Wstęp do prawoznawstwa



Pobieranie 429,4 Kb.
Strona1/4
Data25.06.2018
Rozmiar429,4 Kb.
  1   2   3   4


Wstęp do prawoznawstwa:

I Charakterystyka nauk prawnych:

Nauka:


  • interpretacja pragmatyczna – uczenie się, zdobywanie wiedzy

  • interpretacja pragmatyczna – rezultat procesu zdobywania wiedzy, pewien zespół twierdzeń spełniających określone kryteria

Klasyfikacja nauk:

  • nauki społeczne i przyrodnicze – różnią się przedmiotem badań (społeczeństwo, przyroda)

  • nauki teoretyczne (nauki, których zadaniem jest opisywanie i wyjaśnianie procesów i zjawisk. Poszukują odpowiedzi na pytania „jak jest?” Np. historia, socjologia, ekonomia, fizyka i biologia) Są to nauki deskryptywne.

Praktyczne – ich celem jest formułowanie uzasadnianie różnego rodzaju norm, dyrektyw, ocen i wzorów zachowania. Pyt. „jak być powinno?”, ściślej „jak powinniśmy się zachować?” Np. nauki inżynieryjne, medyczne, etyka normatywna, gramatyka. Nauki normatywne.

  • Nauki empiryczne – uzasadniają swoje twierdzenia odwołując się do szeroko rozumianego doświadczenia (obserwacji, eksperymentu). Np. fizyka, geogr., socjolog, psycholog,

Formalne – brak odwołań do doświadczenia, uzasadnianie twierdzeń (dowodzenie) polega na wyprowadzaniu twierdz w oparciu o reguły inferencyjne (wnioskowania) z innych twierdzeń przy czym niektóre z ostatnich przyjmuje się bez dowodu (aksjomaty).

Np. matematyka, logika formalna

Nauki prawne należą do grupy nauk społecznych i podejmują zagadnienia charakterystyczne zarówno dla nauk teoretycznych, jak i praktycznych oraz jak dla empirycznych i formalnych.

Nauki prawne – grupa nauk społ., których przedmiotem badawczym jest analiza norm prawnych i szeroko rozumianych instytucji polityczno – prawnych.



Podział nauk prawnych:

  • Filozoficzne

  • Pozytywne o prawie

    • Systematyczne

    • Historyczne

Trzy podstawowe typy n. prawnych nauczane na uniwersytetach:

  • Filozofii (teorii) prawa

  • Szczegółowym naukom o prawie (dogmatyka prawnicza)

  • Naukom historyczno – prawnym

Metody analizy prawa:

  • Językowo – logiczne (wyjaśnianie, interpretowanie i porządkowanie przepisów prawnych)

  • Socjologiczne (socjologia empiryczna – badania ankietowe, wywiad, wnioskowania statystyczne, bad. panelowe i obserwacja uczestnicząca)

  • Psychologiczne (ustalanie poczytalności sprawcy, resocjalizacja

Logika:

  • Formalna – sformalizowane rachunki

    • L. klasyczna – rachunek zdań, nazw, kwantyfikatorów

    • L. deontyczna – rachunek logiczny zajmujący się operacjami na zdaniach, w których występują zdania normatywne Np. jest nakazane, dozwolone itp.

  • Nieformalna (teoria argumentacji) – przytaczanie argumentów na rzecz (arg. pro) i przeciwko określonej tezie (arg. contra).

II Pojęcie prawa i jego funkcje:

Prawo (realizm prawniczy)

  • zbiór przepisów prawnych zawartych w tekstach prawnych (prawo w książkach),

  • zbiór decyzji faktycznie podejmowanych przez sędziów i urzędników (prawo w działaniu),

  • prawo to pewne przeżycie psychiczne człowieka (L. Petrażycki),

  • zbiór norm słusznych, które wynikają z tak lub inaczej rozumianej natury człowieka (prawo natury)

Prawo (pozytywistycznie, J. Austin – teoria imperatywu) – rozkaz suwerennej władzy państwowej skierowany do obywatela pod groźbą zastosowania przymusu. Prawo i moralność to dwa różne i niezależne od siebie porządki normatywne.

