w której produkcja wzrasta w tempie wolniejszym niż trend. Punkt E oznacza dno cyklu (depresję), po czym koniunktura się poprawia i zaczyna się nowy cykl. Tak więc najszybszy wzrost produkcji występuje w fazie poprawy, a najwolniejszy wzrost bądź nawet spadek w fazie recesji.

65. Faza recesyjno - depresyjna cyklu koniunkturalnego wg inwestycyjnej teorii

Kaleckiego.

Rozpoczyna się poprzez narastający pesymizm u kresu szczytowego stanu koniunktury. Pierwsze oznaki tej fazy to :



  • spadek kursów papierów wartościowych (panika na giełdzie),

  • kurczenie zamówień na urządzenia wytwórcze i wycofywanie się z zawartych kontraktów budowlanych,

  • zahamowanie wzrostu cen (zmniejszenie zyskowności),

  • ograniczenie liczby kredytów inwestycyjnych.

Te czynniki działają w ten sposób, że coraz trudniej jest sprzedać produkty i wiele małych, słabszych przedsiębiorstw bankrutuje. Spadek produkcji dóbr inwestycyjnych jest większy niż dóbr konsumpcyjnych, gdyż ludzie próbują utrzymywać poziom konsumpcji na tym samym poziomie lub tylko nieznacznie go obniżać. Inwestycje w tej fazie dotyczą tylko wydatków na cele publiczne finansowane z budżetu państwa i z budżetów lokalnych. Gospodarka funkcjonuje na zwolnionych obrotach.

Faza recesji – załamanie gospodarcze zwane kryzysem nadprodukcji. Spadek kursów papierów wartościowych, zahamowanie wzrostu cen (a nawet ich spadek), spadek zyskowności przedsięwzięć.

Faza depresji – dalsze kurczenie się wydatków inwestycyjnych, rosnące trudności sprzedaży. Bankructwo małych i średnich przedsiębiorstw, mała liczba udzielanych kredytów. Inwestycje utrzymują się na niskim poziomie (ale nie zerowym).

Po dojściu do dna uruchamia się pewien mechanizm. Silni przedsiębiorcy dokonują stopniowo renowacji swojego kapitału, wprowadzają nowe urządzenia (to powoduje wzrost wydajności pracy, obniżkę kosztów wytwarzania). Ożywia się popyt restytucyjny na produkcję dóbr inwestycyjnych. Rośnie powoli zatrudnienie i nieznacznie poziom cen, rosną kursy akcji i obligacji.


66. Czynniki kształtujące cykliczność i trend wzrostu według M. Kaleckiego.

Cykliczność wywołana jest przez wzajemne oddziaływanie na siebie inwestycji, przyrostu zysku i wpływu zmian zasobów kapitału na stopę zysku. Sprzeczność, jaka zachodzi pomiędzy popytowymi i podażowymi efektami wydatków inwestycyjnych prowadzi w nieuchronny sposób do wahań cyklicznych. To, co się dzieje w danym okresie jest rezultatem tendencji okresu poprzedniego i przyczyną zjawisk okresu następnego. W różnych fazach cyklu dochodzi do tej sprzeczności, w konsekwencji inwestycje napędzają zyski innym przedsiębiorcom, mającym zbyt na dobra kapitałowe, ale po pewnym czasie zwiększają one zdolności produkcyjne, wzmagają konkurencję i obniżają stopę zysku. To zjawisko wywołuje cykl gospodarczy.



Czynniki kształtujące trend :

  • przyczyny podtrzymujące w sposób trwały wydatki inwestycyjne na poziomie trendu:

    • innowacje techniczne, wynalazki,

    • pojawianie się nowych wyrobów,

    • pojawianie się nowych źródeł surowców.

Trend (tendencja rozwojowa) to długookresowa dążność danej wielkości do wzrostu lub spadku, pokazująca ogólny poziom zjawiska ze względu na występowanie stałych przyczyn, np. zmiany podaży czynnika pracy, postęp naukowo – techniczny.
67. Faza ożywienia i rozkwitu w cyklu koniunkturalnym wg Kaleckiego.

