ŻywnośĆ wygodna, funkcjonalna I dietetyczna



Pobieranie 31,22 Kb.
Data07.12.2017
Rozmiar31,22 Kb.

ŻYWNOŚĆ WYGODNA, FUNKCJONALNA I DIETETYCZNA




ŻYWNOŚĆ WYGODNA

Zapotrzebowanie na żywność bezpieczną, łatwo dostępną i umożliwiającą sprawne przygotowanie posiłku w dowolnym czasie i w różnorodnych sytuacjach związanych

z aktywnością człowieka, od dawna zmuszało go do poszukiwania takich sposobów przetwarzania i utrwalania surowców żywnościowych, aby otrzymać wyroby wygodne

i szybkie w użyciu. W historii rozwoju cywilizacji najstarszymi przykładami żywności wygodnej były np. bogate w składniki odżywcze nasiona i orzechy, czy mięso suszone na słońcu lub pieczone w ognisku.

Obecnie żywność wygodna jest reprezentowana przez setki produktów otrzymywanych powszechnie, spełniajacych bardzo zróżnicowane oczekiwania konsumentów.
Popyt na żywność wygodna kształtują takie zjawiska, jak:


  • praca zawodowa kobiet – zmiana modelu organizacji życia i wyżywienia rodziny

  • coraz większy udział w populacji osób w podeszłym wieku

  • zwiększająca się liczba gospodarstw domowych jedno- i dwuosobowych

  • zwiększenie zamożności społeczeństw w krajach uprzemysłowionych – umożliwienie zakupu droższej żywności

  • zwiększający się udział żywności spożywanej poza domem

  • zwiększenie popularności tzw. przekąsek

Oferta przemysłu dotycząca żywności wygodnej musi uwzględniac zwiększającą się świadomość konsumentów,że jakość życia i zdrowia zależy m.in. od sposobu odżywiania oraz czystości środowiska.

Projektując nowe rodzaje żywności producenci musza spełniać oczekiwania konsumentów, np. takie, że żywność ta umożliwia im utrzymanie pożądanego poziomu cholesterolu czy sodu we krwi, ułatwi kontrolowanie masy ciała, będzie pozbawiona konserwantów i nie będzie skażona.
Żywność wygodna są to produkty spożywcze otrzymywane w wyniku przetwarzania surowców z wykorzystaniem operacji zalecanych przez dobrą praktykę technologiczną, które nadają wyrobom pożądaną trwałość i umożliwiają szybkie przygotowanie z nich – lub w połączeniu z innymi przetworzonymi składnikami – bezpiecznych posiłków.
Z przedstawioej definicji wynika, że produkt spożywczymożna zaklasyfikować do żywności wygodnej wówczas, gdy surowiec jest przetworzony w odpowiednio wysokim stopniu, tak aby przygotowanie posiłku do spożycia wymagało jedynie minimalnej obróbki kulinarnej. Okres przydatności do spożycia wyrobu powinien umożliwiać sprawną i bezpieczną dystrybucję, sprzedaż oraz przechowywanie w domu konsumenta.
Wyroby należące do żywności wygodnej, oferowanej jako składniki potraw lub jako pełne posilki, są reprezentowane przez:


  • produkty poprawiajace apetyt, w tym przekąski

  • zupy, kremy, potrawki, buliony

  • dania główne mięsne, rybne, drobiowe, mączne, ziemniaczane

  • dania dietetyczne

  • dania warzywne, sałatki rybne, mięsne, warzywne

  • pieczywo, chleb, bułki, grzanki

  • desery, ciasta, lody

  • napoje bezalkoholowe w formie koncentratów zagęszczonych lub proszków szybko rozpuszczalnych

