Wyrok w sprawie p. I s. Przeciwko polsce



Pobieranie 208,82 Kb.
Strona2/4
Data23.10.2017
Rozmiar208,82 Kb.
1   2   3   4

A.  Helsińska Fundacja Praw Człowieka w Polsce

56.  W przypadku przemocy seksualnej względem kobiet i dziewcząt, ogromny stres u ofiar potęguje ryzyko niechcianej ciąży, bądź też stwierdzona już ciąża będąca wynikiem gwałtu. Niezapewnienie ofiarom napaści na tle seksualnym terminowego dostępu do niezbędnej opieki medycznej, w tym odmowa legalnej aborcji, naraża je na dodatkowe cierpienie i może stanowić przejaw nieludzkiego lub poniżającego traktowania. Stres odczuwany przez ofiarę gwałtu może również potęgować nieuzasadnione ujawnienie poufnych informacji na temat będącej wynikiem gwałtu ciąży.

57.  W opinii interwenienta, art. 3 Konwencji nakłada na państwo obowiązek przyjęcia szczegółowych wytycznych w zakresie prawa karnego oraz personelu opieki medycznej, w celu zapobieżenia dodatkowego cierpienia u ofiar. Stąd też opracowanie szczegółowej procedury regulującej zachowania względem ofiar nadużyć seksualnych nie tylko ułatwi zbieranie niezbędnych dowodów, ale przede wszystkim uzasadni i odniesie się do potrzeb pacjentów będących ofiarami przemocy seksualnej, zminimalizuje odczuwaną przez nich traumę oraz wspomoże ich leczenie.

58.  Teoretycznie, Ustawa z 1993 r. zapewnia kobietom szeroki zakres świadczeń w zakresie zdrowia reprodukcyjnego, tj. wsparcie medyczne, socjalne i prawne, łatwy dostęp do informacji i badań prenatalnych, metody planowania rodziny i doustne środki antykoncepcyjne, a także możliwość przerwania ciąży. Niemniej jednak, mimo zapisów legislacyjnych, kobiety i dziewczęta w Polsce napotykają na istotne przeszkody w dostępie do tego rodzaju usług medycznych. Rządowe statystyki nt. egzekwowania Ustawy wskazują na trudności ze skutecznym dostępem do legalnej aborcji: oficjalna liczba legalnych aborcji przeprowadzonych w Polsce jest bardzo niska. W 2009 r. na terenie kraju wykonano jedynie 538 legalnych zabiegów. W 510 z nich usunięcie ciąży podyktowane było czynnikami embrio-patologicznymi; 27 zabiegów wykonano w celu ochrony życia i zdrowia kobiety ciężarnej, podczas gdy tylko jeden zabieg przeprowadzono u kobiety, której ciąża była wynikiem przestępstwa. Nie przedstawiono żadnej wyczerpującej analizy powodów tak niskiej liczby aborcji. Strona trzecia uznaje dane zebrane przez Rząd za wysoce niewiarygodne oraz poddaje w wątpliwość fakt, iż odzwierciedlają one rzeczywistą sytuację. Dane te należy postrzegać przez pryzmat statystyk policyjnych, które podają, że w 2009 r. zgłoszono aż 1 816 przypadków gwałtu. Niska liczba legalnych aborcji w powiązaniu z wprowadzeniem w życie Ustawy z 1993 r. świadczy o tym, iż nielegalne usunięcie ciąży jest znacznie prostsze niż aborcja legalna, dopuszczona zapisami Ustawy.

59.  Ponadto, tzw. klauzula sumienia jest często w praktyce nadużywana. Stosują ją nie tylko poszczególni lekarze, którzy nie kierują pacjentki do innego szpitala, ale także całe jednostki opieki zdrowotnej, w tym również publiczne. Chociaż problem ten jest powszechnie znany, nie wprowadzono dotąd żadnego mechanizmu monitorowania tego typu nadużyć, który zagwarantowałby poszanowanie prawa kobiet do legalnej aborcji.