Faza ożywienia – najsilniejsi przedsiębiorcy, którzy przetrwali kryzys, dokonują stopniowo renowacji swojego kapitału (wycofują stare urządzenia i zgłaszają popyt na nowe, co powoduje obniżenie kosztów i wzrost wydajności). Popyt restytucyjny ożywia produkcję dóbr inwestycyjnych, rośnie powoli zatrudnienie oraz nieznacznie poziom cen. Tanieją kredyty i dlatego zachęcają one inwestorów do inwestowania. Rosną kursy akcji i obligacji.

Faza rozkwitu – inwestycje osiągają najwyższy poziom, wzrost zdolności produkcyjnych całej gospodarki narodowej. Niewielki wzrost kosztów produkcji w stosunku do wzrostu cen powoduje, że wykorzystuje się gorsze urządzenia, zatrudnia się pracowników o niższych kwalifikacjach, zwiększa się pracę w nadgodzinach. Rosną dochody a za nimi wzrost skłonności do oszczędzania, a maleje skłonność do konsumpcji. Ostrożność w udzielaniu kredytu przez banki.
68. Porównać model wzrostu i cyklu koniunkturalnego według Kaleckiego.

Trend wzrostu wyrażony jest w modelu Kaleckiego za pomocą wzoru:



 - wpływ innowacji i wynalazków technicznych na rozmiary wydatków inwestycyjnych,

Ft – rosnący w czasie zasób kapitału,

It+1 – długofalowy wzrost inwestycji, w dużym stopniu niezależny od aktualnego stanu koniunktury.

Istnienie stałego strumienia wynalazków w gospodarce zapewnia bardziej równomierny wzrost gospodarczy. Dowodzi tego fakt, że w okresach wielkich odkryć występuje wysoka stopa wzrostu. Przy spadku strumienia wynalazków, gospodarka będzie się przestawiała na niższy długofalowy wzrost, a przy całkowitym ich braku może wejść w fazę stagnacji.

Pewien rodzaj inwestycji wykazuje dużą wrażliwość cykliczną pod wpływem zmian w przyroście zysku oraz kapitału. Inne wykazują względną niezależność od cyklu. Dlatego też inwestycje w sumie nigdy nie spadną do zera, a będą tylko oscylować wokół trendu wzrostu.


69. Punkty zwrotne w cyklu koniunkturalnym wg Kaleckiego.

Punkty zwrotne – przejścia z jednej fazy cyklu do drugiej:



  1. PKT A (BOOM) – faza, w której produkcja, zatrudnienie, płace, inwestycje, stopa zysku osiągają poziom najwyższy, niezbędny do powiększenia i odnowienia kapitału trwałego. Słabszą dynamikę wzrostu wykazują ceny dóbr konsumpcyjnych oraz płace. Wzrost cen środków produkcji i płac oraz wykorzystanie przestarzałych maszyn i urządzeń w celu sprostania rosnącemu popytowi, oznacza ekspansję przy rosnących kosztach. Popyt i cena na kredyt rosną. Po osiągnięciu szczytu, poziom aktywności przestaje wzrastać.

  2. PKT C (DNO) – charakteryzuje się on zahamowaniem spadku produkcji, a także najczęściej stabilizacją zatrudnienia, cen, zysków i stopy zysku. Gospodarka osiąga równowagę na najniższym poziomie. W tej fazie rentowne są tylko przedsiębiorstwa o najniższych kosztach produkcji. Stwarza to sprzyjające warunki dla postępu technicznego i wykorzystania w produkcji nowych urządzeń i technologii. Zaczynają działać nowe bodźce do stworzenia i odnowy zużytego i przestarzałego kapitału. Nadwyżki kapitału obrotowego nad zapotrzebowaniem na niego sprzyjają pojawieniu się na rynku tanich kredytów. Procesy przystosowawcze w fazie depresji nakłaniają wytwórców do unowocześnienia produkcji poprzez nowe inwestycje, co odgrywa dominującą rolę w określeniu nowego cyklu.



