Zarządzanie procesami



Pobieranie 38,54 Kb.
Data23.10.2017
Rozmiar38,54 Kb.



Przesłanki i geneza zarządzania procesami

Zwiększenie efektywności działania człowieka, to zadanie nauki i praktyki organizacji i zarządzania. W trakcie pracy zespołowej, może pojawić się efekt synergii - wynikającego z dobrej organizacji pracy. Proces poszukiwania nowych rozwiązań technologicznych jak i organizacyjnych jest szczególnie widoczny w okresach przełomowych. Zdając sobie sprawę, że to właśnie nam przyszło żyć na przełomie dwóch er cywilizacyjnych, czyli ery przemysłowej (industrialnej) i ery wiedzy i informacji (postindustrialnej), musimy uświadomić sobie konieczność odmiennego podejścia do zarządzania w nowoczesnych przedsiębiorstwach. Czynnikami przesądzającymi w rozwoju współczesnych organizacji stały się umiejętność wykorzystania potencjału intelektualnego wszystkich uczestników organizacji wsparte technologią informatyczną i automatyzacją1. Wyższy poziom wykształcenia ogólnego pracowników pozwala na pozostawienie im decyzji co do organizacji ich własnej pracy, zmniejszenie kontroli na rzecz samokontroli, spłaszczanie struktur. W konsekwencji sprzyja to redukcji wielu szczebli kierowniczych. Stworzone w wieku XIX i XX struktury organizacyjne i sposoby pracy przestają być efektywne w dzisiejszych czasach. Radykalną odpowiedzią na ułomności zarządzania klasycznego był Business Process Reengineering (BPR), która to koncepcja jako pierwsza dostrzegła i umiejscowiła w centrum uwagi zarządzających proces. Oczywiście zaadaptowała ona rozwijaną już od lat 50-tych analizę wartości2, podejście systemowe do zarządzania3 oraz koncepcję łańcucha wartości


M.E. Portera z lat 80-tych4. Można więc uznać BPR jako pioniera koncepcji zarządzania procesami, która na bazie osiągnięć i krytyki BPR ukształtowała się w formę dojrzalszą i bogatszą. Poszukując przesłanek i genezy zarządzania procesami warto prześledzić historię przełomów w rozwoju cywilizacji określanych często jako „rewolucja przemysłowa” i „rewolucja informatyczna”.

Klasyczne koncepcje nauki organizacji i zarządzania

Osiągnięcia naukowego zarządzania w wieku XIX i na początku wieku XX należy uznać za przełomowe. Podział pracy postulował już sam Adam Smith w Bogactwie narodów. Słynny opis zwielokrotnienia wydajności pracy w fabryce szpilek, czy przy wykonywaniu gwoździ na drodze podziału pracy stanowił inspirację dla badaczy i praktyków następnych dwóch stuleci5. Rewolucja przemysłowa zawdzięczała swoją dynamikę wynalazkom technicznym z maszyną parową Jamesa Watta na czele, ale również nowej metodzie organizacji pracy dzieląc ją na proste zadania i czynności wykonywane przez robotnika o niskich kwalifikacjach zawodowych. Obserwowany w takich warunkach wzrost wydajności był o wiele większy niż osiągany poprzez przekonywanie rzemieślnika aby pracował szybciej. Główne czynniki wpływające na wzrost wydajności przy podziale pracy to: wzrost sprawności każdego robotnika, zaoszczędzenie czasu traconego na przy przechodzeniu od jednego rodzaju pracy do drugiego, wykorzystanie maszyn pozwalających na skrócenie czasu przetwarzania. Rozwijane przez inżynierów metody naukowego zarządzania przyniosły wiele nowych rozwiązań takich jak taśma produkcyjna w zakładach Henry’ego Forda, czy postulowana przez Fredericka W. Taylora funkcjonalna struktura organizacyjna – jakże popularna obecnie jeszcze w wielu przedsiębiorstwach. Wszystkie te osiągnięcia miały wpływ na dynamiczny rozwój gospodarczy i cywilizacyjny. Na drodze masowej produkcji można było zaspokoić ogromną ilość potrzeb klientów. Ludzie pozbawieni dóbr materialnych najpierw przez Wielki Kryzys a następnie przez II Wojnę Światową byli gotowi kupować wszystko co zaoferują im firmy. Jakikolwiek dom, jakikolwiek samochód, lodówka były lepsze niż nic6. Aby nadążać za rosnącym popytem w latach 50-tych i 60-tych przedsiębiorstwa musiały odpowiednio powiększać swoje zdolności produkcyjne. Gdy rozbudowa przebiegała zbyt wolno skutkowało to zwykle utratą udziału w rynku.


