W edukacji wczesnoszkolnej



Pobieranie 63,05 Kb.
Data24.11.2017
Rozmiar63,05 Kb.

INNOWACJA PEDAGOGICZNA

EDUKACJA PRZEZ SZACHY”



W EDUKACJI WCZESNOSZKOLNEJ

Autorzy:


Agnieszka Grudzińska

Agnieszka Dziedzic


Osoby wdrażające innowację:

Agnieszka Grudzińska

Agnieszka Dziedzic

Beata Nowakowska


Termin wprowadzenia i czas trwania innowacji:

wrzesień 2015 - czerwiec 2017


Miejsce realizacji:

Szkoła Podstawowa nr 61 im. Marszałka Józefa Piłsudskiego

ul. Popławskiego 17

30-818 Kraków


Rodzaj innowacji:

Innowacja programowo-metodyczna


Zakres i warunki:

Innowacja opracowana została w oparciu o Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 9 kwietnia 2002r. w sprawie warunków prowadzenia działalności innowacyjnej i eksperymentalnej przez publiczne szkoły i placówki (Dz. U. Nr 56, poz.506 ze zm.) .

Innowacja będzie realizowana w Szkole Podstawowej nr 61 im. Marszałka Józefa Piłsudskiego w Krakwie, poprzez wprowadzenia nauczania gry w szachy, jako zajęć w edukacji wczesnoszkolnej w klasach: I c, II b, II c przez dwa lata, począwszy od września 2015 roku, przez wychowawców klas. Nauczyciele prowadzący zajęcia ukończyli szkolenie zorganizowane przez Polski Związek Szachowy i otrzymali certyfikat kursu z zakresu metodyki nauczania gry w szachy, zgodnie z Ogólnopolskim Projektem Polskiego Związku Szachowego.

Zgodnie z założeniami innowacji, w szkole będą prowadzone zajęcia „Edukacja przez szachy”, w zakresie 1 godziny zajęć tygodniowo, w trzech klasach edukacji wczesnoszkolnej przez dwa lata. Dzieci będą poznawały grę w szachy poprzez rozwiązywanie zadań szachowych, stosowanie określonych gier i zabaw, programów komputerowych, oglądanie filmów edukacyjnych, rozgrywek między uczniami, kolorowanek, rysunków, opowiadań, przy zastosowaniu szachowych środków dydaktycznych: bierki, szachownice, plansza demonstracyjna. Nauczyciele realizujący innowację, planują współpracę z Polskim Związkiem Szachowym.


Edukacja przez szachy” pozwala w nowy, ciekawy sposób rozwijać umiejętności uczniów i przyswajać treści zawarte w Nowej Podstawie Programowej. Jest to rozwijanie umiejętności matematycznych, określanie położenia obiektów, orientacji, symetrii, wyobraźni przestrzennej, logicznego myślenia. uważnego słuchania wypowiedzi i korzystania z przekazywanych informacji, wyprowadza kierunki od siebie i innych osób; określa położenie obiektów względem obranego obiektu, używając określeń: góra, dół, przód, tył, w prawo, w lewo oraz ich kombinacji. „Edukacja przez szachy” wspomaga rozumne zachowania ucznia w sytuacjach trudnych i wymagających wysiłku, wytrwałości przy wykonywaniu zadań. Gra  w szachy uczy współpracy w zabawie i nauce szkolnej, w sytuacjach życiowych, przestrzegania reguł obowiązujących w społeczności dziecięcej.

Założenia organizacyjne:

  • w szkole prowadzone będą zajęcia „Edukacja przez szachy”, w zakresie 1 godziny tygodniowo, w trzech klasach edukacji wczesnoszkolnej przez dwa lata,




  • warunkiem uczestniczenia dzieci w zajęciach jest wyrażenie zgody przez rodziców.

