Życie i działalność naukowa dr L. Rydygiera



Pobieranie 75,29 Kb.
Data25.10.2017
Rozmiar75,29 Kb.


Życie i działalność naukowa dr L. Rydygiera

Ludwik Rydygier urodził się 21 sierpnia 1850 r.1 w miejscowości Dusocin (ryc. 5) w powiecie grudziądzkim.2 Ojcem jego był Karol Rydy-gier, a matką Elżbieta z domu Koening3 (ryc. 6). Ludwik był trzynastym dzieckiem w rodzinie, która utrzymywała się z 82 hektarowego majątku ziemskiego, do którego prawa własności Karol Rydygier nabył w 1839r.4 Rodzina Rydygierów była wyznania katolickiego. Przynależność religijna miała duży wpływ na decyzję związane z tokiem kształcenia i wyborem szkół, do których uczęszczał mały Ludwik.

Na podstawie analizy materiałów źródłowych znajdujących się w posiadaniu Muzeum Ziemi Chełmińskiej stwierdzam, że o pierwszych la-tach nauki Ludwika wiemy niewiele, ponieważ on sam w swym życiorysie (ryc. 5)5 składanym władzom uniwersyteckim tylko w kilku słowach wspomina o nauce w szkole powszechnej i średniej. Na podstawie informacji podanych przez Rydygiera dowiadujemy się, że pierwsze tajniki wiedzy zdobywał w domu rodzinnym pod kierunkiem prywatnego nauczy-ciela, a w wieku dziesięciu lat wstąpił do piątej klasy gimnazjum w Choj-nicach, aby dwa lata później rozpocząć naukę w chełmińskim gimnazjum. Królewskie Gimnazjum Katolickie w Chełmnie było szkołą o długich tra-dycjach. Ponownie otwarte zostało 3 sierpnia 1837 roku, a proces dydakty-czny wznowiono 7 października tegoż roku.6 Była to szkoła wyjątkowa, ponieważ władze pruskie wyraziły zgodę na naukę języka polskiego w wy-miarze dwóch godzin tygodniowo oraz na zajęcia poza lekcyjne z języka polskiego. Dyrektorem szkoły był Polak doktor Wojciech Łożyński, zasłu-żony patriota i pedagog (ryc. 7 i 8).

Ludwik Rydygier naukę w gimnazjum ukończył w 1869 roku jako 457 abiturient od momentu otwarcia szkoły i jako szósty z ośmiu absol-wentów tego rocznika (ryc. 9).7 Dowodem na ukończenie szkoły z wynikiem pozytywnym jest kopia świadectwa dojrzałości Ludwika Rydy-giera wystawiona dnia 30 lipca 1869r. (ryc. 10)8 oraz tłumaczenie treści świadectwa dokonane przez pana Z. Tomaszewskiego (ryc. 11).9 Po ukończeniu szkoły średniej początkowo Rydygier zamierzał poświęcić się służbie wojskowej. Taką informację uzyskujemy czytając adnotacje komisji egzaminującej na świadectwie, a oto ona: „Niżej podpisana komisja egzaminacyjna, według tego, że on teraz tutejsze gimnazjum opuszcza, by się do wojska zgłosić.”10

Wychowanie w duchu polskości i religii katolickiej przyczyniło się do zmiany decyzji. Jesienią 1869 roku Ludwik zamierzał podjąć studia medyczne w Gryfii, ale zanim to uczynił zwrócił się z prośbą do Towa-rzystwa Pomocy Naukowej w Chełmnie (ryc. 12 i 13)11 o udzielenie mu stypendium naukowego, ponieważ rodzice nie byli w stanie pokryć kosztów kształcenia syna za granicą, z powodu okresowych trudności finansowych (ryc. 14).12 Prośba została rozpatrzona pomyślnie na skutek pozytywnej opinii dr Wojciecha Łożyńskiego i dr Węclewskiego, którzy na podaniu poczynili odpowiednia adnotację.13 Rydygier otrzymał stypendium po 100 talarów na okres 4 lat, które w 1871 roku zostało zwiększone o 25 talarów.14

Zaopatrzony w środki finansowe jesienią 1869 roku rozpoczął studia medyczne na uniwersytecie w Gryfii i dnia 2 listopada został wpisany na listę studentów pod numerem 1987. Na studia w Gryfii poświęcił trzy lata i uczęszczał na zajęcia do wybitnych profesorów K. Huetera i P. Vogata.15 Ludwik jako student bardzo sumiennie przykładał się do nauki i zdobywał wiedzę nie tylko z zakresu chirurgii klinicznej, ale i poliklinicznej. Czas wolny poświęcał na czynny udział w życiu studenckim, a zwłaszcza wśród młodzieży wywodzącej się z terenów polskich. Młodzież ta, chcąc utrzy-mać polskość, założyła w roku akademickim 1869/1870 organizacje stu-dencką „Polonia”. Odpowiednie dokumenty pozwalające na legalną dzia-łalność organizacji studenci przedłożyli władzom uczelni 15 lutego 1870 roku (ryc. 15, 16).16 Za główne zadania organizacyjne studenci uważali utrzymanie polskości i stworzenie takich warunków, które ułatwiłyby kształcenie zawodowe, przede wszystkim młodzieży wywodzącej się z ziemi polskiej. W tym celu dobrowolnie opodatkowali się, aby mieć środki na zakup fachowej literatury medycznej, która pozwoliła im na śledzenie nowości naukowych z zakresu medycyny.

