Znaczenie diagnozy I rehabilitacji ortoptycznej w trudnościach w czytaniu I w nauce językow obcych



Pobieranie 36,89 Kb.
Data03.11.2017
Rozmiar36,89 Kb.

ZNACZENIE DIAGNOZY I REHABILITACJI ORTOPTYCZNEJ W TRUDNOŚCIACH W CZYTANIU I W NAUCE JĘZYKOW OBCYCH

Mgr Bożenna Odowska-Szlachcic

Dysleksja rozwojowa, czyli specyficzne trudności w nauce czytania i pisania, dzieli się na dysleksję typu wzrokowego, słuchowego i postać mieszaną (wzrokowo - słuchową).

W procesie nauki czytania podstawową rolę odgrywa receptor, tj. narząd wzroku. Praktycznie każdy rodzaj nieprawidłowości w jego funkcjonowaniu, zaburza proces kształtowania się percepcji wzrokowej – funkcji kory mózgowej. Objawy zaburzeń funkcji wzrokowych i zaburzeń w obrębie narządu wzroku są często bardzo zbliżone.

Dlatego też rozpoznawanie i diagnozowanie dysleksji typu wzrokowego, wymaga praktycznej wiedzy dotyczącej wad i cech narządu wzroku.

W przypadku dysleksji tzw. wzrokowo-przestrzennej (najtrudniejszej w terapii) główną przyczynę stanowią zaburzenia percepcji wzrokowej, najczęściej powiązane z opóźnieniami w rozwoju ruchowym dziecka oraz w poziomie koordynacji wzrokowo-ruchowej.


Podstawowe symptomy dysleksji wzrokowej to:

  • słaba pamięć wzrokowa

  • niechęć do puzzli i układanek według wzoru

  • pismo lustrzane ( u dzieci młodszych )

  • trudności w zapamiętywaniu i odwzorowywaniu liter w oparciu o wzór i z pamięci

  • trudności z zapamiętywaniem liter o podobnym kształcie np. p-b-d-g, n-u, a-o-e i innym kierunku w przestrzeni, np. l-t-ł, m-w

  • przestawianie i opuszczanie liter, sylab i całych wyrazów, przekręcanie końcówek wyrazów

  • popełnianie błędów w przepisywaniu z tablicy i z książki takich , jak opuszczanie lub dodawanie liter, wyrazów, końcówek

  • wolne tempo czytania i słabe rozumienie tekstu

  • trudności w odnajdywaniu wiersza w tekście, pomijanie wierszy, powrót do wcześniej przeczytanego

  • trudności w nauce geografii, geometrii i języków obcych


Dysleksja typu wzrokowego w sposób zdecydowanie niekorzystny wpływa na naukę języków obcych. Należy pamiętać, że język obcy i macierzysty są ściśle powiązane. W związku z tym trudności w nauce czytania dotyczą praktycznie tych samych funkcji językowych. Opóźnienia i zaburzenia większości aspektów percepcji wzrokowej negatywnie wpływają na opanowanie techniki czytania zwłaszcza podczas nauki innego języka. Trudności są większe w przypadku tzw. języków nietransparentnych, takich jak język angielski, czy francuski. Języki te charakteryzują się znacznymi różnicami między wymową a pisownią. Jak wskazują badania, dziecku dyslektycznemu łatwiej jest opanować języki z tzw. regularną ortografią ( regularny związek między głoskami a literami) takie jak język włoski, czy hiszpański.

Na skutek gorszej pamięci wzrokowej i nie ustalonej wizualizacji liter w wyrazach, dzieci mylą podobne układy literowe i podobne graficznie wyrazy, zmieniają kolejność liter, gubią, dopisują i powtarzają wyrazy. Jedną z głównych, nadrzędnych przyczyn trudności w czytaniu to słaby poziom wizualizacji wyrazów. Identyfikowanie nieznanych wyrazów i przetwarzanie tekstu stanowi dla dziecka dyslektycznego szczególną trudność. Nadmierne koncentrowanie się na technice czytania powoduje problemy w płynnym i szybkim czytaniu ze zrozumieniem w obcym języku

Uczniowie z zaburzoną percepcją wzrokową długo nie mogą opanować prawidłowej techniki czytania. W pierwszym okresie nauki czytają bardzo wolno, ponieważ muszą długo koncentrować się na rozpoznawaniu kształtu liter i wyrazów podobnych do siebie obrazem graficznym. W dalszym etapie nauki zaczynają czytać szybciej , ale z wieloma błędami.