  • zajęcia z dziećmi prowadzą wychowawcy klas, posiadający kwalifikacje do prowadzenia zajęć (ukończony kurs dla nauczycieli z certyfikatem PZSzach),

  • nauczyciele realizujący innowację, planują współpracę z Polskim Związkiem Szachowym, który zapewnia wsparcie dla szkół w organizacji turniejów dla uczestników projektu „Szachy w szkole” (w drugim roku realizacji)


Korzyści płynące z nauki gry w szachy:

Nauczcie dzieci grać w szachy,



a o ich przyszłość możecie być spokojni.”

Paul Morphy


Korzyści płynące z nauczania gry w szachy na różnych etapach edukacyjnych docenia także Unia Europejska. W wydanym 15.03.2012 Oświadczeniu Pisemnym Parlamentu Europejskiego w sprawie wprowadzenia do systemów oświaty w Unii Europejskiej programu „Szachy w szkole” (0050/2011) czytamy między innymi „szachy są grą dostępną dla dzieci z każdej grupy społecznej, mogą przyczyniać się do osiągnięcia spójności społecznej i realizacji celów politycznych takich jak integracja społeczna, zwalczanie dyskryminacji, zmniejszenie wskaźnika przestępczości czy nawet walka z różnymi rodzajami uzależnień (...), bez względu na wiek dziecka szachy mogą poprawić jego koncentrację, zwiększyć cierpliwość i wytrwałość, a także rozwinąć zmysł twórczy, intuicję, pamięć oraz umiejętności analitycznego myślenia i podejmowania decyzji; mając na uwadze, że gra w szachy uczy też determinacji, motywacji i sportowego zachowania...”.
Wpływ szachów na ogólny rozwój intelektualny dzieci i młodzieży:

  • królewska gra rozwija i ćwiczy wyobraźnię przestrzenną dziecka, poprawia koordynację ruchów,

  • szachy to żywa lekcja geometrii, powiększa objętość pamięci wzrokowej,

  • gra w szachy uczy logicznego myślenia według torów przyczynowo-skutkowych, analizowania sytuacji i wyciągania wniosków

Wpływ szachów na psychikę oraz kształtowanie osobowości dzieci:

  • dyscyplina ta rozwija takie cechy jak opanowanie, koncentracja, determinacja, cierpliwość, wytrwałość, odwaga, wyobraźnia,

  • uczy radzenia sobie ze stresem, skutecznego działania pod presją, nie poddawania się nawet w najtrudniejszej sytuacji,

  • trening szachowy kształtuje wolę walki i zwycięstwa, co jest szczególnie ważne dla dzieci, które np. ze względów zdrowotnych nie mogą uprawiać innych dyscyplin sportu,

  • gra w szachy uczy zdrowej rywalizacji, postępowania według zasad fair play i szacunku wobec przeciwnika,

  • młody szachista uczy się nawiązywania i utrzymywania dobrych, przyjacielskich kontaktów z ludźmi,

  • szachy uczą dziecko odpowiedzialności, ponoszenia konsekwencji własnych decyzji,

  • dzięki grze w szachy dziecko nabywa odporności psychicznej, poznaje własne reakcje na sytuacje stresowe, uczy się, w jaki sposób radzić sobie ze stresem i zmęczeniem, skutecznego działania pod presją, wytrwałości,

  • szachy są również grą, rozrywką, świetną zabawą i mogą stać się dla naszych uczniów pasją i sposobem na życie

Cele ogólne innowacji:

  • wspomaganie wszechstronnego rozwoju ucznia,

  • zwiększenie umiejętności matematycznych polskich uczniów, szczególnie w zakresie:

logiki, orientacji przestrzennej, myślenia analitycznego, rozwiązywania problemów,

  • kształtowania ważnych cech osobowości, jak odpowiedzialność, koncentracja, intuicja i odwaga,

  • rozwijanie u uczniów poczucia własnej wartości oraz wiary we własne możliwości


Cele szczegółowe:

  • uczeń potrafi opisać szachownicę / rozpoznać szachownicę wśród plansz do innych gier,

  • uczeń potrafi wymienić nazwy i rozpoznać symbole graficzne poszczególnych bierek,

