Zalecane podręczniki



Pobieranie 169,18 Kb.
Strona1/2
Data14.12.2017
Rozmiar169,18 Kb.
  1   2

Zalecane podręczniki:
R. Bierzanek, J. Symonides, Prawo międzynarodowe publiczne, wyd. VII, PWN, Warszawa;
W. Czapliński, A. Wyrozumska, Prawo międzynarodowe publiczne, Zagadnienia systemowe, C.H. Beck, Warszawa;

Zalecane zbiory dokumentów:


K. Kocot, K. Wolfke, Wybór dokumentów do nauki prawa międzynarodowego, Wrocław 1978.
A. Łazowski, Prawo międzynarodowe publiczne. Zbiór przepisów, Zakamycze 2003.
+ strona internetowa Katedry

1. Ubi societas ibi ius – Gdzie społeczeństwo (społeczność) tam prawo.


Każda ze społeczności – potrzebuje reguł normujących jej bytowanie – norm, standardów, instytucji i procedur, służących:


  • Urzeczywistnieniu wartości, które członkowie społeczności dzielą;

  • Urzeczywistnieniu tych wartości (poprzez ukształtowanie „reguł gry”), służących:




    • zabezpieczeniu indywidualnych i grupowych interesów;

    • ustanowieniu ładu, porządku, bezpieczeństwa w obrębie społeczności i w jej relacji ze światem zewnętrznym;

    • rozwojowi społeczności;

2. Prawo międzynarodowe publiczne - prawo społeczności międzynarodowej


3. Społeczność międzynarodowa a społeczność krajowa.
Identyfikacja znamion społeczności międzynarodowej następuje w konfrontacji ze znamionami społeczności krajowej.
4. Społeczność krajową (państwową) stanowią:


  • zamieszkujący przestrzeń krajową ludzie – osoby fizyczne (oraz – osoby prawne);

  • społeczność ta tworzy struktury państwa – w ich obrębie urzeczywistnia dzielone przez społeczność wartości;

  • ustanawia zwierzchnią w relacji wobec siebie władzę (władzę publiczną);

  • uznaje autorytet - władzy publicznej – ustawodawczej, wykonawczej i sądowej;


Z woli tej społeczności - reprezentujący ją, w akceptowany przez nią sposób tworzą:


  • potrzebny jej zbiór reguł – prawo krajowe;

  • reguły prawa normują relacje, stosunki w obrębie społeczności;

  • z woli zatem krajowej społeczności, powstaje zbiór reguł prawa, który tworzy krajowy porządek prawny;

5. Społeczność międzynarodowa.


Konieczność koegzystowania, w lądowych przestrzeniach kontynentów (poza Antarktyką), zorganizowanych w państwa społeczności, decyduje sama w sobie o tym, aby mówić o zbiorze tych państwowych podmiotów jako o ‘społeczności międzynarodowej’. Stan relacji międzynarodowych doby współczesnej wskazuje jednak, że krąg podmiotów posiadających realny wpływ na bieg spraw międzynarodowych w ogóle, w tym rządzonych prawem międzynarodowym nie ogranicza się do kręgu podmiotów państwowych. Są zatem obok państw podmioty dalsze, które uczestniczą w stanowieniu reguł prawa międzynarodowego (międzynarodowe organizacje rządowe – GO’s). Są obok nich także podmioty, które jakkolwiek nie uczestniczą bezpośrednio w procesach stanowienia reguł prawa, to ich rola w kształtowaniu spraw społecznych i rzeczywisty wpływ na kształt prawa i bieg spraw społecznych normowanych prawem międzynarodowym sprawia, że stanowią oczywisty, z tej przyczyny, komponent społeczności międzynarodowej. SA nimi międzynarodowe organizacje pozarządowe – NGO’s; podmioty transnarodowe (spółki wielonarodowe), a także jednostki: osoby fizyczne/osoby prawne). O wszystkich tych uczestnikach powiedzieć można, że potrzebują, aby się podmiotowo spełnić i założone cele osiągnąć, reguł prawa, reguł prawa międzynarodowego.
Kto tworzy społeczność międzynarodową w jej współczesnym kształcie ?
5.1. Państwa – zasadniczy – pierwotny - udziałowiec społeczności międzynarodowej
„Państwo jest powszechnie definiowane jako wspólnota, która składa się z terytorium i ludności poddanej zorganizowanej władzy politycznej i charakteryzującej się suwerennością” (Komisja Arbitrażowa ds. Jugosławii – opinia 1, 29.11.1991)
Znamiona państwowości: Terytorium, Ludność, Władza (Suwerenność).


