Zarys historii rachunkowości



Pobieranie 0,9 Mb.
Strona1/9
Data09.07.2018
Rozmiar0,9 Mb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9



    1. Zarys historii rachunkowości

Powstanie i rozwój rachunkowości związane jest z okresem upowszechnienia gospodarki towarowo-pieniężnej. Potrzeba wspomagania pamięci ludzkiej za pomocą różnych notatek i zapisów przyczyniła się do powstania zaczątków stopniowo rozwijanej i doskonalonej rachunkowości. Pierwsze zapisy były już w państwach starożytnych takich jak: Egipt, Rzym, Babilonia. Począwszy od końca XI wieku rozwijały się ożywione stosunki handlowe miast włoskich, zwłaszcza Genui, Wenecji i Florencji z krajami śródziemnomorskimi oraz z krajami Bliskiego i Dalekiego Wschodu. Coraz powszechniejsza stawała się umiejętność pisania i czytania oraz znajomość matematyki. Od Arabów przyjęto system dziesiętny i metody liczenia. Kupcy włoscy, którzy byli jednocześnie i bankierami prowadzili rozległe i coraz bardziej skomplikowane transakcje handlowe i finansowe. Wystąpiła konieczność zapisywania w księgach nazwisk dłużników i należnych od nich kwot pieniężnych wraz z podaniem terminów spłaty należności. Rejestrowano również fakt regulowania należności . Obydwa zapisy dotyczące powstania i spłaty należności przekreślono pionową linią, oznaczającą rozliczenie i zakończenie operacji. W ten sposób powstało pierwsze konto dłużników. Najstarszy zabytek rachunkowości to księgi działalności handlowej Komuny Genueńskiej z 1340 roku, a z terenu Polski – księgi kupców gdańskich z XVI wieku pisane w języku niemieckim. Za pierwsze naukowe opracowania zasad prowadzenia rachunkowości uważa się dzieło Benedetto Cotrugli, napisane w 1458, a wydane w 1573 roku, pt. ,,O handlu i kupcu doskonałym ‘’. Za bardziej cenione uznaje się dzieło matematyka i zakonnika Luca Pacioliego pt. ,, Zasady arytmetyki, geometrii, proporcji i proporcjonalności ”wydane w 1491 r. W Wenecji. W dziele tym przedstawiono w sposób naukowy i usystematyzowany zasady podwójnej księgowości, a także omówiono sposób sporządzania inwentarza, rachunków zysku i strat, bilansu obrotów i bilansu sald wszystkich kont.

W XVII wieku następuje przesunięcie ośrodków handlu do krajów przylegających do Atlantyku i Morza Północnego, powstają wielkie kompanie handlowe i manufaktury przenikanie księgowości z Włoch do krajów Europy Zachodniej i Środkowej. Dużą rolę w upowszechnianiu księgowości odegrał wydany w 1673 roku francuski kodeks handlowy, który nałożył obowiązek prowadzenia ksiąg handlowych, sporządzania co dwa lata inwentarza przechowywania ksiąg i dokumentów przez 10 lat. Na kodeksie tym opierały się kodeksy handlowe niemal wszystkich innych państw.

Powstał i rozwijał się nowy dział rachunkowości – rachunek kosztów. Wprawdzie jego początki można znaleźć już w księgach XIV i XV wiecznych manufaktur, jednak pełny i dynamiczny rozwój tego rachunku nastąpił dopiero w warunkach produkcji wielkoprzemysłowej.

W ciągu ostatnich kilkunastu lat, zwłaszcza w związku z powstaniem Wspólnoty Europejskiej, rachunkowość krajów wysoko rozwiniętych została w pewnym stopniu zharmonizowana na podstawie międzynarodowych standardów rachunkowości opracowany przez Międzynarodowy Komitet standardów Rachunkowości z siedzibą w Londynie. Ze względu na przyznanie Polsce statutu członka stowarzyszenia z Wspólnotą Europejską fundamentalne znaczenie ma zgodność naszych zasad rachunkowości i badania sprawozdań z dyrektywami Wspólnoty.1



1.2. Pojęcie, funkcje i metody rachunkowości

Celem strategicznym każdej działalności gospodarczej jest maksymalizacja korzyści z zainwestowanego w tę działalność kapitału. Prawidłowa ocena realizacji tego celu wymaga sprawnie działającego systemu informacyjnego opisującego wszechstronnie tę działalność w każdej, organizacyjnie wyodrębnionej jednostce gospodarczej. Ważnym segmentem systemu informacyjnego pojedynczej jednostki gospodarczej, bez względu na jej formę prawną, charakter własności, rodzaj i zakres prowadzonej działalności gospodarczej jest rachunkowość.2

W historii rachunkowości zmieniają się poglądy na jej istotę. Często powoływane w literaturze zagranicznej określenie rachunkowości zostało sformułowane w 1953 r. w Stanach Zjednoczonych. Według Komitetu Terminologii Amerykańskiego Instytutu Dyplomowanych Księgowych ( AICPA). Rachunkowość jest sztuką rejestrowania, klasyfikowania i sumowania w szczególny sposób i w wyrażeniu pieniężnym transakcji i zdarzeń, które mają przynajmniej częściowo finansowy charakter oraz interpretowanie ich rezultatów.3

W ostatnich latach, w definiowaniu rachunkowości często kładzie się nacisk na jej funkcję informacyjną. Przykładem takiego podejścia są następujące definicje: ,, Rachunkowość jest szczególnym rodzajem jednostkowej ewidencji gospodarczej. Stanowi ona system ciągłego w czasie ujmowania, grupowania, prezentacji i interpretowania wyrażonych w pieniądzu i bilansujących się ogólnych i szczegółowych danych liczbowych o działalności gospodarczej i sytuacji majątkowej jednostki gospodarczej.”4