Po trzyletnim pobycie w Gryfii, dnia 11 sierpnia 1871 roku Rydygier przystępuje do pierwszej tury egzaminów pisemnych, a po ich pomyślnym zaliczeniu przenosi się jesienią 1872 roku na dalsze studia do Berlina. Tu pogłębia swą dotychczasową wiedzę medyczną z zakresu chirurgii, po-łożnictwa i chorób kobiecych, medycyny wewnętrznej i chorób oczu. Żądny wiedzy, wiosna 1873r przenosi się do Strassburga w celu lepszego poznania tajników chirurgii ogólnej, ginekologicznej i okulistycznej, aby jesienią tego roku powrócić do Gryfii i przystąpić do egzaminów zezwalających na wykonywanie zawodu lekarza (ryc. 17).17 Jeszcze przed otrzymaniem dyplomu, młody lekarz rozpoczął starania o tytuł naukowy doktora. W tym celu udał się do profesora Huetera aby pod jego kierunkiem prowadzić badania mające wyjaśnić, zastosowanie kwasu karbolowego w walce z drobnoustrojami wywołującymi zapalenia. Pracę doktorska obronił L. Rydygier 28 marca 1874 roku i otrzymał tytuł doktora medycyny (ryc.18)18 po uzyskaniu stopnia naukowego przez krótki okres czasu pracował jeszcze w Gryfii, w klinice profesora Huetera, po czym udał się do Gdańska w celu podniesienia swych praktycznych umiejętności chirurgicznych. Tu prawdopodobnie pracował w szpitalu pod wezwaniem Panny Marii, prowadzonym przez zgromadzenie sióstr Boromeuszek. Szpital posiadał 100 łóżek, a opieka medyczna była na dobrym poziomie.19

W latach 1876 1877 młody lekarz podejmuje praktykę medyczną w Chełmnie w szpitalu prowadzonym przez Siostry Miłosierdzia. Współpraca z siostrami nie zadowala doktora, a główna przyczyną były przepisy za-konne, które nie zezwalały na otaczanie opieką medyczna chorych w go-dzinach nocnych. Klasztor i szpital były zamknięte. Zły stan opieki nad chorymi, którzy byli po zabiegach operacyjnych, prawdopodobnie skłonił Rydygiera do stworzenia własnej kliniki. Ale zanim zrealizował swoje marzenie, otwarcia kliniki godnej zawodu lekarza, nastąpił powrót do Gryfii. W kwietniu 1877 roku objął stanowisko pierwszego asystenta kliniki chirurgicznej i polikliniki pod nieobecność docenta Schuellera, który przebywał w tym czasie w Anglii.

8 lipca 1877 roku doktor Ludwik Rydygier złożył na Wydziale Leka-rskim w Jenie wniosek o zgodę na habilitację z chirurgii. Rada uczelni przyjęła prośbę i 8 stycznia 1878 roku Rydygier przedłożył prace habilita-cyjną, której treścią było leczenie złamań metodą operacyjną. Kopia strony tytułowej pracy znajduje się w muzeum chełmińskim (ryc. 19).20 Recenze-nci uznali pracę za spełniającą warunki habilitacji i w dniu 28 lutego 1878r otwarto przewód habilitacyjny, który zakończył się pomyślnie dla młodego lekarza wydaniem przez Ministerstwo w Waimarze dokumentu przyznają-cego Rydygierowi tytuł docenta chirurgii Uniwersytetu w Janie. Tytuł ten był bardzo cenny dla Rydygiera i dla uczelni medycznej w Janie, ponieważ był to drugi w historii szkoły, tak prestiżowy stopień naukowy.21

Po uzyskaniu stopnia naukowego ambitny doktor rozpoczyna pracę jako pierwszy asystent w klinice w Gryfii, która niebawem opuszcza na kilka miesięcy, aby zdobyć nową wiedzę i umiejętności chirurgiczne w wiedeńskiej klinice Billrotha. W okresie jesienno-zimowym wykładał chi-rurgię szczegółową, aby wiosna 1879 roku powrócić do Chełmna, w którym oczekiwała na niego rodzina.

Prawdopodobnie tu poznał swą o 14 lat starsza małżonkę, Marię Borkowską, z która zawarł związek małżeński na początku 1877 roku. Maria w małżeństwo wniosła spory majątek, który pozwolił Ludwikowi na realizację ambicji naukowych i marzeń związanych z posiadaniem własnej kliki. W czasie, gdy doktor podnosił swe kwalifikacje zawodowe w Jenie, rodzina w Chełmnie odkupiła od aptekarza Konstantego Heinersdorffa budynek za cenę 6 600 marek. Transakcji dokonano 5 października 1878 roku.22 Budynek znajduje się do dnia dzisiejszego przy ulicy Dworcowej i po odpowiednich przeróbkach został dostosowany do potrzeb zakładu leczniczego. Budynek usytuowany był w ogrodzie (ryc. 20)23, wyposażony w sale na 25 łóżek z bieżącą wodą i sygnalizacją dźwiękową oraz sanitaria-ty i inne pomieszczenia niezbędne do prawidłowego funkcjonowania szpitala, (ryc. 21).24 Klinikę zaplanowano tak, aby w sąsiedztwie sal chorych znajdowały się pomieszczenia dla lekarzy i asystentów, co miało przyczynić się do lepszej opieki medycznej nad chorymi w ciągu całej doby. W pobliżu zakładu medycznego Rydygier zlecił budowę małego budynku, przeznaczonego na zakład doświadczalny, w którym mógłby pro-wadzić badania naukowe na zwierzętach. Sam lekarz był bardzo dumny ze swej kliniki i zakładu doświadczalnego. Pisał o nim tak: „Nie chcę porzucać razem z docentura w Jenie ulubionego zatrudnienia chirurgi-cznego, otworzyłem swój zakład, który by nie tylko leczeniu chirurgiczne-mu służył, ale zarazem i to głównie, dał nam sposobność do dalszego kształcenia chirurgicznego i pracowania samodzielnego na polu nauko-wym.”