70. Omów relacje między wydatkami inwestycyjnymi a przeciętnym zasobem kapitału.

rysunek + opis – pytanie nr 63


Wnioski:

Wzrost inwestycji w fazie ożywienia, a potem rozkwitu wiąże się z nieco powolniejszym wzrostem zasobu kapitału. W momencie, gdy inwestycje te osiągają najwyższy poziom, zasób kapitału (jako efekt podażowy) jest równy średniemu poziomowi zużycia kapitału. Następnie spadek opłacalności inwestycji powoduje, że jest ich coraz mniej, podczas gdy wielkość kapitału – jako odbicie już poczynionych inwestycji - jeszcze rośnie do momentu zrównania się krzywej wydatków inwestycyjnych z krzywą zasobu kapitału. Inwestycje ciągle spadają, a za nimi rozpoczyna się także spadek zasobu kapitału (nawet poniżej poziomu zużycia). To okres najwyższego popytu inwestycyjnego, stąd po osiągnięciu dna kryzysu, inwestycje zaczynają rosnąć (ożywienie) i po zapełnieniu popytu dalej rosną, wchodząc w fazę rozkwitu (tu zaczyna też rosnąć wywołany inwestycjami zasób kapitału). Inwestycje rosną aż do punktu zwanego BOOM.


71. Omów klasyfikację wahań w gospodarce.

Rodzaje wahań:

a) trend;

b) cykl;

c) wahania periodyczne;

d) wahania przypadkowe.

Trend (tendencja rozwojowa) to długookresowa dążność danej wielkości do wzrostu lub spadku, pokazująca ogólny poziom zjawiska ze względu na występowanie stałych przyczyn, np. zmiany podaży czynnika pracy, postęp naukowo – techniczny.

Wahania koniunkturalne są to krótkookresowe odchylenia produkcji od jej trendu (faktyczna wielkość produkcji waha się wokół tego trendu). W cyklu można dopatrzyć się następowania po sobie faz kryzysu, ożywienia, rozkwitu i recesji, tworzących cykl trwający około 4-5 lat.

Wahania periodyczne są to odchylenia krótkookresowe, np. fazy w ciągu dnia, są to zazwyczaj wahania sezonowe występujące głównie w rolnictwie spowodowane zjawiskami przyrodniczymi i zwyczajami.

Wahania przypadkowe są to odchylenia jak sama nazwa mówi przypadkowe, niespodziewane, głównie o charakterze społeczno - politycznym i o przyczynach naturalnych.
72. Wymień cechy wahań koniunkturalnych w cyklu klasycznym i zdeformowanym –

podaj kryteria i wskaż na różnice.

Kryteria rozróżniania cykli :


  1. czas trwania,

  2. fazy cyklu,

  3. punkty zwrotne koniunktury,

  4. amplituda oscylacji wokół linii trendu,

  5. częstotliwość,

  6. intensywność.

Czynniki powodujące występowanie deformacji cyklu:

  1. długookresowe przeobrażenia strukturalne (w strukturze gałęziowej, przemianach własnościowych, organizacyjno – instytucjonalnych),

  2. efektywność polityki antycyklicznej prowadzonej przez rządy i instytucje międzynarodowe,

  3. internacjonalizacja stosunków gospodarczych między wysoko rozwiniętymi systemami opartymi na współpracy (wzrost znaczenia koncentracji w handlu światowym, procesy integracji).


Cechy wahań koniunkturalnych w cyklu zdeformowanym (współczesnym) i klasycznym :
CYKL WSPÓŁCZESNY CYKL KLASYCZNY

1. Fazy

- dwie fazy - cztery fazy

2. Charakter punktów zwrotnych

- punkty łagodne - punkty gwałtowne

3. Długość faz

a) fazy pomyślne

- 2 - 3 lat - 4 - 6 lat

b) fazy spadku

- 1,5 - 2 lat - 4 - 6 lat

c) cały cykl

- 3 - 5 lat - 8 - 12 lat

4. Częstotliwość

- relatywnie niska - wysoka

5. Amplitudy faz

- amplituda fazy pomyślnej jest wyższa - bliskie 0

niż amplituda fazy niskiej aktywności gospodarczej

6. Amplituda cyklu

- dodatnio rosnąca - bliska zeru

7. Intensywność wahań

- niska - wysoka

8. Charakter przebiegu

- asymetryczny - symetryczny

9. Struktura czasowa

- krótkie okresy opóźnień - długie okresy opóźnień i wyprzedzeń czasowych

między zwrotami

10. Struktura przedmiotowa

- złożone zależności o dużej - zależności proste o małej

liczbie zmiennych liczbie zmiennych

73. Omów długie cykle Kondratiewa – podaj kryteria wyróżniania i cechy

charakterystyczne.
74. Pojęcie i mierniki inflacji.

