ZałOŻenia systemu selektywnej zbiórki odpadóW



Pobieranie 105,26 Kb.
Data14.02.2018
Rozmiar105,26 Kb.

Plan Gospodarki Odpadami

dla Powiatu Średzkiego

ABRYS Technika sp. z o.o.




VI. DZIAŁANIA ZMIERZAJĄCE DO POPRAWY SYTUACJI W ZAKRESIE GOSPODARKI ODPADAMI
Wszelkie działania związane z reorganizacją systemu gospodarki odpadami powinny prowadzić do poprawy istniejącego stanu i winny być realizowane w zakresie jego najważniejszych elementów:

  • zapobieganie i ograniczenie ilości powstających odpadów,

  • zbieranie i transport odpadów,

  • odzysk, przetwarzanie i unieszkodliwianie odpadów.


6.1. Zapobieganie i ograniczanie ilości powstających odpadów
6.1.1. Akcja edukacyjno-informacyjna
Zapobieganie i ograniczanie ilości powstających odpadów jest najważniejszym elementem systemu gospodarki odpadami. Od efektu tych działań zależy skala i zasięg podejmowanych dalszych działań. Im mniej odpadów powstanie tym samym mniej odpadów będzie trzeba zebrać i unieszkodliwić. Mimo ważności tego elementu zapobieganie i zmniejszenie ilości powstających odpadów ma w dużej mierze charakter informacyjny. Działania techniczne są tu jedynie wsparciem.

Główny ciężar realizacji tego zadania polega na prowadzeniu właściwej akcji edukacyjno- informacyjnej. Powinna ona być skierowana do wszystkich grup społecznych i wiekowych. Jej głównym celem jest zmiana zachowań mieszkańców prowadząca w efekcie do zapobiegania i zmniejszenia ilości powstających w życiu codziennym odpadów. Odnosi się to głównie do zmiany modelu konsumpcyjnego (kupowanie produktów wielokrotnego użycia, produktów opakowanych w mniejszym stopniu, produktów o wyższej trwałości itp.) oraz postępowania z odpadami w gospodarstwie domowym. Opis prowadzenia akcji edukacyjno-informacyjnej przedstawiono szczegółowo w rozdziale VIII.


6.1.2. Ramy prawne
Ważnym elementem zapobiegania i minimalizacji powstających odpadów jest wypełnianie zakresu zadań i obowiązków przez poszczególnych uczestników gospodarki odpadami a wynikających z obowiązujących uregulowań prawnych. Jednocześnie bardzo ważne jest aby istniał sprawny system kontroli, który będzie wyłapywał i korygował (karał) ewentualne nieprawidłowości w tym zakresie.
6.1.2.1. Gmina
Gmina jako jednostka najniższego szczebla wypełnia zdecydowanie największą część zadań związanych z gospodarką odpadami na danym obszarze. Zadania te określone są w następujących aktach prawnych:

  • Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. „o samorządzie gminnym”. Określa ona rolę oraz obowiązki samorządu gminnego w zakresie zagadnień związanych między innymi z ochroną środowiska oraz utrzymaniem czystości i porządku na terenie gminy. Działania w tym zakresie Ustawa zalicza do zadań własnych gminy.

Zgodnie z art. 2 ust 1 ustawy gmina wykonuje zadania publiczne w imieniu własnym i na własną odpowiedzialność. Do zakresu działania gminy należą wszystkie sprawy publiczne o znaczeniu lokalnym, nie zastrzeżone ustawami na rzecz innych podmiotów (art. 6 ust. 1)”. Z przepisów art. 7 ust. 1 wynika, że zadania własne gminy obejmują w szczególności sprawy:

1. ładu przestrzennego, gospodarki nieruchomościami, ochrony środowiska i przyrody oraz gospodarki wodnej;



3. wodociągów i zaopatrzenia w wodę, kanalizacji, usuwania i oczyszczania ścieków komunalnych, utrzymania czystości i porządku oraz urządzeń sanitarnych, wysypisk i unieszkodliwiania odpadów komunalnych, zaopatrzenia w energię elektryczną i cieplną oraz gaz.”

W celu realizacji tych zadań, na podstawie upoważnień ustawowych, gminie przysługuje prawo stanowienia aktów prawa miejscowego obowiązującego na terenie gminy (art. 40 ust.1). Akty prawa miejscowego ustanawia rada gminy w formie uchwał (art. 41 ust.1).



  • Ustawa z dnia 13 września 1996 r. „o utrzymaniu czystości i porządku w gminach” Określa ona zadania gminy oraz obowiązki właścicieli nieruchomości dotyczące utrzymania czystości i porządku, a także warunki udzielania zezwoleń podmiotom świadczącym usługi w zakresie gospodarki odpadami na terenie gminy. Stanowi też podstawę do podejmowania przez Rady Gmin uchwał, a poprzez wójtów odpowiednich decyzji administracyjnych w tym zakresie, stymulujących właściwe funkcjonowanie tej sfery działalności komunalnej.

Zadania związane z utrzymaniem czystości i porządku w gminach należą do obowiązkowych zadań własnych gminy (art. 3 ust. 1). Zgodnie z art. 3 ust. 2 gminy mają obowiązek zapewnienia czystości i porządku na swoim terenie oraz tworzenia niezbędnych warunków do ich utrzymania, a w szczególności:

zapewniają budowę, utrzymanie i eksploatację własnych lub wspólnych z innymi gminami:



a) instalacji i urządzeń do odzysku lub unieszkodliwiania odpadów komunalnych,

b) organizują selektywną zbiórkę, segregację oraz magazynowanie odpadów komunalnych, w tym odpadów niebezpiecznych, przydatnych do odzysku oraz współdziałają z przedsiębiorcami podejmującymi działalność w zakresie gospodarowania tego rodzaju odpadami.”

Rada gminy ustala, w drodze uchwały, szczegółowe zasady utrzymania czystości i porządku na terenie gminy dotyczące (art. 4):

1. wymagań w zakresie utrzymania czystości i porządku na terenie nieruchomości obejmujących:

a) prowadzenie we własnym zakresie selektywnej zbiórki odpadów komunalnych,

b) rodzaju urządzeń przeznaczonych do zbierania odpadów komunalnych na terenie nieruchomości, a także wymagań dotyczących ich rozmieszczenia oraz utrzymania w odpowiednim stanie sanitarnym, porządkowym i technicznym,

c) częstotliwości i sposobu pozbywania się odpadów komunalnych lub nieczystości ciekłych z terenu nieruchomości oraz terenów przeznaczonych do użytku publicznego.”

Zgodnie z zapisem art. 6a ust. 1 „Rada gminy może w drodze uchwały, na podstawie akceptacji mieszkańców wyrażonej w przeprowadzonym uprzednio referendum gminnym, przejąć od właścicieli nieruchomości wszystkie lub wskazane obowiązki, o których mowa w art. 5 ust. 1.” Przejmując obowiązki rada gminy ustala wysokość opłat za świadczone usługi (art. 6a ust. 2), których ściągalność może być egzekwowana w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (art. 6b).

