Zofia Sękowska wprowadzenie do pedagogiki specjalnej wyższa Szkoła Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej Warszawa 1998



Pobieranie 4,34 Mb.
Strona24/44
Data14.02.2018
Rozmiar4,34 Mb.
1   ...   20   21   22   23   24   25   26   27   ...   44

Oliver Perier w książce pt. Dziecko z uszkodzonym słuchem, przetłumaczonej na język polski przez T. Gałkowskiego, wydanej w roku 1992, szczegółowo oma­wia każdą z metod kształtowania mowy i umiejętności komunikowania się nie­słyszących, stosowanych w surdopedagogice. Uzasadnia, dlaczego kształcenie metodą wyłącznie oralną nie spełnia celów rehabilitacyjnych i adaptacyjnych. Omawia on i ocenia także różne formy nauczania niesłyszących, a mianowicie nauczanie w ośrodkach szkolno-wychowawczych z internatem, w szkole otwartej i w systemie integracyjnym, czyli w ogólnodostępnej szkole publicznej. Wskazu­je trudne uwarunkowania zintegrowanego kształcenia dzieci niesłyszących. Na podstawie badań naukowych i praktyki pedagogicznej wyraża przekonanie, że ludzkość znajdzie klucz (metodę) otwierający bramy niesłyszącym do pełni rozwoju intelektualnego i społecznego. Udało się bowiem niekiedy przekroczyć w dużym stopniu barierę głuchoty i uzdolnić niesłyszących do pełnego kontaktu z myślą ludzką, z kulturą, wiedzą i z ludźmi.

Perspektywy rehabilitacji niesłyszących 213

Możemy z pewnością stwierdzić, że postęp w surdopedagogice jest niewątpli­wy i że dzięki niemu otwierają się przed niesłyszącymi perspektywy pełnego rozwoju psychospołecznego oraz integracyjnego systemu ich kształcenia i pracy.

W Polsce trwają prace zmierzające do doskonalenia metod rehabilitacji psy­chicznej i społecznej dzieci niesłyszących. Duże osiągnięcia w teoretycznej i prak­tycznej surdopedagogice były dziełem nieżyjących już K. Kirejczyka, W. Tuło-dzieckiego, I. Stawowy-Wojnarowskiej, W. Pietrzaka. Kontynuują je między innymi: T. Gałkowski, U. Eckert, A. Korzon, B. Szczepankowski, E. Nurowski.

Prowadzone są eksperymenty pedagogiczne, weryfikujące metody kształtowa­nia umiejętności porozumiewania się osób niesłyszących ze słyszącymi, a tym samym ich integracji społecznej i uczenia się. M. Młynarska i T. Smereka pro­wadzą eksperymenty w dziedzinie psychostymulacyjnego kształtowania mowy i myślenia dzieci z wadą słuchu. Znane jest oryginalne rozwiązywanie terapeu-tyczno-rehabilitacyjne kształcenia zintegrowanego, prowadzone w szczecińskiej poradni dla dzieci z uszkodzeniem słuchu.

Coraz częściej dochodzi do współpracy interdyscyplinarnej w rozwoju rehabi­litacji niesłyszących. Szczególną rolę odgrywa tu medycyna i językoznawstwo.

Wyzwalanie u ludzi niesłyszących języka i mowy w procesie poznawania i rozumienia rzeczywistości oraz porozumiewania się prowadzi ich do pełni czło­wieczeństwa, a dla pedagogów specjalnych jest fascynującą dziedziną pracy.

Rozdział V REHABILITACJA DZIECI UPOŚLEDZONYCH UMYSŁOWO

1. DEFINICJA UPOŚLEDZENIA UMYSŁOWEGO



Przedmiotem oligofrenopedagogiki jest jednostka upośledzona umysłowo i pro­ces jej rehabilitacji, obejmujący optymalny wszechstronny rozwój i przystosowa­nie do życia w społeczeństwie ludzi pełnosprawnych.

Pojęcie upośledzenia umysłowego jest bardzo szerokie zarówno ze względu na
zróżnicowane stopnie upośledzenia umysłowego, które obejmuje, jak i ze względu
na zaburzenia sprawności motorycznej, zaburzenia zachowania, motywacji, emo-
cjonalności i dysfunkcje, jakie mu towarzyszą. Jak więc widzimy, upośledzenie
umysłowe odnosi się nie tylko do sfery poznawczej człowieka, ale obejmuje całą
jego osobowość.