Wg tej teorii elementami konstytutywnymi prawa są:



  • rozkaz

  • suwerenność władzy

  • obowiązek wykonania

  • sankcja przymusu

Nieodłącznym elementem prawa jest fakt, że na straży jego norm stoi przymus państwowy.

Współczesny pozytywizm – H. L. A. Hart – prawo nie da się jednoznacznie zdefiniować, gdyż obejmuje normy różnego rodzaju (prawo stanowione i zwyczajowe, wewnętrzne i międzynarodowe publiczne, karne i cywilne).

Prawo – „ zbiór norm ogólnych pochodzących od organów państwa, na których straży stoi przymus państwowy. Prawo, państwo i przymus – nierozerwalny trójkąt dla pozytywistów.

Prawo natury – katolicka koncepcja, św. Augustyn i św. Tomasz. Koncepcja laicka L. Fuller.

Obok prawa pozytywnego, którego źródłem są akty władzy państwowej, istnieje jeszcze prawo natury, którego ostatecznym źródłem jest albo bóg (doktryna katolicka)albo właściwości natury człowieka (Grocjusz Hobes Locke) lub zasady współżycia w społeczeństwie L. Fuller.

Lex – normy zawarte w tekstach prawnych ( ustawach, aktach podstawowych i precedensach)

Ius – normy zawarte w tekstach prawnych, zasady sprawiedliwości czy moralności politycznej, które uważa za wiążące nawet wtedy gdy nie zostały zapisane w żadnym tekście prawnym.

Dla pozytywistów prawo = Lex

Dla nie pozytywistów prawo = Ius

Prawo przedmiotowe to prawo pozytywne – ogół aktów normatywnych obowiązujących w danym państwie.

Prawo podmiotowe to ogół uprawnień, które na różnych zasadach przypisujemy jednostce.

Pozytywiści – jednostka nie może mieć żadnych innych uprawnień poza tymi, które przyznało jej państwo.

Nie pozytywiści – kategoria prawa podmiotowego jest pierwotna wobec prawa przedmiotowego – jednostka ma pewne prawa bez względu na to czy państwo gotowe jest je uznać czy też nie.

Prawo wewnętrzne a międzynarodowe publiczne:

Prawo wewnętrzne – reguluje stosunki wew. na terytorium danego państwa,

Prawo międzynarodowe publiczne (prawo traktatowe) – normuje stosunki między państwami, mniejsza skuteczność,





Prawo wewnętrzne

Prawo międzynarodowe

Podmioty prawa

Osoby fizyczne, prawne, instytucje

Państwa, organizacje międzynarodowe (ONZ, NATO), w kontekście niektórych traktatów – osoby fizyczne

Źródła

Kreowane jednostronnie przez organy państwowe (ustawy, precedensy sądowe)

Powstają w drodze umów dwustronnych lub wielostronnych (konwencje lub traktaty)

Sankcje

Przymus

Dobrowolne i wzajemne wykonywanie przyjętych zobowiązań; w szczególnych przypadkach sankcje gosp., użycie sił zbrojnych

Pierwszeństwo prawa międzynarodowego nad prawem wewnętrznym – w razie konfliktu normy prawa wewnętrznego z normą prawa międzynarodowego ta ostatnia przeważa. Normy prawa międzynarodowego wywierają bezpośredni skutek w stosunkach wewnętrznych.

Prawo międzynarodowe prywatne – gałąź prawa wewnętrznego, ma charakter kolizyjny, normuje stosunki prawne ( gł. cywilno – prawne, w których występuje element obcy), określenie jakie prawo będzie właściwe dla wszelkich roszczeń wynikających ze stosunków tego typu.