Ustawa o utrzymaniu czystości i porządku w gminach daje gminie również prawo wydawania wymaganych prawem zezwoleń (art. 7 ust. 1 i 6), egzekwowania przestrzegania warunków zezwolenia oraz cofnięcia zezwolenia w przypadku naruszenia ustalonych zasad (art. 9 ust. 2).

Przepisy cytowanej ustawy dają gminom narzędzia do realizacji zadań w zakresie gospodarki odpadami komunalnymi powstającymi na ich terenie. Przekazane ustawą uprawnienia, przy prawidłowym i systematycznym stosowaniu, umożliwiają skuteczne stymulowanie działań zmierzających do realizacji postawionych celów.

Uprawnienia posiadane przez gminy oraz narzędzia prawne do ich egzekwowania winny znaleźć swe miejsce w organizacji systemu gospodarki odpadami.


  • Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r o odpadach. Nakłada na gminę zadania związane z organizacją systemu gospodarki odpadami a także z jej nadzorem.

Wójt gminy odpowiedzialny jest za opracowanie gminnego planu gospodarki odpadami (art. 14 pkt 5), który jest integralną częścią gminnego programu ochrony środowiska (art. 14 pkt. 6).

Ponadto gmina jest organem opiniującym wydawanie m. in. decyzji zatwierdzających programy gospodarki odpadami niebezpiecznymi (art. 19, ust. 5), zezwolenia na prowadzenie działalności w zakresie odzysku i unieszkodliwiania odpadów (art. 26, ust. 6), zezwolenie na prowadzenie działalności w zakresie zbierania i transportu odpadów (art.. 28, ust. 2).

Gmina może także wydać posiadaczowi odpadów nakaz w trybie decyzji w przypadku gdy składuje on odpady w miejscach do tego nie przeznaczonych (art. 34). Należy dodać, że w rozumieniu ustawy posiadacz odpadów to „wytwórca odpadów, osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna”.
6.1.2.2. Powiat
W obecnych uregulowaniach prawnych powiat w zakresie gospodarki odpadami sprawuje głównie funkcje organizacyjne, kontrolne i opiniujące.

Zgodnie z wymogami ustawy o odpadach zarząd powiatu jest odpowiedzialny za opracowanie powiatowego planu gospodarki odpadami (art. 14, ust. 5 i 6).

Starosta jest także organem wydającym pozwolenia na wytwarzanie odpadów (art. 18 ust. 2) oraz zatwierdzającym programy gospodarki odpadami niebezpiecznymi z wyjątkiem przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko (art. 19 ust. 2).

Do Starosty należy składać informacje o wytwarzanych odpadach i sposobach gospodarowania wytworzonymi odpadami (art. 24 ust 1, 2) oraz wnioski o zezwolenia na prowadzenie działalności w zakresie odzysku i unieszkodliwiania odpadów (art. 26) – dotyczy to przedsięwzięć, które nie są zaliczane do mogących znacząco oddziaływać na środowisko). Starosta wydaje również zezwolenie na prowadzenie działalności w zakresie zbierania i transportu odpadów (art. 28).

Zatwierdza instrukcje eksploatacji składowisk (art. 53 ust. 3 pkt. 2) równocześnie wydaje zgodę na zamknięcie składowisk (art. 54 ust. 2 pkt. 2).
6.1.2.3. Mieszkańcy
Każdy mieszkaniec powinien pozbywać się wytworzonych przez siebie odpadów w sposób właściwy.

Zadaniem właściciela nieruchomości, zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy o otrzymaniu porządku i czystości w gminie jest, między innymi wyposażenie nieruchomości w urządzenia do zbierania odpadów komunalnych, utrzymania ich w odpowiednim stanie sanitarnym i technicznym oraz zbieranie odpadów powstających na terenie nieruchomości zgodnie z przepisami ustawy oraz zasadami określonymi w uchwale rady gminy. Nadzór nad realizacją tych obowiązków należy do wójta, burmistrza lub prezydenta miasta. Wykonanie obowiązków, zgodnie z art. 5 ust. 6, podlega egzekucji administracyjnej.

Zgodnie z nowymi regulacjami prawnymi zadania usuwania odpadów mieszkaniec powinien zlecić jednostce posiadającej odpowiednie zezwolenie. Fakt usuwania odpadów komunalnych z terenu nieruchomości winien być udokumentowany korzystaniem z usług firmy wywozowej (art. 6 ust. 1). Brak udokumentowania stanowi podstawę do przejęcia obowiązku usuwania odpadów przez gminę w trybie wykonania zastępczego (art. 6 ust. 3), według stawek uchwalonych przez radę gminy.
6.1.2.4. Podmioty gospodarcze
Ustawa z dnia 11 maja 2001 r. „o obowiązkach przedsiębiorców w zakresie gospodarowania niektórymi odpadami oraz o opłacie produktowej i opłacie depozytowej” nakłada na przedsiębiorcę obowiązek zapewnienia odzysku, a w szczególności recyklingu odpadów opakowaniowych i poużytkowych (art. 3 ust. 1). Obowiązek ten może być realizowany przez przedsiębiorcę samodzielnie albo za pośrednictwem organizacji odzysku (art. 4 ust. 1). Wykonanie poszczególnych czynności związanych z odzyskiem i recyklingiem odpadów opakowaniowych przedsiębiorca lub organizacja odzysku może zlecić osobom trzecim (art. 4 ust. 3).

Z przepisów cytowanej ustawy wynika, że obowiązek odzysku i recyklingu określonej grupy odpadów należy do ich producentów działających bezpośrednio lub za pośrednictwem innych podmiotów. W przypadku opakowań działania te finansowane są przez producentów produktów w opakowaniach. Należy zatem wydzielić system odzysku odpadów opakowaniowych, a w szczególności jego finansowanie, z systemu gospodarki pozostałymi odpadami komunalnymi.


6.2. Zbieranie i transport odpadów
Odpady, których powstaniu nie udało się zapobiec powinny być we właściwy sposób zebrane i przetransportowane do miejsca ich odzysku lub unieszkodliwienia. W związku z obowiązkiem stosowania zasady selektywnej zbiórki odpadów (art. 10 Ustawy o odpadach) ich strumień winien być rozdzielony na poszczególne podgrupy takie jak:

  • zmieszane odpady komunalne z gospodarstw domowych,

  • odpady opakowaniowe i surowce wtórne,

  • odpady ulegające biodegradacji – bioodpady,

  • odpady wielkogabarytowe, z sektora budowlanego oraz wraki samochodowe,

  • odpady niebezpieczne z gospodarstw domowych.

Każdy strumień odpadów wymaga odrębnego traktowania i stosowania odrębnych technik zbierania oraz technologii przetwarzania i unieszkodliwiania. Podstawę indywidualizacji postępowania stanowi system zbiórki odpadów, gwarantujący odrębność ich dopływu do miejsca przetworzenia lub unieszkodliwienia.
6.2.1. Zbiórka odpadów
6.2.1.1. Zmieszane odpady komunalne
Do zbiórki odpadów komunalnych można stosować różnego rodzaju rozwiązania systemowe oraz typy pojemników i pojazdów. Wybór metody oraz środków powinien w dużej mierze zależeć od:

  • rodzaju zabudowy – jednorodzinna lub wielorodzinna,

  • uwarunkowań logistycznych – możliwości ustawienia danego rodzaju pojemnika i zapewnienia swobodnego dojazdu do jego opróżniania,

  • technicznych – dysponowanie pojazdami do obsługi konkretnych typów pojemników

Wyróżnia się dwa najpowszechniejsze systemy zbiórki:

  • System donoszenia polegający na ustawieniu pojemników o większej pojemności obsługujący większą ilość mieszkańców – polecany w zabudowie wielorodzinnej.

