Zofia Sękowska wprowadzenie do pedagogiki specjalnej wyższa Szkoła Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej Warszawa 1998



Pobieranie 4,34 Mb.
Strona41/44
Data14.02.2018
Rozmiar4,34 Mb.
1   ...   36   37   38   39   40   41   42   43   44

Podstawowe pojęcia dotyczące niepełnosprawności:

Niepełnosprawność i kalectwo (disability and handicap)

Określenie „niepełnosprawność" dotyczy wielu różnych ograniczeń funkcjo­nalnych, występujących w każdej populacji w jakimkolwiek kraju na świecie. Ludzie mogą być niepełnosprawni z przyczyn fizycznych, intelektualnych lub zmysłowych, stanów chorobowych lub chorób psychicznych. Takie zaburzenia, stany lub choroby mogą być trwałe lub przejściowe.

Określenie „kalectwo" oznacza utratę lub ograniczenie możliwości uczestni­czenia w życiu społecznym na równi z innymi oraz w kontaktach osoby niepeł­nosprawnej z otoczeniem. Celem tego określenia jest skoncentrowanie się na pro­blemach niepełnosprawnego w otoczeniu, w wielu aktywnościach społecznych, np. informacji, porozumieniu, kształceniu, które uniemożliwiają uczestnictwo osób niepełnosprawnych na równym poziomie. W latach 70. obserwowano bardzo silną reakcję ze strony przedstawicieli osób niepełnosprawnych i profesjonalistów na polu niepełnosprawności — występujących przeciwko używanej terminologii. Określenia „niepełnosprawność" i „kalectwo" były często używane w sposób nie­jasny i pomieszany. Terminologia była odbiciem podejścia medycznego i diagnos­tycznego, nie biorąc pod uwagę niedoskonałości i braków ogółu społeczeństwa.



W 1980 r. Światowa Organizacja Zdrowia przyjęła międzynarodową klasyfi­kację zaburzeń, niepełnosprawności i kalectwa, która sugeruje podejście bardziej precyzyjne, a zarazem relatywne. Znalazło ono zastosowanie w zakresie takich obszarów, jak rehabilitacja, edukacja, statystyka, ubezpieczenia, prawodawstwo, demografia, ekonomika i socjologia.

Zapobieganie

Określenie to oznacza akcję zapobiegającą występowaniu zaburzeń (zapobie­ganie pierwotne) lub zapobieganie powstawaniu trwałych ograniczeń lub nie­sprawności (zapobieganie wtórne).

* Wybrane fragmenty dokumentu ONZ, dotyczące wyjaśnienia niektórych terminów związanych z niepełnosprawnością fizyczną czy intelektualną i obowiązków, jakie spoczywają na państwach wobec niepełnosprawnych. Przedruk za „Szkołą Specjalną" 1995 nr 4.

Aneksy


Zapobieganie może dotyczyć różnych typów działania, takich jak opieka zdrowotna, opieka prenatalna i postnatalna, właściwe odżywianie, akcja szcze­pień, zapobieganie wypadkom łącznie z przystosowaniem miejsc pracy, zapobie­ganie niesprawności w związku z zanieczyszczeniem środowiska lub konfliktem zbrojnym.

Rehabilitacja

Określenie „rehabilitacja" dotyczy postępowania mającego na celu umożliwie­nie osobom niepełnosprawnym osiągnięcie i utrzymanie optymalnego poziomu funkcjonowania fizycznego, zmysłowego, intelektualnego, psychicznego i/lub społecznego, niezbędnego do życia na wyższym poziomie niezależności. Rehabi­litacja może obejmować dostarczanie i/lub przywracanie funkcji lub rekompenso­wanie utraty czy braku funkcji bądź jej ograniczenia. Rehabilitacja nie obejmuje pierwotnej opieki medycznej. Obejmuje ona szeroki zakres metod i aktywności od rehabilitacji bardziej podstawowej i ogólnej do aktywności ukierunkowanych na określony cel, np. rehabilitacja zawodowa.