Inflacja jest miarą utraty siły nabywczej pieniądza. Wiąże się z ogólnym wzrostem poziomu cen (nie występuje więc, gdy tylko pewne dobra i usługi drożeją, inne tanieją). Ten ogólny poziom cen jest pewnym przybliżeniem, które możemy traktować jako średnią ważoną cen określonego koszyka towarów.

Stopa inflacji, a więc stopa wzrostu ogólnego poziomu cen jest zależna od tego, jakie towary uwzględniamy i w jaki sposób zbieramy informacje statystyczne.

Mierniki inflacji :


  • Miernik CPI (Consumer Price Index) – jest to indeks wzrostu cen rynkowych od strony konsumenta. Oparty jest na porównywaniu poziomu cen w konkretnych koszykach dóbr (tzn. zakładamy stałą konsumpcję dóbr). Stosujemy tu indeksy Laspeyresa. W krótkim okresie czasu można dokonywać porównań, jednak w długim okresie czasu kupowany asortyment ulega zmianie, więc nie można dokonywać porównań.



  • Indeks PPI (Producer Price Index) – jest to miernik cen zbytu, czyli cen czynników wytwórczych. Miara ta ma określać wahania kosztów i cen surowców. Tutaj również w długim okresie zmienia się koszyk dóbr (działa postęp techniczny). Rzeczywiste ceny zaciera także negocjowanie cen zbytu pomiędzy producentem a odbiorcą. Jest liczony w cenach czynników wytwórczych.

  • GNP deflator (deflator produktu narodowego) – miernik ten uznawany jest za stosunkowo pełną wartość inflacji, gdyż stosuje się do wszystkich składników produktu narodowego brutto (zarówno dóbr konsumpcyjnych jak i inwestycyjnych). Stanowi on średnią ważoną wzrostu wszystkich dóbr i usług. Liczony jest przez dzielenie poszczególnych rodzajów wydatków przez cenowe indeksy Laspeyresa. Otrzymaną w ten sposób wartość produktu narodowego w cenach stałych porównuje się z GNP w cenach bieżących.

Inflacja nie musi powodować zubożenia państwa i nie musi być zjawiskiem niekorzystnym (zależy to od działań rządowych).
75. Typy inflacji.

Podziału inflacji można dokonać ze względu na wiele kryteriów :



  • Ze względu na ruch cen – wyróżniamy:

    • inflację otwartą (cenową) – wzrost inflacji wywoła wzrost cen,

    • inflację tłumioną (zasobową) – odgórnie wyhamowywana („zbijana”), ma charakter ustrojowy (tzn. zależy od ustroju). Bezpośredni przejaw tłumienia inflacji to zamrożenie cen i płac.

  • Ze względu na tempo inflacji – wyróżniamy:

    • inflację pełzającą – dość wolny wzrost cen (do 10%), nie stosuje się indeksacji, gdyż sytuacja gospodarcza kraju jest dość stabilna,

    • inflację kroczącą – do 100% - występują powszechne oczekiwania inflacyjne związane ze wzrostem cen i płac. Bez trudu przechodzi do inflacji galopującej. Łatwiej jest gospodarce przejść z inflacji kroczącej do galopującej niż zredukować ją z galopującej do kroczącej,

    • inflację galopującą – powyżej 100% - wymaga aktywnej polityki antyinflacyjnej, indeksacji. W warunkach inflacji galopującej pieniądz szybko traci na wartości, oszczędzanie odbywa się jedynie poprzez lokaty w obcych walutach i towarach. Rozwój kraju może być jednak osiągany, ale coraz trudniej motywować ludzi do pracy,

    • hiperinflację – kilkaset % - ogólna zagłada procesów gospodarczych, uniemożliwione jest planowanie i sterowanie produkcją, a rachunek ekonomiczny przestaje być racjonalnym narzędziem decyzyjnym. P.A. Samuelson : „chodzi się do sklepu z koszykiem pieniędzy a przynosi jedzenie w kieszeni”.

  • Ze względu na tendencję reprodukcji dochodu narodowego – wyróżnia się:

    • stagflację – inflacja w warunkach reprodukcji prostej (inflacja wraz ze stagnacją gospodarczą),

    • slumpflację – w warunkach reprodukcji ujemnej (inflacja z recesją gospodarczą), inaczej : reflacja,

    • klasyczna inflacja – w warunkach reprodukcji rozszerzonej.

