Zofia Sękowska wprowadzenie do pedagogiki specjalnej wyższa Szkoła Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej Warszawa 1998



Pobieranie 4,34 Mb.
Strona34/44
Data14.02.2018
Rozmiar4,34 Mb.
1   ...   30   31   32   33   34   35   36   37   ...   44
Zasada indywidualizacji. Dobieramy ćwiczenia na podstawie diagnozy,
dostosowane do możliwości dziecka i rodzaju oraz stopnia zaburzeń. W poradni
większość zajęć prowadzi się indywidualnie. Oprócz zajęć indywidualnych pro­
wadzone są również ćwiczenia grupowe. Podczas tych zajęć niewskazane jest
współzawodnictwo, gdyż dzieci, które nie są w stanie nadążyć za innymi, znie­
chęcają się do pracy. Ponadto nadmierna mobilizacja nie zawsze korzystnie
wpływa na efekty pracy.

  • Zasada celowości. Wiąże się z poprzednią zasadą. Układ ćwiczeń powinien
    być skonstruowany w taki sposób, aby nawet najdrobniejszy element zajęć był
    podporządkowany określonemu celowi, a wprowadzenie zmian wynikało z kon­
    kretnych potrzeb. Kierując się w pracy z dzieckiem zasadą celowości, szybciej
    osiągniemy zamierzone efekty. Uświadomienie celu ćwiczeń motywuje dzieci do
    wysiłku.

  • Zasada wszechstronności. Starając się pomóc dziecku w przezwyciężeniu
    trudności w nauce, należy stosować wszechstronnie, szerokozakresowe ćwiczenia.
    Usprawniamy nie tylko funkcje zaburzone, ale także nie zaburzone, aby dziecko
    mogło kompensować swoje braki. Przy stosowaniu zasady wszechstronności na­
    leży mieć na uwadze nie tylko pomoc psychologiczno-pedagogiczną, lecz w mia­
    rę potrzeby inną pomoc specjalistyczną. Zależnie od potrzeby kierujemy dziecko
    do lekarza, logopedy bądź innego specjalisty.

    Aby zrealizować zasadę wszechstronności, należy ścisłe współpracować z ro­dzicami dziecka. Wskazujemy rodzicom potrzebę tych zajęć, omawiamy ćwicze­nia i sposoby pracy z dzieckiem oraz przedstawiamy czynniki warunkujące sku­teczność tej pracy. Częste kontakty z rodzicami umożliwią stosowanie niektórych ćwiczeń w domu. Czasem potrzebna jest praca z rodzicami nad zmianą sytuacji domowej i stosunku rodziców do dziecka. Wszechstronność oddziaływań to też współpraca z nauczycielami w szkole.

    Zasada życzliwości. Zdarza się, że dziecko nie osiąga sukcesów w nauce,


    gdyż nie ma wokół siebie osób życzliwie ustosunkowanych, które razem z nim
    cieszą się jego postępami i sukcesami. W klasie dzieci z trudnościami w nauce
    bywają przez nauczycieli nie akceptowane, a przez kolegów wyśmiewane. Ich
    trudności wywołują także niezadowolenie w domu.

    Zasady działań korekcyjnych 327

    Życzliwy stosunek do dziecka mobilizuje je do pracy. Przyjemna, swobodna atmosfera na ćwiczeniach oddziałuje terapeutycznie na dziecko, sprzyja odrea­gowaniu napięć. Dzieci wtedy chętnie uczęszczają na zajęcia, zmniejsza się ich lęk i napięcia związane z trudnościami w nauce.

    Z zasadą życzliwości wiąże się ściśle zasada terapii. Oprócz funkcji dydaktycz­nej zajęcia powinny spełniać funkcję terapeutyczną.

    Wprowadzenie elementów terapii zabawowej i zajęciowej uspokajającej wpły­wa na kształtowanie właściwych postaw do nauki, zmniejsza lęki związane z na­uką szkolną. Dobieramy takie ćwiczenia, aby umożliwić dziecku osiąganie sukce­su, co będzie miało także oddziaływanie terapeutyczne. Sukces mobilizuje dziecko do nauki.



    Szczególnie we wstępnym okresie pracy korekcyjno-wyrównawczej wiele miejsca poświęca się aspektowi psychoterapeutycznemu. Zajęcia o charakterze odprężeniowym, zabawowym przechodzą stopniowo w ukierunkowane.