  • System zbiórki u źródła polegający na posiadaniu przez każde gospodarstwo domowe własnego pojemnika na odpady – system zalecany dla zabudowy jednorodzinnej. System ten ułatwia prowadzenie selektywnej zbiórki odpadów (w przypadku surowców wtórnych uzyskanie surowców o dużej czystości) oraz ewidencję odpadów.

Zastosowanie jednego z wymienionych wyżej systemów będzie jednak w ostateczności zależało od możliwości technicznych i logistycznych oraz finansowych danej jednostki administracyjnej. Do zbiórki odpadów zmieszanych z gospodarstw domowych zastosowanie mają następujące typy pojemników:

  • pojemniki 110 l (ocynkowane) lub 120/240 l (plastikowe) – preferowane w zabudowie jednorodzinnej każde gospodarstwo (średnio 4 osobowe) posiada własny pojemnik

  • pojemniki 1100 l, przetaczane (ocynkowane lub plastikowe) – preferowane w zabudowie wielorodzinnej, zakłada się, że jeden pojemnik 1100 litrowy będzie służył do obsługi ok. 40-50 mieszkańców,

  • kontenery o większej pojemności np. KP-7; stosuje się je często w zabudowie wielorodzinnej lub jednorodzinnej w systemie donoszenia. Można je wprawdzie opróżniać z mniejszą częstotliwością, jednak wiąże się to ze wzrostem zagrożenia sanitarnego (zwłaszcza latem) lub wydłużeniem drogi dla mieszkańców. W przypadku stosowania tego systemu z zabudowie jednorodzinnej wytwarza się anonimowość wyrzucania odpadów – nie ma „samokontroli sąsiedzkiej” osób wyrzucających do nich odpady, niemożliwe jest także proporcjonalne obciążenie kosztami wytwórców odpadów

  • worki plastikowe – stosowane najczęściej w formie zamiennej z pojemnikami 110 l. ich zaletą jest łatwiejsze znalezienie miejsca do ich ustawienia na danej posesji a także możliwość opróżniania samochodami nie specjalistycznymi np. skrzyniowymi. Wadą worków jest ich wytrzymałość i łatwość przebicia przedmiotami o ostrych krawędziach. Także ze względów ekonomicznych stosowanie worków do zbiorki odpadów zmieszanych w dłuższej perspektywie czasowej jest nieopłacalne, Koszty zakupu nowego worka należy ponosić każdorazowo po jego opróżnieniu i wyrzuceniu. Przy obecnym poziomie cenowym zakup worków po ok. 5 latach przekracza już koszty zakupu pojemnika 110 l.


6.2.1.2. Surowce wtórne
Zbiórka surowców wtórnych i recykling opakowań ma na celu wyłączenie ich ze strumienia odpadów trafiających na składowisko. Do najczęściej selekcjonowanych frakcji surowcowych należą: makulatura, szkło, tworzywa sztuczne i metale. Wynika to głównie z możliwości ich późniejszego (najłatwiejszego) zagospodarowania i zbytu. Pozyskiwanie surowców wtórnych może się odbywać w dwojaki sposobów:

  • pozyskiwanie surowców z odpadów zmieszanych – odbywa się to w stacji segregacji (sortowni). Głównymi wadami tej metody są: niski stopień pozysku surowca wtórnego o niskim stopniu czystości oraz istniejące zagrożenie sanitarne dla pracowników pracujących przy selekcji. Model ten jest również niewskazany ze względu na to, że nie uczy mieszkańców nawyków ekologicznych. Odpowiedzialność za wytworzone odpady przenoszona jest na inny podmiot. Metoda ta jest również niezgodna z zaleceniami ustawy o odpadach. Metoda segregacji odpadów zmieszanych może być stosowana w systemie gospodarki odpadami w celu pozyskania odpadów surowcowych do produkcji paliw alternatywnych.

  • pozyskiwanie surowców z selektywnej zbiórki – polega na rozdziale odpadów na poszczególne frakcje już w miejscu ich powstania. Uzyskane tą drogą surowce cechuje duża czystość i wymagają one tylko ostatecznego podczyszczenia i ewentualnego rozdziału w stacji segregacji przed przekazaniem do dalszej przeróbki. Ilość pozyskiwanych materiałów jest znacząca. W pewnych przypadkach zauważalny jest także efekt ekonomiczny z ich sprzedaży. Metoda ta przenosi część prac na poszczególnych mieszkańców a tym samym sprzyja wzrostowi świadomości i zachowań ekologicznych wśród społeczeństwa. Metoda ta jest polecana przez autorów niniejszego opracowania i winna być stosowana jako podstawowa metoda pozyskiwania odpadów opakowaniowych i surowców użytkowych.

Z uwagi na rodzaj wytwarzanych w gospodarstwach domowych odpadów oraz łatwości zbytu surowców wtórnych uzasadnione jest prowadzenie zbiórki makulatury, tworzyw sztucznych (głównie PET) szkła oraz metalu (głównie puszek aluminiowych). Do zbiórki wymienionych wyżej frakcji można stosować następujące rodzaje pojemników:

  • pojemniki 120 l. ze specjalnymi otworami wrzutowymi – preferowane w zabudowie jednorodzinnej w systemie odbioru bezpośredniego z uwagi na większe możliwości w ustawieniu ich na posesji jednak z racji kosztów (konieczność zakupienia minimum 4 pojemników) jak również stosowania do opróżniania specjalistycznego samochodu wielokrotnie stosuje się zamiennie worki plastikowe o różnej kolorystyce (dla różnych frakcji), w przypadku stosowania worków do zbiórki surowców wtórnych mogą one być po opróżnieniu przekazane do przetworzenia z uwagi na ich niewielki stopień zabrudzenia (w przeciwieństwie do zbiórki odpadów zmieszanych).

  • pojemniki 1100 l, przetaczane (ocynkowane lub plastikowe) ze specjalnymi otworami wrzutowymi – stosowane głównie w zabudowie wielorodzinnej ale również w zabudowie jednorodzinnej w systemie donoszenia,

  • pojemniki o większej pojemności od 1,5 do 3,0 m3 – najczęściej są to tzw. dzwony - pojemnik w kształcie dzwonu choć producenci oferują również są pojemniki o innym kształcie. Niezależnie od kształtu ich cechą wspólna jest system opróżniania przy pomocy dźwigu HDS. Pojemniki te wykonane są najczęściej z tworzyw sztucznych choć bardzo często spotyka się tzw. pojemnik siatkowe (wykonane z metalowej siatki), które wykorzystywane są do zbiórki tworzyw sztucznych. Pojemniki te stosuje się zarówno w zabudowie wielo jaki i jednorodzinnej w systemie donoszenia. Pojemniki tego typu wielokrotnie wykorzystuje się również w tzw. systemie uzupełniającym.