Doktor Ludwik Rydygier zakład medyczny traktował jak prywatna klinikę, co znalazło wyraz w nazwie zakładu i treści pieczątki, której kopia znajduje się w posiadaniu Muzeum. Oto jej treść:

Klinika chełmińska była bogato wyposażona, o czym dowiadujemy się ze spisu inwentarza sporządzonego w dniu 22 lipca 1887 roku w związku ze sprzedażą zakładu doktorowi L. Polewskiemu. Spis zawierał 119 pozycji różnego rodzaju narzędzi medycznych, a były to: igłotrzymacze, nożyce do nacinania miednicy, dłuta, młotek, zestaw mały i duży do amputacji, haki chirurgiczne, mikroskop, narzędzia do usuwania kamieni, zestaw okuli-styczny, zestaw stomatologiczny i inne.25

Klinika swa działalność rozpoczęła 7 października 1878r i oprócz działalności leczniczej, prowadziła działalność naukową, na co pozwoliło jej dobre wyposażenie i ambicje młodego kierownika. O atmosferze panu-jącej w zakładzie świadczy wypowiedź asystenta Wehra, zawarta w po-daniu o stopień docenta złożony na Uniwersytecie Lwowskim: „W klinice chełmińskiej wyposażonej w wszystkie nowoczesne potrzeby wzorowo urządzonego zakładu, a przy tym zachęcony na wstępie prawdziwie kole-żeńska uprzejmością i radą jej kierownika, miałem sposobność nie tylko dla dalszego kształcenia się w chirurgii i obeznania się z najnowszymi jej zdobyczami, lecz także przedsięwzięcia prac specjalnych.”26

Pod pojęciem prac specjalnych należy rozumieć problemy i za-gadnienia związane z chirurgią żołądka. Z okresem chełmińskim wiąże się największe osiągnięcie naukowe doktora Rydygiera, ale na szczególną uwagę zasługują dwa, które położyły podwaliny pod nowoczesną chirurgią.

Pierwszy poważny zabieg operacyjny na żołądku został przeprowa-dzony 16 listopada 1880 roku na pacjencie, u którego stwierdzona „guz nad pępkiem, twardy i bolesny w dotyku.” Rozpoznanie pozwoliło na postawie-nie diagnozy „nowotwór odwziernika żołądka nie zrośnięty z otoczeniem.”27 Chorego 64-letniego Juliana Mikołajewicza zakwalifiko-wano do operacji. Zabieg przeprowadził jako lekarz prowadzący Rydygier i dwaj asystenci dr Wehr i lekarz Przewoski w obecności radcy zdrowia Wienera i Andersena. Operację podzielono na części, tzw. akty.

„Akt I – przecięcie skóry i otrzewnej od wyrostka mieczykowatego do pępka i zszycie otrzewnej ze skórą szwami katgutowymi. Akt II – wyłonie-nie odwziernika z guzem, wyszkieletowanie części żołądka długości 5 cm, podwiązanie naczyń, założenie elastycznych zaciskadeł na dwunastnicę i żołądek. Akt III – usunięcie odwziernika z guzem. Akt IV – zespolenie żo-łądkowo-dwunastnicze z zastosowaniem 60 szwów. Różnice w przekrojach żołądka (większy) i dwunastnicy (mniejszy) Rydygier zrównał przez wy-cięcie klina z dużej krzywizny żołądka. Akt V – zszycie powłok brzusz-nych.” (ryc. 23).28

Operacja trwała cztery godziny, ale w wyniku wstrząsu pooperacyj-nego chory zmarł po upływie 12 godzin od zabiegu. Doktor Ludwik Rydy-gier operację opisał i opublikował w „Przeglądzie Lekarskim” 11 grudnia 1880 roku, a w niemieckim czasopiśmie medycznym w marcu 1881 roku. Tak poważna operacja przeprowadzona przez chełmińskiego lekarza była drugą z kolei na świecie. Pierwszą przeprowadził w Paryżu w kwietniu 1879 roku Pean, ale nie dokonał opisu technicznego zabiegu i nie opubliko-wał. Powiadomił on tylko świat medyczny o tym fakcie. Podobną operację wykonał w Wiedniu prof. Billroth w styczniu 1881 roku i swój opis techni-czny operacji opublikował 5 lutego 1881 roku w niemieckiej prasie medy-cznej. Tak oto dwaj sławni chirurdzy rozpoczęli międzynarodową rywali-zację o prym pierwszeństwa wśród chirurgów. Sposób leczenia zapropono-wany przez Rydygiera i Billrotha w Niemczech i Anglii nazwano metodą Billrotha, a na ziemiach polskich metodą Rydygiera. Dopiero protest złożo-ny przez Polaka i batalia w obronie praw do autorstwa metody, przeprowa-dzona na X Zjeździe Chirurgów Niemieckich w kwietniu 1881 roku, przy-czyniła się do coraz częstszego określania metody wycięcia żołądka i dwu-nastnicy metoda Rydygiera.29

Faktycznie, jednak Ludwik Rydygier przez całe swoje życie udowa-dniał światu nauki, że prym pierwszeństwa należy się jemu, nie Billotho-wi. Mówił o tym, tak: „Metoda, przy której odciętą dwunastnicę przyszywa się do światła żołądka, zmniejszonego przy pomocy szwu zwężającego musi nazywać się metodą Rydygiera. Jeszcze i w najnowszych niemieckich podręcznikach bywam nieraz pomijany: świadczy to o braku obiektywno-ści ich i o nie liczenie się z prawdą historyczną. Rozumiem, że młody le-karz w małym Chełmnie tracił w zestawieniu z wielkim mistrzem wiedeń-skim i że uwagę powszechną zwróciła na siebie przede wszystkim publika-cja tego ostatniego, nie zmienia to jednakże w niczym historycznego stanu sprawy, a najmniej Billroth potrzebuje takiego przekręcania faktów. Kto koniecznie chciałby w nazwie operacji dać wyraz temu, że powaga Billro-tha i pomyślny jego wynik przyczynił się do szybkiego przyjęcia tej opera-cji, ten mógłby ją nazwać Rydygier-Billrothowską. Moje jednak nazwisko pominięte tu być nie może” (...)30

Opisana operacja dała medycynie również nowy sposób do walki z chorobą nowotworową, a mianowicie możliwość usuwania z organizmu chorych tkanek zmienionych rakowo. Był to wielki sukces tej dziedziny, jak i wielkie osiągnięcie naukowe chełmnianina.

