ZałĄcznik nr 1 do regulaminu rok pttk „szlakiem zamkóW, pałACÓw I dworów mazowsza” kanon krajoznawczy



Pobieranie 123,89 Kb.
Data11.04.2018
Rozmiar123,89 Kb.

ZAŁĄCZNIK NR 1


DO REGULAMINU ROK PTTK

„SZLAKIEM ZAMKÓW, PAŁACÓW I DWORÓW MAZOWSZA”

KANON KRAJOZNAWCZY


I. TOP 10

  1. Ciechanów, woj. mazowieckie, pow. ciechanowski – zamek książąt mazowieckich, 1 poł. XV w., gotyk (ruiny; ob. Muzeum Szlachty Mazowieckiej, miejsce letnich treningów bractw rycerskich oraz turniejów).

  2. Jabłonna, woj. mazowieckie, pow. legionowski – zespół pałacowo-parkowy: pałac Poniatowskich, 2 poł. XVIII w., barok, klasycyzm (rezydencja biskupów płockich założona przez Michała Jerzego Poniatowskiego [brata króla Stanisława Augusta] – biskupa płockiego i prymasa Polski, później rezydencja ks. Józefa Poniatowskiego [bratanka prymasa], następnie Potockich; ob. Dom Zjazdów i Konferencji Polskiej Akademii Nauk), oficyna [tzw. Pawilon Królewski], pawilon chiński, oranżeria, 2 poł. XVIII w., klasycyzm, park krajobrazowy.

  3. Nieborów, łódzkie, pow. łowicki – zespół pałacowo-parkowy (założony przez kard. Michała Stefana Radziejowskiego – prymasa Polski): pałac Radziwiłłów, 2 poł. XVII w., barok, zabudowania gospodarcze, poł. XVIII w., oranżerie, stajnia, wozownia, Pawilon Myśliwski, budynek Manufaktury, ogród barokowy w stylu regularnym [francuskim], 2 poł. XVIII w., park krajobrazowy (ob. Oddział Muzeum Narodowego w Warszawie).

  4. Opinogóra, woj. mazowieckie, pow. ciechanowski – zespół pałacowo-parkowy: zameczek Krasińskich, 1 poł. XIX w., neogotyk (ob. Muzeum Romantyzmu), domek podcieniowy, XIX w., klasycyzm, park krajobrazowy, XIX w.

  5. Płock, woj. mazowieckie – zamek książąt mazowieckich na Wzgórzu Tumskim n/Wisłą, XIII/XIV w., gotyk (ob. opactwo Benedyktynów; Muzeum Diecezjalne).

  6. Pułtusk, woj. mazowieckie, pow. pułtuski – zamek biskupi n/Narwią, XIV-XVI w., renesans (przebywali tu m. in. król Zygmunt III Waza, król Szwecji Karol XII, cesarz Francji Napoleon I Bonaparte oraz carowie Rosji – Aleksander I i Aleksander II; ob. Dom Polonii Stowarzyszenia „Wspólnota Polska”).

  7. Szydłowiec, woj. mazowieckie, pow. szydłowiecki – zamek magnacki, XV/XVI w., renesans (rezydencja Szydłowieckich i Radziwiłłów; ob. Szydłowieckie Centrum Kultury i Muzeum Ludowych Instrumentów Muzycznych).

  8. Warszawa – Pałac Kultury i Nauki z Salą Kongresową, Plac Defilad 1, poł. XX w., (1952-1955), art deco, socrealizm (najwyższy budynek w Polsce – całkowita wysokość 230,68 m).

  9. Warszawa – zespół pałacowo-parkowy w Wilanowie: pałac, 2 poł. XVII w. z Łazienką Lubomirskiej, barok (rezydencja króla Jana III Sobieskiego, później króla Augusta II Mocnego Sasa), oficyna, kordegarda, oranżeria, figarnia, stajnia, wozownia, dom ogrodnika, most rzymski, park XVII-XIX w. (ob. Muzeum Pałac w Wilanowie).

  10. Warszawa – Zamek Królewski (Stare Miasto, pl. Zamkowy 4), XIV-XVIII w., barok (rezydencja książąt mazowieckich, następnie królowej Bony Sforzy – żony króla Zygmunta I Starego; po przeniesieniu przez Zygmunta III Wazę stolicy Polski z Krakowa do Warszawy główna rezydencja królów Polski, miejsce obrad Sejmu i Senatu [tu 3 maja 1791 r. Sejm Czteroletni uchwalił konstytucję], następnie siedziba władz I Rzeczypospolitej, później prezydenta II RP – Ignacego Mościckiego; na zamku przebywał cesarz Francji Napoleon I Bonaparte, który podjął tu decyzję o utworzeniu Księstwa Warszawskiego; mieszkali tu Ignacy Jan Paderewski i pisarz Stefan Żeromski; w Kaplicy Małej urna z sercem Tadeusza Kościuszki; ob. Muzeum Historii i Kultury Narodu Polskiego), Biblioteka Królewska; na Placu Zamkowym kolumna Zygmunta III Wazy, XVII w. – pierwszy świecki pomnik w Warszawie.

II. Zamki i ruiny:

  1. Czersk, woj. mazowieckie, pow. piaseczyński – ruiny zamku książąt mazowieckich, XIV/XV w., gotyk (wzniesiony przez księcia Janusza I; co roku, w czerwcu, odbywa się tu impreza plenerowa „Święto Duchów”).

  2. Gostynin, woj. mazowieckie, pow. gostyniński – ruiny zamku książąt mazowieckich, XIV/XV w., gotyk (fundacji księcia Siemowita IV; w 2000 r. powołano Fundację na Rzecz Odbudowy Zamku Gostynińskiego; prace ruszyły w roku 2005).

  3. Iłża, woj. mazowieckie, pow. radomski – ruiny zamku biskupów krakowskich, XIV w., renesans (gościli tu królowie Polski: Władysław Jagiełło, Kazimierz Jagiellończyk, Zygmunt I Stary, Zygmunt III Waza i Władysław IV Waza oraz poeci Jan Kochanowski i Bolesław Leśmian).

  4. Liw, woj. mazowieckie, pow. węgrowski – ruiny zamku książąt mazowieckich n/Liwcem, XIV/XV w., gotyk (siedziba książąt mazowieckich, później dobra królowej Bony Sforzy – żony króla Zygmunta Starego; ob. muzeum zamkowe).

  5. Łowicz, woj. łódzkie, pow. łowicki – ruiny zamku arcybiskupiego [prymasowskiego], poł. XIV w. (przebywał tu król Jan Kazimierz uchodząc z Warszawy na Śląsk przed Szwedami oraz kilkakrotnie król Jan III Sobieski; ob. w odbudowie).

  6. Oporów, woj. łódzkie, pow. kutnowski – zamek biskupi, XV w., gotyk (rezydencja prymasa Polski Władysława Oporowskiego; ob. Muzeum Wnętrz Stylowych), park krajobrazowy, 1 poł. XIX w.

  7. Rawa Mazowiecka, woj. łódzkie, pow. rawski – ruiny zamku książąt mazowieckich, 2 poł. XIV w., gotyk (wzniesiony przez księcia Ziemowita III; po przyłączeniu Rawy do Korony zamek wyznaczono na miejsce przechowywania kwarty, tj. dochodów z królewszczyzny przeznaczonych na utrzymanie stałego wojska; ocalała do dziś wieża mieściła skarb kwarciany; ob. Muzeum Ziemi Rawskiej).

  8. Sobota, woj. łódzkie, pow. łowicki – zamek rycerski, XV-XIX/XX w., renesans, neogotyk (w 1985 r. podczas badań archeologicznych w bryle dworu zidentyfikowano pozostałości sześciobocznej wieży, opiętej narożnymi przyporami, zbudowanej z cegły gotyckiej [jest to jedyny dotychczas zidentyfikowany fragment XV w. zamku]; najprawdopodobniej d. rezydencja obronna Doliwitów Sobockich, z której wywodzili się dwaj wysocy urzędnicy: wojewoda łęczycki – Jan i kasztelan łęczycki – Tomasz; najprawdopodobniej ten drugi, zajmujący wcześniej stanowisko miecznika, a potem sędziego łęczyckiego, podjął się budowy rodowego zamku).

