Vi system zarządzania jakośCIĄ



Strona1/4
Data03.11.2017
Rozmiar6 Mb.
  1   2   3   4


ZASADY BUDOWY SYSTEMU ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ



Opracował:



Stanisław Bednarz

Kraków, listopad 2008



9.2 Zasady budowy systemu zarządzania jakością
9.2.1 System jakości wyrobów i usług oparty na wymaganiach i wytycznych
zawartych w rodzinie norm PN-EN ISO 9000

      1. 9.2.1.1 Księga jakości, procedury i instrukcje

      2. 9.2.1.2 Wymagania normy API Q1


9.2.2 Zarządzanie środowiskiem oparte na wymaganiach i wytycznych


zawartych w rodzinie norm PN-EN ISO 14000

9.2.2.1 Zarządzanie jakością poszczególnych składników środowiska


9.2.2.2 Szacowanie ryzyka związanego z zanieczyszczeniem środowiska

9.2.3 System zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy oparty na


wymaganiach i wytycznych zawartych w rodzinie norm PN-N 18000

9.2.3.1 Procedury bezpiecznego wykonywania prac

9.2.4. Określenia i definicje
Literatura


9.2. Zasady budowy systemu zarządzania jakością

Aby podjąć zadanie skutecznego zrealizowania koncepcji jakości należy odwołać się do systemu zarządzania poprzez jakość z respektowaniem wymagań środowiskowych i zapewnieniem bezpieczeństwa pracy wszystkim pracownikom organizacji. Zgodnie z PN-EN ISO 9000:2000 pod pojęciem „organizacja” rozumie się grupę ludzi i infrastrukturę np. spółkę, korporację, firmę, przedsiębiorstwo, instytucję, organizację charytatywną, samodzielnego handlowca, stowarzyszenie lub część, albo kombinację wymienionych. Określenia i definicje występujące w dalszej części tekstu są objaśnione na końcu rozdziału. Na potrzeby poniższego rozdziału będzie stosowane także wymiennie określenie utrwalone w literaturze technicznej „przedsiębiorstwo”.

Oczekiwania rynku akcentowane też przez środki społecznego przekazu idą coraz częściej w kierunku spełniania przez firmy wymagań norm jakości i ochrony środowiska w każdym etapie produkcji i życia produktu. W praktyce gospodarczej występuje konieczność powiązania dwóch systemów zarządzania: zarządzania systemem jakości wg wymagań rodziny norm PN-EN ISO 9000 z zarządzaniem środowiskowym wg wymagań rodziny PN-EN ISO 14000. Od pewnego czasu pozycja firmy jest korzystniejsza na rynku, jeżeli ma ona ponadto system zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy wg norm PN-N 18000. Jest to warunek stworzenia tzw. zintegrowanego systemu zarządzania łączącego te trzy rodziny norm i opartego równocześnie na zdrowym rozsądku. To jest także decydującym czynnikiem o pozostawaniu na liście dostawców u klienta.

W zmieniających się warunkach otoczenia, postępującej globalizacji gospodarki, zmianach technologicznych oraz rozwoju technologii informacyjnych podstawą budowy skutecznego systemu zarządzania jest wykorzystanie trzech norm: dwóch międzynarodowych PN-EN ISO 9001:2001 „System zarządzania jakością. Wymagania” i PN-EN ISO 14001:2005 „System zarządzania środowiskowego. Wymagania i wytyczne zastosowania” oraz normy krajowej PN-N-18001:2004 „Systemy zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy. Wymagania”. Wymienione normy w oznaczeniu zawierają skróty PN – Polska Norma, EN – Europejska Norma (niem. Europeische Normen), ISO - Międzynarodowa Organizacja Normalizacyjna ISO (ang. International Organization for Standarization). Międzynarodowa Organizacja Normalizacyjna ISO jest instytucją o zasięgu ogólnoświatowym.