W procesie nauki czytania podstawową rolę odgrywa percepcja wzrokowa.

Percepcja wzrokowa to zdolność do rozpoznawania i różnicowania bodźców wzrokowych oraz interpretowania ich w oparciu o wcześniejsze doświadczenia.

Należy pamiętać, że umiejętność do adekwatnego spostrzegania symboli i obrazów na płaszczyźnie rozwija się w oparciu o spostrzeganie przedmiotów i ich wzajemnych relacji.

W procesie rozwoju percepcji wzrokowej bardzo istotne znaczenie ma kształtowanie się u dziecka schematu własnego ciała. Dzięki niemu możemy określić pozycję własnego ciała, ocenić w sposób nieświadomy w jakim położeniu znajdują się kończyny, czy są w spoczynku, czy też się poruszają i w jakim kierunku.

Niezwykle ważny jest również rodzaj lateralizacji, tj. przewaga stronna ciała przede wszystkim w zakresie oka i ręki. Najbardziej właściwa jest lateralizacja jednorodna, prawostronna , tj. dominacja prawego oka i prawej ręki.


W ocenie poziomu percepcji wzrokowej dziecka zawsze należy uwzględniać sześć najważniejszych aspektów, tj. pamięć wzrokową, stałość spostrzegania, spostrzeganie figury i tła, spostrzeganie stosunków przestrzennych, położenia w przestrzeni, koordynację wzrokowo-ruchową oraz pamięć wzrokową.

Pamięć wzrokowa jest to zdolność zapamiętywania dużej ilości szczegółów w krótkim czasie. Stałość spostrzegania jest to zdolność rozpoznawania określonych, widocznych właściwości osób lub przedmiotów, niezależnie od kształtu, wielkości, oświetlenia czy kąta pod jakim patrzymy. Różnicowanie figury i tła jest umiejętnością wyodrębnienia figury od nieistotnego tła, np. rozpoznanie matki w dużej grupie ludzi. Spostrzeganie stosunków przestrzennych z kolei polega na dostrzeganiu położenia obiektów w stosunku do siebie, np. układanie puzzli wymaga uwzględnienia relacji przestrzennych między dwoma lub więcej obiektami. Spostrzeganie położenia w przestrzeni zaś oznacza usytuowanie obiektu wobec obserwatora, który jest punktem centralnym (ocena położenia jakiegoś obiektu np. na górze , na dole, z boku). Koordynacja wzrokowo-ruchowa zaś jest zdolnością do koordynowania ruchów ciała lub części ciała za pomocą wzroku, np. chwytanie nadlatującej piłki.

Pierwszym ogniwem w procesie czytania jest wiec receptor, czyli narząd wzroku.



Czytanie przebiega na trzech poziomach


  • Wzrokowego spostrzegania znaków graficznych przez receptor- siatkówkę oka

  • Przetwarzania tych bodźców na impulsy nerwowe, które nerw wzrokowy przekazuje do mózgowej części ( w płacie potylicznym) analizatora wzrokowego

  • Procesie analizy i syntezy wzrokowej tj. wyodrębniania i rozpoznawania wrażeń wzrokowych poprzez rozmieszczenie ich w przestrzeni oraz percepcję kształtu względem osi poziomej ( mylenie: a-o, m.-n ) i pionowej ( b-d, p-g).

Na dynamikę procesu czytania składają się przede wszystkim ruchy gałek ocznych. Podczas czytania oko wykonuje szybkie ruchy skokowe (sakadowe) z literę na literę i pozostaję tam do czasu rozpoznania danego znaku. Jest to tzw. czas fiksacji wzroku. W sytuacji, kiedy nie nastąpiła identyfikacja znaku literowego , oko wykonuje ruch wsteczny, tzw. sakadę regresywną. Ruchy wsteczne oczu znacznie wydłużają tempo czytania oraz powodują większą męczliwość oczu.



Podstawę oceny przyczyn trudności w czytaniu jest więc aspekt oceny ruchów gałek ocznych. Ponieważ od właściwego funkcjonowania układu mięśniowego oczu, zależy opanowanie techniki czytania i jej efektywność a także poziom koordynacji oko -ruchowej.