Zrównanie możliwości

Określenie to {eąualization of opportunities) oznacza proces, dzięki któremu różne systemy społeczne i środowiskowe, takie jak usługi, aktywność, informacja i dokumentacja, są dostępne wszystkim, zwłaszcza osobom niepełnosprawnym.

Zasada jednakowych praw zakłada, że potrzeby każdego osobnika są jedna­kowo ważne, że powinny one stanowić podstawę planowania społeczności, że należy wykorzystać wszystkie środki dla zapewnienia każdemu osobnikowi jed­nakowych możliwości uczestniczenia.

Osoby niepełnosprawne są członkami społeczeństwa i mają prawo pozostawać w swoich lokalnych społecznościach. Powinny otrzymywać potrzebną pomoc w ramach zwykłych struktur edukacji, zdrowia, zatrudnienia i usług socjalnych.

Osoby niepełnosprawne, uzyskując równe prawa, powinny mieć także równe obowiązki. W miarę osiągania przez nie tych praw oczekiwania społeczeństwa w stosunku do nich też powinny wzrastać. W ramach procesu osiągania równych praw należy pomóc osobom niepełnosprawnych w przyjęciu przez nie pełnej odpowiedzialności jako członków społeczeństwa.

Warunki równego uczestnictwa

Obowiązkiem państwa jest zapewnienie tych warunków.



Zasada 1 . Podnoszenie świadomości społecznej na temat różnego rodzaju niepełnosprawności (...)

Zasada 2 . Opieka medyczna

1. Tworzenie programów dla zespołów multidyscyplinarnych w celu wczesne­go wykrywania, stwierdzenia i leczenia różnych zaburzeń. Może to zapobiegać, zmniejszyć lub wyeliminować wynikającą stąd niepełnosprawność. Programy te

Aneksy

powinny zapewnić pełny udział osób niepełnosprawnych i ich rodzin na pozio­mie indywidualnym oraz organizacji osób niepełnosprawnych na poziomie plano­wania i oceny.


  1. Pracownicy władz lokalnych powinni być odpowiednio przygotowani w za­
    kresie wczesnego wykrywania zaburzeń, dostarczania wczesnej pomocy i kiero­
    wania do właściwych ośrodków.

  2. Zapewnienie dostępu do opieki medycznej wszystkim osobom niepełno­
    sprawnym, zwłaszcza niemowlętom i dzieciom.

  3. Zapewnić właściwe przygotowanie i wyposażenie wszystkim pracownikom
    medycznym i paramedycznym, aby umożliwić im dostarczanie usług osobom
    niepełnosprawnym na odpowiednim poziomie i z wykorzystaniem odpowiednich
    technologii.

  4. Zapewnić tą drogą udzielanie właściwych porad rodzicom przez personel
    specjalistyczny — na odpowiednim poziomie, z uwzględnieniem najnowszych
    informacji.

  5. Zapewnić osobom niepełnosprawnym regularne leczenie, które pomogłoby
    zachować lub poprawić ich poziom funkcjonowania.

Zasada 3 . Rehabilitacja

Państwa powinny zapewnić usługi rehabilitacyjne osobom niepełnosprawnym, aby mogły one osiągnąć i utrzymać optymalny poziom niezależności.



  1. Państwa powinny rozwijać programy rehabilitacji dla wszystkich grup osób
    niepełnosprawnych. Programy takie powinny opierać się na aktualnych potrze­
    bach indywidualnych osób niepełnosprawnych na zasadach pełnego uczestnictwa
    i równości.

  2. Programy takie powinny obejmować szeroki zakres działań, takich jak ćwi­
    czenie podstawowych sprawności w celu poprawienia lub kompensacji w zakre­
    sie zaburzonej funkcji, poradnictwo dla osób niepełnosprawnych i ich rodzin,
    rozwijanie ich samodzielności oraz dostarczanie takich usług, jak kwalifikacja
    i prowadzenie.