W przypadku przeinwestowania – osiągnięcia zbyt dużych zdolności produkcyjnych przez firmę - mogła ona popaść w długi z powodu finansowania budowy nowych fabryk. W celu uchronienia się przed powyższymi niebezpieczeństwami przedsiębiorstwa rozwinęły skomplikowane i zbiurokratyzowane metody planowania, układania budżetów i kontroli7. Sytuacja ta oraz hierarchiczna struktura organizacyjna prowadziła znów do wzrastającego dystansu pomiędzy klientami a zarządzającymi, dla których działania firmy przedstawiały się głównie w postaci bezdusznych liczb w kolumnach tabel raportów i sprawozdań. Sytuacja ta powodowała zbyt wolne dostosowywanie się firm do zmian w ich otoczeniu, zwłaszcza że dynamika tych zmian również zaczęła rosnąć (zgodnie z prawem rosnącej entropii) tak, że
rzeczywistość gospodarcza coraz częściej była określana mianem otoczenia turbulentnego8.

Współczesne warunki gospodarowania

Pod koniec wieku XX rynki krajów rozwiniętych weszły w fazę dojrzałą. Przestało już nie wystarczać wytwarzanie standardowych dóbr dla masowego, anonimowego klienta (tzw. „na rynek”). Rosnące indywidualne wymogi klienta, zaostrzająca się, globalna konkurencja, częste zmiany jakościowe w otoczeniu przedsiębiorstwa wymogły na nim nowy sposób działania.

Zmiany uwidoczniły się również w podejściu pracowników do wykonywanej przez nich pracy. Zamiast monotonnego, nużącego zajęcia podejmowanego przez robotników w celu pozyskania środków potrzebnych na utrzymanie siebie i rodziny, praca staje się sposobem samorealizacji - powinna być interesująca, rozwijająca, kreatywna. Coraz mniej ludzi wyobraża sobie pracę przy taśmie ograniczoną do wykonywania niewielkiej ilości czynności powtarzających się w nieskończoność, na szczęście w takich obszarach ludzi wypierają automaty. Praca powinna więc stanowić wyzwanie i wymagać ciągłego doskonalenia człowieka poprzez systematyczne podnoszenie jego kwalifikacji.

Jednocześnie jesteśmy świadkami dziejącej się na naszych oczach rewolucji technologicznej. Wprowadzenie komputerów personalnych oraz rozwój mediów telekomunikacyjnych (internet, telefonia komórkowa itd.) oddziałują na nasze życie z wielką siłą. Jeszcze kilka lat wstecz niewyobrażalne było edytowanie tekstu bezpośrednio na ekranie komputera bez wcześniejszej ręcznej wersji pisemnej (tzw. „na brudno”), a do przepisania „na czysto” służyła maszyna do pisania. Dziś trudno nam sobie wyobrazić poprzedzanie redagowania tekstu odręcznymi zapiskami – najczęściej od razu siadamy przed klawiaturą komputera. Oznacza to możliwość automatyzacji procesów biurowych i administracyjnych poprzez ich komputeryzację. Ponadto podstawą szybkiej informacji zamiast np. książek encyklopedycznych staje się internet. W każdej chwili i prawie z każdego miejsca posiadamy również możliwości natychmiastowej komunikacji z wybraną osobą.



Przemiany opisane powyżej dotyczą społeczeństwa postmodernistycznego9 jakim właściwie się stajemy wkraczając w wiek XXI.