6.2.1.3. Bioodpady
Bioodpady (odpady organiczne z gospodarstw domowych, odpady z utrzymania terenów zielonych oraz z oczyszczalni ścieków) stanowią specyficzny rodzaj surowca wtórnego. Są one doskonałym materiałem do produkcji kompostu – naturalnego nawozu lub energii. Z uwagi jednak na swoje właściwości fizyko chemiczne (zawartość materii organicznej) do ich zbiórki wskazane jest stosowanie specjalistycznych pojemników tzw. kompostainerów głownie w zabudowie wielorodzinnej. Podstawową cechą tego pojemnika jest konstrukcja stwarzająca bioodpadom optymalne warunki do rozpoczęcia procesów kompostowania. Alternatywnie w zabudowie jednorodzinnej można stosować worki papierowe. Worki mają tą zaletę, że nie wymagają opróżniania w miejscu dalszej przeróbki bioodpadów (np. kompostowni) bowiem papier (celuloza) i folia biodegradalna jest również materiałem kompostowalnym.

Odpady organiczne z terenów zielonych takie jak ścięta trawa, obcięte gałęzie oraz opadłe jesienią liście, należy zbierać w specjalnych boksach np. z siatki.

Odpady organiczne z oczyszczalni ścieków po wcześniejszym właściwym przygotowaniu (odwodnieniu powinny trafiać bezpośrednio do miejsca dalszego ich przetwarzania.
6.2.1.4. Odpady wielkogabarytowe, z sektora budowlanego i wraki samochodowe
Głównym cechami charakterystycznymi tej grupy odpadów jest:


  • duża masa własna,

  • gabaryty przekraczające standardowo używane pojemniki,

  • trudna do dokładnego wyznaczenia okresowość powstawania.

Wymienione powyżej cech charakterystyczne wymuszają stosowanie odpowiedniego sposobu traktowania tych odpadów zbiórki i transportu.

Najbardziej zalecanym sposobem zbiórki odpadów wielkogabarytowych, jest prowadzenie okresowej ich zbiórki. Polega to na wyznaczaniu w sposób cykliczny okresów, w czasie których będą zbierane poszczególne grupy odpadów. Należy jednak pamiętać, że najłatwiejsze sposoby pozbywania się tych odpadów z racji na ich rozmiary mają mieszkańcy zabudowy jednorodzinnej – możliwość czasowego ich przetrzymania na własnej posesji. Mieszkańcy zabudowy wielorodzinnej praktycznie nie mają takiej sposobności. Byłoby to możliwe w przypadku wyznaczenia dodatkowych punków na ich gromadzenie. Uwzględniając charakter zabudowy wielorodzinnej w zdecydowanej większości przypadków jest to niemożliwe – brak miejsca.

W związku z powyższym jak również wspomnianą okresowością, celowe wydaje się jednoczesne funkcjonowanie kilku punktów (w zależności od wielkości danej jednostki administracyjnej) gdzie mieszkańcy w sposób indywidualny pozbywali by się tych odpadów poza wyznaczonymi terminami okresowych zbiórek. Miejsca takie o odpowiedniej wielkości powinny być otwarte w wyznaczonych dniach i godzinach umożliwiając osobom indywidualnym (i ewentualnie małym podmiotom gospodarczym) dostarczanie wytworzonych przez siebie tego rodzaju odpadów.

Odpady z sektora budowlanego powinny być gromadzone w specjalnych kontenerach podstawianych przez firmy wywozowe w przypadku takiej konieczności. Ponadto mogą być one gromadzone w specjalnie do tego celu wyznaczonych miejscach (podobnie jak odpady wielkogabarytowe) gdzie mieszkańcy mogli by je samodzielnie przywozić.

Zbiórka wraków samochodowych powinna się odbywać na zasadzie odbioru na telefon przez specjalistyczne firmy np. prowadzące skup złomu lub ich transportu w sposób indywidualny przez mieszkańców bezpośrednio do punktów gdzie jest prowadzone unieszkodliwianie tego typu odpadów.
6.2.1.5. Odpady niebezpieczne z gospodarstw domowych
Odpady niebezpieczne powstające w gospodarstwach domowych z uwagi na swoje właściwości powinny być możliwe w maksymalnej ilości wyłączane z ogólnego strumienia odpadów.

Odpady niebezpieczne pochodzące z gospodarstw domowych powinny być zbierane w trakcie okresowych zbiórek oraz w wyznaczonych punktach.

Przeprowadzanie zbiórek odpadów niebezpiecznych powinno się odbywać raz na kwartał. O czasie prowadzenia zbiórki oraz rodzaju możliwych do oddania odpadów mieszkańcy muszą zostać poinformowani z wyprzedzeniem w specjalnych ulotkach. Powinny one dotrzeć w ramach akcji edukacyjno-informacyjnej do każdego gospodarstwa. W czasie zbiórek ilość zbieranych poszczególnych rodzajów odpadów niebezpiecznych powinna odpowiadać ilościom w jakich one powstają w gospodarstwach domowych (np. do 5 sztuk świetlówek, 5 puszek po farbach itp.)

Wskazane jest także rozstawienie pojemników do zbiórki baterii i przeterminowanych leków. Pojemniki te mogłyby stanowić uzupełnienie systemu zbiórki odpadów niebezpiecznych. Rozstawione pojemniki powinny posiadać odpowiednią konstrukcję zapobiegającą ich opróżnianiu przez osoby niepowołane. Pojemniki do zbiórki tego typu odpadów powinny być ustawiane w punktach, gdzie można nabywać pełnowartościowe produkty tego typu (sklepy elektrotechniczne, apteki).



Dodatkowo do zbiórki odpadów niebezpiecznych powinien zostać utworzony Punkt Gromadzenia Zbiórki Odpadów Problemowych. Punkt taki powinien zapewniać właściwe warunki do czasowego przetrzymania tego typu odpadów (spełnienie wymagań technicznych). Założenia funkcjonalne takiego punktu są następujące:

  • przyjmowanie odpadów niebezpiecznych (problemowych) powstających tylko w gospodarstwach domowych;

  • przyjmowanie odpadów niebezpiecznych (problemowych) tylko od mieszkańców poszczególnych gmin (po przedstawieniu dowodu zamieszkania na terenie powiatu), w ilościach zużywanych w gospodarstwach domowych,

  • przyjmowanie odpadów problemowych będzie bezpłatne i dobrowolne,

  • wyposażenie Punktu stanowić będą odpowiednie pojemniki i zasieki na poszczególne rodzaje odpadów,

  • godziny otwarcia Punktu powinny być szczegółowo określone a informacja o sposobie i zakresie przyjmowanych odpadów powinna docierać do wszystkich mieszkańców gminy,

  • w Punkcie musi być prowadzona szczegółowa ewidencja przyjmowanych odpadów.