Funkcje prawa:


  • kontroli zachowań (regulacja zachowań)

    • normatywne – normy oddziałują na zachowanie, działają przez ludzką świadomość, norma nie może wpływać na nasze zachowanie jeżeli nie znamy jej treści

    • pozanormatywne – oddziaływania poprzez odpowiednie kształtowanie sytuacji fizycznych (bariery, pola minowe, infrastruktury – drogi, linie elektryczne, telefoniczne, systemowe – zwiększenie popytu, inflacji, przyjęcie określonej struktury administracyjnej), środki pozanormatywne mogą wpływać na nas bez naszej wiedzy

Podstawowa funkcja normy – takie wpływanie na zachowanie by podejmowane działanie było pożądane przez normodawce powstrzymywanie się od działań niepożądanych

Sankcja – dolegliwość, która poniesie adresat normy na wypadek niestosowania się do normy.

Gratyfikacja – nagroda, która otrzyma w sytuacji zachowania się zgodnie z normą.

N. Bobbio – podział systemów:



    • represyjne – operują zakazami i sankcjami, nastawione na ochronę porządku i bezpieczeństwa

    • promocyjne – odwołują się do nakazów i nagród, ich zadaniem jest realizacja programów społecznych (rozwój gospodarczy, opieka socjalna)

  • rozdziału dóbr i ciężarów – rozdzielanie dóbr, ciężarów, uprawnień, obowiązków między członków danego społeczeństwa

Sprawiedliwość (wg J. Rawls) – podstawowa cnota instytucji społecznych, najważniejsza cnota prawa.

Zasada sprawiedliwości formalnej (reguła równej miary) – osoby, sytuacje, stany rzeczy, które są pod istotnymi względami podobne powinny byś traktowane podobnie.

Reguły sprawiedliwości materialnej:


  • reguły sprawiedliwości dystrybutywnej (rozdzielczej)

    • każdemu stosownie do pracy

    • każdemu stosownie do potrzeb

    • każdemu do zasług

    • każdemu stosownie do pozycji społecznej

    • każdemu to samo (elitarystyczna) – skrajna interpretacja

Żaden system prawa nie może się bez tych reguł obejść.

  • reguły sprawiedliwości komutatywnej (wymiennej)

Standardy sprawiedliwości proceduralnej (reguły):

  • zasada bezstronności i niezawisłości sądu,

  • równości stron

  • prawo do obrony

  • regulacji konfliktów

Konflikt – sytuacja w której jedna ze stron występuje z żądaniami, roszczeniami, twierdzeniami, które druga strona kwestionuje.

Rodzaje konfliktów:



  1. ze wzgl. na strony:

  • dwubiegunowe – 2 strony

  • wielobiegunowe – więcej stron

  1. ze wzgl. na rodzaj strony:

  • indywidualne

  • kolektywne

Metody rozwiązywania konfliktów:

  • tryb kontraktowy (bezpośrednia metoda regulacji konfliktów) – same strony rozwiązują konflikt, autonomia stron (decydują o zasadach, procedurze rozwiązania sporu), dobrowolne porozumienie – umowa (konsensus)

  • m
    Pośrednia metoda regulacji konfliktów

    biorą udział os. trzecie


    ediacyjno – koncyliacyjny ( mediator, koncyliator – pomocnik i doradca stron, nie ma uprawnień władczych), pełna autonomia co do wyboru mediatora, a także co do procedury prowadzenia rokowań oraz zasad rozwiązywania konfliktu

  • arbitrażowy – strony mają wpływ na wybór arbitra, procedury rokowań oraz zasady rozwiązania sporu lecz decyzja arbitra ma charakter władczy i jest wiążąca dla stron oraz może być przymusowo wyegzekwowana

  • adjudykacyjny – postępowanie wg określonych procedur i zasad, strony nie mają wpływu na wybór adudykatora,

III Prawo a moralność:

Innymi systemami normatywnymi, za pomocą których poddaje się kontroli zachowanie człowieka jest:



  • Religia

  • Obyczaj

  • Moralność itp.