,, Rachunkowość- uniwersalny, elastyczny, podmiotowy system informacyjno-kontrolny, zdeterminowany metodą bilansową, która jest nierozerwalnie z nim związaną metodą poznawczą, umożliwiającą tworzenie liczbowego obrazu powstawania, podziału i przepływu wartości oraz wynikających stąd rozrachunków między podmiotami gospodarczymi.”5

,, Rachunkowość można zdefiniować jako podsystem systemu informacyjnego obejmujący proces tworzenia wyodrębnionego zakresu informacji.”6

,, Rachunkowość jest współcześnie rozumiana jako system informacyjny służący użytkownikom do podejmowania decyzji gospodarczych, zwłaszcza finansowych oraz rozliczania kierownictwa z odpowiedzialnego i efektywnego zarządzania powierzonym majątkiem.”7

,,Rachunkowość jest modelem podwójnej klasyfikacji wartości służącym do kwantytatywnego opisu i analizy strumieni dochodu oraz zagregowanych wielkości majątku i kapitału zależnych od szeregu warunków. Określenie ,,kwantytatywny” opis oznacza pomiar w szerokim sensie tj. wraz z klasyfikacją.”8

Sprawne i efektywne funkcjonowanie systemu rachunkowości jest uwarunkowane właściwym wykorzystaniem jej przypisanych cech i walorów poznawczych . W warunkach gospodarki rynkowej szczególnie ważna jest funkcja informacyjna rachunkowości, a więc jej ukierunkowanie na potrzeby decyzyjne i rozliczenie kadry zarządzającej jednostki gospodarczej z osiągniętych przez nią wyników finansowych, a także efektywności wykorzystania jej majątku oraz pozycji rynkowej jednostki gospodarczej. Informacje tworzone przez rachunkowość służą ponadto otoczeniu jednostki gospodarczej , związanemu z nią różnego rodzaju transakcjami gospodarczymi i powiązaniami kapitałowymi. Związki jednostki gospodarczej z jej otoczeniem dotyczą przede wszystkim:


  • jej aktualnych właścicieli oraz potencjalnych inwestorów, są oni szczególnie zainteresowani wynikami finansowymi i stopniem ryzyka działalności prowadzonej przez jednostkę gospodarczą.

  • kredytobiorców i pożyczkodawców, potrzebują informacji pozwalających znaleźć odpowiedz na pytanie, czy udzielone przez nich pożyczki i kredyty zostaną spłacone przez dłużników, łącznie z odsetkami w umówionym terminie. Są zainteresowani informacjami o zasobach , zobowiązaniach, rentowności, płynności finansowej przedsiębiorstwa.

  • dostawcy , poszukują informacji umożliwiających ustalenie czy kwoty im należne zostaną zapłacone we właściwym terminie.

  • klienci i odbiorcy, interesują się informacjami o sytuacji majątkowo-finansowej i perspektywach przedsiębiorstwa, szczególnie gdy są związani długoterminowymi umowami lub są od nich zależni.

  • pracownicy, potrzebują informacji o kondycji i zyskach swych pracodawców, aby ocenić ich zdolność do wypłaty wynagrodzeń i odpraw emerytalnych.

  • organy podatkowe, wymagają informacji w celu kontroli podatków i oceny prawidłowości ich ustalenia przez przedsiębiorstwa.

  • zarząd przedsiębiorstwa , potrzebuje informacji o zasobach firmy i jej działalności, wynikach finansowych.

  • rząd i jego organy, interesują się informacjami o alokacji zasobów i działalności jednostek gospodarczych w celu wydawania regulacji dotyczących polityki gospodarczej i podatkowej, obliczanie wielkości dochodu narodowego i badań makroekonomicznych.

  • Społeczeństwo, poszukuje informacji o gospodarce regionu, strukturze rodzajowej przedsiębiorstw, ich osiągnięciach i tendencjach rozwojowych.9

Zainteresowania tak szerokiego grona użytkowników rachunkowości- wewnętrznych i zewnętrznych – sprawiają, że musi ona być systemem:

a. wszechstronnym i jednocześnie spójnym wewnętrznie,

b. wiarygodnym i użytecznym,

c. neutralnym i terminowym,

d. kompletnym i porównywalnym.

Trzeba też pamiętać, że zewnętrzni odbiorcy informacji z rachunkowości pojedynczej jednostki gospodarczej muszą mieć zapewniony dostęp do tych danych. Gwarantują to im przepisy prawa o rachunkowości10, które dokładnie precyzują formy i terminy ogłoszenia sprawozdań finansowych jednostki gospodarczej. W gospodarce rynkowej, otwartej na rynki zagraniczne, prawne wymagania stawiane rachunkowości pojedynczych jednostek gospodarczych mają głównie na celu ochronę interesów jej otoczenia. Rachunkowość ma więc obowiązek dostarczania temu otoczeniu informacji o wynikach finansowych jednostki gospodarczej, jej sytuacji finansowej i wszelkich zmianach majątkowych i finansowych dokonanych i przewidywanych w przyszłości tej jednostki.

Tak rozumiana rachunkowość obejmuje :


  1. Księgowość,

  2. Rachunek kosztów,

  3. Sprawozdawczość finansową.

Księgowość jest częścią rejestracyjną całego systemu rachunkowości ,budującą bazę danych dla całego systemu informacyjnego : określana jest często w praktyce, jako prowadzenie ksiąg rachunkowych. Dostarcza danych zarówno dla potrzeb procesów obliczeniowych rachunku kosztów, jak i dla sporządzania sprawozdań finansowych jednostki gospodarczej. Rachunek kosztów można z kolei określić jako,, ... ogół działań zmierzających w przedsiębiorstwie, przez ujęcie, zgrupowanie i interpretację w stosowanych przekrojach kosztów własnych wytworzenia i zbytu produktów pracy działalności przedsiębiorstwa mierzonych ilościowo i wartościowo, za pewien okres czasu, w celu uzyskania możliwie wszechstronnych informacji potrzebnych dla ustalenia wyników i kierowania przedsiębiorstwem ...”11

Ostatnia część rachunkowości, sprawozdawczość finansowa obejmuje zestaw informacji wyjściowych z systemem rachunkowości, która musi być emitowany na zewnątrz jednostki gospodarczej w określonej formie i na określoną datę.