  9. Sochaczew, woj. mazowieckie, pow. sochaczewski – ruiny zamku książąt mazowieckich, XIV/XV w., gotyk (siedziba książąt mazowieckich, później starostów sochaczewskich; książę Siemowit III ogłosił tutaj pierwszy statut ogólnomazowiecki).

  10. Szreńsk, pow. mławski – ruiny zamku rycerskiego, 1 poł. XVI w., gotyk (wzniesiony przez wojewodę płockiego Feliksa Szreńskiego); zamek posiadał cztery koliste wieże narożne, budynek bramny, Dom Duży i Dom Mniejszy, barbakan i fosy [Jędrzej Święcicki pisał w drugiej połowie XVI wieku: „Na całym Mazowszu nie ma takiego drugiego zamku, który by mógł się z nim zmierzyć pod względem kosztowności, kunsztownego wykonania i wytworności”]; zniszczony przez konfederatów barskich w XVIII w., park zamkowy; z upływem lat niezabezpieczone ruiny niszczone przez czas i miejscową ludność niestety powoli giną w oczach.

  11. Tykocin, woj. podlaskie, pow. białostocki – zamek rycerski, XIV w., gotyk (w rękach króla Zygmunta Augusta pełnił funkcję arsenału koronnego, biblioteki i skarbca; później przekazany hetmanowi Stefanowi Czarnieckiemu; ob. zamek w odbudowie).

  12. Warszawa – zamek Ostrogskich [pałac Zamoyskich, pałac Ordynacki], Powiśle, ul. Tamka 41, XVII-XIX w. (na przełomie XVI i XVII w. kasztelan krakowski Janusz Ostrogski planował wznieść na wysokiej skarpie wiślanej rezydencję w formie obronnego zamku [realizacji doczekał się jedynie bastion opinający krawędź skarpy]; w 1720 r. pałac wchodzi w posiadanie ordynatów Zamoyskich [stąd nazwa pałac Ordynacki]; obiekt ten przekształcany był wielokrotnie pełniąc kolejno funkcje lazaretu, fabryki wyrobów gumowych, Domu Zdrowia, Instytutu dla moralnie zaniedbanych dzieci, a w latach 1859-1939 stając się siedzibą Warszawskiego Konserwatorium Muzycznego; z budowlą tą związana jest legenda o złotej kaczce pilnującej w podziemiach olbrzymiego skarbu; ob. Towarzystwo im. Fryderyka Chopina; muzeum; niestety ob. w podziemiach zamku mieszczą się m. in. garaże).

  13. Warszawa – zamek Ujazdowski, al. Ujazdowskie 6, poł. XVII w. (zamek myśliwski książąt mazowieckich, po przyłączeniu Mazowsza do Korony czasowa rezydencja królowej Bony Sforzy – żony króla Zygmunta I Starego, później podmiejska, letnia rezydencja Zygmunta III Wazy; obok zamku znajdował się drewniany pałac ks. Anny Jagiellonki [w 1578 r. podczas uroczystości weselnych Jana Zamoyskiego odbyła się tutaj prapremiera Odprawy Posłów greckich Jana Kochanowskiego]; niestety relikty tego budynku przestały istnieć w trakcie budowy Trasy Łazienkowskiej; w 1776 r. rezydencję nabył król Stanisław August Poniatowski i przeznaczył zamek na koszary; w latach 1809-1939 mieścił się tutaj Szpital Wojskowy; ob. Muzeum Zamku i Szpitala Wojskowego na Ujazdowie; Centrum Sztuki Współczesnej).

III. Pałace i dwory Mazowsza:

  1. Babsk, woj. łódzkie, pow. rawski – zespół dworsko-parkowy: dwór, pocz. XIX w., klasycyzm, spichlerz, wozownia, stajnia, karczma, park krajobrazowy.

  2. Bedlno, woj. łódzkie, pow. kutnowski – zespół pałacowo-parkowy: pałac pocz. XX w., neoklasycyzm, park krajobrazowy.

  3. Bęćkowo, woj. podlaskie, pow. grajewski – dwór, 2 poł. XVIII w., barok.

  4. Biała Rawska, woj. łódzkie, pow. rawski – pałac, poł. XIX w., neogotyk, neorenesans.

  5. Białogórne, woj. mazowieckie, pow. żyrardowski – dwór, pocz. XX w., klasycyzm.

  6. Bieżuń, woj. mazowieckie, pow. żuromiński – pałac Zamoyskich, 2 poł. XVIII w., barok, klasycyzm.

  7. Boglewice, woj. mazowieckie, pow. grójecki – pałac, 2 poł. XIX w., neorenesans.

  8. Borkowice, woj. mazowieckie, pow. przysuski – zespół pałacowo-parkowy: pałac Dembińskich, pocz. XX w., eklektyzm, park krajobrazowy w stylu angielskim.

  9. Borowice, woj. mazowieckie, pow. płocki – zespół dworski: dwór, pocz. XX w., neorenesans, klasycyzm, park krajobrazowy, poł. XIX w.

  10. Borowie, woj. mazowieckie, pow. garwoliński – dwór, 1 poł. XIX w., klasycyzm.

  11. Borów, woj. łódzkie, pow. łowicki – dwór, 2 poł. XIX w., (miejsce urodzenia Władysława Grabskiego – premiera i ministra skarbu, „ojca polskiej złotówki”), park krajobrazowy.

  12. Boża Wola, woj. mazowieckie, pow. miński – dwór, XVIII/XX w., neorenesans.

  13. Bratoszewice, woj. łódzkie, pow. zgierski – pałac, 1 poł. XX w., barok, klasycyzm, modernizm.

  14. Brześce, woj. mazowieckie, pow. piaseczyński – dwór, XVIII w., barok, klasycyzm (drewniany).

  15. Brzeźno, woj. mazowieckie, pow. ostrołęcki – pałac, XIX/XX w., neoklasycyzm, park krajobrazowy.

  16. Chajęty [d. Jaktory], woj. mazowieckie, pow. wołomiński – pałac 2 poł. XVIII w., klasycyzm, park krajobrazowy.

  17. Chlebnia, woj. mazowieckie, pow. grodziski – dwór, pocz. XX w., neobarok, modernizm.

  18. Chlewiska, woj. mazowieckie, pow. szydłowiecki – zespół pałacowo-parkowy: pałac, XVII-XIX w., klasycyzm, kordegarda, stajnie, park krajobrazowy (właścicielami byli m. in. Stanisław Sołtyk – poseł Sejmu Czteroletniego, później marszałek sejmu, jeden z założycieli Towarzystwa Przyjaciół Nauk, następnie jego syn gen. Roman Sołtyk – uczestnik kampanii napoleońskich i Powstania Listopadowego; na jego wniosek detronizowano cara Mikołaja I).

  19. Chociszewo, woj. mazowieckie, pow. płoński – dwór, 2 poł. XIX w., klasycyzm.

  20. Chotynia, woj. mazowieckie, pow. garwoliński – dwór, pocz. XIX w., klasycyzm.

  21. Chrzęsne, woj. mazowieckie, pow. wołomiński – pałac, poł. XVII w., renesans (na plenerach bywał tu malarz Władysław Podkowiński).

  22. Ciechanowiec, woj. podlaskie, pow. wysokomazowiecki – zespół pałacowo-parkowy: pałac, 2 poł. XIX w., neorenesans (ob. Muzeum Rolnictwa im. ks. Krzysztofa Kluka), oficyna w formie nieregularnej willi włoskiej, neorenesans, pawilon [tzw. „Leśniczówka”], stajnia, wozownia, ogród botaniczny roślin leczniczych, park krajobrazowy, (w parku skansen, m. in. dwór myśliwski przeniesiony z miejscowości Siemiony; Muzeum Weterynarii [największe w Europie]; muzeum pisanki).

  23. Czerwonka, woj. mazowieckie, pow. sochaczewski – dwór, pocz. XIX w., klasycyzm (ob. Szkoła Muzyczna).

  24. Dańków, woj. mazowieckie, pow. grójecki – zespół dworsko-parkowy: dwór, XIX/XX w., klasycyzm, 2 pawilony (drewniane); rządcówka, spichlerz, wozownia, park krajobrazowy.

  25. Dębe Małe, woj. mazowieckie, pow. miński – pałac, 2 poł. XIX w., neorenesans.

  26. Dębinki, woj. mazowieckie, pow. wyszkowski – zespół pałacowo-parkowy: pałac 2 poł. XVIII w., klasycyzm, oficyny, park krajobrazowy XVIII-XIX w. (ob. Państwowy Dom Dziecka).