6.2.2. Transport odpadów
Kolejnym istotnym elementem w realizacji gospodarki odpadami niezależnie od przyjętego systemu gromadzenia jest sprawnie działająca zbiórka i transport zgromadzonych odpadów. Zgodnie z wcześniejszym założeniem system zbiórki odpadów będzie pochodną przyjętego systemu gromadzenia. Przyjęte rodzaje pojemników będą wymagały zastosowania właściwego sprzętu do ich obsługi. Najczęściej stosowanym sprzętem są:

  • samochody bezpylne tzw. „śmieciarki” – są one wyposażone w specjalnie skonstruowane nadwozie, w którym gromadzone są zbierane odpady. Konstrukcja nadwozia pozwala na zagęszczanie zebranych odpadów (zagęszczanie bębnowe lub płytowe) pozwalające zagęścić odpady nawet 5 krotnie. Większość produkowanych obecnie pojazdów jest wyposażone w uniwersalne uchwytu pozwalające opróżniać kilka typów pojemników (110, 240 i 1100l). Samochody tego typu wykorzystywane są zarówno do zbiórki odpadów zmieszanych jak i surowców wtórnych (poza szkłem, którego nie zaleca się zagęszczać). W zależności od potrzeb wywozowych można stosować pojazdy o różnych pojemnościach producenci oferują pojazdy o pojemnościach od 5 do 20 a nawet 30 m3.

  • samochody skrzyniowe (lub kontenerowce) wyposażone w dźwig typu HDS – przeznaczone są one przede wszystkim do obsługi pojemników typu dzwon i zbiórki surowców wtórnych (także w workach). Pojemnik podnoszone są nad skrzynie pojazdu a następnie za pomocą specjalnego układu dźwigni zwalniana jest blokada, która umożliwia opróżnienia pojemnika. Cecha charakterystyczną dla tego typu zbiórki odpadów jest to iż zebrane odpady nie są zagęszczane co powoduje, że jednorazowo można ich zebrać tyko taką ilość jaką dysponuje samochód prowadzący zbiórkę (pojemność skrzyni lub kontenera). Samochody z dźwigiem HDS mogą być także wykorzystywane do prowadzenia zbiórki odpadów wielkogabarytowych (odpady o większej masie czy objętości).

W przypadku odbioru i transportu odpadów niebezpiecznych, w czasie okresowych zbiórek czy z Punktów czasowego ich przetrzymania, operacja ta powinna być powierzona firmom specjalistycznym. Muszą one posiadać niezbędne pozwolenia oraz sprzęt do bezpiecznego załadunku i przewozu poszczególnych rodzajów odpadów. Podmioty te powinny jednocześnie posiadać ważne porozumienia ze specjalistycznymi firmami prowadzącymi przerób i unieszkodliwianie poszczególnych rodzajów odpadów niebezpiecznych.


6.3. Odzysk, przetwarzanie i unieszkodliwianie odpadów
Kolejnym elementem właściwej gospodarki odpadami jest zgodnie z założeniami Planu Krajowego jest zapewnienie odzysku, przetwarzania i unieszkodliwiania odpadów, których powstania nie udało się uniknąć.

Procesy odzysku, przetwarzania i unieszkodliwiania poszczególnych frakcji odpadów muszą być prowadzone w odpowiednio do tego przystosowanych instalacjach z zachowaniem obowiązujących przepisów z zakresu ochrony środowiska.


6.3.1 Odzysk i przetwarzanie odpadów
6.3.1.1. Surowce wtórne
Z obserwacji zagadnień i doświadczeń związanych z odzyskiem i przetwarzaniem można wysnuć regułę, iż obecnie nie ma większych problemów z przetworzeniem danego rodzaju odpadu (surowca wtórnego) pod warunkiem:

  • dobrej jego jakości – brak zanieczyszczeń innymi frakcjami,

  • dużej jego ilości – dostatecznie duże partie odpadów danej frakcji,

  • regularnej i ciągłej dostawy – dostarczanie przetwórcy zgodnie z przyjętym harmonogramem określonej ilości odpadów danej frakcji.

W związku z powyższym w przypadku, gdy w wyniku prowadzonej selektywnej zbiórki danej frakcji odpadów (surowca wtórnego) nie otrzymujemy jego pożądanej jakości konieczne jest prowadzenie jego dalszego odzysku zapewniającego łatwy zbyt (wymogi technologiczne przetwórcy).

Miejscem gdzie powinny trafiać odpady aby uzyskać odpad o jakości możliwej do dalszego przetworzenia jest Zakład Odzysku i Unieszkodliwiania Odpadów (ZOUO) a ostatecznie do sortowni działającej w jego ramach. Należy jednak jeszcze raz podkreślić, że powinny tu trafiać odpady z selektywnej zbiórki a nie odpady zmieszane. Odzysk surowców wtórnych z odpadów zmieszanych jest nieopłacalny ekonomicznie może powodować zagrożenia epidemiologiczne oraz jest niezgodny z prawem bowiem odpady musza być zbierane w sposób selektywny.

Sortownia to obiekt, w którym dokonuje się rozdziału i przygotowania zebranych w wyniku selektywnej zbiórki surowców wtórnych do wykorzystania, wywozu i sprzedaży.

W przypadku, gdy system selektywnej zbiórki na terenie danej jednostki administracyjnej jest wprowadzany od podstaw w początkowym okresie nie należy spodziewać się pozyskiwania dużych ilości surowców wtórnych. Z tego też względu tworzenie sortowni może odbywać się etapowo. W pierwszym okresie wskazane jest aby podczyszczanie zebranych surowców wtórnych odbywało się w sposób ręczny. Dopiero rozwój systemu selektywnej zbiórki oraz pozyskiwanie coraz większej ilości surowców wtórnych będzie wymuszało jej rozbudowę – mechanizację procesu podczyszczania zebranych frakcji.

Docelowo na potrzeby pełnej obsługi surowców wtórnych sortownia powinna być wyposażona w zestaw urządzeń wchodzących w skład ciągu technologicznego:


  1. Ciąg główny:

  • węzeł rozładunkowy - zadaszona powierzchnia, na którą zrzucane są dostawy surowców wtórnych lub zebranych odpadów surowcowych i szkła opakowaniowego (zabezpieczyć należy boksy buforowe dla czasowego przetrzymania dostarczonych surowców);

  • zestaw urządzeń do podawania materiału na taśmę sortowniczą - ładowarka, przenośnik kanałowy, transporter wznoszący;

  • taśma sortownicza z ok. 4-5 sekcjami; każda sekcja obsługiwana przez 2 stanowiska pracy; linia sortownicza umieszczona jest w pomieszczeniu wzniesionym na wysokość ok. 3-3,5 m; wysortowane frakcje zrzucane są poprzez leje zrzutowe do kontenerów znajdujących się poniżej, skąd oczyszczony surowiec przekazywany jest do obróbki końcowej.

  1. Sekcja obróbki końcowej:

  • prasa do belowania makulatury i tworzyw miękkich;

  • magazyn surowców.

Dowożone do sortowni surowce wtórne są składowane czasowo w boksach magazynowych. Frakcja przeznaczona do segregacji podawana jest przy pomocy ładowarki na przenośnik zlokalizowany w kanale technologicznym. Przenośnik pełni rolę podajnika i regulatora strumienia odpadów podawanego na linię sortowniczą.

Za pomocą przenośnika wznoszącego materiał przeznaczony do segregacji podawany jest na linię sortowniczą umieszczoną na zabudowanej kontenerowo platformie.

Na linii sortowniczej strumień surowców poddawany jest segregacji polegającej na ręcznym wyłączaniu elementów stanowiących określony normami surowiec wtórny.