Oceną ruchów gałek ocznych i badaniem cech narządu wzroku zajmuje się ortoptyka.

Jest to dział okulistyki. Okuliści- strabolodzy zajmują się głównie badaniem i leczeniem aparatu ruchowego oczu ( zezów) i chorobami narządu wzroku. Ortoptystki natomiast poza oceną ostrości wzroku diagnozują przede wszystkim inne aspekty widzenia takie jak konwergencja, akomodacja, widzenie obuoczne i przestrzenne oraz zakres widzenia. Określają też kąty zeza przed i po operacjach.

Ze względu na profilaktykę, tj. wczesne wykrywanie wad i zaburzeń w obrębie narządu wzroku przesiewowymi badaniami ortoptycznymi powinny być objęte dzieci:



  • z zagrożonych i patologicznych ciąż

  • wcześniaki

  • z obniżonym napięciem mięśniowym

  • ryzyka dysleksji

  • rodziców z wadami wzroku i chorobami narządu wzroku

Przebieg wzrokowego spostrzegania jest zależny przede wszystkim od prawidłowej ostrości widzenia i ruchów gałek ocznych. Wszelkie zakłócenia odbioru poprzez receptor spostrzeżeń wzrokowych stanowią często podstawową przyczynę trudności w czytaniu i mogą być utożsamiane z problemami dyslektycznymi. W pierwszej kolejności należy więc sprawdzić ostrość wzroku, wykluczyć tzw. wady refrakcji, tj. krótkowzroczność, dalekowzroczność lub astygmatyzm. Właściwa korekcja wady szkłami, niekiedy dwuogniskowymi , może całkowicie wyeliminować u dziecka problemy w czytaniu.

Należy mocno podkreślić, że trudności w czytaniu mogą być spowodowane zaburzeniami w zakresie cech narządu wzroku. Dla pełnego obrazu funkcji wzrokowych niezbędna jest więc także ocena innych aspektów widzenia, takich jak ustawienie i wspomniane wcześniej ruchy gałek ocznych, konwergencja, akomodacja oraz widzenie przestrzenne, trójwymiarowe. W wielu przypadkach podczas badania ortoptycznego wykrywane są tzw. zezy ukryte, które w istotny sposób utrudniają naukę czytania i znacznie obniżają efektywność czytania. Bardzo często zdarza się, że rodzice i nauczyciele zaczynają zauważać, że dziecko ma problemy ze wzrokiem dopiero, kiedy ma kłopoty z nauką. Sygnały świadczące o wadach wzroku pojawiają się dużo wcześniej.

Podstawowe przejawy wad i zaburzeń w obrębie narządu wzroku manifestują się u dziecka w następujący sposób





  • Przechylaniem głowy lub całego ciała na jedną stronę podczas rysowania, czytania lub pisania

  • Przekręcaniem kartki, książki lub zeszytu w różne strony

  • Mrużeniem lub tarciem oczu

  • Częstym mruganiem

  • Narzekaniem na bóle głowy podczas odrabiania lekcji i czytania w czasie jazdy samochodem lub pociągiem

  • Problemami w orientacji przestrzennej

  • Wodzeniem nosem po książce lub zeszycie

  • Złą tolerancją ostrego światła lub oświetlenia jarzeniowego

  • Zgłaszaniem podwójnego widzenia

  • Zaburzeniami równowagi, patrzeniem pod nogi szczególnie podczas schodzenia po schodach, trzymaniem się poręczy

  • Częstym potykaniem się („o własne nogi ‘’) i wpadaniem na różne sprzęty

  • Pisaniem liter i/ lub cyfr z lustrzanym odbiciem ( dzieci młodsze)

Jeżeli rodzice lub nauczyciele zaobserwują przynajmniej kilka spośród wyżej wymienionych objawów, powinni zgłosić się ze swoim dzieckiem możliwie jak najszybciej do lekarza okulisty dziecięcego lub na badanie ortoptyczne.

Wady wzroku powinny być wykrywane jak najszybciej, najlepiej w pierwszych latach życia, ponieważ wtedy jest największa szansa na całkowite ich wyleczenie.

U dzieci poniżej szóstego roku życia, najczęściej występuje nadwzroczność – wszystkie dzieci lepiej widzą na odległość, niż z bliska.