Nowy paradygmat zarządzania
Świat dynamicznie zmienia się na naszych oczach, a tempo tych zmian należy uznać za rewolucyjne. Zdaniem twórców koncepcji Business Process Reengineeringu (BPR) Michaela Hammera i Jamesa Champyego biznes musi reagować na trwającą rewolucję, przedsiębiorstwa nie mogą działać według zasad oraz w strukturach rodem z ubiegłych stuleci. Autorzy uważają, że nowa sytuacja wymaga od firm porzucenia dotychczasowych, wyuczonych sposobów działania. Wykładane przez nobilitowane uniwersytety klasyczne metody naukowego zarządzania należy odrzucić jako całkowicie przestarzałe i nieefektywne. Uczynić to należy jak najszybciej i w sposób radykalny. Często M. Hammer rozpoczynając swoje seminaria kierował do słuchaczy słowa: „zapomnijcie co dotychczas wiecie o zarządzaniu”. Aby podkreślić rewolucyjny charakter nowej koncepcji zarządzania autorzy zatytułowali wydaną w 1993 r. publikację jako manifest - „Reengineering the Corporation. A Manifesto for Business Revolution” (polskie tłumaczenie pt. “Reengineering w przedsiębiorstwie” z 1996 r.). Pojęcie Reenginneringu jego twórcy określają jako “rozpoczynanie od nowa”. Szersza definicja to: fundamentalne przemyślenie od nowa i radykalne przeprojektowanie procesów w firmie, prowadzące do dramatycznej (przełomowej), poprawy według krytycznych, współczesnych miar osiągania wyników, (takich jak koszty, jakość, serwis, szybkość)10. Cztery kluczowe słowa tej definicji to:

  1. Fundamentalny – reengineering rozpoczyna się od bez założeń i bez danych, gdyż często okazuje się że reguły są przestarzałe, błędne lub nieodpowiednie. Najważniejszymi pytaniami na jakie należy odpowiedzieć sobie podczas reengineeringu to: dlaczego robimy to co robimy oraz dlaczego robimy to tak jak robimy?

  2. Radykalny – zamiast wprowadzania powierzchownych, czy stopniowych zmian postuluje się zlekceważenie wszystkich istniejących struktur i procedur oraz wymyślenie zupełnie nowych sposobów wykonywania pracy. Reengineering dotyczy ponownego zaprojektowania firmy a nie jej poprawy, rozwoju, czy modyfikacji. Oznacza to prognostyczne podejście do restrukturyzacji firmy, a więc rozpoczęcie „od czystej kartki”, na której należy zaprojektować procesy jakie w przedsiębiorstwie powinny być realizowane. Chodzi o wymyślenie od początku nowej wersji procesów, które wykorzystując najnowsze zdobycze technologii informatycznej staną się wysokoefektywne w nowoczesnym przedsiębiorstwie. Zamiast mozolnego usprawniania istniejących już procedur czy metod działania metodą diagnostyczną, powielając często zastane błędy, proponuje się nowatorskie, innowacyjne rozwiązania, pozwala to „sięgać tam gdzie wzrok nie sięga”. Oznacza to zmianę sposobu myślenia – w pierwszej kolejności dedukcyjnie zaprojektowanie zostają procesy w postaci optymalnej, takiej w jakiej chcielibyśmy aby były realizowane, a następnie wdrożyć je w życie z jak najmniejszymi odchyleniami od postaci postulowanej. Podejście takie pozwala przede wszystkim wyodrębnić kluczowe procesy w firmie i na nich skoncentrować właśnie uwagę. Przy okazji często udaje się zidentyfikować realizowane w organizacjach procesy, które nie przynoszą wartości. Są one za zwyczaj efektem historycznych zaszłości, jak powołanie komórki w celu rozwiązania określonego problemu (np. projekt wejścia firmy na giełdę papierów wartościowych), która po wykonaniu postawionego przed nią zadania głównego zaczyna żyć własnym życiem (np. zajmując się monitoringiem wartości akcji firmy). Ponadto prognostyczna reengineeria ułatwia identyfikację obszarów nieefektywności wewnątrz samych procesów (dodatkowe zbędne operacje, wąskie gardła, niewykorzystane moce wykonawcze itp.). Podejście procesowe do organizacji jakie postuluje reengineering umożliwia redukcję marnotrawstwa w znacznej skali.