Modyfikacja zakresu współczesnej rachunkowości spowodowała, szczególnie w dydaktyce, odróżnienie tzw. rachunkowości finansowej, informującej o stanie finansowo-majątkowym jednostki gospodarczej i wygospodarowanym przez nią wyniku finansowym, tzw. rachunkowości zarządczej zaspokajającej potrzeby informacyjne kierownictwa tej jednostki w zakresie efektywności i skuteczności działania w projektowanych przedsięwzięciach.12
1.3. Rachunkowość finansowa

Zakres rachunkowości finansowej jest bardzo szeroki. Według obowiązującego w Polsce prawa bilansowego rachunkowość muszą prowadzić wszystkie jednostki gospodarcze, a także banki, jednostki budżetowe, ubezpieczyciele oraz inne jednostki, jeżeli otrzymują na realizację zadań dotacje lub subwencje z budżetu państwa, gminy lub funduszów celowych. Zgodnie z ustawą o rachunkowości, zakres przedmiotowy rachunkowości finansowej obejmuje:



  • opis stosowanych zasad rachunkowości, na który składa się zakładowy plan kont,wykaz prowadzonych ksiąg rachunkowych oraz dokumentacja systemu przetwarzania danych przy użyciu komputera i jej zmiany.

  • prowadzenie ksiąg rachunkowych, do których zalicza się dziennik, konta księgi głównej ( ewidencji syntetycznej ), w której obowiązuje ujęcie każdej operacji zgodnie z zasadą podwójnego zapisu, konta ksiąg pomocniczych ( ewidencji analitycznej ) służące uszczegółowieniu i uzupełnieniu zapisów kont ksiąg pomocniczych,

  • okresowe ustalenie i sprawdzenie drogą inwentaryzacji rzeczywistego stanu aktywów i pasywów,

  • wycenę aktywów i pasywów oraz ustalenie wyniku finansowego,

  • sporządzanie sprawozdań finansowych i innych, których dane wynikają z ksiąg rachunkowych,

  • gromadzenie i przechowywanie opisu przyjętych zasad rachunkowości , ksiąg rachunkowych, dokumentów inwentaryzacyjnych i sprawozdań finansowych,

  • poddanie badaniu i ogłaszanie sprawozdań finansowych.

Rachunkowość finansowa charakteryzuje się w szczególności następującymi cechami:

  1. jej informacje przeznaczone są głównie dla odbiorców zewnętrznych (otoczenie jednostki gospodarczej )

  2. prowadzona jest głównie wartościowo (w jednostkach pieniężnych)

  3. dokumentacja, wycena i ewidencja muszą spełniać wymagania określone w regulacjach prawnych

  4. obowiązuje zasada podwójnego zapisu

  5. urządzenia ewidencyjne prowadzone są zgodnie z zakładowym planem kont, a zewnętrzne sprawozdania finansowe sporządzone są według zasad i wzorów określonych przepisami

  6. dane liczbowe i informacje dotyczą przeszłości

  7. ewidencję i informację cechuje dokładność, rzetelność i sprawdzalność (tzw. kryterium „prawdy absolutnej”)

  8. wymagane jest przestrzeganie zasady ciągłości

  9. w ewidencji i sprawozdawczości obowiązuje podział czasowy, zwłaszcza na miesiące i rok obrotowy.

Zakres przedmiotowy rachunkowości finansowej


RACHUNKOWOŚĆ FINANSOWA

Opis przyjętych zasad rachunkowości

zakładowy plan kont

wykaz stosowanych ksiąg rachunkowych

dokumentacja systemu przetwarzania danych

Prowadzenie ksiąg rachunkowych

dziennik

konta księgi głównej

konta ksiąg pomocniczych

wykaz składników aktywów i pasywów

zestawienie obrotów i sald

Dokonywanie inwentaryzacji

stan aktywów

stan pasywów

Wycena aktywów i pasywów oraz ustalanie wyniku finansowego

wycena aktywów

wycena pasywów

ustalanie wyniku finansowego

Sporządzanie sprawozdań finansowych

bilans

rachunek zysków i strat

informacja dodatkowa

sprawozdanie z przepływu środków pieniężnych

Gromadzenie i przechowywanie dokumentacji

dowody księgowe

księgi rachunkowe

dokumenty inwentaryzacyjne

sprawozdania finansowe

Poddanie badaniu i ogłaszanie sprawozdań

badanie sprawozdań finansowych

ogłaszanie sprawozdań finansowych



1.4. Pojęcie i geneza rachunkowości zarządczej
Rachunkowość zarządcza łączy rachunkowość z zarządzaniem i stąd jej nazwa. System rachunkowości zarządczej dostarcza informacji, które ułatwiają podejmowanie decyzji strategicznych, taktycznych i operacyjnych oraz planowanie i sterowanie poprzez wyspecjalizowane techniki i procedury, jak np. budżety, wzorce, odpowiednio dobrane modele rachunku kosztów i przychodów, analizę zachowanie się kosztów i informowania
o dokonaniach.

Rachunkowość zarządcza jest integralną częścią procesu zarządzania. Jej definicja opublikowana przez Międzynarodową Federację Rachunkowców (IFAC) jest następująca: jest to „... proces identyfikacji, pomiaru, analizy, przygotowania i prezentowania informacji wykorzystywanych przez kierownictwo do planowania, oceny i kontroli w ramach organizacji oraz do zapewnienia systemu rozliczeń”.