  • Państwa w innej niż państwa suwerenne formule (…1492);

  • Suwerenne państwa - … 1492…1648…1789/1800…2008;

1300 – 1789/1800;

  • Suwerenne narodowe państwa (XIX...

Terytorium (granice linearne), Ludność (obywatelstwo), Suwerenność (naród jej nośnikiem).


Ilość państwowych uczestników ?
Liczba państw na przestrzeni wieków ulegała zmianom. Jak zauważa Norman Davies, proces powstawania i upadku państw jest jednym z najważniejszych zjawisk w nowożytnej historii Europy.
„W Końcu XV wieku w Europie istniało 30 suwerennych państw (...). W roku 1800 liczbę państw na świecie szacowano na 150, lecz w następstwie podbojów kolonialnych ich liczba w drugiej połowie XIX wieku spadła do 100. Na początku XX wieku społeczność międzynarodowa liczyła już tylko 46 państw, z których większość bo 37 stanowiły państwa europejskie i amerykańskie. Po każdej wojnie światowej znacząco rosła liczba państw. Kolejnym czynnikiem ich wzrostu była dekolonizacja, w wyniku której niepodległość uzyskało blisko 100 państw. W końcu lat siedemdziesiątych XX wielu liczba państw wzrosła do ponad 150 (...) Dziesięć lat później w 1998 roku liczba (...) wynosiła 168 państw. W konsekwencji rozpadu Związku Radzieckiego i Jugosławii powstało pod koniec XX wieku aż 20 kolejnych nowych państw.” (Kondrakiewicz)
Poszerzanie się kręgu państw członkowskich ONZ wg danych ONZ.
1945 - 51 państw założycieli

1950 - 60 państw (51 + 9)

1955 - 76 państw (51 + 25)

1960 - 99 państw (51 + 48)

1965 - 117 państw (51 + 66)

1970 - 127 państw (51 + 76)

1975 - 144 państwa (51 + 93)

1980 - 154 państwa (51 + 103)

1985 - 159 państw (51 + 108)

1990 - 159 państw

1995 - 185 państw (51 + 134)

2000 - 189 państw (51 + 138)

2002 - 191 państw (51 + 140) – Timor Wschodni, Szwajcaria;

2006 - 192 państwa (51 + 141) – Czarnogóra;


Dwa okresy przyspieszenia:
Lata 1956 – 1975 = 68 państw - proces dekolonizacji Afryki i Azji + 2 państwa niemieckie (NRD, RFN – 1973, od 3.10.1990 tylko RFN);
Lata 1990 (159) – 1993 (184) = 25 – rozpad ZSRR, zmiany po 1989 roku w Europie Środkowej i na Bałkanach + 2 państwa koreańskie (1991);
Krąg państw aktualnie = 192 członków Organizacji Narodów Zjednoczonych (ONZ);
+ 2 państwa (poza ONZ – Tajwan, Watykan);
W obrębie 194 państw żyje:


    • 6,2 mld ludzi (2002);

    • 9,1 mld ludzi (2050)


Państwo/państwa - główny – pierwotny – architekt międzynarodowego porządku – główny twórca reguł prawa międzynarodowego, którego podstawowymi formułami są umowy międzynarodowe i zwyczaj międzynarodowy.
5.2. Rządowe organizacje międzynarodowe – GO’s – pochodny podmiot międzynarodowego obrotu – stanowiony wolą państw.
Termin „organizacja międzynarodowa” w dyskursie publicznym stał się powszechny po I wojnie światowej, najprawdopodobniej użyty został po raz pierwszy w publikacji - J. Lorimer The Institutes of the Law of Nations (1883).
„Organizacja międzynarodowa jest związkiem państw opartym na fundamencie traktatowym, wyposażonym w statut i wspólne organy oraz posiadającym osobowość prawną różną od osobowości prawnej państw członkowskich.” - konwencja wiedeńska o prawie traktatów między państwami a organizacjami międzynarodowymi albo organizacjami międzynarodowymi (1986)
Podstawowe cechy charakterystyczne sygnalizowane m.in., definicją:


    • traktatowa podstawa;

    • członkostwo ograniczone do państw lub w pierwszym rzędzie do państw;

    • odrębna od państw osobowość/podmiotowość prawna;

    • podmiot finansowany przez państwa członkowskie;

    • stała struktura – organy;

Co jest realnym skutkiem zawarcia traktatu powołującego do życia GO ?