Kolejnym ważnym wydarzeniem w życiu zawodowym Rydygiera było dokonanie udanej operacji żołądka przy chorobie wrzodowej. Opera-cję przeprowadzono 21 listopada 1881r. na pacjentce Karolinie Pfenning. Zabieg był poważną i rozległą ingerencją, ponieważ oprócz części żołądka, chorej usunięto również część trzustki. Operacja zakończyła się pełnym su-kcesem medycznym, ponieważ chora wyzdrowiała i z początkiem stycznia 1882 roku opuściła klinikę dr Rydygiera.31 Doniesienie o udanej operacji ukazało się w prasie fachowej wiosną 1882 roku i świat chirurgiczny z uznaniem odniósł się do osiągnięć chirurga polskiego.

O dużej popularności zakładu leczniczego Rydygiera i o pomyślnych efektach leczenia chirurgicznego świadczą coroczne sprawozdania z działa-lności kliniki. W zestawieniu za okres od 7 października 1878r. do 1 stycz-nia 1880 roku czytamy, że w zakładzie swym doktor Ludwik Rydygier wraz ze swymi asystentami przeprowadził 77 zabiegów operacyjnych, w tym 28 typowo chirurgicznych, 31 zabiegów z zakresu chirurgii kończyn, 9 zabiegów ginekologicznych i 9 zabiegów operacyjnych na oczach. (ryc. 23)32.

Dobre wyniki w lecznictwie zawdzięczał doskonałemu wyposażeniu kliniki, jak i pasji naukowo-badawczej swojej i swoich pracowników, tj. dr Wehra, dr Polewskiego, lekarza Wysockiego i Laudowicza. Każdy zabieg operacyjny przeprowadzony przez zespół lekarski był szczegółowo oma-wiany i analizowany, a obserwacje, doświadczenia i metody chirurgiczne opisane i opublikowane w prasie medycznej polskiej i niemieckiej.

Ludwik Rydygier należał do tej grupy ludzi, którzy swą pasja bada-wczą potrafili zarazić współpracowników. O swoich sukcesach dydakty-cznych , tak pisał w liście do profesora Hisa „najlepiej wychowuje się uczniów nie przez proste przekazywanie doświadczeń i nagromadzonej wiedzy, ale przez nieświadome zakażanie ich pasja do dociekliwej pracy.”33

Ważną cechą osobowości naukowej Rydygiera było aktywne uczestnictwo w postępie wiedzy medycznej z zakresu chirurgii i zapisywa-nie osiągnięć naukowych swoich i swoich współpracowników na poczet dorobku nauki polskiej. Był to przejaw polskości i przywiązania do narodu polskiego żyjącego w niewoli zaborczej. Przywiązanie do nauki polskiej i języka ojczystego znalazło wyraz w napisaniu w 1886 roku „Podręcznika Chirurgii Szczegółowej” wydanego drukiem w Poznaniu w języku polskim (ryc. 24).34

Ważnym dowodem przynależności Rydygiera do narodu polskiego była aktywna działalność w Towarzystwie Pomocy Naukowej, które wspie-rało młodzież finansowo w nauce uniwersyteckiej. Doktor Ludwik Rydy-gier działał również w Towarzystwie Naukowym w Toruniu jako prezes Wydziału Lekarsko-Przyrodniczego, w Towarzystwie Przemysłowym i To-warzystwie Gimnastycznym Sokół w Chełmnie, krzewiąc polskość w śród lokalnej społeczności narażonej na silne oddziaływanie germanizacyjne. Ważnym i znaczącym dowodem przynależności narodowej była udana pró-ba zmiany nazwiska z Riediger na Rydygier. Zmiana została przeprowa-dzona w 1887 roku w Monachium na wniosek doktora. Informację ogło-szono drukiem 13 lutego 1887 roku w Dzienniku Urzędowym dyrektora policji, a dotyczyła ogólno praktykującego lekarza Ludwika Riedigiera, który wraz z żoną i dziećmi (dwoma synami Antonim i Józefem) ma prawo do noszenia nazwiska Rydygier.35

Lokalne władze pruskie, nie akceptując nowej pisowni nazwiska Rydygier, dwukrotnie ukarały go grzywną w wysokości 75 marek „z powo-du nieprawnego spolszczenia swego nazwiska i za podszywanie się pod fałszywe.”36 Spolszczenie nazwiska było dowodem przyznawania się do narodu polskiego, który zginął z mapy Europy u schyłku XVIII wieku.

Ukoronowaniem naukowej i chirurgicznej działalności w Chełmnie i świecie medycznym było powołanie doktora Ludwika Rydyiera do pracy naukowej w Krakowie. O pracę na Uniwersytecie Jagiellońskim Rydygier ubiegał się dwukrotnie. Po raz pierwszy w roku 1882, ale nie wytrzymał konkurencji Jana Mikulicza, który był wychowankiem prof. Billrotha. Ten bardzo wysoko oceniał umiejętności zawodowe i naukowe swego pretego-wanego. Po raz drugi o katedrę chirurgii na uniwersytecie krakowskim ubiegał się Rydygier w 1887 roku. Rada Wydziału Lekarskiego bez przesz-kód i sprzeciwów wybrała docenta chirurgii z Jeny-Ludwika Rydygiera.37 Zaszczytu tego doświadczył lekarz na mocy dekretu cesarza Austrii Franci-szka Józefa z dnia 2 lipca 1887 roku, który minował, go profesorem zwy-czajnym wydziału lekarskiego na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krako-wie.38