B.  Instytut na rzecz Państwa Prawa, Lublin, Polska

60.   Prawna definicja i ochrona ludzkiego życia, określenie warunków sankcjonujących jego przerwanie oraz zrozumienie prywatności i wolności sumienia to kwestie o fundamentalnym znaczeniu, głęboko zakorzenione w kulturze każdej społeczności. Definicja czasowych ograniczeń ludzkiego życia wchodzi w zakres uznania Układających się Stron. Zadaniem Trybunału nie jest kwestionowanie decyzji lekarzy i organów państwowych odnośnie dopuszczalności aborcji. Stosowane przez Trybunał prawo precedensowe uznaje, iż kwestię dopuszczalności usunięcia ciąży należy pozostawić do rozstrzygnięcia demokratycznie wybranym organom krajowym. Podejście to opiera się na wartościach leżących u podstaw Konwencji, takich jak poszanowanie wolności i godności jednostki ludzkiej. Pojęcia takie, jak życie i rodzicielstwo są tak mocno powiązane z osobistą wolnością i godnością, oraz z duchowymi wartościami wspólnymi dla narodu, że ich ochrony nie można rozpatrywać poza kontekstem krajowym. Wydając wyrok w danej sprawie, Trybunał winien uwzględnić specyfikę społeczną oraz kulturową Polski.

61.  Pojęcie życia prywatnego w rozumieniu art. 8 Konwencji nie jest nieograniczone. Przerwania ciąży nie można postrzegać wyłącznie jako aspektu należącego do sfery życia prywatnego matki. Od momentu zajścia w ciążę życie kobiety jest ściśle powiązane z życiem rozwijającego się w niej dziecka. Fakt, iż decyzja o aborcji jest niezmiernie szkodliwa dla matki, nie budzi wątpliwości. Usunięcie ciąży wywiera długotrwałe skutki zarówno w jej ciele, jak i psychice. Kobieta decydująca się na aborcję, niezależnie od przyczyny, winna być traktowana z najwyższą troską oraz dbałością, celem uniknięcia dalszego uszczerbku na jej godności. Obowiązek udzielenia wsparcia spoczywa w szczególności na urzędnikach państwowych odpowiedzialnych za rozwiązywanie tego rodzaju spraw.

C.  Coram Children’s Legal Centre, Londyn

62.  Liczne międzynarodowe instrumenty ochrony praw człowieka uznają szczególny i unikatowy status dziecka. Dobro dziecka winno być nadrzędnym aspektem każdego postępowania dotyczącego jego położenia. Odpowiednia ocena interesu dziecka jest możliwa wyłącznie poprzez odniesienie do jego własnego punktu widzenia, pragnień i uczuć. Nieuwzględnienie punktu widzenia dziecka może sprawić, iż każda decyzja w kwestii dobra oraz poszanowania interesu dziecka będzie ryzykowna i niezgodna z prawem. Zasada ta znajduje zastosowanie niezależnie od charakteru podejmowanej decyzji oraz obowiązuje zarówno w sądowym procesie decyzyjnym, jak i w postępowaniu administracyjnym. Komitet Praw Dziecka ONZ podkreśla potrzebę stworzenia odpowiedniego środowiska proceduralnego ukierunkowanego na potrzeby dzieci, umożliwiającego im uczestnictwo w procesie decyzyjnym i w postępowaniu prawnym.

63.  Prawa uznane w art. 8 Konwencji obejmują ochronę danych nt. zdrowia oraz innych danych osobowych. Z uwagi na swoją bezbronność, dzieci mają prawo do identycznej, o ile nie wyższej, ochrony względem nieuprawnionego ujawniania stronom trzecim informacji nt. stanu ich zdrowia oraz innych danych osobowych. Komitet Praw Dziecka uznał, iż poufne informacje medyczne dotyczące nastolatka można ujawnić wyłącznie za zgodą samej zainteresowanej osoby, bądź w identycznych okolicznościach, jak w przypadku osoby dorosłej. Poufność jest niezbędnym elementem promowania korzystania ze służby zdrowia przez nastolatków. Inne organy międzynarodowe zgodnie uznają konieczność respektowania prywatności dziecka w kwestiach związanych ze zdrowiem, jak również w przypadku, gdy pada ono ofiarą przestępstwa.

