WęZŁowa problematyka polityczna I społeczna polski ludowej w latach 1945-1948



Pobieranie 270,57 Kb.
Strona1/6
Data03.03.2018
Rozmiar270,57 Kb.
  1   2   3   4   5   6

  1. WĘZŁOWA PROBLEMATYKA POLITYCZNA I SPOŁECZNA POLSKI LUDOWEJ W LATACH 1945-1948




    1. Utworzenie Tymczasowego Rządu Jedności Narodowej

Zadania stojące przed odradzającym się państwem polskim były olbrzy­mie. Przerastały one bardzo wydatnie skalę trudności, jakie miały do pokona­nia inne kraje powojennego świata. Wyrażały się one przede wszystkim w tym. że ludowy rząd polski nie był jeszcze powszechnie uznany jako podmiot prawa międzynarodowego ani też nie zostało wyraźnie określone – w świetle tego prawa – terytorium państwowe, na którym de facto sprawował władzę. Trudności, o których mowa, potęgował ogrom zniszczeń, nieporównywalny z żadnym z krajów okupowanych i prowadzących wojnę. Jeśli do tego dodać konieczność przejścia przez kraj wielkiej fali ruchów migracyjnych, wywoła­nych powrotem ogromnej liczby osób deportowanych przez okupanta lub z przyczyn politycznych przebywających dotąd na emigracji, a także potrzebę przemieszczeń wielkich mas ludzkich, spowodowanych znacznym przesunię­ciem się obszaru państwowego ze wschodu na zachód, to ogrom problemów, które powinny być w krótkim czasie rozwiązane, ukaże się w całej pełni. Pa­miętać przy tym należy, że ich realizacja przebiegała w ogniu ostrej walki wewnętrznopolitycznej z siłami politycznej prawicy i reakcji. Rząd emigracyj­ny nie mógł się pogodzić z klęską własnych koncepcji; w kraju rozwiązano AK (rozkaz Komendanta Głównego – gen. L. Okulickiego z 19 I 1945 r.), tworzono natomiast antyludową i antyradziecką organizację „Nie” („Nie­podległość”). Wkrótce 16 przywódców prolondyńskiego podzie­mia z dowódcą „Nie” L. Okulickim na czele zostało aresztowanych przez ra­dzieckie władze wojskowe, pod zarzutem organizowania dywersji polityczno-wojskowej na tyłach Armii Czerwonej. Trzech spośród oskarżonych – postawionych przed sądem w Moskwie – zostało uniewinnionych, większość otrzymała stosunkowo niskie wyroki, natomiast głównych podsądnych – gen. Leopolda Okulickiego i delegata rządu londyńskiego na kraj Jana Jankowskiego skazano na karę 10 i 8 lal.

Bardzo trudna okazała się początkowo sprawa wykonania postanowień jałtańskich dotyczących utworzenia Rządu Jedności Narodowej. Anglia i Stany Zjednoczone dążyły do powołania zupełnie nowego rządu polskiego, w którym przedstawiciele Rządu Tymczasowego znaleźliby się w mniejszości.

Jedynie strona radziecka opierała się na formule konferencji jałtańskiej, z której wynikało, że może być mowa tylko o uzupełnieniu tego rządu przez dodatkowe elementy demokratyczne. Sprzeciwiała się też prowadzeniu kon­sultacji z osobami, które nie aprobowały ustalonej na konferencji krymskiej linii Curzona jako podstawy do wytyczenia granicy polsko-radzieckiej. Skoro „komisja dobrych usług” znalazła się w impasie, doszło do wymiany kores­pondencji między Rooseveltem, Churchillem a Stalinem, w której ten ostatni zaproponował ostatecznie, aby w sprawie polskiej zastosować „precedens ju­gosłowiański”. Polegał on na tym, że – analogicznie jak w Jugosławii – 75% miejsc w przyszłym rządzie należy zagwarantować dla rządu już faktycz­nie sprawującego władzę, a 25% dla czynników związanych z emigracją lon­dyńską.

Anglosasi odrzucili tę propozycję, postulując ze swej strony wezwanie na konsultacje do Moskwy po trzech przedstawicieli – Rządu Tymczasowego, emigracji londyńskiej i prawicowych działaczy z kraju, co miałoby doprowa­dzić do ustalenia składu rządu o przewadze orientacji prozachodniej. W tym czasie, po śmierci Roosevelta, usztywniło się stanowisko USA, gdy jego następca Truman zaakceptował nieustępliwe stanowisko Churchilla.