Etos – ogół norm społecznych, regulujących zachowania członków danego społeczeństwa; skomplikowany układ relacji między różnymi systemami normatywnymi.

Moralność – obejmuje te normy społeczne, które kwalifikują zachowania jako dobre lub złe, słuszne lub niesłuszne.






PRAWO (norma prawna)

MORALNŚĆ (norma moralna)

Stopień formalizacji i instytucjonalizacji

b. sformalizowane i zinstytucjonalizowane; specjale procedury tworzenia i stosowania norm, skomplikowane układy instytucji i procedur (parlament, administracja, sądy, więzienia); może być tworzone, zmieniane i uchylane; Normy p są bardziej precyzyjne i określone.

System niesformalizowany i niezinstytucjonalizowany; brak możliwości zmian; proces powstawania norm moralnych – spontaniczny; nie podlega dekretowaniu; bardzo ogólne wskazania;

Obowiązywanie norm

Uzasadnienie tetyczne – źródłem jest akt władzy kompetentnego organu państwowego (ustawa-sejm, rozporządzenie - rada ministrów);

Uzasadnienie aksjologiczne; zaczyna obowiązywać, gdy upowszechni się przekonanie, że określone zachowanie jest dobre (złe), słuszne (niesłuszne), w związku z tym norma moralna określa sposób zachowania; źródło – spontanicznie rozwijające się oceny, oparte o aprobatę społeczną;

Sankcje

sformalizowane i zinstytucjonalizowane, wymierzane przez specjalne organy sądy, w specjalnym trybie (proces), po zastosowaniu procedury;

sankcje skupione



Niesproceduralizowane i wyczerpują się w różnego rodzaju aktach społ. potępienia i dezaprobaty; sankcje rozsiane

Przedmiot regulacji

Zewnętrzne zachowania ludzi;

wina – podstawowa forma odpowiedzialności prawnej;



Odpowiedzialność doxatyczna – odpowiedzialność za motywy, intencje i przekonania (nie życz bliźniemu co tobie nie miłe)

Podmioty

Osoby fizyczne; organizacje, instytucje (osoby prawne)

Osoby fizyczne

Stosunek do państwa

Strukturalnie powiązane z państwem; organy państw. tworzą, zmieniają i uchylają normy prawne;

Nie jest strukturalnie powiązana z państwem;

Relacje między prawem a moralnością:

  • Przedmiotowe – jaki zachodzi stosunek regulacji między prawem a moralnością:

    • Prawo to minimum moralności – zakres czynów regulowanych przez prawo mieści się w zakresie czynów regulowanych przez moralność, każdy czyn uregulowany przez prawo ma odpowiednik w regulacji moralnej;

    • Krzyżowanie się moralności i prawa – istnieją takie zachowania, które reguluje moralność, a nie reguluje prawo; regulowane wyłącznie przez prawo, a nie przez moralność oraz zachowania regulowane i przez prawo i przez moralność;

Sfera regulacji wspólna dla prawa i moralności obejmująca sytuację:

      • gdzie prawo i moralność regulują zachowania tak samo – sfera regulacji zbieżnej

      • gdzie regulują zachowania odmiennie – sfera regulacji rozbieżnej (gdy dochodzi do zbiegu tych systemów uważa się, iż prawo powinno respektować przekonania moralne większości społeczeństwa)

  • Walidacyjne – jak niezgodność prawa z normami moralnymi wpływa na obowiązywanie norm prawnych. (spór pozytywistów z nie pozytywistami)

Pozytywiści – rozdział prawa i moralności, dwa różne i niezależne systemy normatywne; niesprawiedliwość prawa nie ma wpływu na jego obowiązywanie – (Dura Lex sed Lex) jeśli prawidłowo je ustanowiono i nie uchylono. Prawo jest stanowione zgodnie z wolą społeczną, formuła pozytywistyczna gwarantuje poczucie pewności i bezpieczeństwa.