64.  Separacja dokonana przez organy publiczne stanowi naruszenie praw rodziny. Choć organy te posiadają szeroki zakres uznania w kwestii ustalania konieczności objęcia dziecka opieką, sąd musi mieć pewność co do przesłanek uzasadniających nagłe przejęcie dziecka spod opieki rodziców bez uprzedniej konsultacji. Na państwie spoczywa obowiązek wykazania, iż było ono zaangażowane w kwestię dokładnej oceny wpływu separacji na rodzinę, jak również innych dostępnych rozwiązań.

65.  W kontekście umieszczenia dziecka w schronisku dla nieletnich musi istnieć związek pomiędzy zastosowaną podstawą dozwolonego pozbawienia wolności a warunkami zatrzymania. Nakaz objęcia dziecka opieką społeczną, skutkujący umieszczeniem dziecka w zamkniętym pokoju w schronisku dla nieletnich, może zostać wydany wyłącznie w sytuacji, gdy dziecko znajduje się w tak dużym niebezpieczeństwie, że jego pozostanie w środowisku rodzinnym nie jest możliwe. Tego typu nakazy nie wyczerpują możliwych środków dozwolonego pozbawienia wolności, przewidzianych art. 5 § 1 Konwencji.

D.  Europejski Ośrodek Prawa i Sprawiedliwości, Strasburg

66.  Trybunał uznał zasadę nienaruszalności życia. Prawo do życia jest niezbywalnym atrybutem jednostki ludzkiej, stanowiąc najwyższą wartość w hierarchii praw człowieka. Życie to nie tylko dobro prywatne; jest ono także dobrem publicznym, co wyjaśnia konieczność jego ochrony w świetle prawa karnego. Ponadto, ciąża nie dotyczy wyłącznie prywatnego życia matki.

67.  Konwencja nie wskazuje na żadne ograniczenia w kwestii czasowego zakresu ochrony prawa do życia; chroni ona „każdego”. Każde życie ludzkie stanowi kontinuum, które rozpoczyna się w chwili poczęcia i kończy w chwili śmierci. Ewolucja w dziedzinie in vitro, aborcji i eutanazji prowadzi do sytuacji, w której prawna ochrona życia nie pokrywa się z naturalnymi czasowymi ograniczeniami życia ludzkiego. Trybunał uznał, iż poszczególne państwa, korzystając z przysługującego im zakresu uznania, są uprawnione do określenia momentu, w którym ochrona ta jest przyznawana zarodkowi. Trybunał uznał ponadto, że zarodek należy do rasy ludzkiej i jako takowy podlega ochronie.

68.  Aborcja stanowi wyjątek lub odstępstwo od zasady o ochronie życia ludzkiego. Nie istnieje samo w sobie prawo do aborcji; należy ją postrzegać wyłącznie jako wyjątek od reguły. Zapisy Konwencji nie gwarantują prawa do aborcji. Art. 8 nie nadaje kobiecie takiego prawa. Konwencję wraz z Protokołami należy interpretować w świetle bieżących uwarunkowań. Niemniej jednak, Trybunał nie może w drodze interpretacji ewolucyjnej wywodzić z instrumentów już istniejących prawa, które nie zostało w nich początkowo zawarte. Dotyczy to przede wszystkim takich przypadków, w których pominięcie było zamierzone.