W przypadkach gdy konieczny będzie podział danej frakcji na rodzaje o określonych parametrach (np. rozdział makulatury na twarda i gazetową) każdy z pracujących na linii sortowniczej operatorów wyłączałby surowiec o określonych właściwościach. Poszczególne surowce wtórne trafiają by do pojemników ustawionych pod linią sortownicza a zanieczyszczenia do kontenera końcowego.

Zgromadzone w kontenerach surowce wtórne pozbawione zanieczyszczeń przekazywane są do punktu obróbki końcowej. Odpady i surowce przeznaczone do redystrybucji podawane są do prasy belującej w celu ich zagęszczenia i zbelowania.
6.3.1.2. Bioodpady
Najpopularniejszą metodą przetwarzania bioodpadów jest kompostowanie (rozkład tlenowy). Podobnie jak w przypadku surowców wtórnych, materiał do tego procesu może być pozyskiwany z selektywnej zbiórki lub z odpadów zmieszanych. Materiał pozyskany pierwszą metodą jest znacznie lepszym materiałem wyjściowym a uzyskany z niego kompost - produkt finalny - pozbawiony jest zanieczyszczeń pogarszających jego jakość.

W zależności od istniejących możliwości terenowych i ekonomicznych kompostowanie może się odbywać kilkoma metodami:



  • w otwartych pryzmach – proces prowadzony jest w pryzmach w sposób naturalny. W celu zapewnienia niezbędnych warunków wilgotnościowo-tlenowych konieczne jest okresowe przerzucanie pryzm.

  • przyspieszone w bioreaktorach – kompostowanie odbywa się w zamkniętych kontenerach lub bioblokach, w których w sposób przyspieszony zachodzą biologiczne procesy kompostowania. Następuje to w wyniku kontrolowanego sterowania wilgotnością, napowietrzaniem i temperaturą.

W ostatnim czasie notuje się wzrost zainteresowania produktem powstającym w wyniku beztlenowego rozkładu biomasy (dotyczy to głownie osadów ściekowych oraz gnojowicy). Produktem tym jest biogaz o dużej zawartości metanu wykorzystywany do wytwarzania energii elektrycznej i cieplnej oraz kompost otrzymywany po procesie stabilizacji tlenowej stałej pozostałości poprocesowej. Istnieje szereg technik i technologii pozwalających na produkcję biogazu poza składowiskiem. Do technologii produkcji biogazu zaliczyć można między innymi pryzmy energetyczne oraz reaktory metanowe.

Wytwarzanie biogazu w pryzmach energetycznych polega na sztucznym wytworzeniu warunków do beztlenowego rozkładu biomasy zawartej w odpadach zmieszanych lub selektywnie gromadzonych odpadach organicznych. Powstający w pryzmach biogaz kierowany jest do agregatów prądotwórczych, gdzie uzyskiwana jest energia elektryczna. W zależności od stosowanego rodzaju odpadów, stała pozostałość kierowana jest do unieszkodliwienia na składowisku odpadów lub do stabilizacji tlenowej w celu otrzymania ustabilizowanego biologicznie kompostu.

Popularność zyskuje technologia produkcji biogazu w reaktorach metanowych. Odpowiednio przygotowany materiał wsadowy (biomasa z odpadów zmieszanych lub selektywnie gromadzonych odpadów organicznych) poddawany jest procesowi beztlenowego rozkładu z odzyskiem metanu. Pozostała po reakcji woda jest oczyszczana lub wykorzystywana jako płynny nawóz organiczny. Poprocesowa pozostałość stała jest stabilizowana tlenowo i kierowana do wykorzystania rolniczego jako kompost lub do rekultywacji terenów zdegradowanych, natomiast w ostateczności na składowisko odpadów.

Powstały w wyniku beztlenowego rozkładu biogaz kierowany jest bezpośrednio do elektrociepłowni lub agregatu siłowniano-ciepłowniczego.

Stosowanie jednej z wymienionych powyżej metod wymaga zbierania bioodpadów w sposób selektywny. Stosowanie do tych celów odpadów zmieszanych (zwierających w swym składzie bioodpady) jest nie zalecane z uwagi na niską jakość uzyskanego produktu lub wręcz niemożliwość zastosowania.
6.3.1.3. Odpady wielkogabarytowe, z sektora budowlanego i wraki samochodowe
Z uwagi na właściwości fizyczne omawiana grupa odpadów w większości nadaje się do odzysku lub przetworzenia:


  • odpady wielkogabarytowe – rozdział i wykorzystanie metalu, drewna, ceramiki,

  • wraki samochodowe – rozdział i wykorzystanie metalu, tworzyw sztucznych,

  • odpady z sektora budowlanego – rozdrobnienie i wykorzystanie w praktyczne w 100% na podbudowę dróg itp.

Odpady wielkogabarytowe zbierane i gromadzone w wyniku funkcjonowania okresowej zbiórki tej grupy odpadów oraz gruz budowlany i wraki samochodowe dostarczane w ramach indywidualnych dostaw do specjalnie wyznaczonych punktów powinny one trafiać do punktu demontażu działającego w ramach ZOUO.

Punkt taki powinien być zlokalizowany w hali lub pod częściowym zadaszeniem. Wskazane jest, aby hala była częściowo doświetlona światłem słonecznym. Punkt demontażu powinien być wyposażony w proste narzędzia pozwalające dokonać rozbiórki dostarczonych odpadów wielkogabarytowych (stoły demontażu, suwnica z wyciągarką ręczną, piły, nożyce hydrauliczne). Przy użyciu tych narzędzi następowałoby rozdrobnienie sprzętu na elementy stanowiące surowce wtórne oraz frakcje do wykorzystania lub unieszkodliwienia. Frakcje surowcowe trafiałyby do sortowni gdzie byłyby dołączane do podczyszczanych tam frakcji. W związku ze specyfiką odpadów wielkogabarytowych (stanowią je głównie wyposażenie gospodarstw domowych) głównymi frakcjami wydzielonych surowców wtórnych będą metal i plastik.

Takie rozłożenie procesu technologicznego demontażu odpadów wielkogabarytowych uzasadnia jego lokalizację w ramach sortowni w jednej hali lub przyległej (umożliwiającej bez jej opuszczania przekazywanie materiałów).

Pozostałości po demontażu jako balast gromadzone będą na powierzchni magazynowej np. w kontenerach, skąd kierowane będą na składowisko.

Możliwe, że w trakcie prowadzenia zbiórki do stacji trafią przedmioty nadające się do dalszego wykorzystania (np. używane, ale jeszcze niezniszczone meble), na które mogą się znaleźć chętni. Należy zatem stworzyć zasady umożliwiające odbiór takich przedmiotów przez potrzebujących (np. nawiązanie kontaktu z instytucjami charytatywnymi itp.).

W punkcie przewidziane jest rozdrabnianie odpadów z sektora budowlanego. Drobne elementy jak okna, drzwi itp. byłyby zagospodarowywane jak odpady wielkogabarytowe z gospodarstw domowych natomiast gruz po rozdrobnieniu w specjalnych kruszarkach (wypożyczanych) będzie służył jako przesypka izolacyjna na składowisku lub jako podbudowa pod drogi.