Po otrzymaniu zawiadomienia urzędowego o nominacji, Rydygier niezwłocznie udał się do Krakowa w celu zapoznania się z nowymi obo-wiązkami oraz z planami budowy nowej kliniki uniwersyteckiej. Po powro-cie z Krakowa rozpoczął starania o zlikwidowanie swego majątku w Cheł-mnie. Klinikę Chirurgiczną sprzedał swojemu współpracownikowi dr. Leo-nowi Polewskiemu za sumę 55 000 marek i w końcu września przeniósł się do Krakowa, aby w dniu 1 października 1887 roku rozpocząć pracę dydak-tyczną w Akademii Krakowskiej. Przemówienie inauguracyjne prof. dr Stanisława Tarnowskiego było pełne pochwał i uznania dla dotychczaso-wej działalności naukowej Rydygiera, która „kazała z radością powitać tę nominację.”39

Powołana do życia w roku 1773 Komisja Edukacji Narodowej doko-nała reformy szkolnictwa w Rzeczypospolitej. Zmiany objęły również z szkolnictwo wyższe. Na uniwersytetach w Krakowie i Wilnie wprowadzo-no na wydziałach medycznych naukę chirurgii, tworząc pierwsze katedry chirurgii i położnictwa. Był to doniosły fakt w dziejach medycyny polskiej, który pozwolił wyjść chirurgii „z rąk balwierzy i cyrulików” na salę chorych i pomieszczenia klinik uniwersyteckich. Pozwoliło to również na znaczny awans naukowy tej dziedziny, która z rękodzielnictwa urosła do roli poważnej dyscypliny naukowej.40

Obejmując posadę profesora Wydziału Lekarskiego, Rydygier był przekonany, że chirurgia jest jedną z najważniejszych dyscyplin medycz-nych, dlatego też należy tak konstruować program dydaktyczny i taką stwarzać bazę naukową, aby studenci dobrze poznali tajniki i umiejętności chirurgiczne. Na pierwszym miejscu rektor stawiał teoretyczne wykłady z zakresu chirurgii, a wykłady z chirurgii ogólnej za podstawę wiedzy chirur-gicznej, które miały zapoznać studentów z nauką o ranach, stanach zapal-nych, gorączce i nowotworach. Na plan drugi odłożył wykłady z chirurgii szczegółowej i praktyczne zajęcia w klinice. Zajęcia praktyczne polegały na samodzielnym badaniu chorych, wykonywaniu drobnych zabiegów i obserwowaniu metod leczenia. Plan zajęć dydaktycznych obejmował wy-kłady i zajęcia praktyczne w klinice i był zróżnicowany ze względu na sto-pień zaawansowania studiów i umiejętności praktycznych.41

Rydygier chcąc kształcić wszechstronnie przygotowany personel chi-rurgiczny naciskał na władze austriackie, aby te podjęły decyzję o budowie nowej kliniki. Starania te zakończyły się sukcesem i 6 kwietnia 1888 roku Austriacy zatwierdzili plan budowy nowej kliniki i przyznali na ten cel sumę 102 tyś. złotych rocznie. Już 30 czerwca odbyła się uroczystość wmurowania aktu erekcyjnego pod nowy budynek kliniki. Było to ważne wydarzenie w życiu akademickim Krakowa. Budowa kliniki przebiegała sprawnie i trwała do jesieni 1889 roku, a uroczyste jej otwarcie nastąpiło 5 października tegoż roku. Klinika była obiektem nowoczesnym i uwzglę-dniała potrzeby pacjentów, lekarzy-wykładowców i studentów. Rydygier troszcząc się o jak najlepsze wykształcenie studentów, powiększył liczbę asystentów i wydłużył czas pracy ambulatorium przy klinice, na okres wa-kacji. W tym czasie studenci mieli możliwość doskonalenia swoich umieję-tności chirurgicznych, a chorzy nie byli pozbawieni fachowej pomocy me-dycznej. O szerokim programie kształcenia studentów świadczy zaświad-czenie wystawione przez prof. L. Rydygiera w 1895 roku asystentowi do-ktorowi Adamowi Majewskiemu, w którym wymienia się zajęcia w jakich brał udział (ryc. 25).42 A były to wykłady i ćwiczenia z aseptycznego opatrywania ran, udział w mniejszych i większych zabiegach operacyjnych, zajęcia kursu operacyjnego, które pozwalały na nabranie znajomości i pewności w technice operacyjnej oraz na prowadzenie pracy naukowo-ba-dawczej pozwalającej na realizację własnych ambicji zawodowych.

Zasługi zawodowe i dydaktyczne Rydygiera zostały docenione przez środowisko uniwersyteckie, które wybrało go dziekanem Wydziału Lekar-skiego w roku akademickim 1888/1889. Również władze austriackie osią-gnięcia naukowe Rydygiera uhonorowały Orderem Żelaznej Korony III klasy na mocy dekretu z dnia 11 marca 1890 roku.43

Pobyt Rdygiera w Krakowie pozwolił na realizację idei zorganizo-wania zjazdów naukowych chirurgów polskich. Zjazdy te miały stworzyć podwaliny pod chirurgie polską, która wyrwała by się w ten sposób spod obcych wpływów, zwłaszcza niemieckich. Chirurdzy polscy dotychczas uczestniczyli w spotkaniach naukowych, organizowanych przy okazji Zja-zdów Lekarzy i Przyrodników. Obradując jako odrębna sekcja. W spotka-niach tych uczestniczył również Rydygier, o czym dowiadujemy się z Dziennika Czwartego Zjazdu Lekarzy i Przyrodników Polskich odbytego w Poznaniu dnia 5 czerwca 1884 roku, opracowanego pod redakcja dr. Józefa Kusztelna. W sesji tej Rydygier przedstawił wykład na temat „ Korzyści niektórych uproszczeń metod opatrunkowych przeciwzakaźnych. (ryc. 26).44 Podczas jednego z takich spotkań, odbytego we Lwowie w 1888 r. Rydygier podał propozycję zwołania odrębnego zjazdu chirurgów. Propo-zycja została przyjęta przychylnie przez środowisko lekarzy-chirurgów. Pierwszy Zjazd Chirurgów Polskich odbył się w dniach 16 i 17 paździer-nika 1889 roku w Krakowie (ryc. 27),45 wkrótce po otwarciu nowocześnie wyposażonej Kliniki Chirurgicznej. O przebiegu zjazdu czytamy w Pamię-tniku I Zjazdu Chirurgów Polskich, wydanego w Krakowie w 1890 roku. Podczas obrad uczestnicy Zjazdu wybrali Ludwika Rydygiera na stałego przewodniczącego przyszłych spotkań. Uchwalono również czas trwania obrad na trzy dni. Następne spotkania odbywały się co roku i trwały przez trzy dni. Tylko w latach 1891, 1894 i 1900 Zjazd Chirurgów przeprowa-dzono w ramach Zjazdu Lekarzy i Przyrodników. Ostatni za życia Rydy-giera zjazd odbył się w 1911 roku, a następne dopiero po odzyskaniu przez Polskę niepodległości.