  27. Dęblin, woj. lubelskie, pow. rycki – zespół pałacowo-parkowy: pałac Mniszchów, poł. XVIII w., klasycyzm, 2 oficyny, kordegarda, pawilon ogrodowy, dom ogrodnika, park w stylu angielskim (ob. własność wojska).

  28. Dłużew, woj. mazowieckie, pow. miński – dwór n/Świdrem, 1 pocz. XX w., klasycyzm (ob. dom pracy twórczej i ośrodek plenerowy Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie).

  29. Drozdowo, woj. mazowieckie, pow. płoński – dwór, pocz. XIX w., klasycyzm.

  30. Drwalew, woj. mazowieckie, pow. grójecki – zespół pałacowo-parkowy: pałac, 1 poł. XIX w., klasycyzm, oficyna, pawilon, park krajobrazowy, pocz. XIX w.

  31. Dylew, woj. mazowieckie, pow. grójecki – dwór, pocz. XX w., barok, klasycyzm (ob. własność pianisty Marka Drewnowskiego; organizowany był tu Festiwal Muzyczny im. Józefa Hoffmana), park krajobrazowy.

  32. Falenty, woj. mazowieckie, pow. pruszkowski – pałac, 1 poł. XVII w., neorenesans (gościł tu król Jan III Sobieski).

  33. Felicjanów, woj. mazowieckie, pow. płocki – dwór, 1 poł. XIX w., neorenesans, klasycyzm, park podworski (ob. siedziba władz Kościoła Katolickiego Mariawitów).

  34. Gawłów, woj. mazowieckie, pow. sochaczewski – pałac, 2 poł. XIX w., neobarok, klasycyzm (ob. Dom Pomocy Społecznej).

  35. Giżyce, woj. mazowieckie, pow. sochaczewski – dwór, XVIII/XIX w., neorenesans (neogotycka wieża).

  36. Głuchy, woj. mazowieckie, pow. wyszkowski – dwór (miejsce urodzenia poety Cypriana Kamila Norwida, ob. własność aktorki Beaty Tyszkiewicz i reżysera Andrzeja Wajdy), XVIII w., klasycyzm (drewniany).

  37. Gołaszew, woj. mazowieckie, pow. warszawski zachodni – dwór, poł. XIX w., neorenesans.

  38. Gołyń, woj. łódzkie, pow. rawski – zespół dworsko-parkowy: dwór, poł. XIX w., park krajobrazowy, 2 poł. XIX w.

  39. Gostomia, woj. mazowieckie, pow. grójecki – pałac, poł. XIX w., neobarok.

  40. Goślice, woj. mazowieckie, pow. płocki – dwór, XVIII w., neobarok.

  41. Gradów, woj. mazowieckie, pow. sochaczewski – dwór, 2 poł. XIX w., neorenesans.

  42. Grodzisk Mazowiecki, woj. mazowieckie, pow. grodziski – dwór Skarbków, 2 poł. XVIII w., barok, klasycyzm (wewnątrz unikalne polichromie autorstwa Jana Bogumiła Plerscha; ob. Państwowa Szkoła Muzyczna).

  43. Grzegorzewice, woj. mazowieckie, pow. grodziski – pałac poł. XIX w., neorenesans.

  44. Grzmiąca-Słubica, woj. mazowieckie, pow. grodziski – pałac, poł. XIX w., neorenesans.

  45. Guzów, woj. mazowieckie, pow. żyrardowski – pałac, 2 poł. XIX w., neorenesans.

  46. Helenów, woj. mazowieckie, pow. pruszkowski – zespół pałacowo-parkowy, pałac pocz. XIX w., neorenesans, park krajobrazowy (w parku rzeźby klasycystyczne).

  47. Izdebno Kościelne, woj. mazowieckie, pow. grodziski – dwór, pocz. XIX w., klasycyzm (ob. Dom Pomocy Społecznej).

  48. Jadwisin, woj. mazowieckie, pow. legionowski – zespół pałacowo-parkowy: pałac Radziwiłłów, 2 poł. XIX w., neorenesans (ob. dom wypoczynkowy Urzędu Rady Ministrów), park krajobrazowy.

  49. Janów, woj. mazowieckie, pow. miński – pałac, pocz. XX w., eklektyzm (ob. Zespół Szkół Agrotechnicznych).

  50. Kaleń, woj. łódzkie, pow. rawski – pałac, 1 poł. XIX w., klasycyzm.

  51. Kampinos, woj. mazowieckie, pow. warszawski zachodni – dwór, 2 poł. XIX w., klasycyzm.

  52. Kąty, woj. mazowieckie, pow. sochaczewski – dwór, pocz. XIX w., klasycyzm.

  53. Kiernozia, woj. łódzkie, pow. łowicki – pałac, 1 poł. XIX w., klasycyzm, park krajobrazowy (w parku kopiec ku czci Tadeusza Kościuszki).

  54. Kobylin, woj. mazowieckie, pow. grójecki – pałac, 2 poł. XIX w., neorenesans.

  55. Kociszew, woj. mazowieckie, pow. grójecki – dwór, pocz. XX w., klasycyzm.

  56. Kołbiel [Stara Wieś], woj. mazowieckie, pow. otwocki – pałac Zamoyskich, 2 poł. XIX w., neorenesans.

  57. Korczew, woj. mazowieckie, pow. siedlecki – zespół pałacowo-parkowy: pałac Kuczyńskich [tzw. „Perła Podlasia”], 1 poł. XVIII w., barok, neogotyk, pałac letni Ostrowskich [tzw. „Syberia”], kaplica (d. oranżeria), studnia św. Jana Nepomucena, d. kordegarda, d. kuźnia, park krajobrazowy.

  58. Korytnica, woj. mazowieckie, pow. garwoliński, dwór – 2 poł. XIX w., klasycyzm.

  59. Koszelew, woj. mazowieckie, pow. płocki – dwór, poł. XIX w., park krajobrazowy (ob. Dom Pomocy Społecznej).

  60. Kozienice, woj. mazowieckie, pow. kozienicki – zespół pałacowo-parkowy: pałac, 2 poł. XVIII w., ob. bezstylowy (rezydencja króla Stanisława Augusta Poniatowskiego, miejsce urodzenia króla Zygmunta I Starego, wcześniej bywał tu wielokrotnie król Władysław Jagiełło; ob. Muzeum Regionalne), kolumna upamiętniająca narodziny Zygmunta I Starego (najstarszy tego typu pomnik w Polsce), hamernia [kuźnia] – zabytkowa fabryka broni z XVIII w., park w stylu angielskim.

  61. Koźniewo Wielkie, woj. mazowieckie, pow. ciechanowski – dwór, 2 poł. XVIII w., barok (drewniany).

  62. Krobów, woj. mazowieckie, grójecki – dwór, 2 poł. XIX w., neorenesans.

  63. Krośniewice, woj. łódzkie, pow. kutnowski – zespół pałacowo-parkowy: pałac, 2 poł. XIX w., neobarok, oficyna, rządcówka, dom ogrodnika, oranżeria, kordegarda, park krajobrazowy, 2 poł. XIX w. (w zach. części parku najstarszy w Polsce obelisk, wzniesiony ku czci ks. Józefa Poniatowskiego).

  64. Krzykosy, woj. mazowieckie, pow. płocki – pałac, pocz. XX w., renesans, klasycyzm.

  65. Kutno, woj. mazowieckie, pow. kutnowski – zespół pałacowo-parkowy Gierałty: pałac, 2 poł. XVIII w., rokoko, (gościli tu m. in. cesarz Francji Napoleon I Bonaparte, król pruski Fryderyk August oraz Charles de Gaulle) kaplica w kształcie rotundy, klasycyzm (ob. Muzeum Bitwy nad Bzurą), park krajobrazowy.