Przedsiębiorstwa przyszłości są zmuszone zmieniać swoje praktyczne zasady funkcjonowania, systemy zarządzania i sztywne struktury organizacyjne na rzecz rozwiązań bardziej elastycznych, przy czym zintegrowanych. Zarządzanie poprzez jakość dotyczy wszystkich poziomów w organizacji, obejmuje każdy poziom odpowiedzialności i jest sprawą każdego i wszystkich. Opiera się ono przede wszystkim na stanie świadomości pracowników niezależnie od pełnionych przez nich funkcji. Stąd występuje oczekiwanie pozytywnej przemiany w stosunkach socjalnych. Dużego znaczenia nabrało przekonanie, że wiedza jest głównym czynnikiem wytwórczym. W wyniku tego kształtuje się nowy sposób organizacji wielu rodzajów produkcji. W momencie, kiedy podstawą gospodarki przestały być jedynie zasoby naturalne a stały się zasoby intelektualne, zarządzający firmami zaczęli interesować się, jaka wiedza stanowi podstawę ich biznesu i w jaki sposób jest zarządzana. Sukces na dzisiejszym wciąż bardziej konkurencyjnym rynku zależy od jakości wiedzy, jaką przedsiębiorstwa stosują w swoich kluczowych procesach biznesowych. Wyzwanie, jakim jest uczynienie z wiedzy zasobu, który może wpłynąć na uzyskanie przewagi konkurencyjnej jest coraz bardziej widoczne. W przedsiębiorstwach gdzie występuje wyraźne oddzielenie własności od zarządzania np. w spółkach – szczególnie kapitałowych - może pojawić się niespójność. Nauka o zarządzaniu wyróżnia rozmaite koncepcje, systemy, metody i narzędzia zarządzania. Na ogół przedsiębiorstwa stosują kilka z nich równocześnie, ewolucyjnie przekształcając je i zmieniając ich rangę w zintegrowanym zarządzaniu.

Przedsiębiorstwo współczesne zmierza do budowy Zintegrowanego Systemu Zarządzania ZSZ, który może być pojęciem wieloznacznym i kryje w sobie różne części składowe. Wykorzystywane są różne metody jak np.: marketing, controlling, logistyka, reengineering. Powszechnie przyjmuje się, że w jego skład wchodzą:

● system zarządzania jakością (SZJ) opierający się na wymaganiach i wytycznych
zawartych w rodzinie norm PN-EN ISO 9000,

● system zarządzania środowiskowego (SZŚ) opierający się na wymaganiach i


wytycznych zawartych w rodzinie norm PN-EN ISO 14000

● system zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy (SZBHP) opierający się na


wymaganiach zawartych w rodzinie norm PN-N 18000. Ta ostania norma jest
wykorzystywana w skali krajowej z uwagi na występujące zróżnicowanie w
sposobach, kulturze zarządzania bhp oraz w rozwiązaniach systemów prawnych
obejmujących bezpieczeństwo i higienę pracy.

● zasady filozofii jakości totalnej TQM (ang. Total Quality Management) –


kompleksowe zarządzanie przez jakość.
Wykorzystanie możliwości, jakie daje wdrożony i utrzymany system zarządzania jakością, środowiskiem i bezpieczeństwem w postaci korzyści zewnętrznych, wewnętrznych, ekonomicznych, korzyści dla otoczenia i dla pracowników jest istotnym celem organizacji.

Korzyści zewnętrzne przedsiębiorstwa to między innymi:

● zwiększenie zaufania klientów,

● zwiększenie prestiżu,

● zwiększenie konkurencyjności,

● udogodnienia ubezpieczeniowe,

● poprawa wizerunku w oczach inwestorów, władz, opinii publicznej, środków społecznego


przekazu, ruchów ekologicznych itp.