  3. Wszystkie osoby niepełnosprawne — łącznie z dotkniętymi poważnymi lub
    licznymi niepełnosprawnościami — które potrzebują rehabilitacji, powinny mieć
    do niej dostęp.

  4. Osoby niepełnosprawne i ich rodziny powinny móc uczestniczyć w opraco­
    wywaniu i organizowaniu usług rehabilitacyjnych ich dotyczących.

  5. Wszystkie usługi rehabilitacyjne powinny być dostępne w miejscu zamiesz­
    kania osób niepełnosprawnych. Jednak w pewnych przypadkach można organi­
    zować kursy w wytypowanych ośrodkach, jeśli tego wymaga osiągnięcie celu
    treningu.

  6. Należy zachęcać osoby niepełnosprawne i ich rodziny do uczestniczenia
    w rehabilitacji, np. jako nauczyciele, instruktorzy lub doradcy.

  7. Państwa powinny dokonywać ekspertyz organizacji osób niepełnospraw­
    nych, tworząc lub oceniając programy rehabilitacji.

/mensy

Zasada 4 . Świadczenie pomocy (support services)

Państwa powinny zapewnić rozwój i zaopatrzenie w pomoce, łącznie z urzą­dzeniami pomocniczymi dla osób niepełnosprawnych, aby pomóc im osiągnąć wyższy poziom niezależności w życiu codziennym i w uzyskiwaniu swoich u-prawnień.

  1. Państwa powinny zapewnić dostarczanie urządzeń pomocniczych oraz pomoc
    personelu pomocniczego i usług tłumaczy — odpowiednio do potrzeb osób niepeł­
    nosprawnych — jako ważnych środków do osiągania wyrównanych możliwości.

  2. Państwa powinny wspierać rozwój, produkcję, dystrybucję i obsługę urzą­
    dzeń pomocniczych oraz rozpowszechnianie wiedzy na ten temat.

  3. Aby to osiągnąć, należy wykorzystywać wszystkie środki techniczne. W kra­
    jach, gdzie dostępny jest przemysł na wysokim poziomie technicznym, należy to
    wykorzystać do podniesienia efektywności sprzętu pomocniczego i wyposażenia.
    Ważne jest promowanie rozwoju i produkcji urządzeń prostych i niekosztownych,
    używając do tego — w miarę możności — dostępnych na miejscu materiałów
    i wykorzystując możliwości produkcji. Same osoby niepełnosprawne mogą uczest­
    niczyć w produkcji tego sprzętu.

  4. Państwa powinny zdawać sobie sprawę, że wszystkie osoby niepełnospraw­
    ne, które potrzebują urządzeń wspomagających, powinny mieć do nich dostęp
    z uwzględnieniem możliwości finansowych. Może to oznaczać, że sprzęt i urzą­
    dzenia służące do pomocy powinny być dostarczane bezpłatnie lub po tak niskiej
    cenie, że osoby niepełnosprawne i ich rodziny mogą sobie pozwolić na ich zakup.

  5. W programach rehabilitacji, obejmujących dostarczanie sprzętu i urządzeń
    wspomagających, państwa powinny uwzględnić szczegółowe potrzeby dziewcząt
    i chłopców niepełnosprawnych, biorąc pod uwagę budowę, trwałość i dostosowa­
    nie do wieku użytkownika.


  6. Państwa powinny wspierać rozwój i dostępność programów indywidualnej
    pomocy oraz usług tłumaczy, szczególnie dla osób z ciężkimi i/lub licznymi
    upośledzeniami. Programy takie podniosą poziom udziału osób niepełnospraw­
    nych w życiu codziennym w domu, w pracy, w szkole i aktywności w czasie
    wolnym.

  7. Programy indywidualnej pomocy powinny być zorganizowane w taki spo­
    sób, aby osoby niepełnosprawne, wykorzystując te programy, miały decydujący
    wpływ na sposób ich realizacji.