    Zasada optymizmu pedagogicznego. To wiara nauczyciela w dziecko, w jego możliwości, w przezwyciężenie trudności. Nauczyciel powinien być opty­mistycznie ustosunkowany do dziecka. W pracy korekcyjno-wyrównawczej waż­ne jest przywrócenie dziecku wiary we własne siły. Powtarzające się trudności dziecka w nauce powodują, że przestaje ono wierzyć w swoje możliwości i znie­chęca się do pracy. Nie zaspokojona potrzeba sukcesu powoduje wiele napięć.

    Dobieramy ćwiczenia do możliwości dziecka, a właściwe ich wykonanie po­winno dać dziecku satysfakcję oraz poczucie sukcesu. A zatem nie należy ćwi­czyć na zbyt skomplikowanych tekstach, ponaglać dziecko do pracy. Poczucie odniesionego sukcesu jest istotnym czynnikiem pozytywnej motywacji podejmo­wanych przez dziecko wysiłków. Dlatego każda praca dziecka powinna być sprawdzana i nagradzana. Mogą tu być inne, umowne oceny (ale nie szkolne), np. kwiatki.

    Niezbędne jest także dostrzeganie wszelkich, nawet najdrobniejszych sukce­sów dziecka, wyrażanie aprobaty, nieokazywanie zniecierpliwienia w przypadku niepowodzeń.

    14. ZADANIA NAUCZYCIELA PROWADZĄCEGO PRACĘ KOREKCYJNO-WYRÓWNAWCZĄ

    W rejonie poradni psychologiczno-pedagogicznej istnieją zespoły korekcyjno--wyrównawcze w szkołach. Poradnia opracowuje diagnozę oraz udziela instrukcji nauczycielom.

    Zadania nauczyciela prowadzącego reedukację w szkołach ujęte są w czterech aspektach:

    328 VII. Korekcja fragmentarycznych deficytów rozwojowych...

    • praca z rodzicami,

    • współpraca z poradnią psychologiczno-pedagogiczną.

    Szczegółowe zadania nauczyciela prowadzącego zajęcia korekcyjno-wyrów-nawcze przedstawiają się następująco:

    1. Organizacja i prowadzenie zajęć korekcyjno-wyrównawczych:

    1. przeprowadzanie wstępnego sprawdzianu czytania i pisania wśród wszyst­
      kich uczniów klas pierwszych szkoły podstawowej w II półroczu roku szkolnego;

    2. zbieranie danych o dzieciach wyselekcjonowanych na podstawie spraw­
      dzianu do badań w poradni (wywiad z rodzicami, opinia wychowawcy klasy,
      badania lekarskie);

    3. prowadzenie zajęć w grupach 4-6 uczniów w wymiarze sześciu godzin
      tygodniowo według opracowanego programu, z uwzględnieniem zasady indywi­
      dualizacji;

    4. prowadzenie obserwacji dzieci podczas zajęć i gromadzenie dokumenta­
      cji o przebiegu reedukacji dla każdego dziecka;

    5. przeprowadzenie kontrolnego badania sprawdzającego efekty pracy.

    2. Współpraca z wychowawcą klasy, dyrekcją szkoły i radą pedagogiczną:

    1. zapoznanie dyrekcji szkoły i całej rady pedagogicznej z problematyką
      dysleksji, wad wymowy, zagadnieniem terapii i reedukacji, szerzenie wiedzy
      z tego zakresu na terenie szkoły;

    2. utrzymywanie stałego kontaktu z wychowawcami klas dzieci poddawa­
      nych reedukacji w celu utrwalenia osiągnięć dziecka w procesie lekcyjnym i w ce­
      lu zapobiegania niepowodzeniom szkolnym w okresie reedukacji;

    3. instruktaż dla nauczycieli wychowawców dotyczący wprowadzenia ele­
      mentów terapii do procesu lekcyjnego w klasach początkowych;

    4. pomoc w wykrywaniu zaburzeń mowy i kierowanie dzieci do poradni
      logopedycznej.