  • Ze względu na stopień oddziaływania państwa – wyróżniamy:

    • inflację żywiołową – nie daje się kontrolować,

    • inflację kontrolowaną – poddaje się kontroli.

  • Ze względu na kryterium czasu – wyróżniamy:

    • inflację sekularną – chroniczna – występuje ciągle, jest to głównie inflacja antycypowana (oczekiwana) – idealna ok. 2%,

    • inflacja okresowa – występują okresowe nasilenia, między którymi występuje stabilizacja cen.

  • Ogólny podział – wyróżniamy:

    • inflację cywilizowaną – pozwala prowadzić zrównoważoną gospodarkę,

    • inflację barbarzyńską – degeneruje mechanizm ekonomiczny, rodzi liczne patologie.

76. Geneza współczesnych poglądów na inflację.

Lata trzydzieste to okres wielkiego kryzysu (lata 29 – 35). W Stanach Zjednoczonych rosło bezrobocie i zgodnie z ekonomią klasyczną cena pracy powinna spadać, a wcale tak nie było. Płace przy rosnącym bezrobociu nie spadały, więc koszty rosły. Bezrobotnych było coraz więcej, spadał popyt. Nie sprawdziło się ilościowe równanie pieniądza. J.M. Keynes dowiódł, że w tej sytuacji nie należy ludzi zwalniać, tylko ożywiać popyt. Rząd powinien w tym momencie skorygować mechanizm rynkowy - inwestować w popytotwórcze przedsięwzięcia, np. autostrady, melioracje, wały przeciwpowodziowe, itp. – to zwiększy zatrudnienie. Rodzi się popyt na środki produkcji – uruchamia się mnożnik. Pojawiły się dochody nowozatrudnionych i wzrósł popyt, czyli akcelerator (przyspieszacz). Keynes był zdania, że to państwo musi dokonywać regulacji na rynku. Trzeba więc wprowadzić aktywne państwo na ślepy rynek, które pozwoli na taką alokację zasobów, aby wydajność wzrosła ponad proporcjonalnie i wywołany został mnożnik i akcelerator. Na podstawie tej teorii powstała nowa szkoła ekonomistów – keynesowska.



Inną genezą współczesnych poglądów na inflację była ilościowa teoria pieniądza, którą można przedstawić za pomocą równania:

gdzie

M – ilość pieniądza,



V – szybkość obrotu, ,

P – poziom cen,

T – wolumen zawieranych transakcji (ilość).

Teoria ta sięga XVIII wieku i uzależniła ona wartość pieniądza i ogólny poziom cen od ilości pieniądza w obiegu. Ilościowa teoria pieniądza dowodzi więc, że zmiany nominalnej podaży pieniądza powodują identyczne zmiany poziomu cen (a przez to płac) lecz nie wpływają na produkcję i zatrudnienie. Teoria ta zawdzięcza swój renesans Miltonowi Friedmanowi i jest podstawą monetarnej teorii inflacji.


77. Krzywa Phillipsa i jego teorie inflacji.

W latach czterdziestych A.W. Phillips rozpoczął badania nad relacjami zmian w inflacji i bezrobociu na podstawie analizy danych statystycznych z lata 1861 – 1957 dla Wielkiej Brytanii. Stwierdził on, że istnieje stała relacja między tempem wzrostu płac nominalnych a poziomem bezrobocia (zależność odwrotna). Zależność między tempem wzrostu płac i poziomem bezrobocia ma charakter nieliniowy, z uwagi na sztywność płac w dół (spadek bezrobocia powoduje szybszy wzrost płac, natomiast zwiększenie rozmiarów bezrobocia – niewielkie ograniczenie tempa wzrostu płac).