Obszary docelowe dla równego uczestnictwa

Zasada 5 . Dostępność (accessibility)

Państwa powinny uświadamiać sobie znaczenie dostępności w procesie zrów­nania możliwości we wszystkich sferach życia społecznego. Dla osób z wszel­kiego rodzaju niepełnosprawnością państwa powinny wprowadzać programy działania zapewniające: a) dostęp do otoczenia fizycznego, b) dostęp do infor­macji i porozumiewania się.

Aneksy 395

Zasada 6 . Edukacja

Państwa powinny uświadamiać sobie zasadę zapewnienia jednakowych możli­wości kształcenia dzieciom, młodzieży i dorosłym niepełnosprawnym w warun­kach integracji. Powinno się stworzyć warunki, aby edukacja osób niepełnospra­wnych stanowiła nieodłączną część systemu edukacyjnego.

  1. Władze oświatowe są odpowiedzialne za kształcenie osób niepełnospraw­
    nych w warunkach integracji. Edukacja osób niepełnosprawnych powinna sta­
    nowić integralną część ogólnego planowania edukacji, rozwijania programów
    i organizacji szkół.

  2. Edukacja w szkołach integracyjnych zakłada usługi tłumaczy i dostarczanie
    innych urządzeń pomocniczych. Konieczne jest zapewnienie dostępności szkoły
    i usług wspomagających, przeznaczonych do zaspokajania potrzeb osób z różny­
    mi rodzajami niepełnosprawności.

  3. Grupy rodziców i organizacje osób niepełnosprawnych powinny uczestni­
    czyć w procesach edukacyjnych na wszystkich poziomach.

  4. W krajach, gdzie nauka jest obowiązkowa, powinna ona być dostępna dla
    dziewcząt i chłopców ze wszystkimi rodzajami i stopniami niepełnosprawności
    łącznie z najpoważniejszymi.

  5. Należy zwrócić specjalną uwagę na następujące obszary niepełnospraw­
    ności:




  1. najmłodsze dzieci niepełnosprawne,

  2. dzieci niepełnosprawne w wieku przedszkolnym,

  3. dorosłe osoby niepełnosprawne, zwłaszcza kobiety.

6. W celu zapewnienia edukacji w systemie integracyjnym osobom niepełno­
sprawnym — państwa powinny:

  1. posiadać jasno sprecyzowaną politykę, rozumianą i akceptowaną na pozio­
    mie szkolnym oraz przez całe społeczeństwo,

  2. dopuścić odpowiednią giętkość programu, jego uzupełnianie i adaptację do
    potrzeb uczniów niepełnosprawnych,

  3. dostarczyć materiałów wysokiej jakości oraz umożliwić stałe dokształcanie
    i wspomaganie nauczycieli.




  1. Zintegrowane nauczanie i programy uwzględniające potrzeby społeczności
    powinny być uważane za podejście uzupełniające, dostarczające edukacji za nis­
    ką cenę oraz treningu osób dotkniętych niepełnosprawnością. Programy państwo­
    we, oparte na propozycjach społecznych, powinny zachęcać środowiska lokalne
    do opracowywania własnych sposobów zapewniania edukacji osobom niepełno­
    sprawnym na swoim terenie.

  1. W sytuacjach, kiedy ogólny system szkolnym nie zaspokaja w wystarczają­
    cej mierze potrzeb wszystkich osób niepełnosprawnych, można brać pod uwagę
    szkolnictwo specjalne. Ma ono na celu przygotowanie uczniów do kształcenia
    w ogólnym systemie szkolnym. Jakość takiej edukacji powinna odzwierciedlać te
    same standardy i ambicje, jak kształcenie ogólne i powinna być z nim ściśle po­
    wiązana. Jako minimum dostarcza się studentom niepełnosprawnym takiej samej

                  1. 396 Aneksy

porcji wiedzy jak uczniom pełnosprawnym. Celem jest uzyskanie stopniowo włą­czenia usług specjalnego nauczania do nauczania zintegrowanego. Uważa się, że w pewnych przypadkach nauczanie specjalne stanowi najlepszą formę kształcenia dla niektórych uczniów niepełnosprawnych.