  66. Kuznocin, woj. mazowieckie, pow. sochaczewski – dwór, pocz. XX w., barok, klasycyzm.

  67. Lechanice, woj. mazowieckie, pow. grójecki – dwór, pocz. XX w. (drewniany).

  68. Leszno, woj. mazowieckie, pow. warszawski zachodni – pałac, 1 poł. XVIII w., barok, rokoko.

  69. Lipków, woj. mazowieckie, pow. warszawski zachodni – dwór, 2 poł. XVIII w., barok, klasycyzm (mieszkał tu i tworzył pisarz i noblista Henryk Sienkiewicz; na prośbę żony miejsce to uwiecznił na kartach powieści Ogniem i mieczem sytuując tu pojedynek Michała Wołodyjowskiego z Bohunem; d. prywatne muzeum sienkiewiczowskie stworzone przez ks. Wacława Kurowskiego [zm. w 1992 r. i wtedy muzeum zostało niestety zlikwidowane], ob. plebania pobliskiego kościoła św. Rocha).

  70. Liw, woj. mazowieckie, pow. węgrowski – dwór, 2 poł. XVIII w., barok (d. kancelaria starościńska).

  71. Luberadz, woj. mazowieckie, pow. ciechanowski – pałac, 2 poł. XVIII w., klasycyzm, manieryzm, park krajobrazowy, 1 poł. XIX w.

  72. Lucień, woj. mazowieckie, pow. gostyniński – pałac XVIII/XIX w., neoklasycyzm, park krajobrazowy.

  73. Luszyn, woj. mazowieckie, pow. gostyniński – zespół pałacowo-parkowy: pałac XVIII/XIX w., neobarok, kordegarda, park krajobrazowy, XIX w.

  74. Łanięta, woj. łódzkie, pow. kutnowski – zespół pałacowo-parkowy: pałac, poł. XIX w., neogotyk, klasycyzm, oficyna, park krajobrazowy, pocz. XIX w.

  75. Łąck, woj. mazowieckie, pow. płocki – zespół pałacowo-parkowy: pałac, 2 poł. XIX w., neorenesans przypominający styl tzw. „willi włoskiej” (w okresie międzywojennym letnia rezydencja marszałka Edwarda Śmigłego-Rydza, w 1939 r. kwatera gen. Władysława Andersa – dowódcy Nowogródzkiej Brygady Kawalerii; w pałacu i parku nakręcono wiele scen do znanych filmów, m. in. Szatan z siódmej klasy, Stawka większa niż życie oraz Ogniem i mieczem), park krajobrazowy, XIX w.

  76. Łęgonice, woj. mazowieckie, pow. grójecki – zespół pałacowo-parkowy: pałac, 1 poł. XIX w., klasycyzm, park krajobrazowy.

  77. Łęki Kościelne, woj. łódzkie, pow. kutnowski – dwór, 2 poł. XVIII w., neobarok, klasycyzm (drewniany), park krajobrazowy, 1 poł. XIX w. (dwór wraz z malowniczym otoczeniem wykorzystywano w plenerach filmowych, m. in. kręcono tu serial telewizyjny Rodzina Połanieckich, oparty na motywach powieści Henryka Sienkiewicza).

  78. Łomża, woj. podlaskie, pow. Łomża – pałac biskupi, XX w. (1925 r.), neoklasycyzm.

  79. Łucznica, woj. mazowieckie, pow. garwoliński – dwór Potockich, 1 poł. XIX w., klasycyzm (ob. siedziba Stowarzyszenia „Akademia Łucznica”), park podworski.

  80. Machnatka, woj. mazowieckie, pow. grójecki – dwór, XVIII/XIX w., barok, klasycyzm.

  81. Malina, woj. łódzkie, pow. kutnowski – pałac, 2 poł. XIX w., renesans.

  82. Mała Wieś, woj. mazowieckie, pow. białobrzeski – zespół pałacowo-parkowy, pałac Walickich, XVIII w., klasycyzm (bywali tu: Jan Leon Kozietulski – słynny żołnierz w służbie Napoleona, Maria Walewska, gen. Józef Zajączek – namiestnik Królestwa Polskiego oraz wielki książę Konstanty, gościł tu także król Stanisław August Poniatowski), park krajobrazowy.

  83. Michałów, woj. mazowieckie, pow. grójecki – pałac, 2 poł. XIX w., neorenesans.

  84. Miętne, woj. mazowieckie, pow. garwoliński – zespół dworski: dwór, 1 poł. XIX w., klasycyzm, oficyna, 1 poł. XIX w., klasycyzm (drewniana), park podworski.

  85. Miłonice, woj. łódzkie, pow. kutnowski – dwór, 2 poł. XVIII w., barok (drewniany).

  86. Mińsk Mazowiecki, woj. mazowieckie, pow. miński – pałac, pocz. XVII w., barok, klasycyzm, park krajobrazowy, 1 poł. XIX w. (ob. Miejski Dom Kultury).

  87. Młochów, woj. mazowieckie, pow. pruszkowski – zespół pałacowo-parkowy, pałac, 1 poł. XIX w., klasycyzm, park krajobrazowy, XIX w.

  88. Mordy, woj. mazowieckie, pow. siedlecki – zespół pałacowo-parkowy: pałac, 1 poł. XVIII w., klasycyzm, brama wjazdowa w formie wieży, poł. XVIII w., barok, dawna oranżeria, park krajobrazowy, XVIII w.

  89. Niegów, woj. mazowieckie, pow. wyszkowski – pałac, 2 poł. XIX w., neorenesans.

  90. Nowe Miasto n/Pilicą, woj. mazowieckie, pow. grójecki – pałac, 2 poł. XVIII w., barok, park krajobrazowy.

  91. Nowe Paski, woj. mazowieckie, pow. sochaczewski – dwór, 2 poł. XIX w., klasycyzm.

  92. Nowy Duninów, woj. mazowieckie, pow. płocki – zespól pałacowo-parkowy: pałac, 2 poł. XIX w., neorenesans, pałacyk myśliwski, 2 poł. XVIII w., zameczek, 2 poł. XIX w., neogotyk, park krajobrazowy.

  93. Obory, woj. mazowieckie, pow. piaseczyński – zespół dworsko-parkowy: dwór Ryxów, 2 poł. XVII w., barok (ob. Dom Pracy Twórczej Związku Literatów Polskich; przebywała tu cała plejada twórców II poł. XX w., m. in. Miron Białoszewski, Jan Brzechwa, Konstanty Ildefons Gałczyński, Stanisław Grochowiak, Józef Hen, Melchior Wańkowicz oraz Jerzy Skolimowski i Andrzej Wajda), podworski park krajobrazowy.

  94. Ogorzelice, woj. mazowieckie, pow. płocki – dwór, 2 poł. XIX w., neorenesans, klasycyzm.

  95. Ojrzanów, woj. mazowieckie, pow. grodziski – pałac, 2 poł. XIX w., klasycyzm.

  96. Opypy, woj. mazowieckie, pow. grodziski – zespół pałacowo-parkowy „Wiśnin”: pałac pocz. XX w., park krajobrazowy XIX/XX w. (d. majątek ks. Józefa Poniatowskiego).

  97. Orońsko, woj. mazowieckie, pow. szydłowiecki – zespół pałacowo-parkowy: pałac, 1 poł. XIX w., klasycyzm, dawna oranżeria, spichlerz, stajnia (ob. Centrum Rzeźby Polskiej: Muzeum Józefa Brandta [znanego malarza batalisty], Muzeum Sztuki Współczesnej, Muzeum Orońska, galerie wystawiennicze, pracownie rzeźbiarskie), park krajobrazowy (plenerowa wystawa rzeźby).

  98. Osiek, woj. mazowieckie, pow. płocki – dwór, pocz. XX w., barok, klasycyzm, park krajobrazowy, poł. XIX w.

  99. Osuchów, woj. mazowieckie, pow. żyrardowski – zespół pałacowo-parkowy: pałac, XIX w., neorenesans, neoklasycyzm, park krajobrazowy XVIII/XIX w. (ob. Centralny Ośrodek Szkoleniowy ZUS).

  100. Otwock Wielki, woj. mazowieckie, pow. otwocki – pałac Bielińskich, XVII/XVIII w., barok (w 1752 r. Franciszek Bieliński wydał tu dokument powołujący w Ostrowie Wielkopolskim pierwszą w Polsce zawodową straż pożarną).

  101. Ożarów Mazowiecki, woj. mazowieckie, pow. warszawski zachodni – dwór, pocz. XIX w., klasycyzm (2.10.1944 r. podpisano tu kapitulację Powstania Warszawskiego).