„W zasadniczym stopniu podobnie jak państwa organizacje międzynarodowe reprezentują sformalizowany sposób prowadzenia polityki, obejmujący procesy podejmowania decyzji na podstawie ustanowionych wcześniej procedur, reguł określających skutki podjętych decyzji, a nawet następstw decyzji podjętych wadliwie. Co więcej organizacje podejmują wykonywanie funkcji typowo związanych z państwem, i mogą w następstwie tego, nawet nie odróżniać się od państw. ” (Klabbers)
Jaka – ilościowo – skala zjawiska (różne szacunki) ?
Liczbowy rozwój organizacji międzynarodowych:
1909 - ...37

1951 - 123

1964 - 179

1972 - 280

1985 - 378

1991 - 297

1995 - 266

1999 - 251

2002 - 238

2003 - 245


podaję za www.uia.org/statistics/statistics/organisations/ytb.299.php
Jaka przyczyna powoływania i rola GO’s ?
… „Legitymizacja organizacji międzynarodowej... jest pochodną jej funkcji ochrony indywidualnych interesów i równych praw obywateli poprzez dostarczanie publicznych dóbr, których ani obywatele ani rządy indywidualnie nie są w stanie zabezpieczyć bez pomocy reguł prawa międzynarodowego i organizacji międzynarodowych.” (Klabbers)
GO’s są (mogą być) postrzegane:
jako środki, mechanizmy, narzędzia służące prowadzeniu przez państwa członkowskie „swoich” polityk ;
jako ‘osoba’, podmiot autonomiczny w relacji wobec państw członkowskich;
Ten drugi sposób postrzegania GO’s (zgodny z definicyjnymi założeniami) utrwala się, czego wyrazem poniższa opinia:
„(...) organizacje są czymś więcej niźli mechanizmami skupiania woli państw członkowskich... są uważane za posiadającą swoją własną wolę, une volonte distincte, która czyni je konceptualnie łatwą do oddzielenia od innych form współpracy (państw). Organizacja międzynarodowa, w tym ujęciu, nie jest jedynie forum współpracy państw, lecz czymś więcej: jest aktorem z własnymi prawami, z własnym porządkiem, własnymi celami i własną rolą do spełnienia.” (Klabbers)
Tę samodzielność akcentuje zdolność samodzielnego tworzenia przez GO’s reguł prawa międzynarodowego ujmowanych w formę wiążących uchwał Organizacji tak pro foro interno, jak i pro foro externo.
Jakie szczegółowe role mają GO’s do spełnienia ? Różne. W skali powszechnej, regionalnej, subregionalnej w rozlicznych „materiach”.
GO’s: uniwersalne (powszechne), regionalne (70% ogólnej liczny organizacji), subregionalne.
Powszechne:
(i) Organizacja Narodów Zjednoczonych (1945)
„The United Nations (UN) is the premier general-purpose GO with supranational features. Every state in the international community – except for… - are members of the United Nations. When combined with its main organs and numerous specialized agencies, commissions and multilateral programs, the United Nations forms an international system that produces far-reaching impacts on rule creation for international relations as well as for implementing multilateral policies intended to remedy serious global problems.”
“(…) jedna z najważniejszych dwudziestowiecznych innowacji w dziedzinie stosunków międzynarodowych nie tylko w odniesieniu do pokojowego rozstrzygania sporów czy kwestii użycia siły, lecz także szeroko rozumianej współpracy gospodarczej i społecznej miedzy państwami.” (Shaw)
(ii) Układ Ogólny w Sprawie Ceł i Handlu (Porozumienie z 1947-48 z późniejszymi zmianami, przekształcone w 1995 roku w Światową Organizację Handlu)
„(…) całe spektrum spraw kwestii gospodarczych, takich jak rolnictwo, handel tekstyliami i odzieżą, reguły dotyczące pochodzenia towarów, procedury wydawania licencji importowych, subsydia, prawa ochrony własności intelektualnej oraz procedury rozwiązywania sporów.”
(iii) Światowa Organizacja Handlu (1995) – funkcje - „(…) administrowanie wielostronnymi porozumieniami handlowymi i wprowadzanie ich w życie, pełnienie forum wielostronnych negocjacji handlowych, podejmowanie prób rozwiązywania sporów handlowych, a także nadzór nad polityka handlowa poszczególnych państw.”