9. Ze względu na specjalne potrzeby w porozumiewaniu się osób niesłyszą-cych i słabosłyszących — ich nauczanie może być prowadzone w szkołach prze­znaczonych dla takich dzieci, w specjalnych klasach i jednostkach klasowych {units) w szkołach zintegrowanych. Na początkowych etapach należy zwrócić szczególną uwagę na rozwijanie sprawności porozumiewania się oraz na maksy­malną niezależność osób niesłyszących i słabosłyszących.

BIBLIOGRAFIA*



Aebli H. Dydaktyka psychologiczna. Zastosowanie psychologii Piageta do dydaktyki. WarszawE 1960

A study of the legislation concerning the special education of handicapped children and young people. UNESCO, Paris 1969

Altenberger S. Podręcznik okulistyki. Warszawa 1964

Altschuler K.Z., Rainer J.D. Mental health and the deaf. Approaches and prospects. Houston 1968

Bailliart P. Uenfant aveugle. Education, instruction, medecine, sociologie. Paris 1958

Balcerek M. Rozwój wychowania i kształcenia dzieci upośledzonych umysłowo. Warszawa 1981

Bandura L. Kształcenie dzieci zdolnych, [w:] J. Pańczyk (red.) Współczesne problemy pedagogik specjalnej. Warszawa 1987



Bandura A., Walters R.H. Agresja w okresie dorastania. Warszawa 1968

Baradin T. Zagadnienia głuchoty w wieku szkolnym. „Rocznik Państwowego Zakładu Higieny" t. VIII. Warszawa 1956

Barnett M.B. Aktualne problemy badań i studiów w dziedzinie wychowania i wykształcenia niewi­domych, [w:] Referaty Międzynarodowej Konferencji Wychowawców Niewidomych Dzieci i Mło­dzieży w Oslo. Warszawa 1959



Barraga N.C. Increased visual children. New York 1964

Barraga N.C, Morris J.E. Program rozwijania umiejętności posługiwania się wzrokiem. Warszaw; 1980

Barron J. Physical handicap and personality. A study of seen versus unseen disabilities. „Archivei of Physical Medicine" 1955

Bartecki J. Aktywizacja procesu nauczania poprzez zespoły uczniowskie. Warszawa 1964

Bartkowicz Z. Efektywność resocjalizacji nieletnich w zakładzie wychowawczych i poprawczym Lublin 1987

Bartkowicz Z. Pomoc terapeutyczna nieletnim agresorom i ofiarom agresji w zakładach resocjaliza cyjnych. Lublin 1996

Bartkowska T. Rozwój wymowy dziecka przedszkolnego jako wynik oddziaływań wychowawczych rodziny i przedszkola. Warszawa 1968

Batawia S. Proces społecznego wykolejania się nieletnich przestępców. Warszawa 1958

Bateman B.D. The modifiability of sighted adults perceptions of blind children abilities. New out

lookfor the blind. (bmw) 1964 Bauman M.K., Hayes S.P. Manuał for the psychological examination of the adult blind. (bmw) 195

* Oprócz pozycji wykorzystanych i cytowanych (podanych w tekście w nawiasach kwadratowych wykaz zawiera bogatą literaturę przedmiotu z uwzględnieniem najnowszych publikacji (przyp red.).