6.3.1.4. Odpady niebezpieczne
Na terenie ZOUO zalecana jest lokalizacja punktu czasowego gromadzenia odpadów problemowych (jeśli nie istnieje taki punk w innym miejscu na danym terenie). Będzie on stanowił miejsce gdzie mieszkańcy powiatu poza czasem okresowej zbiórki, będą mogli pozbyć się tego typu odpadów. Odbiór odpadów od mieszkańców będzie się odbywał na wcześniej ustalonych zasadach dotyczących ilości i jakości odbieranych odpadów.

Punkt czasowego gromadzenia odpadów problemowych będzie służył do czasowego przetrzymywania odpadów problemowych i niebezpiecznych, wyłączonych z ogólnego strumienia odpadów. Będą to głównie świetlówki, baterie, lekarstwa, farby i lakiery. Punkt winien zapewniać bezpieczne ich gromadzenie i przechowywanie do czasu przekazania do odzysku lub unieszkodliwienia w odpowiednich instalacjach.

W związku ze specyfiką gromadzonych tu odpadów Punkt musi spełniać wymogi bezpieczeństwa. Przewiduje się, że rolę punktu gromadzenia odpadów problemowych spełniać będzie budynek o konstrukcji lekkiej (wiata ogrodowa). Posadzka powinna zostać wykonana z betonu o podwyższonych właściwościach szczelności. Dodatkowo zaleca się wykonanie szczelnej opaski wokół budynku. Podłoga Punktu powinna być tak ukształtowana, aby w przypadku rozlania zgromadzonych substancji nie wydostałyby się one poza budynek.

Wewnątrz budynku powinny być wyznaczone boksy na poszczególne rodzaje odpadów spełniających wymogi bezpiecznego ich gromadzenia np. odpowiedni stojak lub kontener na świetlówki.

Cały teren Punktu czasowego gromadzenia odpadów problemowych powinien być dodatkowo zabezpieczony przed dostaniem się niepowołanych osób wewnętrznym ogrodzeniem. W pobliżu Punktu należy zlokalizować także punkt p-poż wyposażony oprócz podstawowego sprzętu gaśniczego w specjalne sorbenty neutralizujące ewentualne wycieki ze zgromadzonych odpadów.

Zgromadzone odpady byłyby okresowo przekazywane specjalistycznym firmom zajmującym się utylizacją tego typu odpadów.


6.3.2. Unieszkodliwienie odpadów nie nadających się do wykorzystania
Frakcje odpadów zebrane w selektywnej zbiórce a nie nadające się do dalszego wykorzystania – odpady zmieszane oraz powstały przy podczyszczaniu wybranych frakcji balast, muszą być unieszkodliwiane w inny sposób, z zachowaniem jednak wszelkich wymogów ochrony środowiska. Do tych odpadów należą przede wszystkim odpady zmieszane oraz balast powstały na etapie doczyszczania surowców wtórnych czy kompostu. Do możliwych sposobów zagospodarowania tej grupy odpadów zalicza się:

  • spalanie – metoda pozwalająca na niemal „definitywne” pozbycie się odpadów. Mogą tam trafiać praktycznie wszystkie frakcje bez względu na sposób zbiórki odpadów. Spalanie pozwala także na technologiczne wykorzystanie powstającego w tym procesie ciepła. Warunkuje to w zasadzie lokalizację spalarni w stosunkowo niewielkiej odległości od potencjalnych odbiorców np. większego miasta. Kolejnym, bardzo istotnym, warunkiem prawidłowego funkcjonowania spalarni odpadów komunalnych jest zapewnienie niezbędnej ilości oraz kaloryczności odpadów przeznaczonych do spalenia – utrzymanie procesów technologicznych spalarni. Termiczne unieszkodliwiane odpadów wymaga jednocześnie spełnienia rygorystycznych warunków technologicznych i norm dotyczących oczyszczania spalin. Jest to przede wszystkim główny pretekst przeciwników spalarni blokujących ich budowę. Spalarnia jest także niewspółmiernie bardziej kosztowna niż inne sposobu unieszkodliwiania odpadów np. składowiska odpadów, co jest kolejną przyczyną blokującą jej powstanie. Ponadto występują obecnie tendencje ogólnoświatowe odchodzenia od bezpośredniego spalania nieprzetworzonych odpadów komunalnych – brak konieczności prowadzenia selektywnej zbiórki odpadów. W Polsce wymóg przetwarzania odpadów został podkreślony w obowiązującej ustawie o odpadach, dlatego w dalszej części opracowania nie rozpatrywano bezpośredniego spalania nie przetworzonych odpadów surowych.

  • produkcja paliwa alternatywnego – metoda polegająca na wykorzystaniu wyłączonej z odpadów zmieszanych frakcji palnej lub balastu palnego z segregacji surowców wtórnych. Rozdrobnione i wymieszane w odpowiednich proporcjach odpady palne stanowią surowiec do produkcji paliwa w postaci sypkiej, granulatu (tzw. pelety) lub brykietów, które mogą stanowić dodatkowe paliwo w istniejących instalacjach przemysłowych (np. elektrociepłownie, cementownie, itd.).

  • przetworzenie – jest procesem polegającym na rozkładzie zawartej w odpadach frakcji organicznej. Zgodnie z przepisami ustawy o odpadach składowane mogą być wyłącznie odpady, z których wyłączono surowce wtórne i które zostały przetworzone fizycznie, chemicznie lub biologicznie. Zgodnie z powyższym odpady komunalne traktowane dotychczas jako balast i kierowane do unieszkodliwienia na składowisku, poddawane winny być wcześniej procesom umożliwiającym ich przetworzenie (kompostowanie, rozdrobnienie itp.).

  • deponowanie na składowisku odpadów – ten sposób postępowania obejmuje wyłącznie odpady, które nie zostały zagospodarowane. Składowisko winno jednak spełniać wszystkie wymagania dotyczące zabezpieczenia przed negatywnym wpływem na środowisko. Trafiające tam odpady winny być w możliwie największym stopniu rozdrobnione i zagęszczone oraz pozbawione frakcji organicznej i odpadów niebezpiecznych.


6.4. Systemy realizacji gospodarki odpadami
Przedstawione powyżej elementy gospodarki odpadami składające się na jej całość muszą zostać ujęte w odpowiedni system organizacyjny. Z uwarunkowań kompetencyjno-prawnych wynika, że większość zadań związanych z gospodarką odpadami jest realizowane przez gminy. Oznacza to praktycznie, że gmina powinna zagwarantować funkcjonowanie na swoim obszarze zgodnego z wymogami prawnymi całego systemu gospodarki odpadami – zbiórki, transportu, zagospodarowania, unieszkodliwiania odpadów oraz systemu edukacji ekologicznej.

Ilość powstających odpadów przy jednoczesnym niedoborze środków finansowych jakimi dysponuje gmina wielokrotnie uniemożliwia taką sytuację. Ponadto obowiązująca polityka ekologiczna kraju oraz plany gospodarki odpadami wyższego szczebla zalecają tworzenie systemów gospodarki odpadami o charakterze ponadregionalnym (międzygminne, powiatowe lub międzypowiatowe).