Nie pozytywiści – dowodzą, że też pozytywistów pozwala wprowadzać akty barbarzyństwa jeśli zatwierdzono je prawnie. Związek prawa i moralności – prawo powinno respektować wartości moralne, w razie braku szanowania prawo może przestać obowiązywać. Formuła Radbrucha – jeżeli norma prawna w sposób wyjątkowo rażący narusza elementarne normy moralne, to tym samym traci ona moc obowiązującą i ani organy państwowe nie są zobowiązane do jej stosowania, ani obywatele do jej przestrzegania.

  • Funkcjonalne – jak normy moralne wpływają na treść norm prawnych i odwrotnie (jak prawo wpływa na treść przekonań moralnych) str.50

Techniki włączania wartości moralnych:

  • Bezpośrednia inkorporacja – pewne normy moralne stają się z woli prawodawcy normami prawnymi (zakaz zabójstwa, uszkodzenia ciała, kradzieży)

    • Przepisy odsyłające – odsyłają do innych przepisów, reguł, zasad; klauzury generalne – przepisy, które odsyłają do ogólnych standardów postępowania czy oceny określonych zachowań,

np. zasada współżycia społecznego (stosunki międzyludzkie), powszechnie akceptowane reguły moralności publicznej,

inne klauzule generalne (przepisy) – do ustalonych zwyczajów, społeczno – gospodarczego przeznaczenia prawa, należytej staranności, interesu społ. – gosp.



    • Terminy wartościujące – wartości np. dobra wiara, niskie pobudki, rażąca niewdzięczność, szczególne okrucieństwo, wzajemna pomoc, wierność małżeńska itd.

Prawo – istotny czynnik aktywnie kształtujący przekonania moralne (walka z nietolerancją, dyskryminacją rasową, religijna, o równouprawnienie kobiet).

IV NORMY PRAWNE I PRZEPISY PRAWNE

Normy, zdania, oceny i performatywy

Zdanie – wypowiedź oznajmująca, której możemy przypisać wartość prawdy lub fałszu.

Zdaniami są tylko zdania oznajmujące, o których można orzec, iż są prawdziwe lub fałszywe.

Normy – należą do szerszej grupy wypowiedzi dyrektywnych obejmującej różnego rodzaju zalecenia, rady, życzenia, wskazówki itd. Normy nie mają charakteru opisowego (deskryptywnego), nie odpowiadają na pytanie „jak jest”, lecz na pytanie „jak być powinno” – jak ktoś powinien się zachować. Podstawową funkcją normy jest sformułowanie określonej dyrektywy postępowania. Normą nie można przypisać wartości logicznej, a zatem nie można o nich powiedzieć, że są prawdziwe lub fałszywe. Możemy o nich powiedzieć iż są słuszne lub nie słuszne, skuteczne lub nie skuteczne, obowiązujące lub nie obowiązujące. Pogląd odmawiający normą wartości logicznej nazywamy STANOWISKIEM NORM KOGNITYWISTYCZNYM.

Dyrektywy - nie można przypisać im wartości logicznej (lecz istnieje szczególna kategoria dyrektyw i ocen, którym można przypisać wartość prawdy lub fałszu np. dyrektywy (normy techniczne „jeżeli chcesz doprowadzić wodę do wrzenia to powinieneś ją podgrzać do temp. 100o”.

Wypowiedzi performatywne – służą do dokonywania różnego rodzaju czynności i aktów symbolicznych, wywołuje skutek nie istniejący przed ich użyciem. Np. wydanie ustawy, wyroku, zawarcie umowy, małżeństwa, mianowanie i odwołanie kogoś ze stanowiska.



Normy i przepisy prawne

Norma prawna – zrekonstruowana z tekstu prawnego dyrektywa postępowania, która w najprostszym przypadku musi odpowiadać wyczerpująco na przynajmniej dwa pytania:



  • Kto i w jakich okolicznościach?