Regionalne:
Europejskie: Pakt Północnoatlantycki (1949); Rada Europy (1949); Unia Europejska (1951/57-1992); Organizacja Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie (1975/1990); Wspólnota Niepodległych Państw (1991)
Rada Europy – cel wiodący: promocja demokratycznego porządku.
„Najważniejszą częścią pracy Rady Europy jest przygotowywanie oraz przyjmowanie konwencji i protokołów. SA one bardzo liczne, łącznie z najbardziej znaną Europejską konwencją praw człowieka z 1950 r. czy Europejska Kartą Socjalną z 1961 r. oraz porozumieniami dotyczącymi kwestii kulturalnych i edukacyjnych, a także konwencjami odnoszącymi się miedzy innymi do takich spraw, jak patenty, ekstradycja, migracja, immunitet państwa i terroryzm.”
Pozaeuropejskie: Organizacja Państw Amerykańskich (1947/1948); Liga Państw Arabskich (1944); Unia Afrykańska (Organizacja Jedności Afrykańskiej – 1963);
5.3. Organizacje pozarządowe – NGO’s – międzynarodowe i krajowe
„(...) związki, których członkami są zrzeszenia narodowe, stowarzyszenia o charakterze pozarządowym oraz osoby fizyczne lub prawne z różnych państw; działalność ich opiera się na statutach, które nie mają charakteru umów międzynarodowych”.
Ile jest międzynarodowych i krajowych NGO’s ?
W roku 1900 było ich około 37;
W roku 2004 ich liczba wynosiła 43 958 (w tym międzynarodowych NGO’s (7261);
Szczególnie działają w Europie i USA/Kanada – w innych przestrzeniach śladowo.
NGO’s - cecha społeczeństwa obywatelskiego. Rzeczywisty udział m.in., w procesach tworzenia prawa krajowego.
Sejmowa Komisja „Przyjazne państwo” – przyjęcie 77 projektów zmian przepisów utrudniających prowadzenie biznesu w Polsce. Wypowiedź przewodniczącego Komisji – „Bez pracy prawie 80 organizacji pozarządowych, w tym organizacji skupiających biznes (m.in., Kongres Przedsiębiorców), nie bylibyśmy w stanie przygotować zmian w prawie 80 ustawach.”
Międzynarodowe NGO’s realizują różne zadania:
- humanitarne (Międzynarodowy Komitet Czerwonego Krzyża, Amnesty International);

- polityczne (Międzynarodówka Socjalistyczna);

- naukowe (Stowarzyszenie Prawa Międzynarodowego);

- ekonomiczne i społeczne (Międzynarodowa Federacja Związków Zawodowych, czy też International Transparency, Lekarze Bez Granic);

- sportowe (Międzynarodowy Komitet Olimpijski, Międzynarodowa Federacja Piłki Nożnej (FIFA), Europejska Federacja Piłki Nożnej (UEFA));

- ochrony środowiska (Greenpeace);