Obok terminu „upośledzenie umysłowe" używa się również określeń „niedo­rozwój umysłowy", „osłabienie sprawności psychicznej", „opóźnienie rozwoju umysłowego". W Polsce tak pedagogika specjalna, jak i psychologia posługują się terminem „upośledzenie umysłowe", a medycyna — terminem „oligofrenia" (greckie: oligos — mało, phren — myśl, umysł).

Najogólniejsze określenie terminu „upośledzenie umysłowe" to „stan niedo­statecznej sprawności intelektualnej wskutek niedorozwoju lub uszkodzenia we wczesnym dzieciństwie tkanki mózgowej" [WEP 1964].

Literatura amerykańska ujmuje upośledzenie umysłowe przede wszystkim ja­ko opóźnienie zdolności przystosowania społecznego. Na przykład według A.M. i A.D.B. Clarke [1969] niedorozwój umysłowy oznacza funkcjonowanie intelektu poniżej przeciętnej; upośledzenie to powstaje w okresie rozwojowym i towarzy­szy mu obniżenie zdolności przystosowania się.

Niedorozwój umysłowy nie jest jednostką nozologiczną, ale niejednorodną grupą zaburzeń wywołanych przez różne czynniki przyczynowe o różnym me­chanizmie patogennym, o niejednakowym obrazie morfologicznym, klinicznym oraz przebiegu. Nie jest więc sprawą prostą zdefiniowanie, opisanie, zakwalifi­kowanie poszczególnych zaburzeń objętych wspólną nazwą niedorozwoju umys­łowego.

Wprawdzie już w ubiegłym stuleciu badacze traktowali niedorozwój umysło­wy jako przejaw zaburzenia ontogenezy centralnego układu nerwowego, jednakże dopiero E. Kraepelin w roku 1915 podał jedną z pierwszych prób jej definicji.

Definicja upośledzenia umysłowego 215

Wszystkim postaciom niedorozwoju umysłowego dał wspólną nazwę — oligofre­nia, która określa grupę złożoną z różnych pod względem etiologii, obrazu klini­cznego i zmian morfologicznych anomalii rozwojowych, mającą wspólną cechę: totalne opóźnienie rozwoju umysłowego [Suchariewa 1969].



Obecnie, dzięki wszechstronnym badaniom nauk pomocniczych, takich jak: pediatria, biochemia, fizjologia i genetyka, ustalono etiologię, patogenezę i klasy­fikację niedorozwoju. Nie znaczy to, że wszystko jest już bardzo jasne i jedno­znaczne. Możemy mówić o różnych definicjach upośledzenia umysłowego, o róż­nej terminologii i wielu próbach jego klasyfikacji.

Upośledzenie umysłowe jest więc różnie definiowane, w zależności od ujęcia problemu i doboru kryteriów oceniających ten stan. Ogólnie możemy wyróżnić trzy podejścia: kliniczno-medyczne, praktyczne, psychologiczno-społeczne.

W pierwszej grupie są definicje ujmujące niedorozwój umysłowy jako objaw choroby, ze zwróceniem uwagi na etiologię i patogenezę. Według L. Korzeniow-skiego oligofrenią, czyli niedorozwojem umysłowym, nazywamy wrodzone oraz istniejące od wczesnego dzieciństwa obniżenie zdolności rozwoju intelektualne­go, uniemożliwiające lub opóźniające naukę szkolną [Korzeniowski 1969].

Drugą grupę stanowią definicje, które mają charakter prawno-administracyj-ny, jak np. definicja z angielskiej ustawy o zdrowiu psychicznym z 1959 r., która niedorozwój umysłowy włącza do zaburzeń psychicznych, wyróżniając jego dwie kategorie: znaczne obniżenie sprawności umysłowej i obniżenie sprawności umy­słowej [A.M. Clarke, A.D.B. Clarke 1969].