  • Jak powinien się zachować?

  • Jakie będą konsekwencje? (nie musi być w normie)

Rekonstruuje się je z przepisów prawnych, przy czym zwykle do rekonstrukcji jednej normy potrzeba wielu przepisów.

Przepis prawny – elementarna jednostka systematyzacyjna danego tekstu prawnego. Jeśli tekst prawny będzie składał się z artykułów (paragrafów, ustępów, punktów, liter) to każdy artykuł (paragraf, ustęp itd.) będzie stanowił przepis prawny. Jeden przepis prawny jest elementem wielu różnych norm prawnych (przepisy o obronie koniecznej i stanie najwyższej konieczności stosują się do wielu różnych przestępstw o których mówi k.k.)

Przepis prawny może pokrywać się z normą prawną jeśli znajdziemy w nim wszystkie elementy normy prawnej.

Koncepcje budowy normy prawnej (strony 58, 59 i 60)

Wszystkie koncepcje budowy normy prawnej posiadają te same elementy:



  • Hipotezę (H) – określa adresata normy oraz okoliczności, w których powinien on zachować się w sposób przewidziany przez normę. Hipoteza określa zakres zastosowania normy.

  • Dyspozycję (D) – określa wzór powinnego zachowania się. Formułuje nakazy, zakazy lub dozwolenia (nakłada uprawnienia lub obowiązki). Określa zakres normowania normy.

  • Sankcję (S) – element normy, który określa konsekwencję jakie nastąpią w sytuacji, gdyby adresat zachował się nie zgonie z normą – naruszył ją.

Podziały przepisów prawnych:

  1. Normy ogólne i indywidualne (ze względu na sposób określenia adresata):

    • Normy generalne – adresat jest określony przez wskazanie jego cech

(każdy człowiek, funkcjonariusz publiczny, żołnierz, instytucja państwowa, prezydent Rzeczypospolitej)

    • Normy indywidualne – adresat jest oznaczony nazwą indywidualną, zwykle imieniem własnym np. Lech Wałęsa, przedsiębiorstwo Telex.

Ze względu na sposób określenia czynu:

    • Normy abstrakcyjne – odnoszą się do zachowań powtarzalnych np. każda osoba wezwana w charakterze świadka…

    • Normy konkretne – odnoszą się do zachowań jednorazowych np. wzywa się Jana Kowalskiego w charakterze świadka…

Normy, które są jednocześnie generalne i abstrakcyjne to normy ogólne.

Akty normatywne, w których zawarte są normy ogólne noszą nazwę aktów tworzenia prawa (konstytucja, ustawy, rozporządzenia).



Normy indywidualno – konkretne to akty stosowania prawa np. wyroki sądowe, decyzje administracyjne.

  1. Przepisy nakazujące, zakazujące i dozwalające

  2. Przepisy odsyłające i blankietowe:

    • Odsyłające:

      • Systemowe – odsyłają do innych przepisów prawnych

      • Pozasystemowe – odsyłają do reguł czy zasad pozaprawnych (odsyłają do zasad współżycia społecznego)

    • Blankietowe – odsyłają do aktów normatywnych, które dopiero mają zostać wydane.

  1. Przepisy dyspozytywne i imperatywne:

        • Dyspozytywne (Ius dispositivum) – przepisy względnie obowiązujące – stosuje się je tylko wtedy, gdy strony nie uregulowały swych stosunków w odmienny sposób niż to przewiduje dany przepis, strony mogą odstąpić od tych przepisów przyjmując inne postanowienia czy reguły. Określają zakres swobody czy wolności w regulowaniu swych stosunków.

        • Imperatywne (Ius cogens) – przepisy bezwzględnie obowiązujące – działanie nie może być ani wyłączone ani ograniczone lub zmienione wolą stron, muszą zawsze być respektowane przez strony

  2. Przepisy kompetencyjne – upoważniają organy państwowe do stanowienia określonych norm, wydawania określonych decyzji lub dokonywania oznaczonych czynności.