    3. Współpraca z rodzicami:

    1. odbycie wstępnego, informacyjnego spotkania z rodzicami dzieci, które
      poddane są zajęciom korekcyjnym;

    2. utrzymywanie częstych kontaktów z rodzicami, instruktaż dotyczący
      stosowania w domu niektórych ćwiczeń.

    4. Współpraca z poradnią psychologiczno-pedagogiczną:

    1. nawiązanie kontaktu z psychologiem poradni, omówienie wyników ba­
      dań dzieci i wynikających stąd wskazań do reedukacji;

    2. odbywanie konsultacji z pedagogiem specjalnym w sprawach dotyczą­
      cych metodyki i organizacji zajęć w szkole;

    3. udział zespołu nauczycieli w zebraniach szkoleniowych organizowanych
      w poradni.

    Metodyka prowadzenia zajęć korekcyjno-wyrównawczych z dziećmi wykazu­jącymi trudności w nauce czytania i pisania nie została dotychczas dokładnie opracowana. Jesteśmy na etapie poszukiwań najlepszych rozwiązań organizacyj­nych i metod pracy w tym zakresie.

    z,aaama nauczyciela piuwauiijcego

    Systematycznie stosowany sposób pracy nauczyciela z uczniami umożliwia uczniom opanowanie wiedzy wraz z umiejętnościami stosowania jej w praktyce, jak również rozwija zdolności i umiejętności.

    W pracy korekcyjno-wyrównawczej wielu praktyków wskazuje na koniecz­ność poszukiwania optymalnych sposobów nauczania czytania i pisania. Specyfi­ka zajęć z dziećmi wykazującymi trudności w nauce czytania wymaga stosowa­nia odmiennych niż w dydaktyce metod pracy.

    Postępując zgodnie z opisanymi poprzednio zasadami, dążymy do umożliwie­nia dziecku opanowania techniki czytania i pisania. Należy tu zwracać szczegól­ną uwagę na usprawnianie słuchu fonematycznego, który leży u podstaw pisania i czytania.

    Następny etap pracy to kojarzenie dźwięku z obrazem graficznym litery. Zna­czna większość dzieci z trudnościami w czytaniu miała trudności z globalnym odczytywaniem sylab, łączeniem ich w wyrazy. Czytanie ich polegało na głosko-waniu, literowaniu. Dlatego punktem wyjścia jest sylaba. Jest ona przecież natu­ralną, fonetyczną jednostką mowy.

    Stosowanie sylabowej metody nauki czytania, analiza i synteza wyrazów, usprawnianie funkcji poznawczych, psychoterapeutyczne oddziaływanie na dziec­ko, współpraca z domem oraz szkołą — to warunki uzyskania pomyślnych wyni­ków w pracy korekcyjno-wyrównawczej w zakresie nauki czytania i pisania.

    Szczególne zadania w pracy z dziećmi wykazującymi trudności w nauce czy­tania i pisania przypadają nauczycielowi klas początkowych. Konieczne więc wydaje się omówienie wskazań pod adresem nauczycieli, którzy mogą poprawić sytuację dziecka. Są one następujące:



    • zapoznanie się z etiologią trudności i niepowodzeń szkolnych dziecka;

    • wprowadzenie do procesu lekcyjnego elementów pracy korekcyjno-wyrów­
      nawczej;

    • podkreślanie pozytywnych, chociaż drobnych osiągnięć dziecka;

    • rekompensowanie niepowodzeń dziecka poprzez włączenie go do prac na
      terenie klasy, zgodnych z jego zainteresowaniami i zdolnościami;

    • ocenianie postępów w nauce z uwzględnieniem możliwości i wysiłku
      dziecka;

    • nieodpytywanie dziecka z czytania przy całej klasie, niewłączanie do kon­
      kursów czytania, nieośmieszanie dziecka.

    Naczelną zasadą postępowania z dzieckiem w szkole jest, aby mu nie szko­dzić, a w miarę możliwości pomóc. Wskazane sposoby postępowania z dziećmi wykazującymi trudności w nauce mogą stanowić pewną pomoc dla tych dzieci, nie zaspokajają jednak w zasadniczy sposób ich potrzeb związanych z uczeniem się. Konieczna jest fachowa praca korekcyjno-wyrównawcza prowadzona przez pedagoga specjalnego.