W trzeciej grupie są definicje psychologiczne upośledzenia umysłowego, róż­niące się liczbą oraz rodzajem kryteriów, według których ocenia się ten stan. A.F. Tredgold w swej definicji odwołuje się do trzech kryteriów: oceny wyników w nauce szkolnej, inteligencji oraz przystosowania biologicznego i społecznego. Definiuje niedorozwój umysłowy jako stan, w którym umysł nie osiągnął nor­malnego rozwoju. Edgar Doli znalazł sześć kryteriów istotnych dla definicji niedorozwoju umysłowego: niedojrzałość społeczną, niską sprawność umysłową, opóźnienie rozwojowe, zahamowanie, pochodzenie konstytucjonalne i nieodwra­calność upośledzenia. J. Mazurkiewicz [1958] wyróżnia trzy kategorie: psycholo­giczne — poziom uwagi i mowy, ewolucyjne, tj. porównanie poziomu rozwoju umysłowego dziecka niedorozwiniętego z dzieckiem normalnym, i społeczne — mierzące stopień przystosowania. Do tej grupy można zaliczyć również definicję upośledzenia umysłowego Ch. Skinnera, który wymienia trzy kategorie: nieade­kwatne społeczne przystosowanie się, zmniejszona zdolność uczenia się i powol­ne tempo dojrzewania. Podane definicje orientują nas w próbach określenia upo­śledzenia umysłowego, co jest ciągle sprawą kontrowersyjną.



W 1994 roku ukazał się Podręcznik diagnostyki i statystyki (DSM-IV — Diag-nostic and Statistical Manuał of Mental Disorders Fourth Edition, American Psy­chiatrie Association, Washington D.C. w przekładzie J. Kostrzewskiego) zawiera­jący definicję podającą trzy kryteria rozpoznawania upośledzenia umysłowego. Upośledzenie umysłowe, określane mianem „mental retardation", jest definiowane

216 V. Rehabilitacja dzieci upośledzonych umysłowo

jako istotnie niższy niż przeciętny ogólny poziom funkcjonowania intelektualnego
(kryterium A), któremu towarzyszą istotne ograniczenia w funkcjonowaniu przy­
stosowawczym, przynajmniej w zakresie dwu spośród wielu takich sprawności,
jak:

  • komunikowanie się słownie,

  • porozumiewanie się,

  • samoobsługa (troska o siebie),

  • radzenie sobie w obowiązkach domowych,

  • sprawności interpersonalne,

  • korzystanie ze środków zabezpieczenia społecznego,

  • kierowanie sobą,

  • zdolności szkolne,

  • praca,

  • sposoby spędzania wolnego czasu,

  • troska o zdrowie (kryterium B).

Niższy poziom funkcjonowania intelektualnego i istotne ograniczenia w zacho­waniu przystosowawczym muszą wystąpić przed 18. rokiem życia (kryterium C).

Ogólny poziom funkcjonowania intelektualnego jest oceniany za pomocą ilo­razu inteligencji (lub jego ekwiwalentów) uzyskanego przy zastosowaniu standa­ryzowanych testów inteligencji.

Istotnie niższy niż przeciętny poziom funkcjonowania oznacza niższy o dwa odchylenia standardowe przy błędzie pomiaru równym 5. Nie rozpoznajemy upo­śledzenia u jednostki o LI. niższym niż 70, jeśli nie towarzyszy mu odpowiednio niski poziom funkcjonowania przystosowawczego.

Trudności w przystosowaniu się są łatwiejsze do skorygowania niż poziom inteligencji, który ma tendencję do większej stałości [DSM IV. 1994].

W celu wniesienia ładu do chaosu terminologicznego i pojęciowego w tej dziedzinie zwołuje się dzisiaj specjalne zjazdy, konferencje i seminaria. Zgroma­dzenie Ogólne Światowej Organizacji Zdrowia ustaliło VIII rewizję klasyfikacji upośledzenia umysłowego, obowiązującą od 1 stycznia 1968 r. Z kolei IX rewi­zja tej klasyfikacji wprowadzona została od 1 stycznia 1980 r. Podstawą klasyfi­kacji jest skala inteligencji o średniej 100 i odchyleniu standardowym 15 lub 16. Wyróżniono cztery stopnie upośledzenia umysłowego:

  1. lekki niedorozwój umysłowy o ilorazie inteligencji 52-67, mieszczący się
    między dwoma i trzema odchyleniami standardowymi;

  2. umiarkowany niedorozwój umysłowy o ilorazie inteligencji 36-51, miesz­
    czący się między trzema i czterema odchyleniami standardowymi;

  3. znaczny niedorozwój umysłowy o ilorazie inteligencji 20-35, mieszczący
    się między czterema a pięcioma odchyleniami standardowymi;

  4. głęboki niedorozwój umysłowy o ilorazie inteligencji 0-19, mieszczący
    się między pięcioma i większą liczbą odchyleń standardowych [A.M. Clarke,
    A.D.B. Clarke 1971].