Stosunkowo często obserwuje się u dzieci młodszych, zwłaszcza tych z opóźnionym rozwojem psychoruchowym, nieprawidłowości w zakresie ruchów gałek ocznych tj. brak płynności i słabą konwergencję (zbieżność oczu). W ruchach gałek ocznych należy ocenić , czy oczy nie gubią celu i jak szybko potrafią go odnaleźć (np. linijkę tekstu), jak zachowują się przy przekraczaniu linii środkowej ciała, czy są płynne i skoordynowane. Niedomoga konwergencji manifestuje się podwójnym widzeniem, bólami głowy i oczu. Od jej poziomu zależy ostrość widzenia z bliska. Takie dolegliwości sygnalizowane są przez dzieci szczególnie podczas czytania. Zdarza się że są niesłusznie bagatelizowane, zarówno przez rodziców, jak i nauczycieli. U 6-cio i 7-latków zaczynających uczyć się czytać i pisać może pojawić się krótkowzroczność lub astygmatyzm (zniekształcone widzenie). Nie rozpoznany astygmatyzm powoduje u dziecka m.in. problemy z utrzymaniem równowagi, a także trudności w ocenie odległości. Widziane przedmioty w zależności od rodzaju astygmatyzmu ulegają deformacjom, np. w obrazie graficznym znaku plus „+”, dziecko widzi jedno ramię, pionowe lub poziome. Pojawiają się poważne problemy w koordynacji wzrokowo-ruchowej, podstawowej funkcji w nauce czytania i pisania.

U wielu dzieci obserwuje się także opóźnienia w ogólnym rozwoju ruchowym.

Dzieci z wykrytą krótkowzrocznością powinny czytać tylko w pozycji siedzącej, nigdy na leżąco. Właściwa pozycja ciała to wyprostowana postawa, plecy i kark powinny znajdować się w jednej linii. Ważna jest odległość od telewizora lub monitora, (nie za blisko ekranu) i właściwe, jasne oświetlenie oraz unikanie dużych kontrastów w oświetleniu i otaczających kolorach.

U dzieci z nadwzrocznością przeważają kłopoty w nauce czytania.

Według prowadzonych badań ok. 20% dzieci ma nadwzroczność, 10% krótkowzroczność, a 5% astygmatyzm. Dlaczego tak się dzieje? Jedna z teorii szukających przyczyn narastających problemów wad wzroku u dzieci, podkreśla główną funkcję oczu, tj. widzenie na odległość. Długotrwała praca przy biurku (czytanie, pisanie, czy gry komputerowe), najczęściej przy sztucznym oświetleniu oraz wykonywanie prac wymagających precyzji, to patrzenie wyłącznie z bliska. A w konsekwencji brak naturalnego treningu mięśni gałek ocznych.

Inny poważny problem to choroba zezowa. Oko zezuje, kiedy patrzy w inną stronę, niż drugie pracujące prawidłowo, przeważnie w kierunku nosa, bądź na zewnątrz. Zwykle jest to spowodowane „leniwą” pracą mięśnia poruszającego gałkę oczną. Stosunkowo łatwo sami rodzice mogą dostrzec u swojego dziecka tzw. jawnego zeza. Dużo trudniej jest zdiagnozować tzw. zeza ukrytego, niewidocznego w normalnych warunkach. Zez zbyt późno wykryty i nie leczony, może spowodować niedowidzenie jednostronne, nieodwracalne. Często nie wyrównana szkłami wada wzroku, może być przyczyną zeza.

Leczenie polega na dobraniu właściwych okularów oraz ćwiczeniach ortoptycznych, a w poważniejszych stanach wskazana jest operacja.

Zez (zarówno zez jawny jak i ukryty) bardzo utrudnia naukę czytania i pisania. Dziecko z zezem jawnym widzi obraz podwójnie i nie ostro, nie ma prawidłowego widzenia obuocznego, co oznacza brak zdolności widzenia trójwymiarowego, tj. widzenia głębi. Dziecko takie ma kłopoty z samoobsługą np. z zapinaniem guzików, wiązaniem sznurowadeł, unika rysowania, wycinania i gier ruchowych (ma problemy w ocenie odległości), jest nadwrażliwe na światło.

