Wykład z polityki gospodarczej Integracja walutowa w ramach Unii Europejskiej – aspekty prawne I instytucjonalne



Pobieranie 30,22 Kb.
Data23.05.2018
Rozmiar30,22 Kb.

dr Marek Porzycki
Wykład z polityki gospodarczej

Integracja walutowa w ramach Unii Europejskiej – aspekty prawne i instytucjonalne

1. Prawne i instytucjonalne podstawy Unii Gospodarczej i Walutowej
a) podstawy prawne

Przepisy Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej

art. 127-133 (polityka pieniężna), art. 134-135 (postanowienia instytucjonalne), art. 136-138 (postanowienia szczególne dla państw członkowskich, które przyjęły euro) i art. 139-144 (postanowienia przejściowe dotyczące realizacji unii gospodarczej i walutowej). Art. 282-284 (Europejski Bank Centralny)
Protokół do Traktatu – Statut ESBC i EBC
Euro we wtórnym prawie wspólnotowym

- rozporządzenie Rady (WE) nr 1103/97 z dnia 17 czerwca 1997 r. w sprawie niektórych przepisów dotyczących wprowadzenia euro

- rozporządzenie Rady (WE) nr 974/98 z dnia 3 maja 1998 r. w sprawie wprowadzenia euro

Oba powyższe rozporządzenia przewidują wprowadzenie euro jako prawnego środka płatniczego w państwach członkowskich, regulują najważniejsze kwestie związane z funkcjonowaniem euro jako prawnego środka płatniczego, z przeliczeniami z walut krajowych na euro oraz wymianą pieniądza. Wprowadzają zasadę ciągłości i niezmienności instrumentów prawnych (szerokie pojęcie obejmujące zarówno akty prawne, jak i czynności prawne) – z dniem przyjęcia euro wyrażone w tych instrumentach kwoty w walutach krajowych przelicza się na euro z zastosowaniem kursu wymiany.


- rozporządzenie Rady (WE) nr 2866/98 z dnia 31 grudnia 1998 r. w sprawie kursów wymiany między euro a walutami państw członkowskich przyjmujących euro

Określa ostateczny i niezmienny kurs wymiany waluty krajowej na euro. Wymaga ono nowelizacji przy każdym rozszerzeniu strefy euro o kolejne państwo członkowskie.


- rozporządzenie Rady (WE) nr 1338/2001 z dnia 28 czerwca 2001 r. ustanawiające środki niezbędne dla ochrony euro przed fałszowaniem. Z mocy rozporządzenia Rady (WE) nr 1339/2001 stosowane we wszystkich państwach członkowskich, także poza strefą euro.
- niewiążące zalecenia Komisji dotyczące wprowadzenia euro - w sprawie opłat bankowych za wymianę na euro; w sprawie podwójnego podawania cen i innych kwot pieniężnych; w sprawie dialogu, monitoringu i informacji mających na celu ułatwienie wprowadzenia euro; w sprawie środków

ułatwiających przyszłe przejście na euro


b) Europejski Bank Centralny i Europejski System Banków Centralnych

EBC – ośrodek bankowości centralnej państw członkowskich UE, instytucja UE wymieniona w art. 282-284 Traktatu.
ESBC – EBC oraz krajowe banki centralne wszystkich państw członkowskich

Eurosystem – EBC oraz krajowe banki centralne państw członkowskich strefy euro, sprawujące wspólnie funkcje banku centralnego dla państw członkowskich strefy euro

Uwaga: w przepisach prawa wspólnotowego mowa jest o ESBC, ale z przepisów o derogacji (art. 139 TFUE) wynika, że duża część tych przepisów dotyczy nie całego ESBC, lecz Eurosystemu. Krajowe banki centralne państw członkowskich spoza Eurosystemu (jak np. NBP) są wyłączone z podstawowej działalności ESBC, w szczególności z prowadzenia wspólnej polityki pieniężnej.


Cel ESBC: utrzymanie stabilności cen, z drugorzędnym celem wspierania polityki gospodarczej w UE. Realizowana strategia – bezpośredni cel inflacyjny (zob. bliżej wykład dotyczący polityki pieniężnej).
Zadania ESBC (art. 127 ust. 2 Traktatu, art. 3 Statutu ESBC i EBC):

- określanie i realizacja polityki pieniężnej strefy euro

- przeprowadzanie operacji walutowych

- utrzymywanie i zarządzanie rezerwami walutowymi państw członkowskich

- popieranie sprawnego funkcjonowania systemów płatności
Emisja pieniądza w strefie euro (art. 128 TFUE):

- banknoty – emisja przez EBC i krajowe banki centralne. Wyłączne prawo EBC do upoważniania do emisji banknotów.