Koleje losu i sława zawodowa zawiodły Ludwika Rydygiera do Lwowa, na mocy dekretu cesarza Franciszka Józefa z dnia 19 marca 1897r, powierzono mu Katedrę Chirurgii, mianując profesorem zwyczajnym Uni-wersytetu Lwowskiego. (ryc. 28).

Wydział Lekarski na Uniwersytecie Lwowskim rozpoczął pracę 9 września 1894 roku, a w październiku 1896 roku władze Cesarstwa Austro-Węgierskiego zezwoliły na otwarcie dwóch klinik, chirurgicznej i interni-stycznej. W tej sytuacji zaistniał problem obsady kliniki chirurgicznej. Rada Naukowa Wydziału Lekarskiego wysunęła kandydaturę Rydygiera, co zostało zaakceptowane przez władze w Wiedniu. Sam Rydygier propo-zycję przyjął bez wahania. Klinikę w Krakowie przekazał prof. Obalińskie-mu, a sam przeniósł się do Lwowa. Tu z wielkim zaangażowaniem włączył się w przygotowania i wyposażenie kliniki. Dnia 22 maja 1897 roku nastą-piło uroczyste otwarcie kliniki chirurgicznej. Podczas mowy inaugura-cyjnej Rydygier wygłosił wykład na temat: „Krótki rzut oka na rozwój historyczny sposobów opatrywania ran.” Zajęcia na wydziale chirurgicznym rozpoczęto 25 maja 1897 roku. Gmach kliniki był obiektem nowym, wyposażonym doskonale na wzór kliniki krakowskiej. Budynek wyposażono w sale o łącznej liczbie 50 łóżek, poczekalnię, 2 sale zabiegowe, ambulatorium, gabinet rentgenowski, gabinet profesora i dwa gabinety asystentów. W budynku znajdowały się 4 sale po 11 łóżek, dwie separatki po 1-2 łóżka, sala operacyjna, ortopedyczna, gipsowa, sanitariaty, prysznice i inne po-mieszczenia gospodarcze. Budynek kliniki posiadał dużą salę wykładową na ok. 200 miejsc. Zabudowania kliniki mieściły się przy ul. Pijarów 4. Po-mimo upływu lat budynek istnieje nadal i służy kolejnym pokoleniom lekarzy, którzy poznają współczesne tajniki wiedzy chirurgicznej.

W roku 1898 klinika została wzbogacona o bibliotekę, do której pro-fesor przekazał znaczną część swojego księgozbioru. Personel kliniki two-rzyli: prof. Rydygier-dyrektor, trzech docentów, trzech asystentów oraz 12 osób personelu średniego i niższego.46

Klinika była zakładem medycznym wzorowo prowadzonym i świadczącym usługi dla mieszkańców Lwowa i okolic. W klinice leczono rocznie około 400 pacjentów, a ambulatoryjnie 3,5 tysiąca osób.

Rydygier umiejętnie dobierał swoich współpracowników i tak np. w 1907 roku w klinice pracowali: Antoni Rydygier jako pierwszy asystent profesora, który prowadził ambulatorium i ciężko chorych w separatkach; Michał Jedlićka opiekował się oddziałem chorób kobiecych, Tytus Bora-czyński zajmował się oddziałem męskim, sam profesor prowadził wykłady z chirurgii ogólnej, a docentom powierzał wykłady z ortopedii, chirurgii dziecięcej, i chirurgii małej.47

Dla potrzeb kliniki jako nowoczesnego zakładu medycznego Rydy-gier zakupił aparat rentgenowski, który wykorzystywał nie tylko przy leczeniu złamań, ale i przy badaniach diagnostycznych.

Ludwik Rydygier był wysokim, atletycznie zbudowanym mężczy-zną z siwą czupryna i białymi wąsami. Należał do ludzi czynu, konsekwen-tnie dążących do realizacji swoich zamierzeń. Był wspaniałym wykłado-wcom na którego zajęcia studenci przychodzili chętnie, bo oprócz wiedzy merytorycznej były to wykłady bogato ilustrowane i przeplatane humorem. W procesie nauczania, studentów obowiązywała aktywność, musieli samodzielnie badać chorych, stawiali rozpoznanie i proponowali leczenie. Zajęcia z Profesorem były ciągłym egzaminem, podczas którego Rydygier sprawdzał opanowaną wiedzę i umiejętności chirurgiczne przyszłych leka-rzy. Wykłady były treściwe, pozbawione zbędnych informacji i nadmiaru nazwisk. Rektor zawsze powoływał się na chirurgów polskich i często ich cytował. Studenci mężczyźni byli przez profesora faworyzowani, natomiast nie znosił i nie tolerował kobiet chirurgów. Podczas zajęć odnosił się do nich niechętnie, lubił stawiać je w trudnych i kłopotliwych sytuacjach, np. podczas ćwiczeń wymagających lokalizacji i postawienia właściwej diagnozy. Nie znosił również sprzeciwu i odmowy na które reagował cierpko. W jednej ze swoich publikacji „W sprawie dopuszczenia kobiet do studiów lekarskich” oponował, aby nie zezwalać w Polsce na studia medyczne kobietom „dziwolągom lekarza.”48