Korzyści wewnętrzne przedsiębiorstwa to między innymi:

● wyraźne określenie podziału odpowiedzialności i kompetencji poszczególnych


pracowników,

● zwartość dokumentacji opisującej system,

● ułatwienia w komunikacji między poszczególnymi działami i pracownikami wewnątrz

przedsiębiorstwa,

● doskonalenie realizowanych procesów,

● możliwość szacowania ryzyka związanego z prowadzoną działalnością zarówno w


aspekcie jakości i niezawodności wyrobów, ochrony środowiska oraz bezpieczeństwa

i ochrony zdrowia.



Korzyści ekonomiczne to między innymi:

● zmniejszenie kosztów związanych z reklamacjami,

● zmniejszenie kosztów działań prewencyjnych,

● zmniejszenie kosztów odszkodowań związanych z wypadkami przy pracy i chorobami zawodowymi,

● zmniejszenie kosztów związanych z użytkowaniem środowiska i ewentualnymi karami,

● udogodnienia kredytowe.



Korzyści dla otoczenia to między innymi:

● spełnienie wymagań prawnych,

● zmniejszenie lub likwidacja uciążliwości dla okolicznych mieszkańców,

● utrzymanie dobrych relacji z lokalną społecznością,

● zmniejszenie ilości odpadów,

● zmniejszenie zużycia surowców



Korzyści dla pracowników to między innymi:

● praca w stabilnym przedsiębiorstwie,

● satysfakcja i ustalony zakres działania,

● możliwość podnoszenia kwalifikacji,

● poczucie bezpieczeństwa.
Wyżej wymienione normy różni ich pochodzenie i przebieg rozwoju. Należy podkreślić, że prezentują one dobrą praktykę i powstały w wyniku wieloletnich doświadczeń uzyskanych przy projektowaniu i wdrażaniu programów poprawy jakości, ochrony otaczającego środowiska naturalnego i środowiska pracy.
9.2.1. System jakości wyrobów i usług oparty na wymaganiach i wytycznych
zawartych w rodzinie norm PN-EN
ISO 9000
System jakości to struktura organizacyjna przedsiębiorstwa, podział odpowiedzialności i uprawnień całego personelu, procedury, procesy i zasoby niezbędne do zarządzania jakością. Wg normy PN-EN ISO 9000 zarządzanie jakością to:

skoordynowane działania dotyczące kierowania organizacją i jej nadzorowania, które decydują o polityce jakości, celach i odpowiedzialności, a także o ich realizacji za pomocą takich środków jak: planowanie jakości, sterowanie jakością, zapewnienie jakości i doskonalenie jakości.

Projektowanie systemu jakości w organizacji (przedsiębiorstwie, spółce, oddziale, kopalni, tłoczni) ma na celu przede wszystkim zaspokojenie wewnętrznych potrzeb zarządzania. Jest on obszerniejszy (cel) niż wynikałoby to z wymagań poszczególnych klientów (odbiorców) oceniających tylko interesujące ich części systemu jakości – najczęściej zapewnienie jakości potrzebnego wyrobu lub usługi.

System jakości powinien być tak zbudowany, aby:

● był zrozumiały i skuteczny w realizacji polityki i celów jakościowych. Polityka jakości to ogół zamierzeń i celów organizacji dotyczących jakości, w sposób formalny wyrażony przez najwyższe kierownictwo tej organizacji. Polityka jakości stanowi jeden z elementów ogólnej polityki organizacji.

● obejmował wszystkie fazy tworzenia i życia wyrobu lub usługi, które mają wpływ na jakość,

● zapobiegał wadom i usterkom zanim one powstaną, a nie ograniczał się do usuwania ich skutków

● był udokumentowany w takim stopniu, jak to jest konieczne dla prawidłowego nadzoru, sterowania i kontroli działań w dziedzinie jakości.

Jest zrozumiałe, że jakość wiąże się z różnymi dziedzinami życia, ale zasadniczo odnosi się do wyrobów lub usług i jest współcześnie w tym kontekście najczęściej dyskutowana. Przez filozofię natomiast jest uznana za pojęcie pierwotne, niedefiniowalne. W celu zwięzłego określenia podstawowych znaczeń z zakresu jakości można posłużyć się poniższymi definicjami.