  3. Normy programowe (finalne, celowościowe) – nie wskazują one, jak powinien zachować się adresat normy, ale pokazują jaki cel powinien osiągnąć pozostawiając kwestię wyboru środków realizacji tego celu do jego dyspozycji.

  4. Zasady prawa i zwykłe normy prawne:

        • Zasady prawa:

      • Zady uniwersalne (całego systemu prawa) – np. zasady konstytucyjne (z. państwa prawnego, podziału władzy, nie zawisłości sądów, równości wobec prawa)

      • Zasady części systemu prawa – odnoszą się do jednej lub kilku gałęzi prawa np. zasada domniemania niewinności oskarżonego (In dubio pro reo – wątpliwości dowodowe należy rozstrzygać na korzyść oskarżonego), z. swobodnej oceny dowodów, z. autonomii woli stron i wolności umów.

Kryteria odróżnienia norm od zasad prawnych:

  • Miejsce normy prawnej w hierarchii aktów normatywnych – zasady są formułowane przede wszystkim w konstytucjach i ustawach

  • Ocena danej normy jako pełniącej zasadniczą rolę w systemie prawa, jakiejś jego gałęzi lub nawet instytucji prawnej. Mówi się wtedy o wewnętrznej hierarchii aktów normatywnych, ponieważ uważa się, że chociaż zasady mają tą samą moc prawną, co zwykłe normy prawne zawarte w danym akcie normatywnym, to jednak odgrywają one rolę szczególną w procesach stosowania wykładni prawa.

  • Funkcja normy w procesach wykładni i stosowania prawa. Wszystkie normy prawne należy interpretować mając na względzie zasady systemu prawa. Zdaniem Tryb. Konstyt. interpretując przepisy prawne należy brać pod uwagę przede wszystkim zasady konstytucyjne.

R. Dworkin – różnice między zasadami i zwykłymi normami podaje on na przykładzie dwóch następujących reguł: „nikt nie może odnosić korzyści z wyrządzonego zła” (zasada), „testament ustny musi być sporządzony w obecności co najmniej trzech świadków” (zwykła norma).

Zdaniem Dworkina różnica między zasadami i zwykłymi normami prawnymi sprowadza się zasadniczo do trzech podstawowych kwestii:



  1. zwykłe normy prawne mają określony zakres zastosowania, w przypadku zasad prawnych ich zakres zastosowania jest bardzo rzadko sformułowany – wiemy do jakiej formy testamentu odnosi się reguła o 3 świadkach, nie jest natomiast jasne jakich stanów faktycznych odnosi się nasza zasada

  2. jeżeli zakres zwykłej normy został spełniony, to normę należy zastosować, jeżeli nie, to normy zastosować nie wolno – jeśli wiec testament ustny został sporządzony w obecności przynajmniej 3 świadków, to testament jest ważny; jeśli natomiast świadków było mniej to jest nieważny. Zwykle normy funkcjonują w sposób albo albo. O zastosowaniu zasad decyduje nie ich zakres zastosowania, ale ocena wagi i doniosłości zasady w rozstrzygnięciu danej sprawy. (formuła mniej lub bardziej)

  3. w razie sprzeczności zwykłych n. prawnych jedna z nich zostaje uznana za nie obowiązującą. Konflikt zasad nie prowadzi do takich konsekwencji (brak derogacji którejkolwiek z nich).

Zasady – mają charakter dyrektyw optymalizacyjnych – norm nakazujących realizację określonego w nich stanu rzeczy w możliwie największym stopniu. Przepisy o prawach i wolnościach obywatelskich maja takie same cechy.

V OBOWIĄZYWANIE PRAWA:

Reguły walidacyjne – reguły określające kryteria obowiązywania aktów normatywnych oraz zawartych w nich przepisów prawnych.