69.  Zezwalając na legalną aborcję, dane państwo ma obowiązek chronić życie oraz znaleźć złoty środek pomiędzy sprzecznymi interesami. Wszelkie zasadne interesy należy wziąć pod uwagę w sposób adekwatny oraz zgodny ze zobowiązaniami wynikającymi z zapisów Konwencji. Usankcjonowanie aborcji nie zwalnia państwa z odpowiedzialności za ograniczanie dostępu do tego typu zabiegów oraz za zmniejszanie ich wpływu na egzekwowanie fundamentalnych praw. Fundamentalnych praw do życia i zdrowia nie należy stawiać na równi z rzekomym prawem do aborcji. Praw tych nie można ze sobą porównywać. Odpowiedzialność państwa jest tym większa, gdy chodzi o osoby bezbronne, które wymagają ochrony względem wywieranej na nie presji, w tym także w środowisku rodzinnym. Państwo winno być zobowiązane udzielić kobiecie ciężarnej wsparcia w poszanowaniu i trosce nad nowym życiem. W sytuacji, gdy ciężarna kobieta rozważa aborcję, obowiązkiem państwa jest zapewnienie, że decyzja ta nie jest wynikiem presji z zewnątrz.

70.  Personel medyczny ma prawo do odmowy udzielenia świadczeń medycznych. Prawo to powstaje na gruncie moralnego obowiązku odmowy przeprowadzenia niemoralnych procedur. Stosowane przez Trybunał prawo precedensowe uznaje wyższość poczucia moralności względem pozytywnego prawa. Poszanowanie życia ludzkiego leży u podstaw prawa do odmowy wykonania świadczeń medycznych niezgodnych z sumieniem. Lekarze nie powinni być obligowani do przeprowadzania aborcji, eutanazji czy zapłodnienia in vitro wbrew własnej woli i zasadom. Możliwym rozwiązaniem tej sytuacji jest stworzenie rejestru wykwalifikowanych lekarzy, gotowych przeprowadzić legalną aborcję.



E.  Amnesty International

71.  Komitet Praw Dziecka ONZ wyraźnie podkreśla, iż terminu „przemoc” nie należy interpretować w taki sposób, aby zminimalizować wpływ i potrzebę odniesienia się do niefizycznych i/lub niezamierzonych form wyrządzania krzywdy, takich jak zaniedbanie czy maltretowanie psychiczne. Komitet definiuje nieludzkie lub poniżające traktowanie jako „wszelkie przejawy przemocy względem dziecka w celu uzyskania informacji [lub] pozasądowego wymierzenia kary za niezgodne z prawem lub niepożądane zachowania”. Niepożądane zachowanie może być w tym kontekście szeroko rozumiane, w tym jako wyrażona przez dziecko chęć przerwania niechcianej ciąży bądź skorzystania z przysługującego mu prawa wolności sumienia.

72.  Międzyamerykańska Komisja Praw Człowieka wskazuje, iż ofiary przemocy seksualnej nie mogą w pełni skorzystać z przysługujących im praw człowieka, dopóki nie uzyskają dostępu do rozległych świadczeń służby zdrowia oraz informacji. Udzielenie opieki ofiarom przemocy seksualnej należy postrzegać jako priorytetowy aspekt polityki.

73.  Specjalny Sprawozdawca ONZ ds. przemocy wobec kobiet zauważa, że pewne wykroczenia wyrządzają szkody mężczyznom i kobietom w różnym stopniu, w związku z czym wymagają one różnych działań naprawczych w celu zadośćuczynienia za wyrządzoną szkodę. Niechciane ciąże stanowią specyficzny rodzaj szkody związanej z płcią. Nieprzyjęcie przez państwo rozległego oraz ukierunkowanego na płeć podejścia do kwestii zadośćuczynienia za przemoc seksualną może być źródłem dodatkowego cierpienia.

74.  Komitet ONZ ds. Likwidacji Dyskryminacji Kobiet zaleca, aby państwa podejmowały działania w celu eliminowania przymusu w zakresie płodności i reprodukcji, a także zapobiegania zmuszaniu kobiet do korzystania z niepewnych procedur medycznych, takich jak nielegalna aborcja, z powodu braku odpowiednich świadczeń związanych z kontrolą płodności. Odmowa dostępu do legalnych środków zapobiegania lub usuwania niechcianej ciąży jest przejawem przymusu.