Profesor Rydygier był świetnym chirurgiem, o olbrzymim doświad-czeniu klinicznym, wynalazcą wielu sposobów operacyjnych i narzędzi chirurgicznych. Stworzył on tzw. lwowską szkołę chirurgiczną, która po-zwalała skrócić czas zabiegu do minimum. Najwybitniejszy chirurg ziem polskich w owym czasie wprowadził wiele nowych metod operacyjnych żołądka, jelit, odbytnicy, pęcherza moczowego i innych organów. Praca zawodowo-naukowa pozwoliła na opublikowanie w latach 1897-1912, tzw. okresie lwowskim, aż 74 prac naukowych w języku polskim, niemieckim i francuskim. Jego uczniowie opublikowali w tym czasie 186 prac na różne tematy z zakresu chirurgii ogólnej i szczegółowej.

Wybuch I wojny światowej zakłócił pracę Uniwersytetu, a zespół wykładowców został oddany do dyspozycji ministra wojny w celu zorgani-zowania oddziałów sanitarnych w pobliżu linii frontu. Ludwik Rydygier wraz z rodziną udał się do Wiednia, a następnie kierował szpitalem wojskowym w Bernie Morawskim (ryc. 29).

W maju 1916 roku powrócił do Lwowa. Klinika Chirurgiczna Uni-wersytetu Lwowskiego została podczas wojny przekształcona w szpital chirurgiczny Czerwonego Krzyża. Ponownie swą działalność wznowiła w marcu 1917 roku.

Na wieść o odradzającym się państwie polskim, zaoferował swoje umiejętności i wiedzę ojczyźnie. Udał się do Poznania i zaproponował uniwersytetowi poznańskiemu utworzenie Wydziału Lekarskiego, ze swoją osobą jako rektorem. Marzył, aby utworzyć wojskową akademie medyczną na potrzeby armii. Zbierając swoje doświadczenia lekarz wojennego opisał je w podręczniku dla lekarzy wojskowych pt. „Zarys chirurgii wojennej (ryc. 30).” Książka ta znajduje się w zbiorach MZCh.

Doceniając doświadczenie i wiedzę medyczną w zakresie chirurgii wojennej władze wojskowe Rzeczpospolitej nominowały prof. L. Rydygie-ra na naczelnika służby medycznej Armii Pomorze w stopniu generała brygady (ryc. 31).

Profesor Ludwik Rydygier był dobrze znanym autorytetem w świecie medycznym Europy, dzięki publikacjom i wystąpieniom na zjazdach i kongresach naukowych. Kim był w życiu prywatnym?

Rydygier przede wszystkim był Polakiem, człowiekiem bardzo religijnym, przestrzegającym zasad. Był dobrym mężem i przykładnym ojcem, kochającym swoją rodzinę i każda wolną chwilę jej poświęcającym. Najchętniej przebywał na wsi w swym majątku ziemskim położonym nie-daleko Lwowa we wsi Fujnia koło Żółkwy. Ludwik miał dwóch synów Antoniego (1878-1966) i Józefa (1882-1921). Antoni był przygotowywany do przejęcia praktyki medycznej po ojcu, a młodszy Józef był inżynierem, który żył i pracował w Grudziądzu. Antoni jako przyszły sukcesor otrzymał staranne wykształcenie medyczne na Uniwersytecie we Lwowie na wy-dziale medycznym. Jednakże przysporzył ojcu wielu kłopotów i zmar-twień. W czasie zmagań wojennych Antoni kierował kliniką ojca we Lwowie, ale jego zachowanie nie było godne szanowanego człowieka nauki, ponieważ prowadził „hulaszczy tryb życia” i nawiązywał stosunki z rosyjskimi oficerami. Za co władze austriackie aresztowały Antoniego i skazały na karę śmierci za sprzyjanie przeciwnikom. W sprawie syna u ce-sarza wstawił się Ludwik Rydygier, który uzyskał dla niego ułaskawienie. Antoni został zwolniony z więzienia, ale wyrokiem sądu został pozba-wiony tytułów naukowych i zdegradowany ze stopnia majora do stopnia szeregowca oraz skazany na 3 lata więzienia (ryc. 32).49 Z uwagi na trwające jeszcze w roku 1926 działania wojenne wykonanie kary przesunięto.

Wyrok sądowy w sprawie syna Ludwik przeżył boleśnie i potrak-tował to jako niegodziwość wymierzoną w jego osobę.

U schyłku swego życia Rydygier stał się człowiekiem drażliwym, mniej odpornym na przeciwności losu i mniej wytrzymały fizycznie. Po śmierci ukochanej żony Marii Borkowskiej (1836-1918) profesor w 1919r. ożenił się nieoczekiwanie z długoletnią opiekunką swoich dzieci Adelą Albertiną, która przy rodzinie Rydygierów zamieszkiwała przez wiele lat. Niespodziewany ślub Ludwika z Adelą wywołał zaskoczenie wśród naj-bliższej rodziny i znajomych. Profesor tak tłumaczył swoją decyzję: „że ożenek był postępem czysto ludzkim”50, a Adela była osoba samotną i schorowaną, więc gdyby on umarł, to ukochana nauczycielka jego synów zostałaby bez środków do życia, a tak otrzyma po nim wdowią rentę jako Adela Rydygier. Adela po śmierci męża otrzymała rentę. Żyła do 1932 r.