  3. Dramatyczny – reengineering ma na celu dokonanie wyraźnego skoku, przełomowej poprawy działalności firmy, a nie niewielkich stopniowych ulepszeń. Poprawa jakości, czy obniżka kosztów o 10% nie jest w kręgu zainteresowań reengineeringu gdyż można ją osiągnąć konwencjonalnymi metodami. Reengineering powinien być rozpoczynany tylko wtedy gdy potrzebne jest „mocne uderzenie”.

  4. Proces – to słowo kluczowe wskazuje ono, że praca w dzisiejszych organizacjach powinna być skupiona na procesach a nie na stanowiskach pracy, funkcjach, czy zadaniach. Podział pracy postulowany przez klasyków organizacji i zarządzania nie zdaje we współczesnych firmach egzaminu, gdyż wykonawcy i menedżerowie koncentrując się na pojedynczych elementach procesu (jak otrzymanie zlecenia, zakup materiałów potrzebnych do produkcji, operacje magazynowe itd.) tracą z pola widzenia szerszy cel czyli dostarczenie wyrobów do rąk klienta. Poszczególne czynności wchodzące w skład procesu są ważne, jednak dla klienta niewiele znaczą gdy ten nie otrzyma zamówionych wyrobów.

M. Hammer i J. Campy definiują proces jako zbiór czynności wymagający na wejściu „wkładu” i dający na wyjściu rezultat mający pewną wartość dla KLIENTA. Koncentracja pracy na tak zdefiniowanych procesach odrzuca industrialny paradygmat klasyków nauk organizacji i zarządzania oparty na podziale pracy, strukturze funkcjonalnej, hierarchicznej kontroli, ekonomii skali. Można więc powiedzieć, że Business Process Reengineering jest sposobem na odwrócenie rewolucji przemysłowej, stanowi nowy początek w poszukiwaniu doskonalszych modeli organizacji pracy.
Sukcesy i porażki reengineeringu
Na początku lat 90-tych XX wieku koncepcja reengineeringu jako nowatorska odniosła znaczny rozgłos w świecie nauki i biznesu. Wprowadziła nowe spojrzenie na organizację i odnotowała wiele sukcesów. Można wskazywać na liczne przykłady przedsiębiorstw, które zdecydowały się na wdrożenie koncepcji reengineeringu z powodzeniem. Sami twórcy koncepcji w swojej książce przedstawiają osiągnięcia firm takich jak: Hallmark, Taco Bell, Capital Holding i Bell Atlantic. W literaturze przedmiotu często opisywane są przykłady firm ABB, która skrócił o 1/2 czas wprowadzania na rynek nowych wyrobów, CIBA- GEIGY, która zwiększyła o 5% swoje obroty, czy Rank – Xerox, która skróciła realizację swoich zamówień z 33 dni do 6 dni11. Jednak można tam znaleźć równie wiele opisów firm, w których reengineering nie przyczynił się do poprawy działania, a niektóre organizacje musiały wręcz szybko wycofać się z wdrażania tej koncepcji.
W większości tych przypadków przede wszystkim zawiódł czynnik ludzki. Rewolucyjne wprowadzanie zmian zwykle wywołuje reakcje obronne wśród pracowników przedsiębiorstwa. Ponadto radykalne przeprojektowanie procesów często prowadziło do urzeczywistnienia zasady 0,5 / 2/ 3 w myśl której połowa załogi pracuje za dwukrotnie większą pensję, ale za to trzy razy wydajniej. Opór pracowników firm restrukturyzowanych drogą reengineeringu wskazuje przede wszystkim na fakt, że kulturę organizacyjną w przedsiębiorstwie bardzo trudno zmienić w sposób rewolucyjny, gdyż ze swej natury podlega ona znacznej inercji. Wprowadzenie nowego sposobu myślenia i przekonanie do niego pracowników wymaga wyjątkowych zdolności przywódczych u menedżerów, co wcale nie jest takie powszechne wśród kadry kierowniczej. Dlatego na spotkaniach z menedżerami
M. Hammer często odwoływał się konieczności całkowitego zaufania i zaangażowania się kierownictwa w procesie wdrażania reengineeringu jako podstawowego warunku powodzenia. Ulubioną jego analogią było porównanie menedżerów do oficerów w armii, gdzie ci ostatni potrafią motywować swoich podwładnych do czynów, w których żołnierze mogą nawet utracić życie. Natomiast w przypadku pracowników ryzyko dotyczy jedynie ich własnej kariery lub utraty posady. Stąd wniosek o możliwość skutecznej motywacji do rewolucyjnych zmian w organizacji. Recepta na sukces jest więc związana z aktywnością menedżerów, to oni muszą posiadać odwagę na „podróż w nieznane i bez mapy”. Wiara w słuszność przyjętej ideologii BPR i umiejętność porwania za sobą podwładnych okazała się jednym z kluczowych czynników stanowiących o sukcesie wdrożenia koncepcji BPR w przedsiębiorstwach, nie mniej ważnym od pozostałych filarów koncepcji czyli orientacji na procesy oraz wykorzystania osiągnięć nowoczesnej technologii.