  • uczeń potrafi prawidłowo poruszać bierkami po szachownicy,

  • uczeń potrafi prawidłowo ustawić bierki w pozycji wyjściowej na szachownicy,

  • uczeń potrafi wyjaśnić / pokazać, czym jest szach i mat,

  • uczeń potrafi dać szacha w umożliwiającej to pozycji,

  • uczeń potrafi bronić króla przed szachem,

  • uczeń potrafi prawidłowo wykonać roszadę,

  • uczeń zna wartość umowną bierek (potrafi odróżnić bicia opłacalne od nieopłacalnych),

  • uczeń przestrzega zasad „fair play” (nie próbuje oszukiwać, naciągać zasad gry na swoją korzyść, cofać ruchów itp.),

  • uczeń przestrzega podstawowych zasad gry (ruchy wykonujemy na przemian, białe zaczynają, nie zbija się króla, mat kończy partię itp.),

  • uczeń odnosi się do przeciwników / partnerów z szacunkiem


Spodziewane efekty:

dla szkoły:

  • wzbogacenie oferty edukacyjnej szkoły dla uczniów I etapu edukacyjnego,

  • budowanie pozytywnego wizerunku szkoły wśród dzieci i rodziców,

  • wzbogacenie tradycyjnych środków i metod dydaktycznych,

  • forma promocji szkoły


dla uczniów:

  • poznanie gry w szachy,

  • wzrost umiejętności logicznego myślenia,

  • wykorzystanie umiejętności gry w szachy do wykonywania operacji matematycznych,

  • wzrost umiejętności radzenia sobie w sytuacjach problemowych,

  • stosowanie zasady „fair play”


Sposoby ewaluacji:
ewaluacji podlegać będą:

  • stopień realizacji zaplanowanego programu innowacyjnego,

  • skuteczność metod i form pracy,

  • stopień atrakcyjności i użyteczności programu dla jego uczestników,

  • stopień zaangażowania wszystkich uczestników projektu


narzędzia służące do ewaluacji:

  • rozmowy z uczniami,

  • obserwacja pracy i zaangażowania uczestników programu,

  • analiza efektów pracy uczniów,

  • ankieta skierowana do uczniów,

  • ankieta skierowana do rodziców uczniów


Wybrane zasady metodyczne nauczania gry w szachy dzieci w wieku wczesnoszkolnym (opracowane na podstawie prezentacji p. Magdaleny Zielińskiej)

  • Im młodsi uczniowie – tym bardziej uczyć gry w szachy należy przez zabawę.

  • Im młodsi uczniowie – tym bardziej należy zwracać uwagę na dostosowanie języka (unikać metafor, abstrakcji i dygresji).

  • Należy różnicować metody i formy pracy (ok.15 min skupienia uwagi) w toku jednych zajęć.

  • Jak najczęściej powtarzać i utrwalać treści nauczania.

  • Nie spieszyć się „z programem”.

  • Stosować zasadę jedności (jedna lekcja: jedna figura; jedno matowanie; jeden motyw taktyczny itp.).

  • Nigdy nie wtrącać się w partie dzieci w czasie gry (cenne uwagi można podać później)

  • Wybrać sobie motyw przewodni i trzymać się go konsekwentnie (rycerstwo-królestwo, określona bajka itp.).

  • Nie wprowadzać zbyt szybko zegara szachowego i notacji.

  • Włączać elementy plastyczno-manualne (kolorowanki, układanki, lepienie bierek itp.).

  • Włączać elementy luźniejsze: rebusy, krzyżówki, scenki, quizy itp..

  • Stosować mnemotechniki (wierszyki, rymowanki, skojarzenia – np. sukienka królowej itp.).

  • Jeśli tylko warunki na to pozwalają – organizować szachy plenerowe.

  • Dbać, by uczniowie jak najczęściej rozgrywali partie, ale z konkretnym celem (mini-turniej klasowy, gra na czas, gra z zadaniem zdobycia / osiągnięcia / wypróbowania czegoś).

  • Pokazywać bajki, filmy, zdjęcia z turniejów typu MŚJ (rozbudzanie zainteresowania).