Bibliografia

Bauman M.K., Norman M.S, Yoder M. Placing the blind and yisually handicapped in professional

occupations. Washington 1962 Bauman M.K. Characteristic of blind yisually handicapped people in professional, sales and mana-

gement work. Office for the Blind, Pensylwania 1963

Becker K.P., Sowak M. Logopedia. Moskwa 1981

Bendych E. Przeżycia frustracyjne szkolnej młodzieży niewidomej. „Szkoła Specjalna" 1970 nr 3

Bendych E., Janik M. Nauczanie początkowe dzieci niewidomych. Warszawa 1981 Berge A. Uczeń trudny. Warszawa 1960



Bernstein B. Socjolingwistyczne ujęcie procesu socjalizacji: uwagi dotyczące podatności na oddzia­ływanie szkoły, [w:] G.W. Shugar, M. Smoczyńska (red.) Badania nad rozwojem języka dziec­ka. Wybór prac. Warszawa 1980

Będkowska H. Przeżycia frustracyjne niewidomych w kontaktach z obcymi dziećmi widzącymi (ma­szynopis). Warszawa 1966

Będkowski S. Na temat resocjalizacji i młodzieży niedostosowanej. „Nowa Szkoła" 1965 nr 7/8

Bieleckaja W.L., Greuszewa L., Rubinczyk M.L. Opyt primienienja nowoj kombinirowannoj sis-tiemy oswieszczenija w szkole dlia stabowidjaszczich. „Diefektołogia" 1978 (4)

Biełowa-Dawid R.A. Naruszenije rieczi u doszkolnikow. Moskwa 1971 Bilikiewicz T. Psychiatria kliniczna. Warszawa 1969



Biran L. Dejurudisation an Canada. [w:] Transformation sociale et delinguance jeuvenile. Council of Europę, Strasbourg 1979 (materiał Komitetu Europejskiego Problemów Młodzieży, powielo­ny, IPSiR UW 1985)

Błachno K. Terapia logopedyczna dzieci przedszkolnych. Z badań teoretycznych i praktyki. Poznań 1980



Błaszkowska J. Problematyka rehabilitacji inwalidów w literaturze psychologicznej. „Przegląd Psy­chologiczny" 1961 nr 12

Bogdanowicz M., Kisiel M., Przasnyska M. Metoda Weroniki Sherborne w terapii i wspomaganiu rozwoju dziecka. Wyd. III. Warszawa 1996

Bogucka J., Kościelska M.: Wychowanie i nauczanie integracyjne. Warszawa 1994 Budohoska W., Włodarski Z. Psychologia uczenia się. Warszawa 1972

Borkowska M. Instrukcja karmienia dziecka z mózgowym porażeniem dziecięcym. Warszawa 1976 Borzym J. Uczniowie zdolni. Warszawa 1978



Borzyszkowska H. Współpraca szkoły specjalnej z domem rodzinnym. Warszawa 1971 Borzyszkowska H. Oligofrenopedagogika. Skrypt dla studentów pedagogiki. Warszawa 1985 Bossę M., Leblanc M. Uefficacite de 1'internat un cas type Boscoville Cahier 2. Montreal 1980 Boxtel H.W. van Finał report. [w:] F.J. Monks, W. Katzko, H.W. van Boxtel (red.) Education of the gifted in Europę. Theoretical and research issues. Amsterdam: Swets and Zeitłinger 1992

Brejnak W. O zajęciach reedukacyjnych dla dzieci dyslektycznych. „Problemy Opiekuńczo-Wycho-wawcze" 1975 nr 7

Brett G.S. Historia psychologii. Przekład — J. Makota. Warszawa 1969

Breuvart, Algan A., Selosse J. Que deviennent-ils? Etude comparative des niveaux d'integration sociale d'une population de mineurs de justice. Vaucresson 1974

Brimen Krimen H. Mental retardation (some recent developments in the study of causes and social ejfects of this problem). London 1968



Brown A.C. Społeczna psychologia przemysłu. Warszawa 1962

BlDliograiia



Bruner J.S. Proces kształcenia. Warszawa 1964

Bujacz M, Brejnak W. Zajęcia reedukacyjne. „Oświata i Wychowanie" 1975 nr 8, wersja B

Burbowa E., Gruca A., Waiss M. Fizjologiczne, psychologiczne i socjalne podstawy oraz problemy
rehabilitacji. „Nowa Szkoła" 1962 nr 1 .