Definicja upośledzenia umysłowego 217

Nowa klasyfikacja psychologiczna ma dużo zalet, jednak w wielu krajach i li­teraturze utrzymuje się nadal klasyfikacja tradycyjna, oparta również na ilorazie inteligencji, ale wyróżniająca trzy stopnie upośledzenia umysłowego:

  1. idiotyzm (iloraz inteligencji: 0-19),

  2. imbecylizm (iloraz inteligencji: 20-49),

  3. debilizm (iloraz inteligencji: 50-69).

Oczywiście nie są to jedyne utrzymujące się podziały niedorozwoju umysło­wego. I tak wyróżniamy klasyfikację opartą na etiologii, która obejmuje: upośle­dzenie pierwotne, uwarunkowane genetycznie, i upośledzenie wtórne, powstałe w wyniku zmian chorobowych. Klasyfikacja pedagogiczna wprowadza podział ze względu na stopień wyuczalności dziecka upośledzonego umysłowo. Wyróżnia­my więc: dzieci małowyuczalne, dzieci wyuczalne i dzieci szkolne. Klasyfikacja psychiatryczna wyodrębnia szczegółowe objawy upośledzenia umysłowego, jak: małogłowie, wodogłowie, matołectwo, zespół Downa i inne.

Klasyfikacja upośledzenia umysłowego jest ważna zarówno dla celów badaw­czych, jak i praktycznych. W społeczeństwie istnieje bowiem konieczność zasze­regowania jednostki upośledzonej umysłowo do odpowiedniej kategorii, stąd granice podziału muszą być zdefiniowane wyraźnie i możliwie obiektywnie.

Rozwój badań w zakresie nauk medycznych i biologicznych doprowadził do wyodrębnienia nie znanych uprzednio klinicznych postaci upośledzenia umysło­wego. W toku dalszych badań na pewno poznamy jeszcze wiele nowych postaci oligofrenii, związanych z określonymi czynnikami etiologicznymi, do których wykrycia przyczynia się szczególnie rozwój genetyki [Bilikiewicz 1969].



Proces o podłożu organicznym jest przeważnie przyczyną niedorozwoju umy­słowego, zwłaszcza głębszego stopnia. Należy jednak zaznaczyć, że pozostaje wiele przypadków, w których niska sprawność nie wiąże się z żadnym swoistym procesem organicznym. Przypuszcza się, że upośledzenia głębszego stopnia są powodowane jednym czynnikiem wywołującym określone zmiany organiczne w mózgu, natomiast przyczyny upośledzenia lekkiego stopnia są wieloczynni-kowe, bez widocznych anomalii mózgu.

Czynniki etiologiczne można podzielić na dwie grupy. Grupa pierwsza obe­jmuje czynniki dziedziczne (genetyczne, endogenne), działające w okresie przed zapłodnieniem (w komórkach rozrodczych rodziców lub bardziej odległych przod­ków). Do grupy drugiej zalicza się czynniki środowiskowe (egzogenne) działające na zarodek, płód oraz w pierwszych latach życia dziecka.

Wyróżnia się więc w etiologii:



  1. czynniki dziedziczne;

  2. czynniki wrodzone — działające w życiu płodowym osobnika;

  3. czynniki nabyte — działające w pierwszych latach życia.

Z podanego podziału czynników wynika wyodrębnienie trzech ogólnych grup oligofrenii. Są one następujące:

V. Rehabilitacja dzieci upośledzonych umysłowo

  1. Oligofrenia pierwotna uwarunkowana czynnikami dziedzicznymi.

  2. Oligofrenia wtórna:




  1. spowodowana przez czynniki wrodzone;

  2. spowodowana przez czynniki nabyte.

3. Oligofrenia uwarunkowana czynnikami endogennymi i egzogennymi.

Trzeba podkreślić, że oligofrenopedagogika rozwija się bardzo dynamicznie i w ostatnim pięćdziesięcioleciu zdołała nadrobić zaległości w stosunku do tyflo-pedagogiki, surdopedagogiki i pedagogiki resocjalizacyjnej. Badania naukowe w tej dziedzinie dotyczą aspektów psychologicznych i pedagogicznych w rehabi­litacji osób upośledzonych umysłowo w stopniu lekkim, umiarkowanym, znacz­nym i głębokim, a także dzieci autystycznych. K. Kirejczyk, redaktor książki Upośledzenie umysłowe Pedagogika [1981a], prezentuje dorobek tej subdys-cypliny pedagogiki specjalnej oraz stan wiedzy i badań w tej dziedzinie do roku 1980. W ciągu następnych 15 lat dokonał się dynamiczny rozwój tej dziedziny. Badania tu prowadzone miały charakter interdyscyplinarny. Ukazały się liczne publikacje, które utrwaliły dorobek naukowy wielu pedagogów i psychologów zajmujących się badaniami naukowymi nad rehabilitacją osób upośledzonych umysłowo.