Uwzględniając powyższe uwarunkowania możliwe są w zasadzie dwa warianty systemu gospodarki odpadami:

  • wariant I – system związkowy wynikający z założeń realizacji gospodarki odpadami na terenie kraju

  • wariant II – system gminny wynikający z obecnie obowiązujących przepisów prawnych


6.4.1. System związkowy
System związkowy realizuje gospodarkę odpadami w ramach szerszych porozumień międzygminnych czy międzypowiatowych wykraczających poza istniejący podział administracyjny kraju. Jest on podyktowany głównie względami ekonomicznymi oraz logistyczno-technicznymi. Przystąpienie do takich struktur jest dobrowolne. Funkcjonowanie sytemu związkowego niezależnie od obszaru jego działania oparte jest o następujące zasady:

  1. Związek przejmuje zadania gmin członkowskich związane z usuwaniem, odzyskiem i unieszkodliwianiem odpadów komunalnych.

  2. W uchwalonym znowelizowanym regulaminie utrzymania czystości i porządku na terenie swojego działania Związek określa zasady postępowania z odpadami komunalnymi. W oparciu o zasadę selektywnej zbiórki odpadów tworzy podsystemy zbiórki, odzysku i unieszkodliwiania:

  • odpadów zmieszanych,

  • surowców wtórnych (makulatury, szkła, tworzyw sztucznych),

  • bioodpadów,

  • odpadów wielkogabarytowych, gruzu budowlanego, wraków samochodowych.

  • odpadów niebezpiecznych (z gospodarstw domowych).

  1. Związek powołuje jednostkę organizacyjną dla wykonywania powyższych zadań np. Zakład Zagospodarowania Odpadów (ZZO).

  2. Nowo powołana jednostka organizacyjna powinna działać na prawach spółki prawa handlowego z ograniczoną odpowiedzialnością lub akcjonariatu utworzonego przez gminy należące do Związku

  3. Trzonem ZZO powinno być związkowe składowisko odpadów wraz z zakładem przerabiającym selektywnie zebrane odpady. Początkowo ich rolę mogą spełniać już istniejące tego typu obiekty na terenie działania Związku.

  4. W zależności od możliwości technicznych zalecane jest, aby ZZO przejęło także zbiórkę poszczególnych frakcji odpadów poszczególnych gmin. Zalążkiem działu transportowego mogą być komunalne zakłady budżetowe gmin wchodzących w skład Związku.

  5. Część zadań, których ZZO nie jest w stanie realizować (przynajmniej w początkowym okresie) we własnym zakresie bądź wymagałyby znacznych nakładów finansowych powinno zostać zlecone jednostkom „zewnętrznym” po przeprowadzeniu postępowania przetargowego. W ramach przetargu ZZO udziela zleceń na usuwanie wybranych frakcji odpadów komunalnych z określonego obszaru Związku firmom wywozowym spełniającym ustalone wymagania. Jednocześnie nakłada na nie obowiązek kierowania zebranych odpadów we wskazane miejsca (np. surowce wtórne powinny trafić do sortowni działającej w ramach ZZO).

  6. ZZO sprawuje kontrolę realizacji zadań przez firmy wyłonione w przetargach. Zakres kontroli powinien obejmować między innymi:

  • zgodności przepływu strumieni odpadów ze schematem funkcjonalnym systemu,

  • terminowości wykonywanych usług

  • jakości wykonywanych usług itd.

Jednocześnie ZZO winien być arbitrem w sporach pomiędzy wytwórcami odpadów a firmami wywozowymi w zakresie kwalifikacji odpadów, stosowania zniżek w opłatach itp.;

  1. ZZO ustala wysokość opłat za świadczenie usług uwzględniając premiowanie selektywnej zbiórki odpadów. Opłata za zbiórkę odpadów winna uwzględniać także koszty przyszłej rekultywacji związkowego składowiska. Zasadą funkcjonowania systemu opłat jest określenie stawki za wywóz odpadów, równej dla wszystkich mieszkańców i uwzględniającej warunki powstawania odpadów (typ zabudowy, rodzaj ogrzewania, itd.). Zebrane opłaty w zryczałtowanej formie będą trafiały do kasy ZZO. Wskazane jest przeprowadzenie tzw. „referendum śmieciowego” pozwalającego Związkowi obciążyć wszystkich mieszkańców podatkiem śmieciowym za funkcjonowanie systemu gospodarki odpadami. Przed przeprowadzeniem takiego referendum konieczne jest jednak przeprowadzenie szerokiej akcji informacyjnej, wyjaśniającej zalety takiego rozwiązania. Brak takiej akcji może być przyczyną niepowodzenia referendum – nie wyrażenie zgody przez mieszkańców na proponowane opodatkowanie.

  2. Związek poprzez wydzieloną komórkę będzie zajmował się także prowadzeniem działalności informacyjno-edukacyjnej wśród mieszkańców gmin członkowskich.

  3. ZZO w przypadku istniejących możliwości technioczno-logistycznych może także prowadzić obsługę gospodarki odpadami podmiotów gospodarczych działających na terenie Związku. Zakres obsługi powinien być taki sam jak dla mieszkańców w ramach utworzonych podsystemów. Opłaty za usługi powinny być wyższe niż za takie same świadczone mieszkańcom.

  4. Prowadzona przez ZZO gospodarka odpadami na terenie Związku powinna być oparta o zasady gospodarki rynkowej i zmierzać do samofinansowania się systemu. Finansowanie działań ZZO będzie pochodziło z następujących źródeł:

  • opłaty mieszkańców za usuwanie odpadów,

  • opłaty podmiotów gospodarczych za usuwanie odpadów,

  • środki ze sprzedaży wyselekcjonowanych surowców wtórnych,

  • środki ze sprzedaży produktów odzysku (np. kompost)

  • dotacje ogólnopolskich organizacji odzysku (w przypadku współpracy z nimi),

  • dotacje celowe gmin na poszczególne zadania (np. budowa/rozbudowa składowiska),

  • środki z rozdziału opłaty produktowej (w przypadku gdy zostanie naliczona),

  • dotacje uzyskane z krajowych i zagranicznych środków pomocowych.

  1. Działalność ZZO winna zaowocować utworzeniem Banku Danych, stanowiącego podstawowe źródło informacji merytorycznych i statystycznych o wytwarzanych odpadach na terenie gmin należących do Związku. Informacje te powinny być wykorzystywane przy opracowywaniu wieloletniego związkowego planu gospodarki odpadami, planów krótkoterminowych, przy tworzeniu biznes planów dotyczących określonych przedsięwzięć inwestycyjnych oraz przy składaniu wniosków o dofinansowanie.


6.4.2. System gminny
Nie przyjęcie na danym terenie systemu związkowego wymusza prowadzenie gospodarki odpadami w systemie gminnym. Wszystkie zadania związane z gospodarką odpadami leżą w obowiązkach władz gminy. Musi ona zapewnić wszystkie niezbędne elementy do jej prawidłowego funkcjonowania a wynikające z obowiązujących regulacji prawnych (patrz punkt 6.1.2.1).






VI. DZIAŁANIA ZMIERZAJĄCE DO POPRAWY SYTUACJI W ZAKRESIE GOSPODARKI ODPADAMI





©operacji.org 2019
wyślij wiadomość

    Strona główna