KRZYWA PHILLIPSA

Zauważmy, że przy stopie inflacji = 0, stopa bezrobocia wynosi ok. 5% - jest to poziom naturalnego bezrobocia. Krzywa Phillipsa zakładała zmienność (substytucyjność) inflacji i bezrobocia, więc można by za pomocą narzędzi polityki finansowej przesuwać gospodarkę wzdłuż tej krzywej. Można więc stopę bezrobocia równą 3% zmniejszyć do 2%, jednak kosztem zwiększenia tempa inflacji. Krzywa Phillipsa sugerowała możliwość wybrania takiej kombinacji inflacji i bezrobocia, która będzie najmniej szkodliwa a najbardziej optymalna. Krzywa ta zakłada również, że 3% wzrost wydajności pracy pokrywa 3% wzrost płac bez uruchomienia się inflacji. Dopiero wzrost płac większy niż 3% powoduje wzrost cen (np. wzrost płac o 5% to wzrost cen o 2%, itd.) oraz spadek bezrobocia. Redukcja bezrobocia do ok. 1,3% prowadziłaby do lawinowego wzrostu cen, natomiast zwiększenie bezrobocia powyżej 5% spowodowałoby wzrost płac poniżej 3% i spadek cen. Krzywa ta ilustruje więc wybór między szybkim wzrostem gospodarczym i niskim poziomem bezrobocia w sytuacjach nasilenia się procesów inflacyjnych oraz słabszym tempem wzrostu, dużym bezrobociem i niewielką inflacją (a nawet stabilizacją cen).

Odpowiedzią keynesistów na zarzuty monetarystów oraz na rosnącą stale inflację w latach siedemdziesiątych było przesunięcie krzywej Phillipsa do pozycji A’ wywołane:


  1. postępem technologicznym,

  2. konkurencją zagraniczną,

  3. płacą efektywnościową (jest sztywna względem podaży, wydajność wymaga płace) – to tłumaczy wzrost bezrobocia naturalnego.

Histereza – jest to sytuacja, w której utrzymuje się stale skutek, chociaż pierwotna przyczyna przestała istnieć.
78. Neomonetarystyczna interpretacja krzywej Philipsa.

Przedstawicielem neomonetarystów jest Milton Friedman, który w latach sześćdziesiątych zaczął konstruować swoją teorię inflacji. Krzywa B „poprawia” krzywą Phillipsa, gdyż:



  • brano tam pod uwagę wartości nominalne, podczas gdy ludzie reagują na realne zmiany w poziomach cen lub płac,

  • nie uwzględniono oczekiwań inflacyjnych – przewidywań stopy inflacji (i na tej podstawie dokonuje się alokacji pieniędzy).

Friedman wyprowadził długookresową zależność uwzględniając wartości realne oraz oczekiwania inflacyjne. Stwierdził on, że w gospodarce istnieje naturalny poziom bezrobocia, którego zmiany dokonywane przez państwo są z góry skazane na niepowodzenie. Na bezrobocie naturalne składa się:

  • bezrobocie frykcyjne – osoby o ułomnościach fizycznych lub psychicznych (nie mogące pracować zawodowo) oraz osoby chwilowo bez pracy ze względu na zmianę zawodu, itp.

  • bezrobocie strukturalne – osoby bez pracy w wyniku zmian w strukturze gospodarki – zwolnieni z powodu spadku popytu na dobra określonego rodzaju, zmieniają kwalifikacje, itp.

Interpretacja krzywej B :

Rząd uznaje, że 5% stopa bezrobocia jest wysoka. Aby ograniczyć bezrobocie stosuje się ekspansywną politykę pieniężną – wprowadza dodatkowy pieniądz do obiegu, co zwiększa wydatki na dobra i usługi. To oznacza wzrost popytu, a więc wzrost produkcji, a po pewnym czasie wzrost płac i cen. Rośnie też zatrudnienie (stopa bezrobocia = 3%). Przejście do tego punktu na krzywej Phillipsa jest jednak chwilowe, gdyż wzrost ilości pieniądza w obiegu wywołuje wzrost cen. W rezultacie płace realne nie uległy zmianie, a więc podaż miejsc pracy obniża się, a bezrobocie wzrasta do 5%. Można więc jedynie chwilowo obniżać bezrobocie, dzięki iluzji pieniądza, jakiej ulegają ludzie. Monetaryści twierdzą, że bezrobocie nie jest żadnym problemem społecznym, zaś inflacja może być zredukowana do minimum przy rozmiarach dochodu narodowego odpowiadających istniejącym zdolnościom produkcyjnym.

J.K. Galbraith twierdzi, że ograniczenie popytu przez zmniejszenie podaży pieniądza (i na odwrót) nie powstrzyma monopolisty przed podnoszeniem cen. Uważa, że neomonetaryści żyją w nieistniejącym świecie wolnej konkurencji.