Rachunkowość zarządcza stosuje metody, procedury i techniki, które mają za zadanie ułatwić zarządzającym i wykonawcom, podejmowanie lepszych decyzji. Informacje rachunkowości zarządczej wykorzystywane są przez kierownictwo przedsiębiorstwa do podejmowania decyzji dotyczących poziomu i zróżnicowania cen, marketingu, promocji, wyboru instrumentów finansowych wyboru, kierunków inwestowania, a w krótkim okresie szczególnie – informacji dotyczących rozmiarów, struktury i kierunków sprzedaży, wielkości i struktury produkcji.

Informacje generowane przez system rachunkowości zarządczej służą również do sterowania organizacją jako całością oraz do kontroli efektywności i skuteczności działania jej wyodrębnionych części.

Rachunkowość zarządcza jest zorientowana głównie na efektywną działalność przedsiębiorstwa w przyszłości. Informacje historyczne interesują ją tylko wtedy, kiedy mogą mieć znaczenie, przy podejmowaniu decyzji dotyczących przyszłości. Z tego też względu nie jest tak ważna dokładność, szczegółowość informacji „za wszelką cenę”, natomiast bardziej liczy się szybkość ich uzyskania i istotność w podejmowaniu decyzji.

W rachunkowości zarządczej stosuje się różne metody wyceny oraz wprowadza nowe kryteria klasyfikacji kosztów własnych przedsiębiorstwa.13

Przeważa pogląd, że rachunkowość zarządcza rozwinęła się na bazie rachunku kosztów
i rachunków operacyjnych. Rozwój rachunkowości zarządczej możemy podzielić na pięć faz.

I. Pierwsza faza obejmowała badania kosztów jednostkowych i zachowanie się kosztów pośrednich. Następnie opracowano system rachunku kosztów standardowych jako narzędzie sterowania. Służył on informacjami o odchyleniach do oceny, koordynacji i kontroli efektywności działań w sferze produkcyjnej, z kontrolą wydajności pracy i motywowaniem robotników włącznie. Było to zarządzanie przez wyjątki. W odniesieniu do produktów niestandardowych decyzje cenowe były oparte na kosztach. Z badań wynika, że wielki kryzys przetrwały łatwiej firmy o najniższych kosztach jednostkowych.


II. W latach dwudziestych, akcent został, położony na podmiotowy rachunek kosztów
i przychodów. W drugiej fazie rozwoju rachunkowości zarządczej wprowadzono elastyczne budżety kosztów i analizę odchyleń. W pionowo zintegrowanych organizacjach do ceny
i motywowania kierowników zastosowano stopę zwrotu zainwestowanego kapitału, która jednocześnie stanowiła podstawę ustalenia ogólnej strategii firmy.

W polityce cen korzystano z tzw. cen docelowych zapewniających, normalną stopę zwrotu zaangażowanych zasobów trwałych i obrotowych. Ceny te służyły polityce cen


i kształtowaniu kosztów w długim okresie. Duże zdecentralizowane korporacje stosowały także ceny transferowe zrelacjonowane do cen rynkowych, co również ułatwiło ocenę dokonań zdecentralizowanych podmiotów. Miało to miejsce jeszcze przed I wojną światową.

Rachunkowość zarządcza ułatwia, więc scentralizowane sterowanie zdecentralizowaną odpowiedzialnością. Był to początek generowania informacji do zarządzania „przez cele”.


III. Trzecia faza rozwoju rachunkowości zarządczej wiąże się ze znacznym wzbogaceniem metod i technik istotnych do podejmowania decyzji.

Rozwinięto rachunek kosztów zmiennych. Szerokie zastosowanie w przygotowaniu informacji do podejmowania decyzji krótkoterminowych i specjalnych znalazła analizę progu rentowności i progu płynności.

Do oceny opłacalności projektów inwestycyjnych zastosowano zdyskontowany dopływ środków pieniężnych wykorzystując zarówno wartość bieżącą netto ( NPV) jak i wewnętrzną stopę zwrotu (IRR). Na lata pięćdziesiąte przypada również znaczne rozszerzenie wykorzystania badań operacyjnych w rachunkowości zarządczej.

Jest to początek pojmowania rachunkowości zarządczej jako systemu informacyjnego.


W latach sześćdziesiątych zostało wprowadzone elektroniczne przetwarzanie danych, co ułatwiło zastosowanie technik symulacyjnych do planowania, budżetowania oraz analizy kosztów i wyników, a także wykorzystania w większym zakresie technik analitycznych. Zostają zastosowane wielostopniowe i wielosegmentowe rachunki przychodów i kosztów, polegające na „drabinkowym” grupowaniu wertykalnie i horyzontalnie wyniku finansowego.
IV. Faza czwarta rozwoju rachunkowości zarządczej zmierza do internalizacji kosztów
i korzyści związanych z naturalnym środowiskiem i z rachunkiem zasobów prac, charakteryzuje się tendencjami do integracji w ramach systemu informacyjnego. Sporo miejsca poświęca się modyfikacji metod i technik rachunkowości zarządczej ze względu na znaczną inflację.