    Praca korekcyjno-wyrównawcza z dziećmi z trudnościami w uczeniu się pro­wadzona jest w ogólnodostępnych szkołach publicznych x w poradniach logo-

    330 VII. Korekcja fragmentarycznych deficytów rozwojowych...

    pedycznych albo psychologiczno-pedagogicznych. W szkołach specjalnych prze­widziane są w „programach nauczania" 4 godziny dla każdego ucznia na „reha­bilitację indywidualną", podczas której prowadzone są ćwiczenia ogólnorozwojo­we, stymulujące, korekcyjne, wyrównawcze i logopedyczne. Ma to poważne znaczenie terapeutyczne i rehabilitacyjne.

    Rozwój teorii i praktyki pedagogiki korekcyjnej w odniesieniu do dzieci z trud­nościami w uczeniu się dokonuje się na podstawie badań naukowych, ekspery­mentów psychopedagogicznych i publikacji. Początkowo główne zasługi położyły tu Halina Spionek i Barbara Zakrzewska, działające w latach 1970-1979. W latach osiemdziesiątych postęp w tej dziedzinie zawdzięczamy Marcie Bogdanowicz, Jadwidze Jastrząb, Hannie Nartowskiej, Ewie Tomasik, Edycie Gruszczyk-Kol-czyńskiej i innym pedagogom.

    Rozdział VIII

    POMOC LOGOPEDYCZNA W PROCESIE REHABILITACJI



    1. KONCEPCJA LOGOPEDII I JEJ SPECJALIZACJE ZAWODOWE

    Udzielaniem pomocy przy nieprawidłowo kształtującej się mowie dziecka za­jmuje się logopedia. Logopedia jest dyscypliną naukową, zajmującą się wszyst­kimi aspektami mowy (embrionologicznym, patologicznym, społecznym i artysty­cznym). Nazwa jej pochodzi od języka greckiego od dwóch słów: logos — słowo i paideia — wychowanie, a więc oznacza wychowanie słowa, mowy. Istnieją trzy rodzaje określeń logopedii mające swoich zwolenników, a mianowicie:

    1. logopedia jako dyscyplina samodzielna,

    2. logopedia jako dział medycyny,

    3. logopedia jako dział pedagogiki specjalnej.

    Jako dyscyplina samodzielna — zajmuje się wymienionymi na wstępie aspek­tami mowy (za tą koncepcją jako pierwszy opowiedział się ośrodek lubelski), jako dział medycyny — zaburzeniami mowy, ich leczeniem i korekcją, jako zaś dział pedagogiki specjalnej — również kształtowaniem mowy i jej korekcją, a także kształtowaniem mowy u niesłyszących i porozumiewaniem się ich oraz głuchoniemych (surdologia) [Kaczmarek 1964].

    Logopedia według Malej encyklopedii rehabilitacji [1988] jest to dziedzina zajmująca się problematyką usuwania zaburzeń i wad mowy, zapobieganiem opóźnieniom w rozwoju mowy i wyrównywaniem tych opóźnień, nauczaniem mowy dzieci niesłyszących; wykorzystuje istniejące dyscypliny naukowe, a mia­nowicie językoznawstwo, psychologię, pedagogikę, audiologię, foniatrię, akusty­kę i inne. Logopedzi do tej pory kształcili się w naszym kraju w ośrodkach uni­wersyteckich w ramach studiów podyplomowych; obecnie również na studiach dziennych. Kształcenie to jest organizowane przez językoznawców interesujących się zagadnieniami odchyleń od normy w procesie porozumiewania się. Logope­dia blisko współpracuje z neuropsychologią, pedagogiką specjalną, psycholin-gwistyką, czerpiąc z tych dyscyplin wiele koncepcji i wzbogacając swój warsztat badawczy. Istnieje wiele rozmaitych metod służących do diagnozy i opisu wystę­pujących u dzieci i dorosłych nieprawidłowości w mowie, które są stosowane w praktyce logopedycznej. Szczególnie duże zapotrzebowanie na usługi logope­dyczne przejawiają ośrodki kształcenia i rehabilitacji zajmujące się dziećmi upo­śledzonymi umysłowo, niesłyszącymi i słabosłyszącymi.



    Rehabilitacja stanowi obszerny dział stale rozszerzający zakres swoich oddzia­ływań i doskonalący metody postępowania terapeutycznego i korekcyjnego.