Według PN-EN ISO 9000

Jakość jest to stopień, w jakim zbiór inherentnych właściwości spełnia wymagania.

Według podręcznika jakości jednego z wielkich koncernów międzynarodowych



Jakość jest to zgodność z danym zestawem wcześniej ustalonych standardów.

Dążenie do doskonałości sytuuje firmę na wyższej pozycji względem konkurentów;
w sytuacji gdy wychodzi się naprzeciw oczekiwaniom klienta i zbiorowo kształtuje
zdolności produkcyjne.


Stan krytyczny - cokolwiek co hamowałoby funkcjonowanie lub wpływało na wygląd
wyrobu.

Z powyższych definicji pierwsza jest definicją wartościującą i to jest sposób najczęściej występujący w literaturze przedmiotu. Przy czym często wyróżnia się jeszcze jakość techniczną i marketingową [2]. Jakość techniczna powstaje w dwóch etapach tzn.

  • w czasie projektowania wyrobu lub usługi oraz procesu realizacji; jest to jakość projektu (ang. quality of design),

  • w procesie wytwórczym wyrobu lub wykonywania usługi; jest to wówczas jakość wykonania (ang. quality of manufacture).

Opracowanie i opublikowanie norm międzynarodowych ISO serii 9000 rozpoczęło, zwłaszcza od 1997 roku, ekspansję nowoczesnych systemów zapewnienia jakości niemal we wszystkich krajach świata. Następnym kamieniem milowym systemów jakości jest opublikowanie norm ISO serii 9000 wydanie 2000, które położyło większy nacisk na zarządzanie jakością, dążenie do zwiększenia zadowolenia klienta i włączenie w system nie tylko klientów, ale także innych zainteresowanych stron (właścicieli, udziałowców, akcjonariuszy, dostawców, pracowników, samorządów itp.).


Obserwuje się, że systemy zarządzania jakością w dalszym ciągu podlegają rozwojowi, któremu sprzyja cały szereg okoliczności oraz korzyści. Należą do nich zwłaszcza:

- uznanie zwiększenia się roli klienta i konieczność jak najpełniejszego spełnienia jego


wymagań,

- stale zwiększająca się konkurencja na rynkach krajowych i zagranicznych,

- uzależnienie przez klientów zakupów i kooperacji od wdrożenia systemu jakości,

- potrzeba zmniejszenia kosztów własnych,

- dążenie do uporządkowania spraw organizacyjnych, personalnych
i kompetencyjnych,

- zrozumienie, że za jakość odpowiadają i powinni odpowiadać wszyscy pracownicy,

- poprawa wizerunku przedsiębiorstwa oraz skuteczności działań marketingowych,

- potrzeba skuteczniejszej ochrony producenta w zakresie odpowiedzialności za


negatywne skutki spowodowane użytkowaniem wyrobu.
Rodzina norm ISO 9000:2000 tworzy ramy dla strategicznego określenia kierunków działania, jedności celów, ukierunkowania na klienta i zintegrowanych procesów.

Zarządzanie jakością

W celu zapewnienia spełniania wymagań zawartych w specyfikacji danego wyrobu lub usługi oraz systemowego nadążania za oczekiwaniami klientów stosowane są systemy zarządzania jakością oparte na standardach norm ISO dotyczących zarządzania. Systemy te pozwalają w sposób formalny wykazać, że dostawca dokonał staranności w zakresie spełniania wymagań związanych z oferowanym wyrobem lub świadczoną usługą i może tę staranność w sposób formalny wykazać.