Wśród psychologów wymienić należy T. Gałkowskiego, J. Kostrzewskiego, R. Kościelaka, M. Kościelską, H. Olechnowicz; wśród pedagogów — H. Borzysz-kowską, W. Dykcika, A. Giryńskiego, Cz. Kosakowskiego, J. Kruk-Lasocką, H. Łaś, J. Pańczyka, I. Stawowy-Wojnarowską, J. Wyczesany.

. 2. PROFILAKTYKA W ZAKRESIE UPOŚLEDZENIA UMYSŁOWEGO



Poznanie etiologii oligofrenii służy do celów profilaktycznych i terapeutycz­nych. Znając przyczynę schorzenia, można zapobiec jego powstaniu, a w przy­padku zachorowania — stosować skuteczne metody leczenia.

Powodzenie akcji profilaktycznej zależy w dużej mierze od spopularyzowania zasady, że życie człowieka nie zaczyna się w chwili urodzenia, ale wcześniej — w łonie matki. Dlatego dla zdrowia dziecka ważne jest zdrowie psychiczne i fizyczne rodziców. Profilaktyka obejmuje próby poradnictwa genetycznego, które mają istotne znaczenie dla wykrywania heterozygotycznych (zdrowych) nosicieli genów chorobowych, będących przyczyną groźnych zaburzeń organiz­mu dziecka.



Walka z chorobami zakaźnymi i zatruciami matki w okresie ciąży, a także z alkoholizmem bez wątpienia wpłynęłaby decydująco na zmniejszenie niedoroz­woju umysłowego. Skuteczną profilaktykę oligofrenii dało zwalczanie chorób wenerycznych. Z konsekwencją prowadzona w Polsce akcja „W" prawie wyeli­minowała oligofrenię na tle kiły wrodzonej. Wcześniactwo i uszkodzenia około­porodowe powodują coraz częściej oligofrenię.

Profilaktyka w zakresie upośledzenia umysłowego


Oprócz walki z czynnikami natury zakaźnej i toksycznej ogromną wagę przy­wiązuje się do zwalczania urazów okołoporodowych. Zapobieganie oligofrenii pozostaje w ścisłym związku z poprawą w zakresie pomocy porodowej oraz ze­społem czynności mającym na celu ochronę zdrowia kobiety ciężarnej i dziecka.

Leczenie oligofrenii może mieć charakter przyczynowy i objawowy. Przyczy­nowe leczenie obejmuje przypadki, w których etiologia jest dokładnie znana, a przebieg choroby nie doprowadził jeszcze do dużych uszkodzeń organizmu. W niektórych przypadkach zaburzeń metabolizmu duże znaczenie ma leczenie dietą, a w odmianach endokrynopatycznych oligofrenii często okazuje się sku­teczne leczenie hormonami; transfuzja wymienna w przypadku konfliktu Rh tak­że zapobiega późniejszym powikłaniom.

Jeżeli jednak oligofrenia jest stanem przejściowym choroby, która była przeby­ta w odległym czasie, stosuje się leczenie objawowe środkami farmakologicznymi, polegające na zmniejszeniu i łagodzeniu występowania symptomów choroby. Jeśli w obrazie klinicznym zespołu chorobowego góruje podniecenie psychoruchowe, podaje się środki uspokajające. Leki pobudzające, wśród których najczęściej używany jest kwas glutaminowy, wskazane są dla chorych apatycznych, słabych somatycznie, astenicznych. Przy epilepsji stosuje się leki przeciwpadaczkowe. Każdy środek leczniczy prowadzący do poprawy aktualnego stanu stwarza warun­ki do pracy rehabilitacyjnej i wychowawczej, która odgrywa najważniejszą rolę terapeutyczną.

Wśród całej populacji na oligofrenię cierpi około 3% dzieci w wieku szkol­nym. W Polsce stanowią one około 2,4% ogólnej liczby dzieci w wieku szkol­nym, przy czym największa ich część dotknięta jest upośledzeniem umysłowym lekkiego stopnia.