V Piąta faza rozwoju rachunkowości zarządczej sięga lat osiemdziesiątych. Cechuje ją wyraźne przesunięcie akcentu na dostosowanie firmy do coraz bardziej wymagającego


i konkurencyjnego rynku oraz na informacyjne wspomaganie zarządzanie strategicznego. Orientacja „na sprzedaż”, na zadowolenie klienta przejawia się w dążeniu do ustawicznego doskonalenia. W wielu powiązanych ze sobą dziedzinach jak: czynnik czasu, wysoka jakość, redukcja kosztów, terminowe dostawy, szybkie wprowadzenie nowego produktu itp. Ponadto traktuje się każde działanie jako ogniwo dodające wartość w całym łańcuchu wartości: od badań i rozwoju i projektowania produktu poprzez produkcję, marketing, dystrybucję, do obsługi klienta. Ten łańcuch wkładu do wartości może być rozciągnięty na dostawców
i klientów.
1.5 Rachunkowość zarządcza, a rachunkowość finansowa
Zarówno w praktyce jak i w nauczaniu rozróżniamy dwie podstawowe klasy rachunkowości, tj. rachunkowość finansowa i rachunkowość zarządczą. Rachunkowość zarządcza korzysta również z danych rachunkowości finansowej i sprawozdań finansowych. Obie, więc klasy rachunkowości częściowo się nakładają. Informacje pochodzące z rachunkowości finansowej ujmowane są zarówno w sprawozdaniach wewnętrznych, jak i obligatoryjnych sprawozdaniach finansowych ; oznacza to wykorzystanie tych informacji w procesie zarządzania jednostką gospodarczą. Obie rachunkowości opierają się na tych samych podstawowych pojęciach i kategoriach ekonomicznych.14












Rys. 1.1 Rachunkowość finansowa i rachunkowość zarządcza15

1.Rachunkowość jako system informacyjny dla zewnętrznych użytkowników (RACHUNKOWOŚĆ FINANSOWA)

2.Rachunkowość jako system informacyjny dla wewnętrznych użytkowników (RACHUNKOWOŚĆ ZARZĄDCZA)

.Tabela 1.1 Główne cechy charakterystyczne rachunkowości finansowej



i rachunkowości zarządczej.







Odbiorcy

Rachunkowość finansowa

Rachunkowość zarządcza

Użytkownicy zewnętrzni -
informacje prezentowane są
głównie na zewnątrz organizacji.

Użytkownicy wewnętrzni -
informacje są przeznaczone głównie dla kierownictwa wewnętrznego
przedsiębiorstwa

Wymagania prawne

Jest regulowana: Ustawa o rachunkowości, prawo podatkowe, rozporządzenia Komisji Papierów Wartościowych, przepisy Ministra Finansów oraz standardy między-narodowe (UE, IASC) czy krajowe.

Nie jest regulowana. Jej prowadzenie zależy od kierownictwa przedsiębiorstwa.

Przyjęte zasady

Stosuje jednolite zasady nadrzędne

Może stosować każdą użyteczną dla podejmowania decyzji zasadę.

Orientacja

Zachowuje wymagane cech dokładności, istotności, prawidłowości, ciągłości, sprawdzalności, rzetelności i wiarygodności

Skupiona jest na istotności, szybkości
i koszcie informacji. Jest explicite nastawiona na cel, tj. „różne koszty dla różnych celów”

Wymiar czasowy

Odwzorowuje zdarzenia przeszłe, a więc generuje informacje ex post.

Koncentruje się zarówno na informacjach przyszłych, jak
i przeszłych. Proces podejmowania decyzji wiąże się z przyszłością, np. wariantowe projekcje przychodów
i kosztów

Częstotliwość

Obowiązuje ścisła periodyzacja: kok, kwartał, miesiąc. Za rok obrotowy sprawozdanie finansowe jest szczegółowe.

Do podejmowania decyzji informacje mogą być przygotowywane, co dzień, co tydzień, ad hoc, a także na dłuższe okresy, uwzględniając elastyczne cykle finansowe, stopień realizacji zleceń, robót itp.

Zakres

Sprawozdania finansowe dotyczące firmy jako całości lub grupy kapitałowej w przypadku konsolidacji. Zwykle są ujawnione lub publikowane.

Wewnętrzne sprawozdania, mogą odnosić się do produktów, linii produkcyjnych itp. Obejmują one ponadto ośrodki odpowiedzialności „za koszty”, „za zyski”, „za inwestowanie”.

Pomiar

Pomiar wartościowy, dane finansowe.

Pomiar obejmuje także dane nie finansowe, dotyczące ilości, jakości i terminowości.

Kontrola

Badanie ksiąg przez biegłych rewidentów, kontrola finansowa, kontrola zewnętrzna.

Kierownicza kontrola efektywności
i skuteczności dokonań na podstawie różnych kryteriów i mierników.

Efekt

Sprawozdania finansowe mające jednolity format dla wszystkich podmiotów, które muszą być ujawnione.

Raporty wewnętrzne dla celów sterowania przeznaczone głównie wyłącznie do użytku wewnętrznego.

Źródło: Opracowano na podstawie Jaruga A., Rachunkowość dla menedżerów, Towarzystwo Gospodarcze RAFIB, Łódź 1992, s. 12-13, Gabrusiewicz W., Kamela -Sowińska A., Rachunkowość zarządcza PWE, Warszawa 2000, s. 33.
1.6 Główne rodzaje problemów decyzyjnych rozwiązywanych w ramach

rachunkowości zarządczej
Wykorzystywanie rachunkowości zarządczej w sterowaniu ekonomiką przedsiębiorstwa można także rozpatrywać biorąc pod uwagę rodzaje problemów ekonomicznych,
w rozwiązywanie, których angażuje się system rachunkowości.

Niektóre spośród niżej wymienionych problemów istnieją nieustannie, inne mogą się pojawiać w innych okresach. Przykładem zagadnienia rozwiązywanego ustawicznie

w systemie rachunkowości przedsiębiorstwa jest utrzymanie płynności finansowej. Jest to problem dość typowy, ciągły, którego rozeznanie pomaga uzmysłowić sobie konieczność ciągłych działań ze strony specjalisty w dziedzinie rachunkowości. Tylko nieliczne problemy mają swój definitywny finał w rachunkowości.