System zarządzania jakością może pomagać organizacji w spełnianiu wymagań klienta jak i poszukiwaniu możliwości uzyskania satysfakcji klienta. Klient jest stroną, która określa wymagania i decyduje o możliwości zaakceptowania wyrobu. System zarządzania jakością powinien być ukierunkowany nie tylko na zaspokajanie tych wymagań, ale także na doskonalenie jego zdolności do ich spełniania.
Jakość można mierzyć, porównując faktyczny stan zaspokojenia potrzeb oferowanych przez wyrób lub usługę z oczekiwanym stanem zaspokojenia potrzeb wymaganych przez użytkownika, a miarą jakości jest stopień spełnienia oczekiwań klienta:
Faktyczny stan

Q = ---------------------

Oczekiwania
gdy: Q<1 – występuje niedostateczna jakość;

Q=1 - występuje wówczas jakość pełna, czyli całkowite spełnienie oczekiwań klienta;

Q>1 - jakość wyrobu przewyższa oczekiwania.

Zarządzaniem jakością są wszystkie skoordynowane działania dotyczące kierowania organizacją i jej nadzorowania w odniesieniu do jakości. Zarządzanie jakością obejmuje : „planowanie jakości”, „sterowanie jakością”, „zapewnienie jakości” i „doskonalenie jakości”. Związki z tymi pojęciami przedstawia poniższy schemat (Rys 9.2/1):


Rys. 9.2/1 Pojęcia dotyczące zarządzania


Ukierunkowanie na proces.

Przy opracowywaniu, wdrażaniu i doskonaleniu działania systemu zarządzania jakością, zaleca się podejście procesowe do zarządzania jakością w organizacji. Określenie i zrozumienie sekwencji działań oraz ich powiązań we wszystkich procesach to główny cel tego podejścia. Niejednokrotnie wyjście jednego procesu stanowi bezpośrednio wejście procesu następnego.



Stała poprawa.

Należy ją uznać za podstawowy wymóg w zarządzaniu jakością. Efektywność w jej realizacji wymaga ciągłego doskonalenia skuteczności systemu zarządzania jakością przy wykorzystaniu polityki jakości, celów dotyczących jakości, wyników auditów, analizy danych, działań korygujących i zapobiegawczych oraz przeglądu zarządzania.



Techniki statystyczne i pomiary.

Podejmowanie decyzji może być skuteczne, jeżeli opiera się na analizie wiarygodnych danych. Sprawne zarządzanie jest wspomagane przez analizę danych obejmujących ilościowy opis właściwości wyrobów oraz procesów, w których te właściwości są tworzone i chronione. Kontrola stuprocentowa pociąga za sobą konieczność oceny wszystkich wyprodukowanych jednostek. Jest ona uzasadniona w przypadku produkcji jednostkowej lub nadzwyczaj ważnej. Wielkoseryjna produkcja powtarzalna może być objęta statystyczną kontrolą jakości. Położony jest nacisk na wykorzystywanie technik statystycznych i pomiarów w celu osiągnięcia jakości wyrobów, pomiaru wykonania procesów i powiązania wykonania z wymaganiami klienta. Odpowiednie dane są wykorzystywane do przeglądu kierownictwa.



Odpowiedzialność kierownictwa.

Za rozpoznanie oczekiwań i potrzeb klienta, ich przełożenie na wewnętrzne wymagania i wyniki końcowe odnośnie do jakości wyrobów i usług odpowiedzialne jest kierownictwo. W normie występuje wymóg, aby kierownictwo odbywało posiedzenia w sprawie przeglądu wymagań i zaangażowania w stałą poprawę.



Nadzór nad dokumentacją.

W normie ISO 9000:2000 podkreśla się znaczenie całościowego przeglądu dokumentów, a nie tylko ograniczenie się jak w przypadku normy ISO 9000:1994 do przeglądu dokumentów, w których zostały ostatnio dokonane zmiany.



Nadzór nad zapisami jakości.