3. Z BADAŃ NAD OSOBOWOŚCIĄ DZIECI UPOŚLEDZONYCH UMYSŁOWO

„Do niedawna jeszcze w praktyce klinicznej można było się spotkać z całko­witym lekceważeniem osobowości dzieci opóźnionych umysłowo" [Gałkowski 1972, s. 43]. Brak badań wiąże się ze stosunkowo późnym rozwojem psychologii dziecka. Naukowe zainteresowanie dzieckiem zapoczątkował w XIX w. K. Dar-win swą teorią ewolucji. W roku 1882 W. Preyer pierwszy opublikował książkę The Mind of the Child, w roku 1893 Sully zorganizował Brytyjskie Towarzystwo do Badań nad Dzieckiem, a w roku 1896 Lightner Witmer otworzył w Filadelfii pierwszą klinikę psychologiczną dla dzieci nieprzystosowanych [Brett 1969]. Witmer, który przeszedł do historii jako twórca psychologii klinicznej, przepro­wadzał w swej klinice szerokie badania nad dziećmi niedorozwiniętymi umysło­wo. Zajmowano się tam takimi problemami, jak: zachowanie dziecka w różnych sytuacjach, wykrywanie i ocena zaburzeń w jego zachowaniu. W badaniach sto­sowano metodę długotrwałej obserwacji, studiowano historię życia dziecka i jego środowiska.

22U V. Rehabilitacja dzieci upośledzonych umysłowo

Ale dopiero w XX w. zaczęto systematycznie badać cechy dziecka. Wśród ba­dań i teorii na szczególną uwagę zasługują osiągnięcia L. S. Wygotskiego, który tłumaczył zachowanie się dziecka w tym aspekcie, oraz badania J. Piageta, który zajmował się fazami rozwoju dziecka. Drugim poważnym zjawiskiem w XX w. było połączenie psychologii dziecka z badaniami testowymi, czego przykładem są prace: A. Gesella, Ch. Biihler oraz R.B. Catella. Wraz z rozwojem testów powstała czynnikowa szkoła psychologiczna na czele z C. Spearmanem z Uni­wersytetu Londyńskiego, której podejście wykorzystano również do badania cech osobowości, postaw i wartości.



Pierwszy, który zwrócił uwagę na potrzebę badań nad osobowością dzieci i młodzieży upośledzonej umysłowo, był S. Vermeylen [Lewicki 1972]. W roku 1929 na podstawie badań testowych i obserwacji wyróżnił on dwie grupy i kilka typów dzieci debilnych: pierwsza grupa — to debile harmonijni, wśród których są następujące typy: bierny, zrównoważony, aktywny i infantylny; druga grupa — to debile dysharmonijni, wśród których wyróżnia typ esmotyczny, niestały i głuptaków. Typologia Vermeylena spotkała się z wieloma zarzutami, stała się jednak bodźcem do nowych badań.

Literatura zachodnia ujmuje problem osobowości dziecka upośledzonego umys­łowo prawie wyłącznie od strony teoretycznej. J. Tizard dzieli osoby upośledzone umysłowo na dwa tradycyjne typy: typ aktywny i pobudliwy oraz typ apatyczny i zamknięty w sobie.

J.E.W. Wallin uważa, że wiele jednostek nie można zaklasyfikować do żadnej z powyższych grup, można natomiast ująć je w grupę mieszaną. Raz bowiem re­agują jako ospałe, apatyczne, kiedy indziej zaś jako pobudliwe, aktywne. Nie­którzy autorzy reprezentują stanowisko, że część osób upośledzonych umysłowo można umieścić wzdłuż sali, w której na jednym końcu znajdowałaby się skrajna pobudliwość, a na drugim głęboka apatia.

Szwajcarska lekarka, dr Eygg-Bones, założycielka szkoły terapii wychowaw­czej w Zurychu, oprócz dwóch charakterystycznych typów dzieci upośledzonych umysłowo (apatyczny — pobudliwy) wyróżnia typ dziecka harmonijnie upośle­dzonego, u którego wszystkie elementy psychiki są równomiernie opóźnione w rozwoju, oraz typ dziecka dysharmonijnie upośledzonego, u którego poszcze­gólne funkcje psychiczne są zaburzone nierównomiernie [Różycka 1959]. Eygg--Bones podkreśla, że dziecko upośledzone umysłowo nie ma „nienormalnej struk­tury psychicznej", lecz strukturę swoistą, działającą na zasadzie własnych praw.


1   ...   20   21   22   23   24   25   26   27   ...   44


©operacji.org 2017
wyślij wiadomość

    Strona główna