Można wyróżnić następujący zbiór ogólnych zagadnień ekonomicznych związanych


z działalnością przedsiębiorstwa, w których stały udział rachunkowości jest wyraźnie widoczny i niezbędny.
A. Utrzymywanie płynności finansowej w przedsiębiorstwie.

Jest to problem kluczowy, polegający na sterowaniu zasobem i strumieniami środków finansowych. Zatrzymanie płynności finansowej grozi poważnymi konsekwencjami,


w związku, z czym istnieje potrzeba stałego prognozowania przepływu środków.

Uzyskane oceny muszą być bieżąco konfrontowane ze zmianami zachodzącymi


w gospodarczej działalności przedsiębiorstwa w celu uchwycenia i kontrolowania przebiegu interakcji procesów realnych i finansowych.


B. Sterowanie obiegiem środków obrotowych.

Są to zagadnienia zarządzania kapitałem obrotowym w firmie w szerokim kontekście powiązań z dostawcami i odbiorcami. Sterowanie poziomem i rotacją środków finansowych w odniesieniu do materiałów, produkcji nie zakończonej i zapasów wyrobów także mieści się w tym problemie.


C. Sterowanie ekonomiką środków trwałych.

Ekonomiczna kontrola środków trwałych na każdym etapie: decyzja zakupu lub wytworzenia, decyzje dotyczące eksploatacji, konserwacji, naprawy i odnowy, sprzedaży lub likwidacji.


Wybór metod amortyzowania w zależności od intensywności eksploatacji
i rodzaju środka trwałego.
D. Sterowanie kosztami.

Wybór i organizacja właściwego dla rodzaju prowadzonej działalności rachunku kosztów


w ujęciu normatywnym. Doskonalenie systemu wartości wzorcowych, pomiarów kosztów
i oddziaływań modyfikujących przebieg procesów wytwórczych. Doskonalenie systemu rozliczania kosztów, szacowania technicznego oraz całkowitego kosztu wytworzenia.
E. Kalkulacja i decyzje cenowe.

Problemy tworzenia cen rozwiązywane przy szerokim uwzględnieniu wyników analiz typu koszty - rozmiary produkcji - zyski. Kalkulacje i analizy wykraczające poza tradycyjny rachunek kosztów.


F. Polityka produkcji i sprzedaży.

Doskonalenie działań wprowadzających nowe produkty do produkcji i sprzedaży na rynki krajowe oraz zagraniczne.

Opracowywanie analiz niezbędnych przy rozstrzyganiu problemów podejmowania nowej lub zaprzestania dotychczasowej produkcji wyrobów, uwzględniających zmiany chłonności rynku
i starzenie się wyrobów.

G. Osiąganie stałego wzrostu wydajności i produktywności.

Osiąganie stałego wzrostu efektywności jest koniecznym warunkiem rozwoju


i przetrwania przedsiębiorstwa jako samodzielnej jednostki ekonomicznej. Rozpatrywanie wskaźników  charakteryzujących  różne  aspekty  efektywności w szerokim kontekście społecznym i ekologicznym.

H. Symulacja aktywności załogi.

Harmonijna współpraca między załogą a kierownictwem przedsiębiorstwa wymaga odpowiedniego przepływu rzeczowo-finansowej informacji między kierownictwem


a pracownikami. Odpowiednio sporządzone raporty pozytywnie motywują pracowników.
I. Raporty i sprawozdania dla zarządzających.

Zagadnienia tworzenia i doskonalenia systemu informacji ekonomicznej w celu optymalizacji decyzji.

Informacje dotyczą głównie kosztów i rentowności produktów na rynku krajowym oraz zagranicznym, wpływu zmian cen na rozmiary dochodów ze sprzedaży oraz struktury dochodów, kosztów i zysków.
J. Rozwiązywani szczególnych problemów decyzyjnych.
Opracowywanie metod oceny ekonomicznej każdego wariantu decyzji rozwiązujących problemy powstające w różnych nietypowych sytuacjach wywoływanych presją zmieniającego się otoczenia. Doskonalenie umiejętności wyprzedzania rozwoju wydarzeń
i sposobów postępowania w warunkach szybkich zmian występujących w otoczeniu. Prowadzenie analiz w celu uzyskania odpowiedzi typu: ,,co ..., jeśli ...?" (np. ,,co będzie, jeśli materiał do produkcji podrożeje nie o 15%, jak planowano, lecz o 50%, a ponadto zmniejszy się możliwość zakupu?").
K. Skuteczny system planowania i kontroli.

Problemy respektowania współczesnych warunków gospodarowania przez stosowanie postępowego dynamicznego planowania produkcji, kosztów, sprzedaży oraz wszystkich istotnych relacji występujących między wielkościami ekonomicznymi.

Opracowanie analiz, które umożliwiają znalezienie przyczyn powstania odchyleń.16

2.1 Istota, klasyfikacja i zadania sprawozdań finansowych
Sprawozdawczość finansowa jest sporządzana w ujęciu wartościowym na podstawie danych pochodzących z systemu ewidencyjnego rachunkowości . Stanowi ona końcowy etap procesu informacyjnego rachunkowości . Przed sporządzaniem sprawozdania finansowego muszą być wykonane odpowiednie procedury przetwarzania danych księgowych, należy dokonać prawidłowej wyceny składników majątku i źródeł ich finansowania. Muszą być zweryfikowane, doprowadzone do stanu rzeczywistego wielkości wynikające z ksiąg rachunkowych, a także dokonane uzgodnienia ewidencji syntetycznej i analitycznej w  ramach sporządzonych zestawień obrotów i sald.