W normie występuje uprawnienie do określenia, które zapisy jakości powinny być przechowywane i jak długo. Normy ISO 9000:2000 powstały na podstawie wszechstronnej analizy zalet i wad norm poprzedniego wydania. Norma ISO 9001 zawiera tekst zwięzły, możliwy do wykorzystania we wszystkich rodzajach organizacji i wyrobów, w tym także do certyfikacji i dla potrzeb kontraktowych. Natomiast ISO 9004 "Systemy zarządzania jakością - Wytyczne dotyczące poprawy wykonania" zawiera wiele szczegółów wyjaśniających wymagania ISO 9001. Może być przewodnikiem dla organizacji, które chcą w swoim dążeniu do poprawy wyjść poza wymagania ISO 9001. Obejmuje wytyczne do stałej poprawy wykonania, skuteczności i efektywności. Nie jest ona przeznaczona do certyfikacji, ani do celów kontraktowych. Obydwie normy stanowią spójną parę norm dotyczących systemu zarządzania jakością.


Norma PN-EN ISO 9001 stanowi szkielet budowy Zintegrowanego Systemu Zarządzania, dotyczy ona przede wszystkim jakości wyrobu i potrzeb klienta . W normie PN-EN ISO 9001 znajdują się wytyczne i wymagania Systemu Zarządzania Jakością. Obejmuje ona następujące objaśnione zwięźle rozdziały:
0 - Wprowadzenie

Istotą SZJ jest podejście procesowe, umożliwia ono określenie przepływów informacyjnych i materiałowych oraz zapewnia bieżący nadzór nad powiązaniami między poszczególnymi procesami.

Dla zobrazowania obszarów objętych ciągłym doskonaleniem na rysunku 9.2/2 przedstawiono model z powiązaniami procesów i relacjami z klientami.
Ciągłe doskonalenie systemu zarządzania jakością

Rys. 9.2/2 Model ciągłego doskonalenia systemu zarządzania jakością.


System jakości oparty na normach PN-EN ISO 9000 ma za zadanie ułatwienie relacji między kooperantami, powiększenie wzajemnego zaufania w łańcuchu dostaw oraz tworzy korzystne dla obu stron stosunki między producentami a klientami. Nie jest właściwym zatem skupienie się tylko na systemie zarządzania jakością i zmniejszenie zainteresowania w organizacji spełnieniem wszystkich wymagań stawianych dla wyrobu łącznie z wymaganiami prawnymi. Nierzadko producenci wyrobów finalnych mają systemy zarządzania bardziej rozwinięte niż określa to norma PN-EN ISO 9001. Podstawą właściwej kooperacji jest pełne objęcie wszystkich ogniw łańcucha odnoszącego się do wyrobu w tym także usługi.

Zarządzanie procesami jest powiązane z zarządzaniem zasobami (Rys. 9.2/3)


Rys. 9.2/3 Zarządzanie procesami.



1 – Zakres normy

Stanowi ona bazę dla zastosowania jej wymagań do systemów zarządzania jakością w organizacjach, które potrzebują wykazać zdolność do dostarczania wyrobów spełniających wymagania klienta i przepisów prawnych oraz dążenie do ciągłego doskonalenia.



2 – Norma powołana

W przypadku powołań datowanych późniejsze zmiany nie mają zastosowania. Dla powołań niedatowanych stosuje się ostatnie wydanie dokumentu normatywnego.



3 – Terminy i definicje

W celu określenia łańcucha dostaw stosuje się poniżej podane terminy:



dostawca ® organizacja ® klient
Termin „organizacja” odnosi się do jednostki, której dotyczy norma. Ponadto termin „wyrób”, może także oznaczać „usługę”.

4 – System zarządzania jakością

4.1 - Wymagania ogólne

Dla zapewnienia możliwości określenia, udokumentowania, wdrożenia i utrzymywania systemu zarządzania jakością oraz zapewnienia ciągłego doskonalenia jego efektywności, organizacja powinna:

- zidentyfikować procesy,

- określić ich kolejność i wzajemne oddziaływanie,

- określić kryteria i metody zapewniające skuteczność przebiegu procesów i ich
nadzorowania,

- zapewnić dostępność zasobów i informacji,

- monitorować, mierzyć i analizować,

- podejmować działania potrzebne do uzyskania zamierzonych wyników.