75.  Komitet Praw Człowieka wskazuje, że zakres, w jakim państwo zapewnia ofiarom gwałtu dostęp do bezpiecznej aborcji, ma szczególne znaczenie w aspekcie oceny przestrzegania przez nie obowiązku zakazywania okrutnego, nieludzkiego oraz poniżającego traktowania. Biorąc pod uwagę fakt, iż cierpienie psychiczne spowodowane niechcianą ciążą z czasem przybiera na sile, istotnie opóźnione zastosowanie zapisu o dobrowolnym usunięciu ciąży powstałej wskutek gwałtu może być źródłem silnego cierpienia. Zdekryminalizowanie aborcji na papierze nie jest wystarczającym działaniem ze strony państwa, należy bowiem wdrożyć adekwatne procedury zapewniające dostęp do legalnych świadczeń medycznych, gwarantujące zgodność z międzynarodowymi zobowiązaniami prawnymi ciążącymi na państwie w myśl Konwencji ONZ przeciwko torturom, zarówno w przepisach prawa, jak i w praktyce.

76.  Nieuprawnione ujawnienie poufnych informacji o opiece i zdrowiu pacjenta stanowi naruszenie jego prawa do prywatności. Może ono ponadto zniechęcać kobiety do uzyskania porady i podjęcia niezbędnego leczenia, wpływając tym samym negatywnie na ich zdrowie i dobrostan. Komitet ONZ ds. Likwidacji Dyskryminacji Kobiet uznaje, iż naruszenie poufności może w szczególności sprawić, że kobieta będzie „mniej skłonna poddać się opiece medycznej … w przypadku niekompletnej aborcji oraz gdy padła ona ofiarą przemocy seksualnej lub fizycznej”. W rzeczywistości dowiedziono, że piętno aborcji i przemocy seksualnej sprawia, iż kobiety są mniej skłonne poddać się opiece medycznej, co potęguje ich cierpienie, zarówno psychiczne i fizyczne.

77.  Państwa mają obowiązek zapewnić, iż ich polityka faworyzuje interesy dziecka i przywiązuje odpowiednią wagę do jego punktu widzenia we wszelkich dotyczących go sprawach, stosownie do wieku i stopnia dojrzałości. Komitet Praw Dziecka ONZ wyjaśnia, że prawa dzieci do wyrażania poglądów do odpowiedniego uwzględnienia przedstawionego przez nie punktu widzenia winno być respektowane w sposób systematyczny we wszelkich procesach decyzyjnych. Uwłasnowolnienie i uczestnictwo dzieci w tychże procesach winno być centralnym aspektem opieki nad dziećmi i ich ochrony.

Poddawanie dziecka nieustannemu oraz czynnemu nękaniu przez personel medyczny, w celu zmuszenia go do utrzymania niechcianej ciąży, mimo wcześniejszego wielokrotnego wyrażenia chęci jej usunięcia, stanowi akt przemocy psychicznej, stosowanej przez osoby posiadające władzę względem dziecka, w celu zmuszenia go do działania wbrew jego woli, bądź też ukarania go za niepożądane zachowanie.
II.  DOMNIEMANE NARUSZENIE ARTYKUŁU 8 KONWENCJI W KWESTII USTALENIA DOSTĘPU DO LEGALNEJ ABORCJI

78.  Skarżące zarzuciły, iż fakty w bieżącej sprawie dowodzą naruszenia art. 8 Konwencji. Twierdzą one, że przysługujące im prawo do poszanowania prywatności i życia rodzinnego, a także prawo pierwszej ze skarżących do nienaruszalności fizycznej i moralnej, zostały naruszone wskutek braku szczegółowych ram prawnych, gwarantujących jej terminowy i nieutrudniony dostęp do aborcji na mocy obowiązujących przepisów prawnych.