Dzieci z nierozpoznanym astygmatyzmem, zaburzeniami w ruchach gałek ocznych, z zezem ukrytym, słabą konwergencją i innymi nie skorygowanymi wadami wzroku, często błędnie zostają diagnozowane, jako dyslektyczne. Dlatego też w tych przypadkach skuteczność zajęć reedukacyjnych, jest niewielka.

Wczesne wykrycie wad wzroku i dysfunkcji cech narządu wzroku a następnie terapia ortoptyczna na specjalistycznym sprzęcie, polegająca na rehabilitacji ortoptycznej zeza i niedowidzenia oraz poprawie konwergencji, pozwalają skutecznie zmniejszać, bądź całkowicie eliminować te zaburzenia. Uzupełnieniem rehabilitacji ortoptycznej są m.in. ćwiczenia pamięci wzrokowej, koordynacji oko-ruchowej oraz ćwiczenia relaksacyjne integrujące półkule mózgowe oraz poszerzające pole widzenia.

Rehabilitacja ortoptyczna przynosi największe efekty u dzieci między piątym a dziesiątym rokiem życia dziecka. Wszystkie dzieci z grupy ryzyka dysleksji powinny być objęte badaniem ortoptycznym. Obecnie coraz częściej dostrzega się konieczność współdziałania lekarzy okulistów dziecięcych z psychologami i pedagogami w zakresie diagnozowania trudności w czytaniu. Rozpoznanie dysleksji powinno być poprzedzone badaniem ortoptycznym lub konsultacją okulisty strabologa. Tymczasem lekarz okulista konsultuje dzieci praktycznie tylko w przypadkach podejrzenia wady wzroku. Inne wspomniane wyżej aspekty widzenia np. poziom konwergencji („zez fizjologiczny”- bardzo ważny przy czytaniu) widzenie obuoczne, zakres pola widzenia, czy też ruchy gałek ocznych, praktycznie nie są badane a tym samymi nie są brane pod uwagę.

Przesiewowe badania ortoptyczne prowadzone przez specjalistów z gabinetu IMPULS w przedszkolach i szkołach podstawowych w Warszawie wykazały, że u około 45 % dzieci w wieku 6-10 lat ma znaczną niedomogę konwergencji i nieprawidłowości w ruchach gałek ocznych.

Właśnie te nieprawidłowości w obrębie narządu wzroku bardzo często powodują problemy w nauce czytania u dzieci młodszych, natomiast starsi uczniowie nie są w stanie nauczyć się płynnie i efektywnie czytać.

Właściwa diagnoza (badanie ortoptyczne – pod kątem trudności w czytaniu) i rehabilitacja na specjalistycznym sprzęcie, pozwala skutecznie przeciwdziałać tego rodzaju trudnościom u dzieci. W przypadkach dysleksji typu wzrokowego, bardzo często połączenie zajęć reedukacyjnych i ćwiczeń ortoptycznych, okazuje się najskuteczniejsze.

Diagnoza ortoptyczna i wykryte nieprawidłowości są często jednym z ważniejszych powodów trudności w czytaniu, niechęci do czytania i problemów w uczeniu się języków obcych.

Rehabilitacja ortoptyczna nie jest uciążliwa i trwa zwykle od trzech do sześciu miesięcy. W wielu przypadkach wystarczają ćwiczenia w domu prowadzone pod kontrolą ortoptystki lub właściwie dobrane szkła przez okulistę strabologa.
Bibliografia:

Baranowska-George - T. Leczenie zeza, Sylwjana, Szczecin 1993

Bogdanowicz M. - O dysleksji, Linea, Lublin 1994

red .K.Krzystkowa, A.Kubatko-Zielińska , J.Pająkowa, H.Nowak-Brygowa - Choroba zezowa, PZWL Warszawa 1997

Dryden G. Vos J. Rewolucja w uczeniu Zysk i S-ka, Poznań 2003

Eliot L. Co tam się dzieje? Media Rodzinna, 2003

Kephart N.C. Dziecko opóźnione w nauce szkolnej PZWL Warszawa 1970

red. R. Michałowicz, S. Jóźwiak, Urban & Partner Neurologia dziecięca, , Wrocław 2000



red. T. Tomaszewski Psychologia Ogólna, , PWN, Warszawa 1995

red. M.Litwin, H.Bryg, ZamKor Wybrane zagadnienia okulistyczne, , Kraków 2005



©operacji.org 2017
wyślij wiadomość

    Strona główna