W czerwcu 1920r. kiedy to Ludwik Rydygier zbliżał się do 70 urodzin, przeszedł na emeryturę. Ostatnie lata życia zamierzał spędzić na Pomorzu na ziemi swoich ojców, gdzie pragnął otworzyć ponownie prywatny zakład medyczny. W tym celu sprzedał swoją posiadłość we wsi Fujnia, ale bar-dzo trudna ówczesna sytuacja polityczno-ekonomiczna spowodowała, że na drugi dzień był już bankrutem. Pragnął anulować zawartą transakcję i udał się do adwokata w celu unieważnienia sprzedaży. Jednakże spotkał się z kategoryczną odmową kupującego. Pod wpływem silnego wzburzenia ne-rwowego upadł, stracił przytomność i zmarł dnia 25 czerwca 1920 roku.

Dnia 30 czerwca 1920 roku cały Lwów okrył się żałobą. Mieszkańcy miasta, studenci i pracownicy nauki żegnali Profesora z wszelkimi honora-mi wojskowymi. Doktor Ludwik Rydygier został pochowany na Cmenta-rzu Łyczakowskim we Lwowie w kwaterze „Orląt” (sektor 2, grób 72).51 Profesorowi wystawiono bardzo piękny pomnik nagrobny (ryc. 33), który w latach II wojny światowej i latach 50 uległ zniszczeniu. Obecnie jest on odrestaurowany.



Profesor Ludwik Rydygier pozostawił po sobie bogaty zbiór prac na-ukowych, które są świadectwem postępu wiedzy medycznej z przełomu XIX i XX stulecia i trwałym pomnikiem pamięci o światowej sławy chirur-gu polskim.

1 Fotokopia życiorysu L. Rydygiera przełożona władzom uniwersytetu w Gryfii, własność Muzeum Ziemi Chełmińskiej; (MZCh).

2 Zdjęcie domu rodziny Rydygiera w Dusocinie, własność MZCh.

3 Drzewo genealogiczne rodziny Rydygierów, wykonane przez pana Z. Tomaszewskiego, Grudziądz 2000r, własność MZCh.

4 J. Kałdowski, Doktor L. Rydygier 1850-1920, Chełmno1985r, s. 4.

5 Sz. Wierzchosławski, Od upadku Polski do odzyskania niepodległości (1795-1920) [w:] Dzieje Chełmna, pod red. M. Biskupa, Warszawa-Piznań-Toruń, 1987r, s. 230 i 231.

6 Fragment sprawozdania gimnazjalnego za lata 1868-1870, s. 50 i 51.

7 Księga absolwentów za lata 1868-1870, s. 50 i 51.

8 Kopia świadectwa dojrzałości, wystawiona na nazwisko L. Rydygier, wł. MZCh.

9 Tłumaczenie świadectwa dojrzałości dla młodzieńca Gimnazjum w Chełmnie, wł. MZCh.

10 Ibidem.

11 Fotokopia podania o pomoc finansową do Towarzystwa Pomocy Naukowej w Chełmnie, własność MZCh.

12 Zaświadczenie o stanie majątkowym rodziny Rydygier wystawiono 13 X 1869r, wł. MZCh.

13 Kopia podania o pomoc, op. cit.

14 J. Kałdowski, op. cit. s. 4.

15 S. Sokół, Ludwik Rydygier 1850-1920, Warszawa 1961, s. 21.

16 Fotokopia podania i status organizacji „Polonia” z dnia 15 II 1870r przedłożony władzom uczelni w Gryfii, wł. MZCh.

17 Fotokopia pracy egzaminacyjnej – Anatomia i fizjologia serca, wł. MZCh.

18 Fotokopia dyplomu doktorskiego L. Rydygiera z 1874 roku, wystawiony w Gryfii, wł. MZCh.

19 S. Sokół, op. cit. s. 34-35.

20 Fotokopia strony tytułowej pracy habilitacyjnej dr. L. Rydygiera, Jena 1878r,wł. MZCh.

21 S. Sokół, op. cit. s. 39.

22 Ibidem, s. 41-42.

23 Zdjęcie budynku i ogrodu przy klinice Rydygiera w Chełmnie, wł. MZCh.

24 Plan rozkładu pomieszczeń w klinice Rydygiera w Chełmnie, wł. MZCh.

25 Ibidem, s. 186-189.

26 Ibidem, s. 44.

27 J. Kałdowski, op. cit., s. 8.

28 S. Sokół, op. cit. s. 134.

29 J. Kałdowski, op. cit. s. 8-9.

30 M. Pawłowski, Ludeik Rydygier-lwowski okres życia i działalności, http://www.amb.bydgoszcz.pl/~biblio/ambgb/b-art 5-9. htm, s. 3 z 7.

31 J. Kałdowski, op. cit. s. 9.

32 Sprawozdanie z działalności kliniki Rydygiera za okres 7 X 1878 do 1 I 1880r, wł. MZCh.

33 S. Sokół, op. cit. s. 46.

34 Dr. L. Rydygier, Podręcznik Chirurgii Szczegółowej, Poznań 1886, wł. MZCh.

35 S. Sokół, op. cit. s. 59.

36 Ibidem, s. 57.

37 Ibidem, s. 52-55.

38 Ibidem, s. 58.

39 Ibidem, s. 60.

40 Ibideb, s. 50.

41 Ibidem, s. 61.

42 Zaświadczenie wystawione przez prof. L. Rydygiera doktorowi A. Majewskiemu w roku 1895, wł. MZCh.

43 S. Sokół, op. cit. s. 68.

44 Dziennik IV Zjazdu Lekarzy i Przyrodników Polskich, Poznań 5 VI 1884r, wł. MZCh.

45 Pamiętnik I Zjazdu Chirurgów Polskich, Kraków 1890r.

46 Michał Pawłowski, op. cit. s. 1 z 7.

47 Ibiem, s. 1 i 2 z 7.

48 Ibidem, s. 3 z 7.

49 Wpis z akt personalnych MON-Centralne Archiwum Wojskowe, s. 64-54, wł. MZCh.

50 Michał Pawłowski, op. cit. s. 6 z 7.

51 Ibidem, s. 7 z 7.








©operacji.org 2019
wyślij wiadomość

    Strona główna