  102. Palczew-Parcele, woj. mazowieckie, pow. grójecki – Biały Pałac, XIX w., klasycyzm.

  103. Paplin, woj. mazowieckie, pow. węgrowski – dwór, poł. XVIII w., barok.

  104. Pass, woj. mazowieckie, pow. warszawski zachodni – pałac, 1 poł. XIX w., klasycyzm.

  105. Pepłowo, woj. mazowieckie, pow. płocki – dwór, XIX w., neorenesans.

  106. Petrykozy, woj. mazowieckie, pow. grodziski – dwór, 1 poł. XIX w., klasycyzm (dworek szlachecki odrestaurowany przez aktora Wojciecha Siemiona, który stworzył tu Wiejską Galerię Sztuki).

  107. Pęcice, woj. mazowieckie, pow. pruszkowski – pałac, pocz. XIX w., klasycyzm (zbudowany staraniem ks. Pawła Sapiehy na potrzeby loży masońskiej „Braci Polaków Zjednoczonych na Wschodzie Warszawy”; ob. pensjonat „Dwór Polski”), park krajobrazowy.

  108. Piaseczno, woj. mazowieckie, pow. piaseczyński – dworek w stylu romantycznym [tzw. „Poniatówka”], pocz. XIX w. (bywał tu ks. Józef Poniatowski), park krajobrazowy (ob. park miejski).

  109. Pilaszków, woj. mazowieckie, pow. warszawski zachodni – pałac, 1 poł. XIX w., klasycyzm (w czasie Powstania Kościuszkowskiego kwatera gen. Jana Henryka Dąbrowskiego; przebywali tu również Józef Wybicki – przyszły autor słów Mazurka Dąbrowskiego oraz gen. Stanisław Mokronowski – dowódca wojsk Księstwa Mazowieckiego oraz ks. Józef Poniatowski, który tutaj przystąpił do Powstania).

  110. Płońsk-Poświętne, woj. mazowieckie, pow. płoński – zespół dworsko-parkowy: dwór, 1 poł. XIX w., klasycyzm, oficyna, 2 poł. XIX w. (przebywał tu jako guwerner u rodziny Weyherów pisarz i późniejszy noblista Henryk Sienkiewicz), park podworski.

  111. Podzamcze, woj. mazowieckie, pow. garwoliński – zespół pałacowo-parkowy: pałac Zamoyskich, 1 poł. XIX w., klasycyzm, oficyna, poł. XIX w., klasycyzm, rządcówka, poł. XIX w., neogotyk, tzw. budynek administracyjny, stajnie, park krajobrazowy, pocz. XIX w. (tablice upamiętniające bitwę maciejowicką; pod jedną z lip opatrywany był tu Tadeusz Kościuszko).

  112. Policzna, woj. mazowieckie, pow. zwoleński – pałac, 2 poł. XIX w., renesans.

  113. Popowo Kościelne, woj. mazowieckie, pow. wyszkowski – zespół pałacowo-parkowy: pałac, 1 poł. XIX w., klasycyzm, neogotyk, oficyna, park krajobrazowy.

  114. Poryte-Jabłoń, woj. podlaskie, pow. zambrowski – dwór, 2 poł. XIX w., neorenesans.

  115. Prażmów, woj. mazowieckie, pow. piaseczyński – dwór, 1 poł. XIX w., klasycyzm.

  116. Promna, woj. mazowieckie, pow. białobrzeski – pałac, XVIII/XIX w., klasycyzm.

  117. Psary, woj. łódzkie, pow. łowicki – dwór, 2 poł. XIX w., neorenesans, park krajobrazowy.

  118. Radziejowice, woj. mazowieckie, pow. żyrardowski – zespól pałacowo-parkowy: pałac, poł. XVII w., barok, klasycyzm, zameczek, XVI/XVII w., neogotyk (miejsce urodzenia kard. Michała Stefana Radziejowskiego, prymasa Polski; największa w Polsce ekspozycja dzieł Józefa Chełmońskiego), dworek administratora, XVIII/XIX w., klasycyzm, galeria, park krajobrazowy, XIX w.

  119. Raszyn, woj. mazowieckie, pow. pruszkowski – zespół pałacowo-parkowy: pałac Zygmunta Opackiego (letnia rezydencja króla Zygmunta III Wazy), pocz. XVII w., neorenesans, oficyny i oranżeria, poł. XIX w., park krajobrazowy, poł. XVIII w.

  120. Ryki, woj. lubelskie, pow. rycki – dwór, 2 poł. XIX w., klasycyzm.

  121. Rytomoczydła, woj. mazowieckie, pow. grójecki – zespół dworsko-parkowy: dwór, 1 poł. XIX w., klasycyzm, park krajobrazowy.

  122. Sanniki, woj. mazowieckie, pow. gostyniński – zespół pałacowo-parkowy: pałac, 2 poł. XIX w., neoklasycyzm (ob. Ośrodek Pamięci Fryderyka Chopina), park krajobrazowy (miejsce koncertów fortepianowych, pomnik kompozytora).

  123. Seroczyn, woj. mazowieckie, pow. siedlecki – pałac, 2 poł XIX w., neorenesans, dwór (drewniany), 1 poł. XIX w., klasycyzm (Jerzy Antczak reżyserując Noce i dnie kręcił tu wszystkie sceny filmowego Serbinowa).

  124. Seroki-Parcela, woj. mazowieckie, pow. sochaczewski – pałac, pocz. XX w., barok.

  125. Siedlce, woj. mazowieckie, pow. Siedlce – zespół pałacowo-ogrodowy: pałac Ogińskich, 1 poł. XVIII w., klasycyzm, oficyna, kaplica pw. Św. Krzyża, 2 poł. XVIII w., pawilon ogrodowy, park miejski Aleksandria (b. posiadłość Józefy Aleksandry Ogińskiej z Czartoryskich i jej męża Michała Kazimierza Ogińskiego – hetmana wielkiego litewskiego, pisarza i europejskiej sławy muzyka, autora znanego poloneza; gościł tu m. in. król Stanisław August Poniatowski oraz Tadeusz Kościuszko; tworzyli tu poeci oświecenia: Franciszek Karpiński, Julian Ursyn Niemcewicz i Franciszek Dionizy Kniaźnin; ob. Akademia Podlaska).

  126. Sinołęka, woj. mazowieckie, pow. miński – zespół dworsko-parkowy: dwór, 1 poł. XIX w. (drewniany), dwór, pocz. XX w., spichlerz 2 poł. XVIII w. (drewniany), kaplica podworska XVII-XVIII w., (drewniana), park podworski, 1 poł. XIX w.

  127. Skierniewice, woj. mazowieckie, pow. Skierniewice – zespół pałacowo-parkowy: pałac prymasowski, pocz. XVIII w., barok, (rezydencja arcybiskupów gnieźnieńskich; później rezydowali tu m. in. Wielki Książę Konstanty oraz carowie Mikołaj I i Aleksander I; ob. siedziba Instytutu Warzywnictwa) kuchnia pałacowa, oficyny, brama parkowa z kordegardami, 2 poł. XVIII w., klasycyzm, Willa „Aleksandria” [Pałacyk Myśliwski], 1 poł. XIX w., eklektyzm, wozownia, park pałacowy, XVIII-XIX w.

  128. Skotniki, woj. mazowieckie, pow. sochaczewski – dwór, 2 poł. XIX w., eklektyzm.

  129. Skrzeszewy, woj. mazowieckie, pow. gostyniński – pałac, 2 poł. XIX w., neorenesans (ob. Dom Pomocy Społecznej „Caritas“), park krajobrazowy.

  130. Słubice, woj. mazowieckie, pow. płocki – pałac, XVIII w., klasycyzm.

  131. Smoszewo, woj. mazowieckie, pow. nowodworski – pałac, 2 poł. XIX w. (ob. Szkolne Schronisko Młodzieżowe PTSM), park krajobrazowy.

  132. Sobienie Szlacheckie, woj. mazowieckie, pow. otwocki – pałac Jeziorskich, poł. XIX w., klasycyzm.

  133. Sochaczew-Chodaków, woj. mazowieckie, pow. sochaczewski – dwór, XIX w., klasycyzm.

  134. Sokołów, woj. mazowieckie, pow. gostyniński – dwór 2 poł. XVIII w., barok (drewniany), park krajobrazowy pocz. XIX w.