Jeszcze jednym zjawiskiem utrudniającym wprowadzanie reengineeringu może być przesunięte w czasie pojawianie się pierwszych pozytywnych efektów dokonanych zmian. Może to zniechęcić niecierpliwych zwolenników tej metody, a konsekwencji prowadzić do wycofania się z kontynuowania wdrożenia BPR.



Szczególną uwagę należy zwrócić jeszcze na metody wykorzystania technologii informatycznej w przedsiębiorstwach, dotyczy to przede wszystkim wdrażania zintegrowanych systemów zarządzania klasy ERP (Enterprice Resource Planning). Postulowane przez reengineering wykorzystanie tych narzędzi może nie przynieść praktycznie żadnych pozytywnych efektów w sytuacji kiedy ich wdrożenia nie poprzedza restrukturyzacja procesów realizowanych w firmie. Prawdziwa siła technologii nie polega bowiem na tym, że może ona usprawnić funkcjonowanie starych procesów, lecz na tym, że umożliwia firmom zerwanie ze starymi regułami i stworzenie nowych sposobów wykonywania pracy12.
Ewolucja koncepcji
Pod koniec ubiegłego wieku koncepcja reengineeringu straciła wiele ze swojej radykalności i fundamentalizmu. Sam twórca M. Hammer przyznał, że ze względu na swój inżynierskie wykształcenie nie docenił wagi czynnika ludzkiego i jego oporu wobec nagłych zmian. Ze względu na swój rewolucyjny charakter BPR powinien więc być wykorzystywany przede wszystkim w przedsiębiorstwach w trudnej sytuacji, które „nie mają nic do stracenia”. Jednocześnie technologia informatyczna nie jest już taką nowością jak na początku lat
90-tych XX w. (kiedy wprowadzane były: PC 286, system operacyjny DOS, a następnie Windows 3.11, przyjazne użytkownikowi arkusze kalkulacyjnych Lotus 1-2-3 i Exel oraz edytory tekstów Word), choć dynamika rozwoju tej dziedziny jest nadal wysoka. Głównym jednak osiągnięciem koncepcji reengineeringu jest zwrócenie uwagi na procesy zachodzące w organizacji. Orientacja procesowa postulowana przez BPR została przejęta i nadal jest rozwijana w ramach koncepcji zarządzania procesami. Przez koncepcję tą przejęte zostały w podstawowe zasady reengineeringu jak13:

  1. Działanie powinno się organizować wokół wyników, a nie wokół zadań. Chodzi o scalenie odpowiedzialności rozproszonej miedzy realizatorów poprzez powierzenie jej jednej osobie lub jednemu zespołowi.

  2. Użytkownicy wyniku procesu powinni być organizatorami tego procesu. Osoby, które korzystają z efektów procesów powinny włączyć się w ich realizację, pozwala to zwykle skrócić czas realizacji procesu i zmniejszyć koszty.