- monety – emisja przez państwa członkowskie, z zastrzeżeniem zgody EBC na wielkość emisji.
Organy EBC (art. 283 TFUE)

- Prezes EBC – obecnie Jean-Claude Trichet

- Zarząd – Prezes, Wiceprezes i 4 członków zarządu

Prezes, Wiceprezes i członkowie zarządu są powoływani na ośmioletnią, jednorazową kadencję za wspólnym porozumieniem rządów państw członkowskich (na szczeblu szefów państw lub rządów).

- Rada Prezesów (Governing Council) – członkowie Zarządu EBC oraz prezesi krajowych banków centralnych państw strefy euro.
- Rada Ogólna (General Council) – Prezes i Wiceprezes EBC oraz prezesi krajowych banków centralnych wszystkich państw członkowskich. Organ ten zostanie rozwiązany w razie przyjęcia euro przez wszystkie państwa członkowskie UE.
Siedziba EBC – Frankfurt nad Menem
2. Warunki i perspektywy przyjęcia euro
Kryteria konwergencji – warunki przyjęcia wspólnej waluty.
Kryteria konwergencji ekonomicznej (art. 140 ust. 1 TFUE):

- kryterium inflacyjne - wysoki stopień stabilności cen, rozumiany jako inflacja nieprzekraczająca o więcej niż 1,5% inflacji w trzech państwach członkowskich o najniższej inflacji. Przykład Litwy w 2006 r.

- kryterium fiskalne - stabilna sytuacja finansów publicznych, rozumiana jako przestrzeganie postanowień Paktu Stabilności i Wzrostu z 1997 r.:

- deficyt budżetowy nie przekraczający 3% PKB

- zadłużenia sektora publicznego nie przekraczające 60% PKB

Możliwość zastosowania tzw. procedury nadmiernego deficytu wobec państw członkowskich niespełniających kryterium fiskalnego, a w ostateczności sankcji finansowych (w praktyce niezmiernie trudne zwłaszcza wobec większych państw). Sytuacja obecna.

- kryterium stóp procentowych - długoterminowe nominalne stopy procentowe, określane na podstawie oprocentowania długoterminowych obligacji skarbowych albo porównywalnych papierów wartościowych – ich średnia nie powinna przekraczać o więcej niż 2% średnią wysokość stóp procentowych w 3 państwach członkowskich o najniższej inflacji

- kryterium kursowe - stabilność kursowa – kurs waluty krajowej powinien przez 2 lata utrzymywać się w marginesach wahań kursów przewidzianych w mechanizmie ERM II (max. 15% w stosunku do kursu centralnego danej waluty w stosunku do euro), bez dewaluacji danej waluty. Dopuszczalna stopniowa i równomierna aprecjacja danej waluty (przykład korony słowackiej).


Konwergencja prawna – zgodność prawa krajowego z Traktatem i Statutem ESBC i EBC:

- niezależność krajowego banku centralnego

- prawna integracja krajowego banku centralnego z ESBC

- inne przepisy dotyczące uczestnictwa w trzecim etapie UGW (np. dotyczące polityki pieniężnej, emisji znaków pieniężnych)


Derogacja (art. 139 TFUE) - sytuacja państw członkowskich, które nie przyjęły euro z powodu niespełnienia wymogów dla przyjęcia wspólnej waluty. Derogacja polega na niestosowaniu do takich państw określonych przepisów Traktatu oraz Statutu ESBC i EBC dotyczących wspólnej waluty.

Przy rozszerzaniu UE nowe państwa członkowskie przystępują do UE jako państwa z derogacją.


Procedura przyjmowania euro (uchylenie derogacji, art. 140 Traktatu)

- Raporty EBC i Komisji o konwergencji – co 2 lata (każdorazowo w maju), albo na żądanie państwa członkowskiego chcącego przyjąć euro we wcześniejszym terminie. Raporty dostępne na stronach EBC i Komisji (http://www.ecb.eu/pub/convergence/html/index.en.html http://ec.europa.eu/economy_finance/publications/specpub_list9259.htm)

- propozycja Komisji

- konsultacja z Parlamentem Europejskim

- dyskusja w Radzie Europejskiej (w składzie głów państw lub szefów rządów)

- uchylenie derogacji decyzją Rady ECOFIN, po zaleceniu przez kwalifikowanej większość jej członków reprezentujących państwa strefy euro

- nowelizacja rozporządzenia Rady (WE) nr 2866/98 ustalająca ostateczny kurs wymiany waluty krajowej na euro oraz nowelizacja rozporządzenia nr 974/98 określająca datę wprowadzenia euro (oba ostatnie kroki podejmowane są z reguły na początku lipca)

- przyjęcie euro (z reguły od razu przez wprowadzenie banknotów i monet euro do obiegu gotówkowego) – 1 stycznia roku następnego.