- śmieszne (Międzynarodowa Organizacja Ochrony Skrzata Ogrodowego);
Celem działań międzynarodowych NGO’s jest przede wszystkim dążenie do korygowanie zachowań podmiotów prawa międzynarodowego, poprzez podejmowanie akcji dotyczących wielu państw;
Istotną częścią tych działań (akcji) jest (podobnie jak krajowych NGO’s) wpływanie na kształt regulacji prawa międzynarodowego. Wyrazem tego -status konsultatywny NGO’s w ONZ.
Art. 62 Karty Narodów Zjednoczonych
„1. Rada Gospodarczo-Społeczna może badać zagadnienia gospodarcze, kulturalne, wychowawcze, zdrowia i pokrewne oraz opracowywać sprawozdania w tym zakresie, inicjować takie badania i sprawozdania oraz udzielać we wszystkich tego rodzaju sprawach zaleceń Zgromadzeniu Ogólnemu, członkom Organizacji i odpowiednim organizacjom wyspecjalizowanym.
2. Może ona również udzielać zaleceń w celu zapewnienia poszanowania i przestrzegania praw człowieka i podstawowych wolności dla wszystkich.
3. W sprawach należących do jej kompetencji może ona przygotowywać projekty konwencji w celu przedłożenia ich Zgromadzeniu Ogólnemu.(...)”
Art. 71 Karty NZ
„Rada Gospodarczo-Społeczna może zawierać odpowiednie porozumienia w sprawie zasięgania opinii organizacji pozarządowych, które zajmują się sprawami wchodzącymi w zakres jej kompetencji. Takie porozumienia mogą dotyczyć organizacji międzynarodowych, a w odpowiednich przypadkach,... również organizacji narodowych.”
Ile NGO’s posiada status konsultatywny ?
W 2002 – 1 204 NGO’s
Nie jest kwestionowany istotny wpływ NGO’s na kształt traktatowych regulacji tyczących ochrony praw człowieka jak i ochrony środowiska.
5.4. Spółki wielonarodowe
Definicja spółki wielonarodowej ? Fenomen ten można równie definiować mając na uwadze (strukturę własności, formuły zarządzania, strategii działania itp.) Wiele zatem definicji. Przywołajmy dwie
Spółkami wielonarodowymi są spółki, przedsiębiorstwa, które są właścicielem środków produkcji lub świadczą usługi w wielu krajach i które te środki produkcji i świadczenie usług, kontrolują z zewnątrz.”
Z ściśle „ekonomicznego” punktu widzenia „spółka wielonarodowa” „(...) jest spółką, która dąży do optymalizacji zysku poprzez operacje, prowadzone także za granicą, i poddana jest w tym zakresie miejscowym reżimom narodowym (prawnym).”
Spółki wielonarodowe zatem produkują lub świadczą usługi w państwie macierzystym oraz - to co wyznacza ich ‘wielonarodowy’ status - produkują lub świadczą usługi także w innych niż macierzyste państwo. Czynią to samodzielnie lub tworzą w przestrzeniach państw w których podejmują działania (za granicą) swoje filie – tworząc tzw., spółki córki.
Spółki te mogą być mając na uwadze kryterium własności spółkami właścicielem których jest wyłącznie państwo lub które państwo kontroluje, mogą też mieć zróżnicowaną strukturę własnościową tzn. mogą być własnością podmiotów prywatnych – obywateli - dwóch lub więcej państw (np. Shell. Unilever).
Spółki (także w wypadku ustanowienia struktury spółka matka/ spółki córki) są – każda z nich - osobami prawa krajowego i posiadają zawsze obywatelstwo. O obywatelstwie spółki decyduje bądź miejsce rejestracji spółki lub siedziba zarządu spółki. Spółka matka / spółki córki – jeśli jest przyjęta taka formuła organizowania aktywności spółki – jako byty odrębne - mają różne obywatelstwa.
Spółka jest co do zasady poddana reżimom prawnym, w tym podatkowym miejsca rejestracji lub miejsca siedziby zarządu spółki. Jeżeli działa za granicą jest poddana reżimowi prawa miejscowego. Jeżeli jest spółką ‘córką’ poddana jest reżimowi prawa swego obywatelstwa.
Wpływ państw (obywatelstwa) na działalność spółki w przestrzeni macierzystej, czy też aktywności jej zagranicznych filii wydaje się w przestrzeni ‘wolnego rynku’ ograniczona. Klasyfikuje się jednak aktywności wielonarodowych spółek na home country oriented, host country oriented lub world oriented. Te pierwsze zatem mogą konsultować swe działania z państwem obywatelstwa (państwem obywatelstwa spółki-matki). Najczęściej jednak kategoria lojalności wobec państwa w którym działają – lojalności wobec kogokolwiek - jest figurą retoryczną.
Jaka jest skala zjawiska ? Wg danych Konferencji Narodów Zjednoczonych ds. Handlu i Rozwoju (2002)
Ilościowa – 65 000 wielonarodowych spółek ‘matek’ posiadających 850 000 filii poza granicami;
W roku 2002 w kręgu 100 największych spółek; 71 to spółki państwowe; 29 wielonarodowe;
Jakościowa - pierwszych 500 wielonarodowych spółek kontroluje 2/3 światowego handlu.
W jakiej relacji pozostaje działalność spółek wielonarodowych do prawa międzynarodowego, i udziału spółek w społeczności międzynarodowej.
Zauważmy, że prowadzenie przez spółki wielonarodowe operacji za granicą jest często (sytuacja inna niźli działalność filli córki) następstwem zawarcia umów-kontraktów przez władze spółki z władzami państwa, w którym zamierza ona działać. Umowy-kontrakty często dotyczą długoterminowych aktywności spółki na terytorium państwa – budowy dróg, linii kolejowych, kopalń, infrastruktury służącej wydobyciu, transportu, przerobu naturalnych zasobów energetycznych. Formalnie te umowy-kontrakty nie są umowami w rozumieniu prawa międzynarodowego, materialnie nimi jednak są, bowiem siła stron [w tym często samych spółek] i efekt zawieranych porozumień bywa nieobojętny dla biegu międzynarodowych relacji, tak w skali regionalnej jak i powszechnej. Oceniając charakter owych umów-kontraktów Lowe zauważa wręcz, że „W swojej formie, języku i treści są one skrzyżowaniem kompleksowego kontraktu handlowego z traktatem.”
Powszechna już praktyka zawierania takich umów-kontraktów sprawia, że w przypadku pojawiania się sporów na tle wykonywania/interpretacji umowy-kontraktu miedzy stronami spółki są zainteresowane rozstrzyganiem sporów na forum sądów międzynarodowych (międzynarodowy arbitraż gospodarczy). Gwarancja rozstrzyganie sporów na międzynarodowym forum przewidziana być może w samej umowie-kontrakcie, może być także pochodną postanowień specjalnych traktatów międzypaństwowych - tzw. BIT-ów – dwustronnych traktatów o popieraniu i wzajemnej ochronie inwestycji. Rozstrzyganie sporów w płaszczyźnie międzynarodowej czyni ze spółki oczywisty podmiot międzynarodowego obrotu – podmiot prawa międzynarodowego.
Na „spółkę wielonarodową” spojrzeć można także nie tylko w pespektywie podanych definicji, lecz i przez pryzmat realnych ich działań i jak czynią to niektórzy dostrzec w niej „(...) przedsiębiorstwo, które poprzez międzynarodowe zróżnicowanie swoich interesów, stara się osiągnąć maksymalne profity z podzielonego na suwerenne państwa świata.” Dodajmy… często kosztem interesu suwerennych państw i ich społeczności.
Spółki wielonarodowe a pojawiające się (nowe ?) wyzwania dla międzypaństwowego porządku...
Problem eliminacji sytuacji w której spółki wykorzystują ułomności regulacji narodowych, dla swoich interesów, z pominięciem interesów państw w przestrzeni której działają – to m.in., problem tzw. „rajów podatkowych”, ale…
… to także problem etyki businessu:
13 sierpnia 2003 rokujednomyślnie - Podkomisja ds. promocji i ochrony praw człowieka (organ pomocniczy Komisji Praw Człowieka ONZ) przyjęła rezolucję zatytułowaną: „Normy dotyczące odpowiedzialności trans-narodowych korporacji i innych przedsiębiorstw handlowych wobec praw człowieka”;
Rezolucja sformułowała dwa kategoryczne obowiązki:
obowiązek nie angażowania się w lub czerpania korzyści z zbrodni wojennych, zbrodni przeciwko ludzkości, ludobójstwa, tortur, znikania (‘forced disappearance’), pracy przymusowej, brania zakładników, bezprawnych, zbiorowych i arbitralnych egzekucji, a także innych pogwałceń prawa humanitarnego i innych zbrodni międzynarodowych przeciwko osobie, tak jak definiuje je prawo międzynarodowe, w szczególności zaś prawa człowieka i prawo humanitarne;
obowiązek postępowania wobec środowiska zgodnego z międzynarodowymi porozumieniami, „jak również prawami człowieka, standardami zdrowia publicznego i bezpieczeństwa, zasadami bioetycznymi i zasadami ostrożności, a generalnie obowiązek postępowania, który będzie służył celowi sumującemu wszystkie wcześniejsze wymagania tj. zrównoważonemu rozwojowi;
Sygnalizacja zagrożeń, które kształt regulacji prawnych przyjmą w nieokreślonej przyszłości.