Art. 8 Konwencji, w przedmiotowym zakresie, stanowi, co następuje:

“1.  Każdy ma prawo do poszanowania swojego życia prywatnego …

2.  Niedopuszczalna jest ingerencja władzy publicznej w korzystanie z tego prawa z wyjątkiem przypadków przewidzianych przez ustawę i koniecznych w demokratycznym społeczeństwie z uwagi na bezpieczeństwo publiczne i dobrobyt gospodarczy kraju, ochronę porządku i zapobieganie przestępstwom, ochronę zdrowia i moralności lub ochronę praw i wolności osób.”

A.  Dopuszczalność

1.  Status pierwszej ze skarżących jako poszkodowanej

79.  Rząd zeznał, że pierwsza ze skarżących nie może określać się mianem poszkodowanej w wyniku naruszenia Konwencji. Władze krajowe wypełniły ciążące na nich pozytywne zobowiązanie, nie tylko w zakresie zapewnienia ram prawnych odnośnie przeprowadzania aborcji, ale przede wszystkim w zakresie zagwarantowania efektywnych instrumentów wdrażania tego prawa. Stąd też procedury stosowane przez władze krajowe należy postrzegać jako zapewniające poszanowanie praw, które nie były wyłącznie teoretyczne czy iluzoryczne, ale także praktyczne i efektywne, odpowiadając tym samym standardom ustanowionym w Konwencji oraz w prawie precedensowym Trybunału.

80.  Skarżące zeznały, że pierwsza ze skarżących została poszkodowana w wyniku naruszenia art. 8 Konwencji, mimo iż ostatecznie, po długich i przeciągłych działaniach, przeprowadzono u niej aborcję. Skarżące nie twierdziły nigdy, że prawa pierwszej ze skarżących zostały pogwałcone, gdyż została ona pozbawiona dostępu do aborcji. Istotą złożonej skargi jest bowiem to, iż działania państwa oraz systematyczne zaniechania w kwestii przyznania dostępu do aborcji, postrzeganej w kontekście ogólnym, jak również tajny charakter przeprowadzonego zabiegu, stanowiły naruszenie art. 8.

81.  Niechęć licznych lekarzy do wydania skierowania na zabieg lub przeprowadzenia legalnej aborcji sama w sobie dowodzi nieudolności państwa pod względem egzekwowania obowiązujących w nim praw oraz uregulowań dotyczących klauzuli sumienia. Obydwie skarżące były zwodzone przez lekarzy i władze w kwestii obowiązującej procedury i wymogów dotyczących legalnej aborcji. Pierwszej ze skarżących zapewniono niechcianą przez nią poradę duchownego. Była ona nękana przez lekarzy oraz nagabywana przez osoby trzecie, zaznajomione z jej sytuacją przez lekarzy i księdza. Została ona ponadto bezprawnie zabrana spod opieki matki i przetrzymana w zamknięciu. Gdy w końcu zezwolono na przeprowadzenie aborcji, której domagała się ona w sposób zgodny z prawem, zabieg został przeprowadzony tajnie, w szpitalu położonym pięćset kilometrów od jej miejsca zamieszkania.

82.  Państwo nie podjęło odpowiednich środków w celu zapobieżenia systematycznym i celowym wykroczeniom, które stanowiły naruszenie prawa skarżących do poszanowania ich prywatności. Fakt, iż u pierwszej ze skarżących wykonano ostatecznie zabieg, nie usprawiedliwia okoliczności otaczających starania skarżących w kierunku uzyskania dostępu do legalnej aborcji. Pierwsza ze skarżących nie utraciła statusu poszkodowanej, ponieważ państwo nie uznało zasadności żadnego z domniemanych naruszeń, ani nie zapewniło zadośćuczynienia.

83.  Trybunał zauważa, że zakres niniejszej skargi nie ogranicza się wyłącznie do kwestii dostępu do aborcji: skarżące nie zakwestionowały polskich przepisów odnośnie aborcji, ani też nie twierdzą, że pierwszej z poszkodowanych odmówiono do niej dostępu. Zadaniem Trybunału jest więc zbadanie aspektów proceduralnych i praktycznych związanych z określeniem prawa dostępu do aborcji, a w szczególności tego, czy właściwe organy uszanowały przysługujące skarżącym prawo do poszanowania ich prywatności i życia rodzinnego. Fakt, iż pierwszą ze skarżących poddano ostatecznie aborcji, samo w sobie nie pozbawia skarżących statusu poszkodowanych wskutek domniemanego naruszenia Konwencji. Wstępny sprzeciw Rządu w tym zakresie zostaje zatem odrzucony.