  3. Zasoby przestrzennie rozproszone należy traktować tak, jakby się znajdowały w jednym miejscu. Zasada ta ma na celu przezwyciężenie tradycyjnego konfliktu miedzy centralizacją a decentralizacją. Dzisiejsze możliwości sieci komputerowych, z rozproszonymi, aczkolwiek ogólnie dostępnymi bazami danych, oraz logistyki umożliwiają łączyć te dwie przeciwstawne tendencję np. centralizować zasoby korzystając z efektów skali przy jednoczesnym swobodnym dostępie do informacji przez wielu użytkowników systemu.

  4. Procesy równoległe należy koordynować w trakcie ich wykonywania. Koordynacja wykonywanych elementów procesu post faktum znacznie wydłuża łączny czas wykonania przedsięwzięcia.

  5. Decyzje powinny być podejmowane w miejscu realizacji procesu, a oddalone przestrzennie kierownictwo ma wyłącznie prawo kontroli decyzji. Jedna z głównych idei reengineeringu stanowi, że ludzie wykonujący daną pracę powinni sami podejmować decyzje. Przy takim założeniu można spłaszczać struktury i ograniczyć ilość stanowisk kierowniczych.

  6. Gromadzone informacje powinny spływać do jednego ogólnie dostępnego banku danych. Informację należy rejestrować w miejscu jej powstawania jednakże powinna być dostępna dla wielu użytkowników systemu.

Podejście prognostyczne do projektowania procesów w przedsiębiorstwie stało się równoprawne w stosunku do podejścia diagnostycznego. Zarządzanie procesami posługuje się również metodami stopniowego doskonalenia tych procesów. Wykorzystuje się w tym celu kaizen, czy benchmarking, które to koncepcje nie mieściły się w radykalnej, wczesnej wersji reengineeringu. Trzeba więc przyznać, że zarządzanie procesami to koncepcja szersza, bardziej dojrzała oraz dostosowana nie tylko do czasów rewolucyjnych zmian, ale również do ewolucyjnego rozwoju organizacji.




1 Grajewski P.: Koncepcja struktury organizacji procesowej Dom Organizatora Toruń 2003 s. 7-8

2 Biliński W.,Ceraficki J. Nowakowski A.: Analiza wartości PWE Warszawa 1973

3 oparte na rozwijanej w latach 70-tych ogólnej teorii systemów zob. Bertalanffy L.: Ogólna teoria systemów PWN Warszawa 1984

4 Porter M.E.: Przewaga konkurencyjna. Osiąganie i utrzymywanie lepszych wyników One Press, Warszawa 2006, s. 61-92.

5 Smith A.: Badania nad naturą i przyczynami bogactwa narodów PWN Warszawa 1954. s. 9-20

6 Hammer M., Champy J.: Reengineering w przedsiębiorstwie Neumann Management Institute W-wa 1996 s. 29

7 Hammer M., Champy J.: Reengineering w przedsiębiorstwie Neumann Management Institute W-wa 1996 s. 29

8 Ansoff H.I. (1985): Zarządzanie strategiczne; PWE Warszawa 1985. s. 95-97

9 rozszerzenie tematyki społeczeństwa postmodernistycznego można znaleźć w: Tofler A.: Trzecia fala; PIW Warszawa 1997; Drucker P.: Społeczeństwo pokapitalistyczne; PWN Warszawa 1999; Bell D.: Kulturowe sprzeczności kapitalizmu PWN Warszawa 1994 i innych

 paradygmat - zbiór podstawowych pojęć i teorii tworzących podstawy danej nauki. Więcej zobacz: http://pl.wikipedia.org/wiki/Paradygmat, Kuhn T.S.: Struktura rewolucji naukowych PWE Warszawa 1968 s. 26-27


10 Hammer M., Champy J.: Reengineering w przedsiębiorstwie Neumann Management Institute Warszawa 1996 s. 45-49.

11 Martyniak Z.: Nowe metody organizacji i zarządzania Wyd. AE Kraków s. 33

12 Hammer M., Champy J.:Reengineering w przedsiębiorstwie Neumann Management Institute Warszawa 1996 s. 103

13 Hammer M.: Reengineering work: don’t automate. Obliterate „Harward Business Review” 1990 nr 7/8 w: Martyniak Z.: Nowe metody organizacji i zarządzania Wyd. AE Kraków s. 34-35




©operacji.org 2017
wyślij wiadomość

    Strona główna