79. Przyczyny i skutki inflacji.

Przyczyny inflacji to:


  • stosunki pieniężno – kredytowe – niedostosowanie emisji pieniądza i kredytów do wydajności, tzw. „miękkie” kredytowanie (tzn. ograniczony przymus zwrotności), nieprzestrzeganie dyscypliny finansowej w przedsiębiorstwach,

  • niedostatki polityki alokacyjnej – nierealna polityka cen, subiektywizm rządu odnośnie dochodów, płac i świadczeń socjalnych, pobłażliwość w stosunku do związków zawodowych, wzrost wydatków na administrację ogólną, itp.,

  • niedostatki działań na rzecz redukcji kosztów wytwarzania – względną stabilność zapewniłby wzrost wydajności pracy, jednak zróżnicowanie sektorowe i asortymentowe w kosztach, a także nadmierne zatrudnienie i znikomy postęp technologiczny (co obniża wydajność) powodują pchanie inflacji do góry, np. wysokie odpisy amortyzacyjne, zamrożenie kapitału – podnoszą koszty,

  • polityka zewnętrzna – niewłaściwy układ warunków wymiany z zagranicą (malejąca relacja cen towarów eksportowych do importowych), niekorzystna polityka kursu walutowego, import inflacji światowej (np. w paliwach).

Skutki inflacji widoczne są w:

  • podziale dochodu między różne grupy i klasy,

  • podziale dochodu na inwestycje i oszczędności,

  • bilansie płatniczym kraju,

  • równowadze zewnętrznej,

  • stosunkach społecznych, i in.

Skutki inflacji mogą być planowane (antycypowane) lub nieplanowane (nieantycypowane) – zależy to od oczekiwać inflacyjnych.

Przy braku oczekiwań inflacyjnych i stałych płacach, inflacja przynosi wzrost zysków przedsiębiorców. Podwyżki płac nie następują jednocześnie z podwyżkami cen – jest to niekorzystne dla pracowników.

Inflacja nieantycypowana szybko przekształca się w antycypowaną. Oczekiwania inflacyjne nie są jednakowe dla wszystkich grup społecznych oraz różnego rodzaju asortymentu dóbr. Inflacja waha się wokół jej średniego poziomu, który kształtuje nasze oczekiwania inflacyjne.
80. Przedsięwzięcia antyinflacyjne.

Przedsięwzięcia antyinflacyjne powinny być prowadzone poprzez aktywną politykę gospodarczą państwa. Dotyczą one:



  • polityki finansowej – np. wstrzemięźliwość wydatkowa (optymalne wydatki), ograniczanie konsumpcji oraz wspieranie wydatków, które dadzą więcej niż proporcjonalny przyrost wydajności,

  • polityki pieniężno – kredytowej – należy unikać deficytu bieżącego, podczas gdy deficyt strukturalny (czyli finansujący poprawę struktur gospodarki, np. tworzenie miejsc pracy, itp.) jest przejawem optymistycznym.

Państwo może w określonych sytuacjach zastosować działania drenażowe, np.:

  1. zamrożenie cen i płac,

  2. powiększenie długu publicznego poprzez emisję obligacji lub zaciągnięcie pożyczki,

  3. wymiana pieniężna,

  4. podatki i opłaty możliwości akumulacji w przedsiębiorstwach.


81. Trzy aspekty polityki antyinflacyjnej w Polsce w okresie transformacji 1989 – 2000

(inflacja jako zjawisko pieniężne, jako efekt kosztowy, jako efekt inercji).

Inflacja nie jest wynikiem błędów popełnianych w polityce fiskalnej, pieniężnej i dochodowej, ale konsekwencją toczącej się między różnymi grupami społecznymi walki o podział dochodu narodowego, które wymuszają inflacjogenne decyzje.


Kryteria z Maastricht gwarantujące zrównoważony rozwój to:

  1. stopa inflacji – maksymalnie 1,5 ponad przeciętnego poziomu w trzech krajach o najniższym poziomie inflacji,

  2. deficyt budżetowy – maksymalnie 3% PKB,

  3. dług publiczny – maksymalnie 60% PKB,

  4. stopa procentowa – maksymalnie 2% powyżej z średniej z trzech krajów o najniższej inflacji,

  5. kurs walutowy – utrzymany w dynamice EURO i dolara.