84.  Trybunał uznaje, że kwestia statusu skarżących jako poszkodowanych wskutek domniemanego naruszenia Konwencji jest ściśle powiązana z istotą złożonej przez nie skargi z art. 8 Konwencji oraz należy ją uwzględnić w meritum sprawy.

2.  Wyczerpanie się krajowych środków odwoławczych

85.  Rząd zeznał, że skarżące nie wyczerpały stosownych środków odwoławczych dostępnych w kraju. Polski system prawny umożliwia skorzystanie z dróg prawnych, które umożliwiają, na drodze postępowania cywilnego, w myśl art. 417, 444 i 448 lub art. 23 i 24 Kodeksu Cywilnego, ustalenie odpowiedzialności za strony lekarzy za szkodę spowodowaną błędem w sztuce lekarskiej. Rząd powołał się na wyroki Sądu Najwyższego w sprawach V CK 167/03 oraz V CJ  161/05, wydane odpowiednio w dniu 21 listopada 2003 r. i 13 października 2005 r.

86.  Skarżące zeznały, że nie posiadały żadnych środków prawnych, które umożliwiłyby zaskarżenie poszczególnych lekarzy bądź decyzji wydanych przez szpital. Nie posiadały one również możliwości zaskarżenia faktu nieudzielenia im właściwych informacji odnośnie ustalenia prawa dostępu do aborcji. Skarżące wyczerpały wszystkie możliwe środki odwoławcze przewidziane krajowym prawem karnym. Z uwagi na intencjonalny charakter działania oraz braku działania ze strony państwa, jak również jego istotny wpływ na nienaruszalność osobistą skarżących oraz na fundamentalne wartości, najodpowiedniejszym środkiem odwoławczym w okolicznościach przedmiotowej sprawy byłby więc środek przewidziany prawem karnym (zob. M.C. przeciwko Bułgarii, nr 39272/98, §§ 148‑53, ECHR 2003-XII, oraz X i Y przeciwko Holandii, wyrok cytowany powyżej, §§ 23-24).

87.  Pierwsza ze skarżących zeznała, że postępowanie cywilne w przedmiotowej sprawie nie zapewniłoby jej odpowiednich i efektywnych środków odwoławczych, prowadzących do uznania jej prawa do prywatności. Była ona młodą i bezbronną ofiarą gwałtu, której tożsamość zostałaby ujawniona na forum publicznym w toku postępowania cywilnego. Skutkowałoby to podwójną wiktymizacją. Skarżąca znajdowała się w trudnym położeniu, będąc w pełni zależną od lekarzy. Trybunał w sprawie M.C. przeciwko Bułgarii podkreślił, że “[dzieci oraz inne bezbronne jednostki mają szczególne prawo do efektywnej ochrony [w świetle prawa karnego].” (M.C. przeciwko Bułgarii, wyrok cytowany powyżej, § 150). Od skarżących nie należało zatem wymagać, aby wobec braku skutecznego procesu karnego dochodziły zadośćuczynienia na drodze cywilnej.

88.  Ponadto Trybunał stwierdza, że sprzeciw Rządu dotyczący domniemanego niewyczerpania krajowych środków odwoławczych poprzez złożenie pozwu o zadośćuczynienie przed sądami cywilnymi jest ściśle związany z istotą zarzutów skarżącej na mocy art. 8 § 1 łącznie z art. 13 Konwencji, oraz powinno zostać włączone do meritum sprawy.