    Viii. fomoc logopeayczna w procesie renaDimacji



    Logopedia jest specjalnością wielodyscyplinarną. Jej zainteresowania wiążą się z kulturą żywego słowa, zagadnieniami mowy scenicznej z jednej strony, a z patologicznymi uwarunkowaniami zaburzeń i wad mowy z drugiej. W ostat­nich latach, dzięki postępom w dziedzinie teorii informacji, logopedia uzyskała nowe podstawy teoretyczne. Logopedia bywa też nazywana ortofonią (Francja). Stanowi subdyscyplinę pedagogiki specjalnej, będąc odrębną interdyscyplinarną dziedziną, a równocześnie elementem oddziaływania rehabilitacyjnego na dzieci i dorosłych z zaburzeniami rozwoju psychicznego i przystosowania społecznego.

    Przedmiotem logopedii jest szeroko pojęte wychowanie mówienia w akcie po­rozumiewania się [Kaczmarek 1964]. Takie ujęcie określa jasno zadania przypa­dające logopedii w badaniach naukowych i praktyce.

    Szczególne znaczenie dla logopedii wychowawczej ma jej wczesne zastosowa­nie. Im wcześniej otoczy się dziecko opieką logopedyczną, tym lepsze uzyska się rezultaty w zakresie prawidłowej wymowy dziecka. Przedszkole jest pierw­szym nowym środowiskiem, w którym dziecko spędza bardzo ważny dla jego rozwoju okres życia. Jest pierwszym szczeblem zorganizowanego wychowania i nauczania oraz podstawową instytucją kształcenia mowy. Jedną z głównych ról przedszkola jest przygotowanie dziecka do startu szkolnego.

    Podstawowy zasób słów zdobytych w przedszkolu, domu rodzinnym czy usta­lony i rozszerzony w szkole, ułatwi dziecku start życiowy. Kilkuletni pobyt dziec­ka w przedszkolu i praca z nim powinny doprowadzić do osiągnięcia dojrzałości szkolnej. Aby to osiągnąć, dzieci powinny być otoczone dobrze zorganizowaną opieką logopedyczną i tu właśnie tkwi podstawowe zadanie logopedii wycho­wawczej.

    Dzieci z uszkodzonym słuchem stanowią grupę, która przede wszystkim po­winna korzystać ze zorganizowanego wychowania przedszkolnego zarówno ze względów rewalidacyjnych, jak i ze względu na zapewnienie pomocy ich rodzi­com, którzy nie zawsze są w stanie otoczyć ich właściwą opieką wychowawczą.

    2. ROZWÓJ LOGOPEDII W POLSCE



    Działalność logopedyczna w Polsce ma swoje wieloletnie tradycje. Poczesne miejsce w historii logopedii należy przyznać działającemu w pierwszej połowie XIX w. — Janowi Siestrzyńskiemu, twórcy pierwszych w Polsce teoretycznych podstaw leczenia wad wymowy, który swoje spostrzeżenia (aktualne do dzisiaj) zawarł w dziele pt. Teoria i mechanizmy mowy. W 1892 r. z inicjatywy dr. Wła­dysława Ołtuszewskiego — pioniera foniatrii w Polsce, twórcy medycznych pod­staw logopedii — powstał Zakład Leczenia Zaburzeń Mowy, w którym zajmo­wano się leczeniem jąkających się. Zakład był wówczas nie tylko jedyną tego typu placówką w Warszawie, ale w całym zaborze rosyjskim. Ołtuszewski po­przez swe prace badawcze postawił logopedię na wysokim poziomie w polskim środowisku naukowym, tak lekarskim, jak i pedagogicznym, dzięki czemu stała

    kozwoj logopedii w roisce

    się ona sprawą publiczną. Kładąc podwaliny pod nowoczesną naukę o mowie w jej aspekcie fizjologicznym i patologicznym oraz wypracowując metodykę ko­rekcji zaburzeń mowy, stał się Ołtuszewski twórcą logopedii wychowawczej i te­rapeutycznej w Polsce. Opracowane przez niego „prawidła higieniczne" są aktua­lne do dnia dzisiejszego.