W dniu 21 kwietnia 1945 r. Rząd Tymczasowy podpisał z ZSRR Układ o Przyjaźni, Pomocy Wzajemnej i Współpracy Powojennej. Był to układ sojusz­niczy, zawarty na lat dwadzieścia, który miał formalnie przypieczętować zwrot, jaki się dokonał w stosunkach polsko-radzieckich. Stwierdza on ko­nieczność „zachowania i wzmacniania stałej i niezłomnej przyjaźni w myśl za­sad wzajemnego poszanowania swej niezależności i suwerenności, jak rów­nież nieingerowania w sprawy wewnętrzne drugiego państwa”.

Układ ów wywołał wprawdzie niezadowolenie obu państw anglosaskich, ale wkrótce potem w otoczeniu Trumana przeważyły, co prawda tylko przej­ściowo, wpływy politycznej ekipy zmarłego prezydenta, zmierzającej do kon­tynuowania również po wojnie przyjaznych stosunków z ZSRR. Wyrazem tych tendencji było wysłanie do Moskwy w specjalnej misji byłego najbliższe­go współpracownika i doradcy Roosevelta – Harry Hopkinsa, który wyraził zgodę na „formułę jugosłowiańską”. Z chwilą przyjęcia tej formuły, dającej zdecydowany prymat, bo ¾ tek ministerialnych, politykom związanym z Rządem Tymczasowym, sprawa zaproszenia na rozmowy moskiewskie dzia­łaczy polskich, reprezentujących poszczególne kierunki polityczne, nie nastręczała już większych trudności. W rozmowach (17-21 VI) wzięło udział czte­rech przedstawicieli Rządu Tymczasowego (Bierut, Osóbka-Morawski, Gomułka. Władysław Kowalski), pięciu przedstawicieli ugrupowań krajowych (Zygmunt Żuławski z PPS, Władysław Kiernik z SL, konserwatywni profeso­rowie Stanisław Kutrzeba i Adam Krzyżanowski, radykalny działacz społecz­ny Henryk Kołodziejski) i trzech przedstawicieli emigracji londyńskiej (Mikołajczyk, Jan Stańczyk i Julian Żakowski).

O porozumieniu w sprawie składu Tymczasowego Rządu Jedności Naro­dowej Bierut bezzwłocznie powiadomił „komisję dobrych usług”. Premierem pozostał Osóbka-Morawski, pierwszym wicepremierem – Gomułka, Funkcję drugiego wicepremiera objął Mikołajczyk, przejmując poza tym resort rolnic­twa i reform rolnych. Ponadto skład rządu uzupełniono m.in. tak, że Stańczyk z londyńskiej PPS został ministrem pracy i opieki społecznej, a Riernik z krajowego SL ,,Roch” – administracji publicznej. Wśród 21 członków rządu było 7 reprezentantów PPR, 6 – PPS, 6 – ludowców i 2 – SD. Prezydentem KRN pozostał nadal Bolesław Bierut, na nowych zaś jego zastępców powoła­no prof. Stanisława Grabskiego z emigracji londyńskiej i Wincentego Witosa z krajowego SL. Formalnie biorąc, rząd ów był owocem kompromisu poli­tycznego poprzez udział w nim polityków, którzy stali na gruncie burżuazyjnej, nie zaś nowej, ludowej demokracji, faktycznie jednak przedstawiciele tej ostatniej zachowali wszystkie podstawowe resorty z punktu widzenia sprawo­wania władzy i nadawania jej określonego oblicza politycznego. Również skład KRN uzupełniono o dodatkowych członków spośród polityków prze­bywających zarówno w kraju, jak i na emigracji.

Tymczasowy Rząd Jedności Narodowej objął urzędowanie 28 czerwca, a w ciągu najbliższych dni został uznany przez prawie wszystkie kraje koalicji antyhitlerowskiej i państwa neutralne, które jednocześnie cofnęły swe uzna­nie rządowi Arciszewskiego w Londynie.


    1. Konferencja w Poczdamie i ustalenie polskiej granicy zachodniej.



  1   2   3   4   5   6


©operacji.org 2017
wyślij wiadomość

    Strona główna