5.5. Jednostki – osoby fizyczne/osoby prawne
Osoby fizyczne
W tradycyjnym ujęciu (do początków XX wieku) – jednostka (poddany, obywatel) był postrzegany jako przedmiot prawa – w płaszczyźnie prawa międzynarodowego nie posiadał praw ani też obowiązków.
Niewielka zmiana po I wojnie światowej – możliwość dochodzenia racji wobec państwa narodowego przez osoby fizyczne, członków mniejszości narodowych na forum międzynarodowym na podstawie tzw., traktatów mniejszościowych.
Innym tego przejawem były konwencje MOP, upodmiotowujące ‘pracowników’.
We współczesnym ujęciu (po 1945) – jednostka (obywatel, człowiek) w płaszczyźnie prawa międzynarodowego jest dysponentem praw jak i obowiązków – a podkreślają to traktatowe regulacje praw człowieka z jednej strony, a mechanizmy pociągania do odpowiedzialności karnej przez międzynarodowymi trybunałami osób winnych międzynarodowych zbrodni, z drugiej strony.
Konsekwencją przyjęcia rozlicznych traktatów dotyczących praw człowieka – ich przykładem jest europejska konwencja o ochronie praw i wolności podstawowych z 1950 roku – jest m.in., pozostawienie w dyspozycji osób dotkniętych naruszeniami ich praw przez państwo stronę traktatu możliwości pozwania państwa na międzynarodowym forum w następstwie przedłożenia skargi (skargi indywidualnej). Nie tylko zatem państwo obywatela może wejść w spór na międzynarodowym forum z państwem naruszającym jego prawa, lecz sam zainteresowany może na międzynarodowym forum bronić swoich praw. Na podstawie konwencji europejskiej około 14 000 skarg rocznie kierowanych jest do Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu. Osoba fizyczna wchodząc w spór staje się w sposób oczywisty uczestnikiem międzynarodowego obrotu – jego podmiotem.
Konsekwencją ustanowienia Trybunału Karnego ds. Jugosławii jest możliwość rozważenia zasadności kierowanych pod adresem Radowana Karadzic’a zarzutów ludobójstwa, współudziału w ludobójstwie, zagładzie, morderstwach, umyślnych zabójstwach, prześladowaniach, deportacjach, dokonaniu nieludzkich czynów oraz innych przestępstw popełnionych podczas wojny w Bośni w latach 1992-1995 – w tym dokonania unicestwienia 8 tys. muzułmańskich muzułmanów w Srebrenicy oraz organizowania ponad czteroletniego oblężenia Sarajewa w którym zginęło około 14 000 ludności cywilnej. W postępowaniu przez Trybunalem Radowan Karadzic jest jego stroną, jest uczestnikiem międzynarodowego postępowania sądowego; jest w sposób oczywisty uczestnikiem międzynarodowego obrotu – jego podmiotem.
Osoby prawne
Umowa prywatyzacyjna pomiędzy RP (Minister Skarbu Państwa) a EURECO (spółka portugalsko-holenderska, zarejestrowana w Holandii); Spółka EURECO jest obywatelem Holandii; Umowa prywatyzacyjna przenosi własność 21% akcji PZU na rzecz EURECO; Późniejszy aneks do Umowy prywatyzacyjnej gwarantuje EURECO dalsze 21% akcji i status inwestora strategicznego... Aneks zostaje unieważniony przez RP; wywołuje spór między RP a EURECO;
Spór zostaje – w jednej z swych faz - przedłożony (na podstawie umowy polsko-holenderskiej o popieraniu i wzajemnej ochronie inwestycji z 1992 roku) pod jurysdykcję arbitrażową (międzynarodowy arbitra z handlowy)...
Rozstrzyganie sporu w odwołaniu do reguł prawa międzynarodowego czyni w pełni EURECO uczestnikiem międzynarodowego obrotu.
6. Z woli społeczności o takim składzie – suwerennych państw, GO’s, NGO’s, spółek wielonarodowych, jednostek – osób fizycznych i prawnych - reprezentujący tę społeczność tworzą:


  • potrzebny jej zbiór reguł – prawo międzynarodowe;

  • reguły prawa normują relacje, stosunki w obrębie tej społeczności;

  • z woli zatem międzynarodowej społeczności, powstaje zbiór reguł prawa, który tworzy międzynarodowy porządek prawny;

Jego niezbędność akcentuje w sposób szczególny akt powołania Organizacji Narodów Zjednoczonych.


Karta Narodów Zjednoczonych (Dz. U. Z 1947, nr 23)
„MY, LUDY NARODÓW ZJEDNOCZONYCH, zdecydowane
uchronić przyszłe pokolenie od klęsk wojny, która dwukrotnie za naszego życia wyrządziła ludzkości niepowetowane cierpienia,
przywrócić wiarę w podstawowe prawa człowieka w godność i wartość człowieka, w równouprawnienie mężczyzn i kobiet, w równość narodów dużych i małych,
stworzyć warunki umożliwiające utrzymanie sprawiedliwości i poszanowania zobowiązań, wynikających z traktatów i innych źródeł prawa międzynarodowego, oraz

popierać postęp społeczny i poprawę warunków życia w większej wolności,


i w tym celu
postępować tolerancyjnie i współżyć w pokoju jak dobrzy sąsiedzi,
zjednoczyć swe siły dla utrzymania międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa,

zapewnić - przez przyjęcie zasad i ustanowienie metod – aby siły zbrojne używane były tylko we wspólnym interesie,


korzystać z urządzeń międzynarodowych w celu popierania gospodarczego i społecznego wszystkich narodów –
postanowiliśmy zjednoczyć nasze wysiłki dla wypełnienia tych zadań.
Zgodnie z tym Rządy nasze, za pośrednictwem zebranych w mieście San Francisco Przedstawicieli, którzy okazali swoje pełnomocnictwa, uznane za dobre i sporządzone w należytej formie, zgodziły się przyjąć niniejszą Kartę Narodów Zjednoczonych i utworzyć organizację międzynarodową pod nazwą Narodów Zjednoczonych.
Termin „społeczność międzynarodowa” opisujący krąg podmiotów uczestniczących w międzynarodowym obrocie dotyczy zjawiska ewoluującego przez wieki, gdy mieć na uwadze;
- jej ilościowy / jakościowy skład;