Sprawozdawczość finansowa obejmuje ogół sprawozdań finansowych, które jednostki sporządzają w określonych terminach według wzorów i zasad, zgodnie z ustawą o rachunkowości i przepisami wydanymi przez prezesa Głównego Urzędu Statystycznego, ministra finansów i przewodniczącego Komisji Papierów Wartościowych i Giełd.

Sprawozdanie finansowe sporządza się na dzień zamknięcia ksiąg rachunkowych oraz na dzień bilansowy, a mianowicie:


  • kończący rok obrotowy,

  • poprzedzający zmianę formy prawnej, postawienia w stan likwidacji lub upadłości,

  • zakończenie działalności, w tym również sprzedaży i zakończenia likwidacji lub postępowania upadłościowego.1

Sprawozdania finansowe muszą spełniać określone warunki nadające im moc dowodową. Do warunków formalnych należą:

  1. wymienienie w nagłówku pełnej nazwy i adresu jednostki gospodarczej sporządzającej sprawozdanie,

  2. określenie nazwy sprawozdania, daty lub okresu, którego dotyczą dane zawarte w sprawozdaniu,

  3. zamieszczenie treści, najczęściej w postaci tablic statystycznych, zawierających zestawienia liczbowe związane z określonym zagadnieniem,

  4. podpisanie sprawozdań przez osoby odpowiedzialne za rzetelność, prawidłowość i kompletność sporządzania sprawozdania (właściciela lub kierownika oraz księgowego lub innych osób upoważnionych do tego na mocy prawa i pełnionych funkcji); w przypadku odmowy złożenie podpisu konieczne jest pisemne uzasadnienie, które dołącza się do sprawozdania finansowego,

  5. podanie daty sporządzania sprawozdania.

Sprawozdanie finansowe sporządza się w języku polskim i walucie polskiej w złotych i groszach, nie później niż w ciągu 3 miesięcy od dnia bilansowego. W tym terminie powinno być też przedłożone właściwym organom, za co odpowiada kierownik jednostki uprawniony do zarządzania jednostką na mocy przepisów prawa, statutu, umowy lub prawa własności.

Roczne sprawozdanie finansowe podlega zatwierdzeniu przez właściwy organ usprawniony do tego na mocy prawa własności. Roczne sprawozdanie finansowe podlega zatwierdzaniu przez właściwy organ usprawniony do tego na mocy prawa, statutu, umowy lub prawa własności, a następnie złożeniu w sądzie lub innym organie prowadzącym rejestr lub ewidencję działalności gospodarczej.

Według Ustawy o rachunkowości z dnia 29.09.1994 (Dz.U. nr 121 poz.591 ) sprawozdanie finansowe składa się z:


  • bilansu,

  • rachunku zysków i strat,

  • informacji dodatkowych.

Jednostki zobowiązane do badania i ogłaszania rocznych sprawozdań finansowych sporządzają również sprawozdanie z przepływu środków pieniężnych. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, spółki akcyjne i spółdzielcze sporządzają ponadto i dołączają do rocznego sprawozdania finansowego sprawozdanie z działalności jednostki w roku obrotowym.2

Zgodnie z podstawową cechą jakościową, roczne sprawozdania finansowe powinno charakteryzować:



  1. Rzetelność tzn. że zawarte w nich dane są zgodne z rzeczywistością, gdyż tylko wtedy informacje mają walor poznawczy i mogą służyć za podstawę kontroli i oceny działalności gospodarczej firmy; za odpowiadające warunkowi prawdziwości można uznać takie sprawozdania, które zostały sporządzone na podstawie prowadzonych ksiąg rachunkowych, opartych na rzetelnej dokumentacji źródłowej, zweryfikowanych okresowo inwentaryzacji;

  2. Sprawdzalność, co oznacza, że dane liczbowe pochodzące z ksiąg rachunkowych mogą być zawsze sprawdzane ze źródłami, z których pochodzą.

  3. Przejrzystość i zrozumiałość, wyrażającej się w tym, że dane sprawozdawcze ujmuje się w takich układach, które ułatwiają stwierdzenie ich wzajemnych zależności i powiązań; wielkości liczbowe powinny być przedstawione w sposób jasny i łatwo zrozumiały dla zainteresowanych osób;

  4. Jednolitość, wymagająca sporządzania sprawozdań według jednakowych zasad na takich samych formularzach w różnych okresach sprawozdawczych i przez różne podmioty gospodarcze;

  5. Istotność, przez co rozumie się unikanie nadmiernej rozbudowy sprawozdania i koncentrację na informacjach, które są niezbędne i pominięcie utrudniałoby właściwą ocenę sytuacji przez użytkownika i prowadziło do podjęcia mylnych decyzji;

  6. Ciągłość, która zapewnia identyczność informacji w ciągu całego okresu, odstępstwa od tej zasady wymagają zamieszczenia dodatkowych informacji;

  7. Kompletność, która polega na wykazaniu w sprawozdaniu finansowym wszystkich składników majątku, źródeł ich finansowania, procesów gospodarczych i uzyskanych wyników;

  8. Terminowość, zobowiązująca jednostki gospodarcze do składania sprawozdań finansowych w ustalonym z góry terminach;

  9. Przystosowalność do sytuacji decyzyjnych, wymagająca uwzględnienia informacji mających istotne znaczenie dla konkretnych warunków, w których podejmowane są decyzje gospodarcze.

Niekiedy można się spotkać z poglądem, że roczne sprawozdanie finansowe jest w niewielkim stopniu przydatne dla zarządu firmy. Zawiera ono informacje o charakterze historycznym, tj. o zdarzeniach dokonanych w przyszłości, w zasadzie znanych zarządowi jednostki, po czym informacje te są prezentowane ze znacznym oddaleniem w czasie w stosunku do okresu objętego sprawozdaniami. Pogląd ten jest tylko częściowo słuszny. Podstawowe sprawozdania finansowe przedstawiają całościowy obraz sytuacji majątkowej i finansowej oraz rozmiarów i wyników działalności gospodarczej firmy, wobec czego mogą stanowić ważne źródło informacji do podejmowania decyzji, zwłaszcza o charakterze strategicznym, rozwojowym i taktycznym. Zatwierdzone sprawozdanie finansowe stanowi też podstawę rozliczenia podatków w urzędzie skarbowym i podziału zysku lub pokrycia straty netto.