4.2 – Wymagania dotyczące dokumentacji

Dokumentacja SZJ powinna obejmować oprócz dokumentów pochodzących z zewnątrz odpowiednio zidentyfikowanych i nadzorowanych potrzebnych w organizacji do skutecznego planowania, przebiegu i nadzorowania procesów dokumentację wewnętrzną.



5 - Odpowiedzialność kierownictwa

5.1 – Zaangażowanie kierownictwa

Najwyższe kierownictwo powinno zaangażować się w tworzenie i rozwój SZJ oraz równocześnie wykazać to w operacyjnym działaniu.



5.2 – Orientacja na klienta

Do powinności najwyższego kierownictwa należy zapewnienie, że wymagania i potrzeby klienta zostały określone i spełnione.



5.3 – Polityka jakości

Najwyższe kierownictwo powinno zapewnić, że polityka jakości jest zgodna z celami organizacji, zobowiązuje do ciągłego doskonalenia, dokonywania przeglądów i jest zrozumiała w całej organizacji.



5.4 – Planowanie

Cele dotyczące jakości oraz realizacja planowanego SZJ powinny być ustalone i podane do wiadomości w sposób ilościowy i jakościowy przez najwyższe kierownictwo.



5.5 – Odpowiedzialność, uprawnienia i komunikacja

Odpowiedzialność i uprawnienia powinny być określone i zakomunikowane w organizacji, najwyższe kierownictwo powinno wyznaczyć pełnomocnika ds. zarządzania jakością z przydzieleniem mu odpowiednich uprawnień i odpowiedzialności. Funkcjonowanie i nadzorowanie SZJ wymaga wdrożenia skutecznych metod komunikacji.



5.6 – Przegląd zarządzania

Najwyższe kierownictwo powinno przeprowadzać przegląd SZJ obejmujący możliwości doskonalenia i potrzebę zmian. Do przeglądu wymagane są szczegółowe informacje o dotychczasowych działaniach, a w wyniku przeglądu powinny być podjęte decyzje i działania związane głównie z doskonaleniem i zasobami.



6 - Zarządzanie zasobami

6.1 – Zapewnienie zasobów

Określenie i zapewnienie zasobów należy do organizacji.



6.2 – Zasoby ludzkie

Organizacja powinna zapewnić, aby personel miał zdolność do przyjęcia odpowiedzialności za należyte funkcjonowanie SZJ w oparciu o kompetencje, świadomość i szkolenia.



6.3 – Infrastruktura

Zgodność wyrobu z wymaganiami jest też zależna od właściwej infrastruktury, którą powinna określić, zapewnić i utrzymywać organizacja.



6.4 – Środowisko pracy

Organizacja powinna zapewnić utrzymywanie warunków ochrony zdrowia i bezpieczeństwa w środowisku pracy oraz w otoczeniu.



7 - Realizacja wyrobu

7.1 Planowanie realizacji wyrobu

Znajdują się tutaj wymagania dla planowania i rozwoju procesów wyszczególniając cele jakościowe, ustanowienie procesów, dokumentacji, zapewnienie zasobów, weryfikację, walidację, monitorowanie, kontrolę, badania właściwe, kryteria akceptacji wyrobu oraz niezbędne zapisy.



7.2 - Procesy związane z klientem

W zakresie kontaktów z klientami organizacja powinna określić wymagania dotyczące wyrobu związane z dostawą, promocją, aprobatą klientów, urzędowe oraz związane z możliwościami realizacji. Przed dostarczeniem wyrobu klientowi powinien być przeprowadzony przegląd wymagań ze zwróceniem uwagi na rozbieżności między zamówieniem/umową a wcześniej podanymi i zapewnienie, że zostaną one rozwiązane. Duży nacisk kładzie się na potrzebę stałego i bieżącego kontaktu z klientem przede wszystkim w celu uzyskania informacji.