89.  Trybunał ponadto zaznacza, że pozew nie jest ewidentnie bezpodstawny w rozumieniu art. 35 § 3 (a) Konwencji. Ponadto Trybunał zaznacza, że nie jest on niedopuszczalny pod żadnym innym względem. Dlatego należy go uznać za dopuszczalny.



B.  Podstawy zarzutów

1.  Zeznania stron

90.  Rząd zeznał, że decyzje dotyczące przeprowadzania aborcji należą do sfery życia prywatnego, a nie rodzinnego. Stąd też tylko kobieta może podjąć decyzję w tej kwestii, w granicach określonych w przepisach krajowych. Rząd odniósł się do sprawy Boso przeciwko Włochom, w której Trybunał uznał, iż art. 8 Konwencji nie przyznał potencjalnemu ojcu żadnego prawa do uczestnictwa w podejmowaniu decyzji odnośnie przeprowadzenia bądź nieprzeprowadzenia aborcji (zob. Boso przeciwko Włochom (postanowienie), nr 50490/99, 5 września 2002 r.). Zapisu tego nie należy zatem traktować jako nadającego takie prawo matce kobiety, która domaga się aborcji.

91.  Fakt, iż w owym czasie pierwsza ze skarżących była osobą niepełnoletnią nie nadawał jej matce, czyli drugiej ze skarżących, jakichkolwiek praw z art. 8 Konwencji. Choć władza rodzicielska stanowiła niezbędny element życia rodzinnego, zarówno jej zakres jak i imperatywny charakter ewaluowały wraz z dojrzewaniem dziecka, przy czym funkcjonowanie rodziny winno być ukierunkowane na jego dobro. Nie nastąpiło zatem pogwałcenie praw drugiej z poszkodowanych w świetle art. 8 Konwencji.

92.  W odniesieniu do drugiej z poszkodowanych, Rząd stwierdził, iż bieżąca sprawa różni się zasadniczo od sprawy Tysiąc przeciwko Polsce, gdyż skarżąca ostatecznie uzyskała dostęp do aborcji z zachowaniem ustawowych ram czasowych. Przesłanki prawne dotyczące legalnej aborcji zostały w przedmiotowej sprawie spełnione, a kwestia ta nie była w żadnym momencie przedmiotem sporu pomiędzy pierwszą ze skarżących a lekarzami. Odmowa wykonania aborcji w szpitalu w Lublinie wynikała z ustawowego prawa lekarza do odmowy wykonania świadczeń medycznych niezgodnych z jego sumieniem, zwanego „klauzulą sumienia”, przewidzianego art. 39 Ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty. Ustawa ta zobowiązuje lekarza do skierowania pacjenta do innego specjalisty. Lekarze z lubelskiego szpitala nie dopełnili tego zobowiązania, niemniej jednak nie przyniosło to szkody pierwszej z poszkodowanych, gdyż ostatecznie uzyskała ona dostęp do aborcji w szpitalu publicznym, z zachowaniem ustawowych ram czasowych. Nie można zatem powiedzieć, że w okolicznościach przedmiotowej sprawy nie istniał żaden mechanizm proceduralny umożliwiający ustalenie prawa dostępu do legalnej aborcji.

93.  Skarżące zeznały, że brak szczegółowych ram prawnych odnośnie odmowy wykonania świadczeń medycznych niezgodnych z sumieniem oraz zapewnienia dostępu do legalnego zabiegu przerwania ciąży w jednostkach służby zdrowia skutkował tym, iż lekarze odmawiali pierwszej ze skarżących prawa do usunięcia ciąży w sposób pełen szacunku, godny i terminowy. Skarżącym podano sprzeczne i niedokładne informacje odnośnie prawnych warunków, które należy spełnić celem uzyskania dostępu do legalnej aborcji (tj. czas oczekiwania, niezbędna dokumentacja oraz związane z nią wymogi formalne, czy też konieczność udzielenia zgody przez obojga rodziców).Utrudniono im tym samym swobodne podjęcie decyzji w sprawie aborcji.

2.  Ocena Trybunału



1   2   3   4


©operacji.org 2017
wyślij wiadomość

    Strona główna