Informacje zawarte w sprawozdaniach finansowych nie tylko umożliwiają każdemu użytkownikowi określenie rzeczywistego stanu faktycznego przedsiębiorstwa, lecz również, ułatwiają dokonanie kontroli składników majątku i działalności gospodarczej, pomagają ocenić stopień realizacji przedsięwzięć oraz wskazać przyczyny odchyleń od założonych zadań gospodarczych, tworzą podstawę porównawczych analiz międzyzakładowych, pomagają sporządzać plany i budżety, ułatwiają podejmowanie decyzji zmierzających do zapobiegania wystąpieniu w przyszłości zdarzeń niekorzystnych, a jednocześnie sprzyjanie działaniom stymulującym postęp i rozwój. Sprawozdawczość finansowa obejmuje wiele sprawozdań, które można klasyfikować w różnorodny sposób według różnych kryteriów. Z punktu widzenia odbiorców i treści sprawozdania dzielą się na zewnętrzne, wykorzystywane zarówno przez sporządzającą je firmę, jak i przez inne instytucje, np.: banki i wewnętrzne, przeznaczone wyłącznie na potrzeby sporządzającej je firmy. Przyjmując za kryterium rytm i powtarzalność można wyróżnić sprawozdania okresowe i sporadyczne. Okresowe zestawione z określoną częstotliwością, zależną od potrzeb odbiorcy. Sporadyczne, sporządzane w miarę występowania konkretnych potrzeb bądź na żądanie odpowiednich jednostek nadrzędnych i organów kontroli zewnętrznej, bądź też w celu zaspokojeniu wewnętrznych potrzeb firmy. Według stopnia uogólnienia sprawozdania dzielą się na syntetyczne i analityczne. Syntetyczne ( podstawowe ) ujmują całościowo informacje o firmie i jej działalności w postaci niewielu globalnie przedstawionych danych liczbowych.

Analityczne- uzupełniające, podające szczegółowe informacje o wybranym zagadnieniu oraz stanowiące uzupełnienie informacji zawartych w sprawozdaniach. Z punktu widzenia liczby jednostek gospodarczych objętych sprawozdaniem rozróżnia się sprawozdania: jednostkowe- dotyczące poszczególnych, w pełni lub częściowo samodzielnych jednostek organizacyjnych, zbiorcze – które łączy informacje zawarte w sprawozdaniach jednostkowych, skonsolidowane- które sporządza jednostka dominująca na podstawie sprawozdań finansowych jednostek zależnych i stowarzyszonych, należących do grup kapitałowych. Przyjmując za podstawę podziału ich publikowanie rozróżnia się : sprawozdania podlegające publikacji w dziennikach przeznaczonych do obowiązkowej publikacji sprawozdań finansowych i sprawozdania nie podlegające publikacji, zwolnione z tego obowiązku zgodnie z przepisami prawa. W praktyce ważny jest podział sprawozdań ze względu na obowiązek ich sporządzania. Według tego kryterium dzieli się sprawozdania na:


  • obligatoryjne z mocy przepisów ( ustawy o rachunkowości, rozporządzenia ministra finansów, zarządzenie prezesa Głównego Urzędu Statystycznego, prezesa Narodowego Banku Polskiego, przewodniczącego Komisji Papierów Wartościowych i Giełd).

  • Fakultatywne, sporządzane dobrowolnie głównie na własne potrzeby firmy.

Roczne sprawozdanie finansowe posiada moc dowodu prawnego i podlega trwałemu przechowywaniu.3
2.2 Nadrzędne zasady rachunkowość finansowej

Nadrzędnymi zasadami rachunkowości finansowej, są normy prowadzenia ksiąg w celu sporządzenia sprawozdania finansowego. Z nadrzędnych zasad rachunkowości wynikają szczegółowe zasady wyceny poszczególnych grup aktywów i pasywów oraz ustalenia elementów kreujących wynik finansowy jednostki gospodarczej4, czyli ustalania wartości informacji ujawnionych w jej sprawozdaniu finansowym. Dokonując klasyfikacji i charakterystyki nadrzędnych zasad rachunkowości finansowej, należy zwrócić uwagę na następujące czynniki:



  • nie ma wystarczającego uzasadnienia teoretycznego do określenia jednych norm zasadami, innych koncepcją, konwencją czy też regułą;

  • jest to zbiór norm odnoszących się nie bez powodu do rachunkowości finansowej, a nie do rachunkowości w ogóle czy też również do rachunkowości zarządczej;

  • zakres tak rozumianych norm jest względnie stały;

  • rola poszczególnych zasad w zbiorze zasad wynika z ich stosunku do podstawowych założeń sprawozdań finansowych i związanej z nim konieczności ich literalnego stosowania lub jedynie kierowania się nimi,

  • ich stosowanie na terenie danego kraju jest dopuszczane ustawowo lub jedynie kierowania się nimi;

  • ich stosowanie na terenie danego kraju jest dopuszczane ustawowo lub wskazane normami profesjonalnymi.

Wyróżniamy następujące zasady rachunkowości:

  1. kontynuacji działalności,

  2. memoriału,

  3. ciągłości,

  4. ostrożności,

  5. istotności,

  6. periodyzacji,

  7. wyższości treści nad formą.5





  1   2   3   4   5   6   7   8   9


©operacji.org 2017
wyślij wiadomość

    Strona główna