  135. Sójki, woj. łódzkie, pow. kutnowski – dwór, 1 poł. XIX w., neogotyk, neorenesans, park krajobrazowy, 2 poł. XIX w.

  136. Srebrna, woj. mazowieckie, pow. płocki – zespół pałacowo-parkowy: pałac XVIII/XIX w., neorenesans, oficyna, park krajobrazowy, 2 poł. XIX w. (gościli tu m. in. pisarze: Julian Tuwim i Tadeusz Dołęga-Mostowicz).

  137. Stanisławów, woj. mazowieckie, pow. miński – dwór, pocz. XX w., barok, klasycyzm.

  138. Starawieś, woj. mazowieckie, pow. węgrowski – pałac, 2 poł. XVI w., negotyk (wzniesiony dla ks. Bogusława Radziwiłła), oficyna, XIX w., brama i kordegarda XVII w., neogotyk.

  139. Staroźreby, woj. mazowieckie, pow. płocki – pałac XVIII/XIX w., barok, klasycyzm, park krajobrazowy, 2 poł. XVIII w.

  140. Sterdyń, woj. mazowieckie, pow. sokołowski – zespół pałacowo-parkowy: pałac Ossolińskich, XVIII/XIX w., barok, oficyny, park w stylu angielskim.

  141. Strzelce, woj. łódzkie, pow. kutnowski – zespół pałacowo-parkowy: pałac 2 poł. XIX w., neorenesans, cukrownia, gorzelnia, stajnia, park krajobrazowy, poł. XIX w. (ob. Zakład Doświadczalny Hodowli i Aklimatyzacji Roślin).

  142. Sucha Szlachecka, woj. mazowieckie, pow. białobrzeski – stary pałac, 2 poł. XIX w., renesans, nowy pałac, 1 poł. XX w., klasycyzm, modernizm.

  143. Sucha, woj. mazowieckie, pow. węgrowski – dwór, 1 poł. XVIII w., barok (miejsce to odwiedził król Stanisław August Poniatowski), park krajobrazowy, skansen (ob. własność prof. Marka Kwiatkowskiego, Muzeum Architektury Drewnianej Regionu Siedleckiego; w jednej z chat miał się ukrywać podczas Powstania Styczniowego ks. Stanisław Brzóska, generał i naczelny kapelan jednego z powstańczych oddziałów).

  144. Sufczyn, woj. mazowieckie, pow. otwocki – dwór [tzw. „Dudzianka”], pocz. XIX w., klasycyzm.

  145. Szczawin, woj. mazowieckie, pow. ostrołęcki – pałac, pocz. XIX w., klasycyzm.

  146. Szczuki, woj. mazowieckie, pow. makowski – dwór, poł. XIX w. (mieszkała tu nauczycielka Maria Skłodowska [Curie] późniejsza noblistka; ob. ruina).

  147. Szulmierz, woj. mazowieckie, pow. ciechanowski – dwór, 2 poł. XIX w., neogotyk, neorenesans (mieszkał tu jako guwerner pisarz Stefan Żeromski), park krajobrazowy.

  148. Szymanów, woj. mazowieckie, pow. sochaczewski – pałac, XIX w., neorenesans.

  149. Ślężany, woj. mazowieckie, pow. wołomiński – pałac, 2 poł. XIX w., eklektyzm (ob. bank).

  150. Świdno, woj. mazowieckie, pow. grójecki – zespół pałacowo-parkowy: pałac, 1 poł. XVIII w., barok, klasycyzm, spichlerz, stróżówka, park krajobrazowy.

  151. Teresin, woj. mazowieckie, pow. sochaczewski – pałac, XIX/XX w., eklektyzm.

  152. Tomczyce, woj. mazowieckie, pow. grójecki – pałac, poł. XIX w., klasycyzm.

  153. Trąbki, woj. mazowieckie, pow. garwoliński – dwór, 1 poł. XIX w., klasycyzm.

  154. Trębki Nowe, woj. mazowieckie, pow. nowodworski – Jaworowy Dwór, 1 poł. XVIII w., klasycyzm.

  155. Trojanów, woj. mazowieckie, pow. garwoliński – pałac, 2 poł. XIX w., neorenesans.

  156. Tułowice, woj. mazowieckie, pow. sochaczewski – dwór, XVIII/XIX w., klasycyzm (w odrestaurowanych budynkach gospodarskich mieści się zbiór pojazdów dworskich z terenów Mazowsza i Małopolski).

  157. Tybory-Kamianka, woj. podlaskie, pow. wysokomazowiecki – dwór, poł. XIX w., klasycyzm (ob. archiwum Polskiej Akademii Nauk).

  158. Ujazd, woj. łódzkie, pow. tomaszewski – pałac, 2 poł. XIX w., neogotyk, park krajobrazowy.

  159. Ujazdowo, woj. mazowieckie, pow. ciechanowski – dwór, 1 poł. XX w., klasycyzm.

  160. Walewice, woj. łódzkie, pow. łowicki – pałac, 2 poł. XVIII w., klasycyzm.

  161. Warka-Winiary, woj. mazowieckie, pow. grójecki – pałac, 2 poł. XVII w., ob. bezstylowy (miejsce urodzenia Kazimierza Pułaskiego – późniejszego generała, bohatera Polski i USA; ob. muzeum jego imienia), park krajobrazowy, XVIII-XIX w.

  162. Wiązowna, woj. mazowieckie, pow. otwocki – pałac, 1 poł. XIX w., neobarok.

  163. Wilków Pierwszy, woj. mazowieckie, pow. grójecki – dwór, XIX/XX w., neorenesans, neobarok.

  164. Wojszyce, woj. łódzkie, pow. kutnowski – dwór, 2 poł. XVIII w., barok (drewniany).

  165. Wola Boglewska, woj. mazowieckie, pow. grójecki – pałac, XIX w., neorenesans.

  166. Wola Chojnata, woj. łódzkie, pow. rawski – zespół pałacowo-parkowy: pałac, 2 poł. XIX w., neorenesans, spichlerz, stajnia, park krajobrazowy, pocz. XIX w.

  167. Wola Rasztowska, woj. mazowieckie, pow. wołomiński – pałac, 2 poł. XVII w., barok (letnia rezydencja Jana III Sobieskiego; ob. szkoła podstawowa).

  168. Wola Suchożebrska, woj. mazowieckie, pow. siedlecki – dwór, 1 poł. XIX w., klasycyzm, park krajobrazowy 1 poł. XIX w.

  169. Wyszków, woj. mazowieckie, pow. wyszkowski – pałac, 2 poł. XVIII w., klasycyzm (bywał tu poeta Cyprian Kamil Norwid).

  170. Zaborów, woj. mazowieckie, pow. warszawski zachodni – pałac, pocz. XX w., eklektyzm, secesja.

  171. Zaborówek, woj. mazowieckie, pow. warszawski zachodni – pałac, 1 poł. XIX w., neorenesans, klasycyzm.

  172. Zakrzew, woj. mazowieckie, pow. sochaczewski – dwór, poł. XIX w., eklektyzm.

  173. Zalesie, woj. mazowieckie, pow. grójecki, gm. Grójec – dwór, 2 poł. XIX w., klasycyzm.

  174. Zamajdan-Olszyny, woj. mazowieckie, pow. otwocki – dwór Chrzanowskich, XIX w. (od listopada 1939 r. przebywali tu komendanci armii podziemnej: gen. Stefan Rowecki „Grot” i gen. Michał Karaszewicz-Tokarzewski; dwór był świadkiem opracowywania przez nich struktur organizacji Służby Zwycięstwu Polski – Związku Walki Zbrojnej czyli tworzenia Armii Krajowej).

  175. Zarybie, woj. mazowieckie, pow. grodziski – pałac, 1 poł. XX w., neobarok (ob. seminarium duchowne Kościoła Adwentystów Dnia Siódmego).

  176. Zielonki-Parcela, woj. mazowieckie, pow. warszawski zachodni – pałac, poł. XIX w., neorenesans, eklektyzm, zabytkowy park.

  177. Żabia Wola, woj. mazowieckie, pow. grodziski – dwór, pocz. XIX w., klasycyzm.

  178. Żaków, woj. mazowieckie, pow. miński – dwór 2 poł. XIX w., neogotyk, klasycyzm.

  179. Żdżary, woj. mazowieckie, pow. grójecki – dwór, XIX w., klasycyzm.