- cechy wyróżniające jej uczestników;

- hierarchie celów;

- formuły komunikacji;


Jakie podstawowe cechy – obok faktu dominującej w jej obrębie pozycji i roli suwerennych państw - charakteryzują społeczność międzynarodową na przełomie wieku XX/XXI ?
Wskazuje się że na dwie pary skorelowanych z sobą opozycyjnych cech społeczności międzynarodowej.
Społeczność ta jest:
(1) zamknięta i (2) zdecentralizowana,
oraz (3) zróżnicowana i (4) deliberująca;
(1) Akt ‘zamknięcia się” społeczności międzynarodowej wyraża:
Definitywny ‘podział’ między państwa (poza Antarktyką) przestrzeni kontynentów;
oraz
obiektywna, nie występująca w podobnej skali nigdy dotąd, współzależność przestrzeni państwowych i status zamieszkujących je społeczeństw – przykładem czego Konferencja NZ „Środowisko i rozwój” – Rio de Janeiro – 1992 r.
Konferencja NZ „Środowisko i rozwój” – Rio de Janeiro – 1992 r.,tzw. „Szczyt Ziemi” – (179 państw).

Przyczyny zwołania konferencji: ocieplanie się klimatu Ziemi; niszczenie warstwy ozonowej; zanikanie różnorodności biologicznej; niszczenie lasów; deficyt wody pitnej.


Następstwa ocieplania się klimatu Ziemi ? Utrata terytoriów, zmiany ekosystemów, obniżenie PKB o 10 %; ‘uchodźctwo ekologiczne’
Konwencja ramowa o zmianie klimatu (1992) weszła w życie w 1994 roku po ratyfikowaniu jej przez 50 państw. W dniu 7 września 2000 ratyfikowana była już przez 184 państwa. Brak działań na rzecz obniżenia emisji CO2. spowodował przyjęcie kolejnego traktatu - Protokół do konwencji – Protokół z Kyoto - 11.12.1997.
Wymaga od państw rozwiniętych zmniejszenia w latach 2008-2012 całkowitej emisji gazów cieplarnianych, w stosunku do poziomu emisji gazów z roku 1990 o 5,2 %.
Protokół wszedł w życie 16.02.2005 – warunki wejścia w życie 55 państw a wśród nich państwa (głowni emitenci) 55 % CO2 wg stanu z 1990 roku; stron Protokołu 165 (08.2006) - wielcy nieobecni USA i Australia; skala i tempo ratyfikacji akcentuje egzystencjalną zależność w skali globu.
(2) Stan ‘decentralizacji’ społeczności międzynarodowej określa suwerenność państwowych podmiotów – samodzielność i niezależność państwa w relacji wobec pozostałych państwowych podmiotów.
Poszerzanie się kręgu państw członkowskich ONZ wg danych ONZ.
1945 - 51 państw założycieli

1950 - 60 państw (51 + 9)

1955 - 76 państw (51 + 25)

1960 - 99 państw (51 + 48)

1965 - 117 państw (51 + 66)

1970 - 127 państw (51 + 76)

1975 - 144 państwa (51 + 93)

1980 - 154 państwa (51 + 103)

1985 - 159 państw (51 + 108)

1990 - 159 państw

1995 - 185 państw (51 + 134)

2000 - 189 państw (51 + 138)

2002 - 191 państw (51 + 140) – Timor Wschodni, Szwajcaria;

2006 - 192 państwa - Czarnogóra


Dwa okresy przyspieszenia:
Lata 1956 – 1975 = 68 państw - proces dekolonizacji Afryki i Azji + 2 państwa niemieckie (NRD, RFN – 1973, od 3.10.1990 tylko RFN);
Lata 1990 (159) – 1993 (184) = 25 – rozpad ZSRR, zmiany po 1989 roku w Europie Środkowej i na Bałkanach + 2 państwa koreańskie (1991);



  1   2


©operacji.org 2017
wyślij wiadomość

    Strona główna