Trzy aspekty polityki inflacyjnej to:

  • aspekt popytowy (pieniężny) – za wzrost cen obciąża się odpowiedzialnością rząd lub Bank Centralny, można wpływać na inflację poprzez:

    • regulację stóp, poziom rezerw obowiązkowych banków,

    • podaż pieniądza, która zależy od kursu walutowego i zasad dewaluacji poziomu kursu (deprecjacja – obniżenie; lub aprecjacja – podwyższenie),

    • deficyt budżetowy (inflację wzmaga ten deficyt, który kreuje popyt konsumpcyjny),

    • wydatki sztywne – determinują podaż pieniądza,

    • problem monetaryzacji deficytu i monetaryzacja – jest to relacja ilości pieniądza monetarnego do PKB (w Polsce ok. 30%).

  • aspekt kosztowy – ten typ inflacji wywołują:

    • administracyjne zmiany cen (np. energii, surowców żywnościowych, transportu, itp.),

    • stawka amortyzacyjna (wysoka – pcha koszty w górę, niska – obniża je),

    • indeksacja (dochodów, rent, emerytur),

    • koszt kredytu, koszt realnie wysokiej stopy procentowej,

    • silne opodatkowanie – czyli sztywność części dochodów.

  • aspekt inercyjny (bezwładu) – jest wywoływany:

    • oczekiwaniami inflacyjnymi,

    • ustawową indeksacją, kompensacją, waloryzacją,

    • ogłaszanymi podwyżkami cen administracyjnych,

    • niską dyscypliną finansową.

Inflacji inercyjnej podlegają wszyscy, a najbardziej rząd.
82. Istota kwestii agrarnej we współczesnych, wysoko rozwiniętych gospodarkach.

Kwestia agrarna – kwestia żywnościowa – oznacza taką sytuację społeczno – ekonomiczną, że rolnictwo i agrobiznes stają się elementem naruszającym równowagę ekonomiczną w ramach systemu gospodarki narodowej, w ten sposób stają się hamulcem rozwoju gospodarczego i społecznego.

Przejawy kwestii agrarnej to:

  • nienadążanie wzrostu produkcji rolnej za rozwojem całej gospodarki narodowej i wzrostem popytu na żywność,

  • niższa jest wydajność pracy w rolnictwie,

  • niska elastyczność rolnictwa w zakresie struktury produkcji, metod wytwarzania,

  • dysparytet (nierówność) dochodów ludności rolniczej w stosunku do pozarolniczej.

Istota kwestii agrarnej wynika z:

  • sztywności popytu na żywność,

  • rent z ziemi:

    • gruntowa – mówi o efektywności ze względu na żyzność, położenie względem siedliska (rozłóg),

    • wynikająca z kwalifikacji producenta,

    • absolutna – wynikająca z rzadkości czynnika ziemi,

  • naturalnej słabości rolnictwa wobec nierolniczego otoczenia,

  • mechanizmu przepływu kapitału w skali makroekonomicznej (nadwyżka wypracowana w rolnictwie – ok. 25% wypływa i nie wraca): teoria dwóch odwróconych lejków:

Trzeba by rozciągnąć zwężenie między lejkami, aby dochody gospodarzy rolnych uformowały tubę uniezależniającą ich od czynników zewnętrznych. Tylko aktywna polityka państwa może „połączyć” (zjednoczyć) rolnictwo z rynkiem. Wąskie gardła powodują, że produkcja czysta wytworzona w rolnictwie jest przechwytywana przez skup, przetwórstwo i konsumenci opłacają rentę monopolizacji struktury. Kapitał ten wypływa także dlatego, że można go rentowniej ulokować poza rolnictwem. Tempo zwrotu kapitału w rolnictwie jest ok. 6,5 razy wolniejsze niż na giełdzie papierów wartościowych, a także produkty spożywcze mają ok. 4 razy wolniejszy wzrost cen (gdyż spowalnia go konkurencyjność importu),

  • właściwości popytu (nie tylko sztywności względem cen i dochodów, ale także substytucji produkcji żywności produkcją pozażywnościową).


Pobieranie 1.5 Mb.

Share with your friends:
1   ...   6   7   8   9   10   11   12   13   14




©operacji.org 2020
wyślij wiadomość

    Strona główna