Burkhardt U. Blinden werden sehen. Berno-Stuttgart 1970

Biirklen K. Blindenpsychologie. Leipzig 1924

Cackowski Z. Treści poznawcze wrażeń zmysłowych. Warszawa 1962

Carmichael L. Początki rozwoju zdolności używania języka przez jednostkę. „Psychologia Wycho­wawcza" 1964 nr 7

Caroll T.J. Blindness. Boston-Toronto 1961



Carołl T.J. Ślepota, czym jest, jakie są jej skutki i jak żyć, będąc niewidomym. Boston 1961

Case studies in special education. UNESCO, Paris 1974

Cattell R.B., Porter R.B. Psychologiczna interpretacja czynników. Lublin 1964

Cekiera Cz. Ryzyko uzależnień. Lublin 1994

Charlier B.L. Complete signed and cued french. An original signed language-cued speech combina-tion. „American Annales of the Deaf'. October 1992, volume 137 nr 4



Cielecki T. Skuteczność resocjalizacyjna zakładów wychowawczych. Opole 1985

Clarke A.M., Clarke A.D.B. Upośledzenie umysłowe. Warszawa 1969

Clarke A.M., Clarke A.D.B. Upośledzenie umysłowe. Nowe poglądy. Warszawa 1971

Cromwell R. Selectwe aspects of personality development in mentally retarded children. „Except Children" 1961 nr 28



Cross O.H. Braille edition of the Minnesota Multiphasic Personality Inventory for use with the blind. „Journal Psychology" 1947

Cunningham CC. Spojrzenie ponad patologię. Obecne tendencje w pedagogice specjalnej. „Roczni­ki Pedagogiki Specjalnej", t. 2. Warszawa 1991

Cusson M., Boscoville. Un centre de reeducation. Groupe de recherche sur inadaptation juvenile. Montreal 1974

Cutsforth T.D. The blind in school and society. A psychological study. New York 1968

Cydzik Z. Metodyka nauczania początkowego. Warszawa 1966 :1



Czacka E.R., Landy T. System Braille'a w Polsce. „Szkoła Specjalna" 1931 nr 4

Czacka E.R. Dziecko niewidome, [w:] C. Gawrysiak (red.) Wypisy tyflologiczne. Warszawa 1977

Czapów Cz., Jedlewski S. Pedagogika resocjalizacyjna. Warszawa 1971

Czapów Cz. Wychowanie resocjalizujące. Warszawa 1978

Czerska-Jurkowska M. (red.) Z zagadnień psychologii dziecka głuchego. Materiały pomocnicze z surdopsychologii. Warszawa 1972

Czochańska J. Wczesne rozpoznawanie i metody postępowania w uszkodzeniach układu nerwowego u dzieci. Warszawa 1977

Danielewicz T., Koźmińska A., Magnuska J. Terapia uspokajająca i rozwijająca dla dzieci nerwi­cowych i dyslektycznych. Warszawa 1974



Davis C. Nadanie kierunku i poradnictwo zawodowe, [w:] Referaty Międzynarodowej Konferencji Wychowawców Niewidomych Dzieci i Młodzieży w Oslo. Warszawa 1959

Debuyst Ch. Le point de une de la psycho-experimentale et de la psychocliniąue. [w:] Uefficacite des peines et autres mesures de traitement. Council de 1'Europe, Strasbourg 1967

Dega W. Ortopedia i rehabilitacja. Warszawa 1964

Dembo T., Leviton G.L., Wright B.A. Adjustment to misfortune A problem of social psychologi-

cal rehabilitation. „Artłficial Limbs" 1956 nr 4 Demel G. Wady wymowy. Profilaktyka i korekcja. Warszawa 1974 Demel G. Minimum logopedyczne nauczyciela przedszkola. Wyd. II. Warszawa 1996 Denton D. Remarks in support of a system of total communication for deaf children.

1   ...   36   37   38   39   40   41   42   43   44


©operacji.org 2017
wyślij wiadomość

    Strona główna