Obowiązywanie prawa:

  • obowiązywanie w sensie normatywnym (systemowym) – normy, które zostały prawidłowo ustanowione i nie zostały uchylone;

  • obowiązywanie w sensie faktycznym – normy, za których naruszenie organy państwowe pociągają do odpowiedzialności (normy stosowane przez organy państwowe);

  • obowiązywanie w sensie aksjologicznym – normy spełniające przyjęte kryteria etyczne (słuszne, sprawiedliwe, moralne);

Charakterystyczne reguły walidacyjne:

  • obowiązują normy, które zostały prawidłowo ustanowione, zostały ustanowione przez upoważniony organ zgodnie z procedurą, np. ustawy – sejm w trybie przewidzianym w konstytucji;

  • norma prawna by obowiązywać musi zostać prawidłowo ogłoszona – opublikowana zgodnie z prawem,

  • obowiązują nie tylko normy ustanowione, ale także normy stanowiące konsekwencję norm ustanowionych; np. z zasady państwa prawa wynika między innymi zasada ochrony praw słusznie nabytych i zasada Lex retro non agit;

  • nie obowiązują normy, które zostały wyraźnie lub milcząco uchylone (derogowane); derogacja wyraźna – to uchylenie normy lub aktu normatywnego przez inna normę prawną nazywaną przepisem lub klauzulą derogacyjną – klauzule zawarte są w przepisach końcowych aktu normatywnego, mają one treść: „traci moc ustawa z dnia… o …”, „uchyla się rozporządzenie…”,

derogacja milcząca = derogacja przez sam fakt odmiennego uregulowania – normodawca wprowadza nowe przepisy i nie uchyla poprzednich.

Reguły kolizyjne (dowodzą, że doszło do derogacji milczącej):



  • reguła hierarchiczna (Lex superior derogat Lex inferiori) – norma hierarchicznie wyższa uchyla niezgodną z nią normę hierarchicznie niższą,

np. ustawa uchyla rozporządzenie; ta reguła ma najwyższą moc; uchylenie następuje bez względu na czas wydania i ogólność

  • reguła chronologiczna (Lex posterior de rogat legi prori) – akt wydany później uchyla akt wydany wcześniej, ale tylko wtedy, gdy akt późniejszy ma moc prawną nie niższą nią akt wcześniejszy,

  • reguła merytoryczna (Lex specialis de rogat legi generali) – stosuje się ją do norm w stosunku zawierania się (nadrzędności, podrzędności); Lex specialis – norma szczegółowa; Lex generalisnorma ogólna;

Norma specjalna nie uchyla (pozbawia mocy obowiązującej) normę ogólną, a jedynie wyłącza jej zastosowanie w przypadku zbiegu obu norm.

Reguła Lex specialis de rogat legi generali nie jest regułą derogac., a jedynie regułą wskazującą, jak stosować przepisy ogólne i specjalne w przypadku kolizji. Jeśli dochodzi do zbiegu reguły hierarchicznej z pozostałymi regułami to stosuje się zawsze regułę hierarchiczną.

Jeśli dojdzie do kolizji reg. chronologicznej i merytorycznej to wtedy 1) należy zastosować normę merytoryczną w myśl zasady Lex posterior generalis non de rogat legi priori speciali – norma późniejsza ogólna nie uchyla normy wcześniejszej specjalnej; 2) należy zastosować względy celościowe.

Sąd może odmówić zastosowania w danym przypadku jednej z norm kolizujacych ze sobą:



  • obowiązywanie w sensie faktycznym - reguła de Sue tudo – norma prawna traci moc obowiązującą (wychodzi z użycia) w skutek niestosowania przez dłuższy czas lub radykalnej zmiany okoliczności;

  • obowiązywanie w sensie aksjologicznym – nie obowiązują te normy prawne, nawet jeżeli nie zostały formalnie uchylone, które w rażący sposób naruszają elementarne i nie kontrowersyjne zasady moralny (formuła Radbrucha);


  1   2   3   4


©operacji.org 2017
wyślij wiadomość

    Strona główna