  • Tłumaczyć i wyjaśniać, odnosząc się do doświadczeń, spraw dziecku bliższych („magia” zamiast „wyjątku od reguły” itp.).

  • Pozwalać dzieciom się wypowiedzieć i aktywnie uczestniczyć w zajęciach.

  • Starać się pokazywać jak najwięcej elementów interdyscyplinarnych (geometria, matematyka, plastyka, język polski, historia itp.).

  • Nawiązać kontakt z rodzicami.

Szachowe środki dydaktyczne:

  • szachownice, bierki, szachownice demonstracyjne, szachy plenerowe,

  • szachowe programy komputerowe, bajki, filmy i slajdy instruktażowe, tablica multimedialna,

  • Kodeks Szachowy, książki, samouczki, zbiory zadań, itd.,

  • plansze, zestawy zadań, kolorowanki i in.

Konstrukcja zajęć:

  • zasada klamry (wprowadzenie - treść – podsumowanie i przypomnienie)

  • czytelny i w miarę stały układ zajęć:

  • wprowadzenie z historyjką

  • prezentacja nauczyciela

  • ćwiczenia w parach/indywidualnie na szachownicy

  • ćwiczenia graficzne (indywidualne)

  • wierszyk i kolorowanka

  • podsumowanie

PROPONOWANA TEMATYKA ZAJĘĆ:


  • Zapoznanie z zasadami obowiązującymi na zajęciach szachowych.

Dawno, dawno temu......, czyli witajcie w Szachowej Krainie.

  • Szachowe Królestwo- poznajemy szachownicę i jej cechy.

  • Szachowe wojsko.

  • Szachowe wojsko- król.

  • Szachowe wojsko- wieża.

  • Szachowe wojsko- goniec.

  • Szachowe wojsko- królowa, czyli hetman.

  • Szachowe wojsko- konik, czyli skoczek.

  • Szachowe wojsko- pionki.

  • Szachowe wojsko- zamek białych i czarnych. Wyjściowe ustawienie figur.

  • Prawa Szachowej Krainy.

  • Prawa Szachowej Krainy- szach.

  • Prawa Szachowej Krainy- mat.

  • Prawa Szachowej Krainy- remis.

  • Prawa Szachowej Krainy- pat.

  • Prawa Szachowej Krainy- dotknięta rusza, postawiona stoi.

  • Szachowa magia.

  • Szachowa magia- roszada.

  • Szachowa magia- przemiana pionka.

  • Szachowa magia- bicie w przelocie.

  • Szachowa bitwa.

  • Szachowa bitwa- mat dwiema wieżami.

  • Szachowa bitwa- mat jedną wieżą.

  • Szachowa bitwa- jak ją dobrze zacząć?

  • Szachowa bitwa - co to jest centrum?

  • Szachowa bitwa- wymiana i przewaga, wartość bierek.

  • Szachowa bitwa- do ataku! Plan gry.

  • Szachowa bitwa- widełki.

  • Szachowa bitwa- brońmy się!

  • Matujemy coraz lepiej!

  • Matowanie wieżą i królową (hetmanem).

  • Matowanie królową (hetmanem) i królem.

  • Pionki walczą do końca.

  • Pionek i wieża przeciw wieży.

  • Królowa (hetman) przeciw pionkowi.

  • Szachowa bitwa- jak grać, żeby wygrać?

  • Szachowa bitwa- związanie.

  • Szachowa bitwa- atak z odsłony.

  • Szachowa bitwa- ćwiczenia.

  • Debiut - czyli jak nie dać się złapać w pułapkę.

  • Mat szewski.

  • Szachowa kronika- zapis partii.

  • Szachowa kronika- szachownica.

  • Szachowa kronika- bierki i ich ruchy.

  • Idziemy na turniej.

  • Rodzaje turniejów, ranking i kategoria szachowa.

  • Podstawowe zasady turniejowe.

  • Czas i zegar szachowy, jako element gry.

  • Podsumowanie zajęć.