Sytuacja państw członkowskich, które nie wprowadziły euro:

- Wielka Brytania – protokół nr 25 do Traktatu. UK nie ma obowiązku uczestniczenia w trzecim etapie UGW (tzw. opt-out), może jednak notyfikować taki zamiar Radzie w razie podjęcia takiej decyzji przez jego rząd i parlament. UK nie jest państwem członkowskim z derogacją.

- Dania - protokół nr 26 do Traktatu. Uznana za państwo członkowskie z derogacją, z zastrzeżeniem, że procedura uchylenia derogacji może zostać wszczęta jedynie na wniosek Danii.

- Szwecja – formalnie nie ma szczególnej pozycji prawnej i jest państwem członkowskim z derogacją, zobowiązanym do przyjęcia euro po spełnieniu kryteriów. Z uwagi na brak woli politycznej (negatywny wynik referendum w 2003 r.) Szwecja celowo nie spełnia kryteriów konwergencji (tzw. jednostronne opt-out) nie wprowadzając swojej waluty do mechanizmu ERM II i nie dostosowując przepisów prawnych.

- Estonia, Łotwa, Litwa, Polska, Czechy, Węgry, Bułgaria, Rumunia – państwa członkowskie z derogacją zobowiązane do wprowadzenia euro po spełnieniu kryteriów konwergencji. W razie braku woli politycznej – zob. przykład Szwecji.
Perspektywa przyjęcia euro przez Polskę – najważniejsze problemy na tle doświadczeń państw członkowskich przyjmujących euro w latach 2007-2009 (Słowenia, Malta, Cypr i Słowacja):

- konieczność wprowadzenia i dwuletniego utrzymywania złotego w mechanizmie ERM II

- konieczność zmiany Konstytucji RP

- art. 227 – przysługujące NBP wyłączne prawo emisji pieniądza oraz ustalania i realizowania polityki pieniężnej

- art. 203 ust. 1 – kompetencje kontrolne NIK w stosunku do NBP

- art. 198 – odpowiedzialność konstytucyjna Prezesa NBP przez Trybunałem Stanu

- brak zgody politycznej

- konieczność odpowiednich dostosowań prawnych i przygotowań logistycznych

- potrzeba efektywnego zapobiegania nadużyciom cenowym (nieuzasadnionym podwyżkom)

- podwójne podawanie cen

- kampania informacyjna

- monitoring cen (euro-obserwatoria)

- możliwość stosowania specjalnych oznaczeń dla rzetelnych przedsiębiorców

- pytanie o zasadność administracyjnej regulacji cen w okresie przejściowym

- wprowadzenie euro jako katalizator dla niezbędnych reform czy temat zastępczy maskujący brak reform?

___________________

Lektura:

K. Oplustil w: T. Włudyka (red.), Polityka gospodarcza, rozdz. 6 pkt 5, rozdz. 7 pkt 4 i 5


Dla zainteresowanych:

Hanspeter K. Scheller, The European Central Bank. History, Role and Functions, 2 wyd. Frankfurt 2006 (na stronie http://www.ecb.eu/pub/html/index.en.html także w tłumaczeniu na język polski)

K. Gawlikowska-Hueckel, A. Zielińska-Głębocka, Integracja europejska. Od jednolitego rynku do unii walutowej, Warszawa 2004, rozdz. 13 i 14

Raport EBC o konwergencji, maj 2008 r., http://www.ecb.eu/pub/convergence/html/index.en.html



M. Olszak, M. Porzycki, „Prawne przygotowania do wejścia Polski do strefy euro na tle rozwiązań przyjętych bądź planowanych w innych państwach członkowskich z derogacją przewidzianą w art. 122 Traktatu”, opracowanie wspierające Raport na temat pełnego uczestnictwa Rzeczypospolitej Polskiej w trzecim etapie Unii Gospodarczej i Walutowej, Biuro ds. Integracji ze Strefą Euro przy Narodowym Banku Polskim, grudzień 2008 r., http://www.nbp.pl/Publikacje/O_Euro/RE14n.pdf (s. 163) - cz. I, rozdz. I.1



©operacji.org 2017
wyślij wiadomość

    Strona główna