  180. Żelechów, woj. mazowieckie, pow. garwoliński – zespół pałacowo-parkowy: pałac, 2 poł. XVIII w., klasycyzm, oficyna, 2 poł. XVIII w., klasycyzm, park krajobrazowy, 2 poł. XVIII w.

IV. Pałace Warszawy:

  1. Belweder – ul. Belwederska 54/56, zespół pałacowo-parkowy: pałac, 1 poł. XVIII w., klasycyzm (była siedziba Prezydenta RP; ob. muzeum marszałka Józefa Piłsudskiego), pawilon św. Diany (drewniany), Most Egipski, park, 2 poł. XIX w.

  2. Królikarnia” – Mokotów, ul. Puławska 113 a – zespół pałacowy: pałac, 2 poł. XVIII w., klasycyzm (podczas Insurekcji Kościuszkowskiej rezydował tu Tadeusz Kościuszko; ob. Muzeum Xawerego Dunikowskiego – Oddział Muzeum Narodowego w Warszawie), budynki gospodarcze, kuchnia, most, park krajobrazowy, XVIII w.

  3. Łazienki Królewskie – ul. Agrykoli 1; wejście główne al. Ujazdowskie – zespół pałacowo-parkowy: pałac „Na Wodzie”, 2 poł. XVIII w., klasycyzm (letnia rezydencja króla Stanisława Augusta Poniatowskiego; tutaj odbywały się słynne „Obiady Czwartkowe”; ob. muzeum), pałac Myślewicki, 2 poł. XVIII w., klasycyzm (rezydencja ks. Józefa Poniatowskiego; ob. muzeum), Biały Domek, 2 poł. XVIII w., klasycyzm (mieszkał tu przebywający na wygnaniu król Francji Ludwik XVIII), Wielka Oficyna [Szkoła Podchorążych tzw. „Podchorążówka”], XVIII w., klasycyzm (uczniowie Szkoły Podchorążych przejściem przez most Sobieskiego i szturmem na Belweder rozpoczęli Powstanie Listopadowe; ob. muzeum), oranżeria [Stara Pomarańczarnia], Nowa Pomarańczarnia, XVIII w. (teatr dworski, ob. muzeum), amfiteatr [„Teatr na Wyspie”], Stara i Nowa Kordegarda, Wodozbiór [tzw. „Rezerwuar”], palmiarnia, 2 poł. XIX w., d. stajnie i wozownie, Dom Ogrodnika, 1 poł. XIX w., Ermitaż, XVII/XVIII w., park XVII-XIX w.

  4. Pałac Blanka – Stare Miasto, ul. Senatorska 14, 2 poł. XVIII w., klasycyzm (podczas Powstania Warszawskiego poległ tu poeta i żołnierz AK Krzysztof Kamil Baczyński; pierwszy budynek w Warszawie odbudowany po zniszczeniach wojennych; ob. Ministerstwo Sportu).

  5. Pałac Borchów [pałac Arcybiskupi] – Stare Miasto, ul. Miodowa 17/19, XVIII w., barok, klasycyzm (ob. siedziba prymasa Polski).

  6. Pałac Branickich [pałac „Na Skarpie”] – al. Na Skarpie 20/26, 2 poł. XVIII w., klasycyzm (ob. Muzeum Ziemi PAN).

  7. Pałac Czapskich [pałac Raczyńskich] – ul. Krakowskie Przedmieście 5, 2 poł. XVII w., barok (ob. Akademia Sztuk Pięknych).

  8. Pałac Jabłonowskich – Plac Teatralny, ul. Senatorska 14/16, XVIII w. (ob. bank).

  9. Pałac Kazimierzowski – ul. Krakowskie Przedmieście 26/28, 1 poł. XVII w., klasycyzm (pałac fundacji króla Jana Kazimierza; ob. siedziba rektoratu Uniwersytetu Warszawskiego i Muzeum Historii UW), mur oporowy, ogród.

  10. Pałac Komisji Rządowej Przychodów i Skarbu – Plac Bankowy 3/5, 1 poł. XIX w., klasycyzm (pracował tu jako aplikant Juliusz Słowacki; ob. siedziba Prezydenta Warszawy, Urząd m. st. Warszawy i Mazowiecki Urząd Wojewódzki) oraz pałac Ministra Skarbu, 1 poł. XIX w., renesans (ob. biura Urzędu m. st. Warszawy).

  11. Pałac Krasińskich [pałac Rzeczypospolitej] – pl. Krasińskich 5, 2 poł. XVII w., barok (ob. Biblioteka Narodowa), ogród, pocz. XVIII w., brama, 2 studnie.

  12. Pałac Krasińskich na Ursynowie – Ursynów, ul. Nowoursynowska 166, poł. XVIII w., klasycyzm, neorenesans, park XVIII-XIX w.

  13. Pałac Lubomirskich – pl. Żelaznej Bramy 10, 2 poł. XVIII w., klasycyzm (celem zamknięcia kompozycji tzw. „Osi Saskiej” w 1970 r. pałac obrócono o 78 stopni; operacja trwała półtora miesiąca).

  14. Pałac Małachowskich – Stare Miasto, ul. Senatorska 11, poł. XVIII w., barok (ob. Zarząd Główny PTTK).

  15. Pałac Mostowskich – Muranów, ul. Nowolipie 2, 2 poł. XVIII w., barok (koncertował tu Fryderyk Chopin; ob. Komenda Stołecznej Policji).

  16. Pałac Paca [pałac Radziwiłłów] – Stare Miasto, ul. Miodowa 15, 2 poł. XVII w., barok, klasycyzm (wzniesiony dla Radziwiłłów, później własność gen. Ludwika Michała Paca, uczestnika wojen napoleońskich, adiutanta cesarza i członka Rządu Tymczasowego podczas powstania listopadowego; wystawne i kosztowne pałace Paca, dowodziły jego bogactwa i przeszły do skarbnicy polskich powiedzonek w postaci: „Wart Pac pałaca, a pałac Paca”; ob. Ministerstwo Zdrowia i Opieki Społecznej), budynek bramny, 1 poł. XIX w.

  17. Pałac „Pod Blachą” – Stare Miasto, pl. Zamkowy 2, pocz. XVIII w., barok (mieszkał tu ks. Józef Poniatowski).

  18. Pałac Potockich – ul. Krakowskie Przedmieście 15, XVIII w., klasycyzm (ob. siedziba Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego).

  19. Pałac Potockich w Natolinie – Ursynów, ul. Nowoursynowska 84, 2 poł. XVIII w., klasycyzm (ob. siedziba Centrum Europejskiego Natolin), oficyna, pawilon ogrodowy [świątynia dorycka], domki dozorców, gajówka, akwedukt, park, pocz. XIX w.

  20. Pałac Prezydencki [pałac Radziwiłłów, pałac Namiestnikowski] – ul. Krakowskie Przedmieście 46/48, XVII w., klasycyzm (największy z warszawskich pałaców; ob. siedziba Prezydenta RP).

  21. Pałac Przebendowskich [pałac Zawiszów] – al. Solidarności 62, 1 poł. XVIII w., barok (ob. Muzeum Niepodległości i Kino Paradiso).

  22. Pałac Saski – Ogród Saski, pl. Marszałka Józefa Piłsudskiego (nieistniejący dziś barokowy pałac z pocz. XVIII w., który po zniszczeniach podczas Powstania Listopadowego przebudowano w stylu klasycyzmu dodając koryncką kolumnadę [umieszczono tu później Grób Nieznanego Żołnierza, który do dziś znajduje się w jej pozostałościach]; rezydencja królewska Sasów; w dwudziestoleciu międzywojennym mieścił się tu Sztab Generalny Wojska Polskiego, a w latach 1930-37 Biuro Szyfrów, gdzie po raz pierwszy złamano kod niemieckiej maszyny szyfrującej Enigma; w roku 2006 podczas prac archeologicznych odsłonięto fundamenty pałacu i udostępniono je publiczności; pałac ma być odbudowany i oddany w roku 2009).

  23. Pałac Staszica – ul. Nowy Świat 72, pocz. XIX w., klasycyzm (ob. siedziba Polskiej Akademii Nauk oraz Towarzystwa Naukowego Warszawskiego).

  24. Pałac Tyszkiewiczów-Potockich – ul. Krakowskie Przedmieście 32, 2 poł. XVIII w., klasycyzm (ob. Biblioteka Uniwersytetu Warszawskiego), oficyna.