Utrwalenie lub zabezpieczenie żywności wygodnej przed zepsuciem uzyskuje się obecnie różnymi metodami. Tradycyjnie można stosować sterylizację i pasteryzację cieplną (konserwy), zagęszczanie i suszenie rozpyłowe lub walcowe (koncentraty), smażenie (frytki, chipsy). Obecnie najpopularniejszymi metodami utrwalania gotowych potraw jest ich mrożenie i chłodzenie.Bardzo dużą grupę wyrobów wygodnych (płatki śniadaniowe, przekąski) otrzymuje się droga ekstrudowania lub ekspandowania. Dynamicznie rozwijaja się także metody kombinowane. Wykorzystuje się w nich technologię tzw. płotków, polegajacą na równoczesnym zastosowaniu kilku czynniko wutrwalajacych, np. obróbkę cieplna, hermetyczne opakowanie i przechowywanie w niskich temperaturach lub schłodzenie w polłączeniu z pakowaniem w modyfikowanej atmosferze. Dodatkowym czynnikiem wspomagajacym utrwalajacy efekt metod kombinowanych jest wykorzystanie pomieszczeń wysokiej czystości mikrobiologicznej lub technologii aseptycznego przetwarzania

i pakowania.
Nowoczesna żywność wygodna jest obecnie projektowana w sposób kompleksowy, obejmujacy nie tylko recepturę, sposób obróbki i utrwalania składników potrawy, ale także rodzaj materiału opakowaniowego, system pakowania, typ opakowania, zalecane sposoby przechowywaniaoraz przygotowania do spożycia. Niezwykle istotny dla bezpieczeństwa konsumentów jest dokładny opis użytkowania żywności, podany na etykiecie opakowania, aby nie dopuścić do błędów w spożyciu zagrażających zdrowiu.
Przykładem współczesnej żywności wygodnej, projektowanej w sposób kompleksowy, są potrawy przeznaczone do podgrzewania w opakowaniach w kuchniach mikrofalowych.

Jednym z warunków trwałości żywności wygodnej jest pakowanie w próżni lub

w modyfikowanej atmosferze.
Pakowanie z modyfikowanej atmosferze (MAP) to zamykanie żywności w opakowania wypełnione atmosferą o zmodyfikowanych zawartościach dwutlenku węgla, tlenu, azotu

i pary wodnej. Proces polega na usuwaniu powietrza z opakowania i wprowadzaniu mieszaniny gazowej o ustalonym składzie albo na usunięciuy powietrza z opakowania zawierającego produkt i hermetycznym jego zamknięciu (opakowanie próżniowe).

Pakowanie próżniowe (VP) jest to wariant pakowania w modyfikowanej atmosferze, polegający na obniżeniu ciśnienia atmosferycznego w opakowaniu przez częściowe usunięcie powietrza. Po zamknięciu opakowania tworzy się w nim samoistnie atmosfera modyfikowana zawierająca 10-20% dwutlenku wegla wydzielanego przez mikroorganizmy w wyniku zużywania resztek tlenu.

Pakowanie w kontrolowanej atmosferze (CAP) jest to zamykanie żywności w nieprzepuszczalne dla gazów opakowania, wewnątrz których stężenie dwutlenku węgla, tlenu, azotu i pary wodnej jest regulowane.


Wartość odżywcza żywności wynika z dostarczanej przez nią ilości energii i składników odżywczych niezbędnych do funkcjonowania organizmu człowieka.. Ważna jest też ich biodostępność. Stosowanie współczesnych metod przetwarzania surowców żywnościowych umożliwia uzyskanie dobrej jakości sensorycznej wyrobów, osiągnięcie ich odpowiedniego bezpieczeństwa higienicznego, zwłaszcza przy zastosowaniu nowoczesnych systemów zarządzania jakością.
Atrakcyjność sensoryczna żwności wygodnej podlega procesowi projektowania, zwłaszcza

w przypadku nowych produktów nieznanych konsumentowi. Wymaga ona wówczas dużej staranności i uwzględnienia sensorycznych badań akceptacji konsumenckiej. Uważa się, że nieprawidłowo zaprojektowane cechy sensoryczne mogą prowadzić do złej reakcji organizmu człowieka na bodźce sensoryczne i do pojawienia się niestrawności, a tym samym do złego przyswajania składników odżywczych. Jakość sensoryczna żywności ma związek

z prawidłowym przebiegiem procesów trawienia i absorpcji składników pokarmowych. Dlatego powinna być traktowana jako szczególnie ważny element kształtowania wartości odżywczej żywności wygodnej o charakterze pełnych posiłków. Wyroby tego typu mogą sprzyjać kształtowaniu pożądanych postaw żywieniowych konsumentów.