Przykłady gier i zabaw szachowych do zastosowania w czasie zajęć:

(pomysły zaczerpnięte z kursu z zakresu metodyki nauczania gry w szachy PZSzach)

KOLOROWANIE SZACHOWNICY,

CZEGO BRAKUJE?: Dzieci zamykają oczy, a nauczyciel zabiera z tablicy demonstracyjnej jedną bierkę. Uczniowie mają odgadnąć, jakiej bierki brakuje.

CO SIĘ ZMIENIŁO?: Dzieci zamykają oczy, a nauczyciel na tablicy demonstracyjnej zamienia dwie bierki. Uczniowie mają odgadnąć, jakie to bierki.

ZAWODY:


Kto pierwszy ustawi dobrze bierki?

Gra 8 pionami czarnymi i białymi - kto pierwszy ustawi swoje piony na przeciwnej linii.

Gra 8 pionami czarnymi i białymi - kto ustawi więcej pionków na przeciwnej linii.

Ustawiamy dwa skoczki (biały i czarny) i jeden pion - kto pierwszy zbije piona.

WARTOŚĆ FIGUR: zbijamy bierki z szachownicy małą piłeczką – liczymy, kto ma więcej punktów.

LABIRYNT: Zadanie- przedostać się do danego miejsca np. wieżą jak najmniejszą liczbą kroków.

ADRES: ustawianie pionków według określonego adresu, na przykład: A8 (najpierw ulica, potem numer), lub na odwrót, pytanie o to, jaki to adres.

GRZYBKI: zbieranie „zbijanie” „grzybków”- pionków, porozstawianych na szachownicy skoczkiem, naprzemiennie, czarny skoczek-białe „grzybki”, biały skoczek – czarne „grzybki”.

PIONY I KRÓL: GRA TYLKO PIONAMI I KRÓLEM – jeśli pion będzie waleczny i dojdzie do ostatniej linii, dobra wróżka zamieni go w inną figurę.

SŁONECZKO: ustawienie królowej na środku szachownicy i wszystkich pionków jako „promieni” na polach, po których król może się poruszać.

SKOKI: przeskoki skoczka z pola np. A1 do H8 i zaznaczanie drogi pionami.

DOMEK DLA KRÓLA: ustawiamy z pionków „domek” dla króla, zabezpieczamy go.

Wybrane WIERSZYKI I RYMOWANKI:

Król do króla się nie przytula.

Wieża, ciężkozbrojna pani, lubi władać nad liniami.

Dwa do przodu, jeden w bok, taki jest konika skok.

Król jest siwy, król jest stary, nosi brodę, okulary, bardzo małe robi kroki - w przód, do tyłu i na boki.

Każdy pionek, proszę pana, może zmienić się w hetmana.



Bibliografia:

Magdalena Zielińska „Grajmy w szachy” Materiały szkoleniowe dla najmłodszych. Warszawa 2014

Magdalena Zielińska „Grajmy w szachy” Materiały szkoleniowe dla najmłodszych, część 2. Warszawa 2013

Czesław M. Spisak „Szachy” kurs podstawowy. Białystok 2013

Magdalena Zielińska „Edukacja przez szachy w szkole” prezentacja, Polski Związek Szachowy

Magdalena Zielińska „Metodyka nauczania gry w szachy dzieci w wieku wczesnoszkolnym” prezentacja, Polski Związek Szachowy

Magdalena Zielińska „Gra w szachy, jako narzędzie stymulujące rozwój intelektualny i emocjonalny dziecka – wprowadzenie” prezentacja, Polski Związek Szachowy

Magdalena Zielińska „Kryteria i zasady ewaluacji i oceniania osiągnięć edukacyjnych uczniów na zajęciach szachowych” prezentacja, Polski Związek Szachowy


Oświadczenie Pisemne Parlamentu Europejskiego w sprawie wprowadzenia do systemów oświaty w Unii Europejskiej programu „Szachy w szkole” (PE 0050/2011), 15.03.2012 r.
Strona internetowa Polskiego Związku Szachowego www.szachywszkole.pl



©operacji.org 2017
wyślij wiadomość

    Strona główna