  25. Pałac Zamoyskich – ul. Foksal 1/2/4, 2 poł. XIX w., neorenesans, 2 oficyny, domek dozorcy, park.

V. Inne obiekty:

  1. Czarnolas, woj. mazowieckie, pow. zwoleński – dworek (mieszkał tu i tworzył poeta Jan Kochanowski; ob. muzeum).

  2. Gołotczyzna, woj. mazowieckie pow. ciechanowski – Willa „Krzewnia” (mieszkał tu i tworzył pisarz Aleksander Świętochowski; ob. Muzeum Pozytywizmu i Muzeum Szlachty Mazowieckiej), obok dworek Aleksandry Bąkowskiej [współpracownicy Aleksandra Świętochowskiego], park krajobrazowy.

  3. Kuklówka Zarzeczna, woj. mazowieckie, pow. żyrardowski – dwór modrzewiowy, 2 poł. XIX w. (mieszkał tu i tworzył malarz Józef Chełmoński).

  4. Podkowa Leśna, woj. mazowieckie, pow. grodziski – Willa „Stawisko”, żartobliwie zwana pałacem, XX w. (1924-28), klasycyzm (d. własność poety i prozaika, współtwórcy grupy Skamander Jarosława Iwaszkiewicza i jego żony Anny; bywało tu wiele znanych osób świata kultury, m. in. poeta i noblista Czesław Miłosz, poeta i żołnierz AK Krzysztof Kamil Baczyński, poeci Jan Lechoń, Antoni Słonimski i Julian Tuwim, pisarze Stanisław Dygat i Jerzy Putrament, reżyser, scenarzysta i kompozytor Leon Schiller, kompozytor Karol Szymanowski, kompozytor i dyrygent Witold Lutosławski, pianista Artur Rubinstein, a także filozof, etyk i estetyk Władysław Tatarkiewicz oraz pisarz, publicysta i krytyk muzyczny Jerzy Waldorff; ob. Muzeum im. Anny i Jarosława Iwaszkiewiczów).

  5. Sulejówek, woj. mazowieckie, pow. miński – dworek „Milusin” (w latach 20. XX w. mieszkał tu marszałek Józef Piłsudski, ob. muzeum), pocz. XX w., klasycyzm.

  6. Warszawa – Barbakan (budowla obronna w pasie warszawskich murów obronnych na przejściu ze Starego Miasta do Nowego Miasta), 1 poł. XVI w., gotyk.

  7. Wola Okrzejska, woj. lubelskie, pow. łukowski – d. oficyna dworska, 1 poł. XIX w., (miejsce urodzenia Henryka Sienkiewicza – późniejszego noblisty; ob. muzeum).

  8. Wołomin, woj. mazowieckie, pow. wołomiński – „Dom nad Łąkami” [Dom Nałkowskich], XIX w. – Muzeum Wacława i Zofii Nałkowskich.

  9. Zagórze, woj. mazowieckie, pow. otwocki – dworek Rodziewiczówny „Wyraj”, pocz. XX w. (tu Maria Rodziewiczówna mieszkała przez 2 ostatnie lata swojego życia i napisała Lato leśnych ludzi).

  10. Żelazowa Wola, woj. mazowieckie, pow. sochaczewski – Dom Chopina [d. oficyna dworu Skarbków], pocz. XIX w. (miejsce urodzenia Fryderyka Chopina; ob. muzeum).

VI. Obiekt dodatkowy obowiązkowy:

  • Pilaszków, woj. mazowieckie, pow. warszawski zachodni – Muzeum Dworu Polskiego (obowiązkowo na stopień złoty odznaki).

UWAGA! Muzeum Dworu Polskiego w Pilaszkowie jest obiektem obowiązkowym na stopień złoty odznaki (o ile nie był on zaliczony wcześniej przy zdobywaniu poprzednich stopni odznaki).

Kanon opracował Roman Henryk Orlicz – Instruktor Krajoznawstwa Polski.



Zalecana literatura:

  1. Jaroszewski Tadeusz S., Baraniewski Waldemar, Po pałacach i dworach Mazowsza, część I, WNT, Warszawa 1995, 1999.

  2. Jaroszewski Tadeusz S., Po pałacach i dworach Mazowsza, część II, WNT, Warszawa 1996, 1999.

  3. Jaroszewski Tadeusz S., Gierlach Marek, Po pałacach i dworach Mazowsza, część III, WNT, Warszawa 1998.

  4. Jaroszewski Tadeusz S., Księga Pałaców Warszawy, Interpress, Warszawa 1985.

  5. Fijałkowski Wojciech, Szlakiem warszawskich rezydencji i siedzib królewskich, Wyd. PTTK „Kraj”, Warszawa 1990.

  6. Sypkowie Agnieszka i Robert, Zamki i warownie ziemi mazowieckiej, Wyd. TRIO, Ag. Wyd. Egros, Warszawa 2002.

  7. Kajzer Leszek, Zamki i dwory obronne w Polsce centralnej, Wyd. DiG, Warszawa 2004.

  8. Bilińscy Agnieszka i Włodek, Polskie zamki, pałace, dwory, Videograf II 2008.

  9. Bogdanowski Janusz, Architektura obronna w krajobrazie Polski, PWN, Warszawa 2002.

  10. Czapliński Konrad Kazimierz, Zamki w Polsce, Videograf II, 2005.

  11. Faryna-Paszkiewicz Hanna, Omilianowska Małgorzata, Pasieczny Robert G., Atlas zabytków architektury w Polsce, PWN, Warszawa 2001.

  12. Glinka Tadeusz, Piasecki Marek, Polska warta poznania. Najpiękniejsze zamki i pałace, Publicat S.A., Poznań 2005.

  13. Guerquin Bohdan, Zamki w Polsce, Arkady, Warszawa 1984.

  14. Herz Lechosław, Mazowsze – seria Wędruj po Polsce, Wyd. Wiedza i Życie, Warszawa 2005.

  15. Herz Lechosław, Wędrówki mazowieckie 1. Przewodnik dla dociekliwych, Oficyna Wydawnicza „Rewasz”, Pruszków 2001.

  16. Kaczyńscy Izabela i Tomasz, Polska – najciekawsze zamki, Muza S.A., Warszawa 2005.

  17. Kajzer Leszek, Kołodziejski Stanisław, Salm Jan, Leksykon zamków w Polsce, Arkady, Warszawa 2005.

  18. Olchowik-Adamowska Liliana, Ławecki Tomasz, Polska – najpiękniejsze zamki i pałace; The most Beautiful castles and palaces, Wyd. Papilon, 2007.

  19. Omilanowska Małgorzata, Polska – Pałace i dwory, Muza S.A., Warszawa 2005.

  20. Parma Christian, Herz Lechosław, Mazowsze, Mazovia, Mazowien (wersja angielsko-polsko-niemiecka), Parma Press 2005.

  21. Siwek Andrzej, Marcinek Roman, Pałace (w serii Polska), Wyd. Kluszczyński, Kraków 2004.

  22. Skrok Zdzisław, Mazowsze nieznane. Przewodnik dla poszukujących i niewtajemniczonych, Wyd. Stanisław Kryciński, Warszawa 1999.

  23. Śliwa Zuzanna, Zamki, dwory i pałace, Wyd. Podsiedlik-Raniowski, Poznań 2004.

  24. Turczyk Aleksander Grzegorz, Historie sochaczewskie, Poligrafia Danuta Pakuła, Sochaczew 2001.

  25. Turczyk Aleksander Grzegorz, Z Ziemi Sochaczewskiej, Poligrafia Danuta Pakuła, Sochaczew 2002.

  26. Żyburtowicz Zenon, Pałace polskie, Świat książki, Warszawa 2005.

  27. Żyburtowicz Zenon, Zamki i pałace polskie, Świat książki, Warszawa 2007.

  28. Najpiękniejsze zamki Polski, praca zbiorowa, Wyd. Pascal, Bielsko-Biała 2006.

  29. Konopska Beata, Polska – mapa zamków, skala 1:750 000, PPWK, Warszawa 2006.

  30. Matusik Józef, Miszalski Jerzy, Polska – mapa zamków, skala 1:750 000, PPWK, Warszawa-Wrocław 1998.






©operacji.org 2017
wyślij wiadomość

    Strona główna