ŻYWNOŚC FUNKCJONALNA

Upowszechnienie osiągnięć postępu technologicznego spowodowało istotne zmiany w stylu życia, nie zawsze korzystne zdrowotnie. Jednoczesnie wśród coraz liczniejszych grup konsumentów rośnie zainteresowanie utrzymaniem dobrego stanu zdrowia oraz spowolnieniem procesów starzenia. Powoduje to ciągły wzrost popytu m.in. na zywność

o ukierunkowanym, pożądanym oddziaływaniu na organizm, wpływając na gwałtowny rozwój nowego rynku żywności.
Koncepcja żywności funkcjonalnej wywodzi się z tradycji filozoficzej Wschodu, w której nie ma wyraźnej różnicy między lekami a pożywieniem. Obecnie na rynku żywności tego rodzaju przoduje Japonia, gdzie w połowie lat 80 XX wieku zapoczatkowano badania i po kilku latach wprowadzono odpowiednie regulacje prawne i rozpoczęto produkcję takiej żywności na skalę przemysłową.
Żywność funkcjonalna (ang. funcjonal foods) są to specjalnie opracowane produkty spożywcze, które wykazują korzystny, udokumentowany wpływ na zdrowie ponad ten, który wynika z obecności w niej składników odżywczych tradycyjnie uznawanych za niezbędne.
Żywność może być uznana za funcjonalną, jezeli udowodniono jej korzystny wpływ na jedną lub więcej funkcji organizmu ponad efekt odżywczy, który to wpływ polega na poprawie stanu zdrowia oraz samopoczucia i/lub zmniejszaniu ryzyka chorób. Żywność funkcjonalna musi przypominać postacią żywność konwencjonalną i wykazywać korzystne działanie

w ilościach, które oczekuje się, że będą normalnie spożywane z dietą – nie są to tabletki ani kapsułki, ale część składowa prawidłowej diety. Podwyższona jakość zdrowotna tej żywności wynika głównie z obecności w jej składzie substancji bioaktywnych, stymulujących pożądany prebieg przemian metabolicznych oraz z optymalnej fizjologicznie proporcji poszczególnych składników. Według istniejących propozycji, żywność funkcjonalna jest przeznaczona do ogólnego spożycia jako część codziennej diety. Korzystne oddziaływanie zdrowotne tej żywności powinno byc udokumentowane badaniami klinicznymi prowadzonymi na ludziach, do diety których włączono badany produkt spożywczy. Badania te powinny byc prowadzone przez niezależne ośrodki naukowe, obejmować odpowiednio dużą grupę osób i trwać wystarczająco długo, by zapewnić obiektywne i stabilne rezultaty. Tylko naukowe potwierdzenie właściwości prozdrowotnych upoważnia do uznania danego produktu za żywność funkcjonalną.


Jako bioaktywne składniki żywności, których korzystne zdrowotnie właściwości zostały rozpoznane stosuje się: błonnik pokarmowy, oligosacharydy, aminokwasy, peptydy, białka, wielonienasycone kwasy tluszczowe, witaminy, składniki mineralne, cholinę i lecytynę, bakterie fermentacji mlekowej.
Żywnośc funkcjonalna jest nazywana także żywnością projektowaną do określonych potrzeb organizmu. Może to byc zarówno żywność konwencjonaln, jak i modyfikowana technologicznie.
Specjalnie zaprojektowana żywność funkcjonalna w postaci tradycyjnej jest wytwarzana przeważnie metodami ogólnie stosowanymi. Jednak surowce do jej produkcji często są otrzymywane ze specjalnych hodowli lub upraw, lub ze specjalnie wyselekcjonowanych hodowli lub ras, także modyfikowanych biotechnologicznie, w tym również genetycznie. Dzialania te prowadzi się w celu uzyskania optymalnej zawartości w surowcu składników pożądanych lub znacznego zredukowania zawartości niepożądanych.
Żywność funkcjonalna modyfikowaną technologicznie otrzymuje sie zazwyczaj w wyniku:

  • wzbogacania w poszczególne substancje bioaktywne lub całe ich kompozycje

  • odpowiedniego zestawiania poszczególnych składników recepturowych

  • eliminacji lub stosowania zamienników składników niepożądanych (tłuszczu, cholesterolu, soli, cukru)

  • zwiększania biodostępności składników odżywczych przez wprowadzenie substancji o działaniu synergistycznym lub eliminacji substancji antyodżywczych

Projektując nowe asortymenty żywności funkcjonalnej uwzględnia się także zachowanie korzystnych cech sensorycznych (smak, zapach, barwa, konsystencja) oraz odpowiednią stabilność i trwałość w czasie przechowywania.


W produkcji żywności funkcjonalnej nośnikami substancji bioaktywnych są zwykle te grupy produktów spożywczych, które są często kupowane i zazwyczaj regularnie spożywane (przetwory mleczne, zbożowe, napoje owocowe). Zapewnia to dość systematyczne przyjmowanie określonych ilości substancji bioaktywnych. Niezwykle istotne jest także możliwie równomierne rozprowadzenie dodawanych substancji w całej masie wyrobu. Przy produkcji takiej żywności powinny być przestrzegane zasady Dobrej Praktyki Produkcyjnej

i rygorystycznych systemów kontroli jakości (np. HACCP)


Można wyrożnić cztery podstawowe kierunki oddziaływania żywności funkcjonalnej na poprawę psychofizycznego komfortu życia konsumentó:

  1. wpływ bezpośredni przez hamowanie zmian degeneracyjnych ustroju lub działanie lecznicze w przebiegu niektórych schorzeń

  2. zwiększanie podaży składników odżywczych w stana ch fizjologicznych zwiększonego zapotrzebowania (intensywny wzrost, ciąża, okresy rekonwalescencji, sport)

  3. komponowanie prawidłowej diety w specyficznych stanach chorobowych (alergie, cukrzyca, nietolerancja pokarmowa)

  4. porawę nastroju i zwiększanie wydajności psychofizycznej organizmu

Pojęcie żywności funkcjonalnej jest bardzo szerokie i ze względu na przyjęte kryteria jej podział jest różny. W spotykanych w literaturze światowej klasyfikacjach, uwzględniajacych np. specyficzny skład można wyodrębnić m.in. żywność wzbogaconą, niskoenergetyczną, wysokobłonnikową, probiotyczną, o obniżonej zawartości sodu lub cholesterolu, energrtyzującą.
Natomiast ze względu na zaspakajanie określonych potrzeb organizmu, można wyróżnić m.in. żywność: zmniejszającą ryzyko chorób krążenia, chorób nowotworowych, osteoporozy, dla osób obciążonych stresem, hamującą procesy starzenia, dietetyczną dla osób z zaburzeniami metabolizmu i trawienia, dla sportowców., dla osób w podeszłym wieku, niemowląt, kobiet w ciąży i karmiących, dla młodziezy w fazie intensywnego wzrostu oraz wpływającą na nastrój

i wydolność psychofizyczną.
Znaczna część funkcjonalnych produktów spożywczych ma działanie wielokierunkowe i może być zaliczana jednoczesnie do wielu z wymienionych grup.

DIETETYCZNE ŚRODKI SPOŻYWCZE

Status prawny żywności spełniającej specyficzne potrzeby żywieniowe w krajach członkowskich UE reguluja odpowiednie przepisy.