    Rozpoczęte przez Ołtuszewskiego dzieło podjęła w 1921 r. w Warszawie Poradnia Ortofoniczna zorganizowana z inicjatywy dyrektora Instytutu Fonety­cznego, prof. Tytusa Benniego. Poradnia ta zajmowała się leczeniem jąkania u dzieci i dorosłych, a także szkoleniem nauczycieli w zakresie patologii mowy.

    W latach 1930-1935 badaniem mowy i głosu dzieci wileńskich zajmował się Benedykt Dylewski, który był również organizatorem kursów dla lekarzy i nau­czycieli szkolnych z zakresu logopedii. Zorganizował on pierwsze w Polsce klasy dla dzieci z wadami mowy i głosu oraz prowadził szeroko zakrojoną skalę ko­rekcji wymowy. Ta bardzo pożyteczna akcja Dylewskiego została przerwana wy­buchem wojny. W czasie ostatniej wojny na terenie kraju nie była czynna żadna placówka, w której zajmowano by się problemami zwalczania wad wymowy, nic więc dziwnego, że zaraz po wojnie liczba wadliwie mówiących była ogromna i wciąż wzrastała.



    Obecnie na terenie kraju nie ma jednolitej organizacyjnie opieki logopedycz­nej. Placówki zajmujące się leczeniem i rehabilitacją osób z wadami wymowy podlegają zarówno resortowi zdrowia, jak i resortowi oświaty. Aktualnie istnieją w Polsce placówki logopedyczne przy poradniach higieny szkolnej, a także przy wojewódzkich poradniach specjalistycznych, wchodzących w skład wojewódz­kich szpitali zespolonych.

    Dziećmi słabosłyszącymi i niesłyszącymi zajmują się poradnie dla matek dzieci z wadami słuchu, organizowane przez Polski Związek Głuchych przy dele­gaturach okręgowych PZG.

    Centralna Poradnia Rehabilitacji Dzieci z Wadami Słuchu znajduje się w War­szawie przy Instytucie Matki i Dziecka. Dzieci z zaburzeniami typu afatycznego znajdują opiekę w Zakładzie Leczniczo-Wychowawczym dla Dzieci Afatycznych w Krakowie. Reedukację afatyków dorosłych prowadzi Zespół Terapii Mowy Od­działu Rehabilitacji Neurologicznej w Konstancinie. Wady wymowy są również przedmiotem badań foniatrii, a w ostatnich czasach także językoznawstwa, neuro­chirurgii, psychologii, audiologii, psychopatologii, nauki o śpiewie i innych dzie­dzin nauki.

    Zagadnienie wad wymowy od szeregu lat pozostawało w centrum zaintereso­


    wania specjalistów, zarówno z zakresu medycyny jak i pedagogiki. Stąd też lo­
    gopedia powstała na pograniczu tych dwóch dyscyplin naukowych, z czasem wy­
    odrębniając się jako dyscyplina samodzielna, która jednak nie utraciła kontaktu
    z innymi dyscyplinami naukowymi. Z punktu widzenia zaspokajania społecznych
    potrzeb L. Kaczmarek w logopedii wyróżnia cztery, specjalizacje zawodowe
    [Kaczmarek 1964]:

    VIII. Fomoc logopedyczna w procesie renaonitacji



    • logopedię wychowawczą, zajmującą się profilaktyką zaburzeń mowy i przy­
      szłych trudności w szkole, poprzez właściwe kształtowanie mowy u dzieci z jej
      miejscem działania w placówkach służby zdrowia, takich jak: poradnie świadome­
      go macierzyństwa oraz dla matki i dziecka, żłobki, dziecince, domy małego dziec­
      ka, a także w placówkach oświaty, tj. w przedszkolach;

    • surdologopedię, zajmującą się kształtowaniem mowy niesłyszących, słabo-
      słyszących i głuchoniemych, której miejscem działania są poradnie dla dzieci
      z uszkodzonym narządem słuchu, pozostające w gestii resortu zdrowia, i szkoły
      dla niesłyszących — w gestii resortu oświaty;

    • logopedię korekcyjną (logoterapię), zajmującą się likwidowaniem zabu­
      rzeń mowy, głosu i trudności w czytaniu i pisaniu, której miejsce działania stano­


  • 1   ...   30   31   32   33   34   35   36   37   ...   44


    ©operacji.org 2017
    wyślij wiadomość

        Strona główna