Dietetycznym środkiem spożywczym jest taki produkt, który ze względu na skład i sposób przygotowania jest przeznaczony do żywienia ludzi w przypadkach określonych chorób lub określonych stanów fizjologicznych i jest wprowadzony do obrotu z oznaczeniem „dietetyczny środek spożywczy”
Dietetyczne środki spożywcze powinny zaspakajać szczególnie potrzeby żywieniowe:

  • grup osób z zaburzeniami trawienia lub metabolizmu

  • grup osób, dla których ze względu na specjalny stan fizjologiczny wskazane jest kontrolowane spożycie określonych składników w żywności

  • zdrowych niemowląt

Polskie ustawodawstwo dzieli dietetyczne środki spożywcze nagrupy:



  1. przeznaczone dla niemowląt i młych dzieci – mleko początkowe i następne na bazie mleka krowiego, środek spożywczy sojowy ( nietolerancja laktozy), mieszanka mleczna modyfikowanaz kleikiem zbożowym glutenowym lub bezglutenowym, produkty zbożowe (kleiki,kaszki, makarony, kluseczki), soki owocowe i warzywne, przeciery, zupy i herbatki.

  2. przeznaczone dla osób dorosłych produkowane w postaci odróżniającej od żywności konwencjonalnej (proszki, tabletki, kapsułki), do których zaliczono:

    • środki wspomagajace utrzymanie należytej masy ciała

    • środki o zmniejszonej zawartości sodu

    • środki specjalnego medycznego przeznaczenia uzupełniające dietę w wybrane składniki

    • środki bezglutenowe dla osób z celiakią

    • środki dla sportowców – odżywki białkowe, napoje mineralne, napoje energetyzujace

    • środki dla osób chorych na cukrzycę.



W Rozporzadzeniu Ministra Zdrowia określono szczegółowe warunki produkcji

i wprowadzania do obrotu dietetycznych środków spożywczych. Mogą być one produkowane lub sprowadzane zza granicy jedynie po uzyskaniu zezwolenia władz sanitarnych (Główny Inspektor Sanitarny). W warunkach krajowych wolno je produkować w zakładach przeznaczonych wyłącznie do takiej produkcji lub w wyodrębnionych działach zakładów produkujących również inne środki spożywcze. Zakład produkujący te środki powinien być wyposażony w maszyny, urządzenia i aparaturę zapewniającą przebieg procesów produkcyjnych w sposób gwarantujący ich jakość zdrowotną, zgodną z wymaganiami. Ponadto zakład powinien być wyposażony w laboratorium fizykochemiczne

i mikrobiologiczne. Kontrola wewnętrzna powinna być ustalona na podstawie systemu analiz krytycznych punktów kontroli(HACCP).
Dietetyczne środki spożywcze nie mogą być poddawane napromieniowaniu oraz działaniu prądów o wielkiej częstotliwości. Do obrotu mogą być wprowadzane tylko w opakowaniach jednostkowych. Powinny byc oznakowane w sposób określony w odrębnych przepisach.
Zarówno dietetyczne środki spożywcze, jak i żywność funkcjonalna, dzięki specjalnie dobranemu składowi i pożądanemu oddziaływaniu na zdrowie, w znaczny sposób mogą się przyczyniać dozaspakajania oczekiwań różnych grup konsumentów. Żywności tego typu nie należy jednak traktować jako panaceum na wszystkie powszechnie występujące schorzenia. Jej rolą jest bowiem wspomaganie organizmu w utrzymaniu dobrej kondycji fizycznej i psychicznej oraz pomoc w zapobieganiu i ewentualnie leczeniu niektórych stanów chorobowych. Żywność ta powinna w miarę możliwości stanowić uzupełnienie zrónoważonej i urozmaiconej diety, jako jeden z elementów tzw. „zdrowego stylu życia”.

Literatura: „Żywność wygodnsa i żywność funkcjonalna”

Praca zbiorow pod redakcją prof. dra hab. Franciszka Świderskiego

WNT Warszawa


Opracowała Jolanta Bukowicka






©operacji.org 2017
wyślij wiadomość

    Strona główna