7.3 – Projektowanie i rozwój

Projektowanie i rozwój wyrobów i procesów wymaga, aby organizacja planowała i nadzorowała wszystkie fazy, ustaliła odpowiedzialność, określiła dane wejściowe do projektowania i rozwoju i dane wyjściowe obejmujące również specyfikację właściwości wyrobu istotnych dla jego bezpiecznego właściwego użytkowania. Na określonych etapach powinny być przeprowadzane przeglądy projektowania i rozwoju. W celu zapewnienia, że dane wyjściowe i wytworzony wyrób spełniają wymagania określone w danych wejściowych oraz związane z wyspecyfikowanym zastosowaniem lub zamierzonym wykorzystaniem należy przeprowadzać weryfikację i walidację. Wszystkie zmiany w projektowaniu i rozwoju powinny być nadzorowane poprzez dokumentowanie, weryfikowanie i zatwierdzanie.



7.4 – Zakupy

Organizacja powinna zapewnić spełnianie wymagań przez dostarczone wyroby, m.in. przez kwalifikację dostawców, zatwierdzanie procedur, kwalifikacji personelu, kontrolę adekwatności dostarczonego wyrobu z wymaganiami.



7.5 – Produkcja i dostarczanie usługi

Realizacja produkcji i usług powinny być nadzorowane; proces, którego wynik w postaci wyrobu może wykazać niezgodności w późniejszym użytkowaniu powinien podlegać walidacji. Organizacja powinna zapewnić identyfikację i identyfikowalność wyrobu, chronić i zabezpieczać własność klienta. Wyroby przed dostarczeniem do klienta powinny być chronione, odpowiednio pakowane i przechowywane.



7.6 – Nadzorowanie wyposażenia do monitorowania i pomiarów

W celu zapewnienia zgodności wyrobów z wymaganiami wyposażenie do pomiarów powinno być wzorcowane lub weryfikowane zgodnie z właściwymi procedurami ujmującymi m.in. częstotliwość sprawdzania. Powinno być regulowane, zidentyfikowane i chronione przed uszkodzeniami.



8 - Pomiary, analiza i doskonalenie

8.1 – Postanowienia ogólne

Organizacja powinna zaplanować i wdrożyć procesy monitorowania, pomiaru, analizy i doskonalenia nieodzowne do zapewnienia zgodności wyrobu, SZJ i ciągłego doskonalenia SZJ.



8.2 – Monitorowanie i pomiary

W interesie organizacji jest monitorowanie informacji dotyczących postrzegania przez klienta jej wyrobów. W celu określenia czy SZJ jest zgodny organizacja powinna przeprowadzać audit w zaplanowanych odstępach czasu zapewniając obiektywność i bezstronność. Organizacja powinna stosować właściwe metody monitorowania i pomiarów procesów oraz wyrobów podejmując niezbędne działania korygujące i zapobiegawcze. Do pomiarów i monitorowania powinna wykorzystywać odpowiednie techniki i narzędzia.



8.3 – Nadzór nad wyrobem niezgodnym

Organizacja powinna zapewnić właściwą identyfikację i nadzorowanie nad wyrobem nie spełniającym wymagań podejmując m.in. działania w celu wyeliminowania stwierdzonych niezgodności, wydania zgody na odstępstwo zatwierdzone przez klienta lub uniemożliwienia zastosowania wadliwego wyrobu.



8.4 – Analiza danych

Aby ocenić funkcjonowanie SZJ oraz możliwości dokonania udoskonaleń organizacja powinna określić, zbierać i analizować odpowiednie dane dotyczące zadowolenia klienta, zgodności wyrobu z wymaganiami, trendów procesów i wyrobów oraz dostawców.



8.5 – Doskonalenie

Efektywność SZJ powinna być doskonalona w sposób ciągły poprzez stosowanie polityki jakości, celów dotyczących jakości, podejmowanie działań korygujących i zapobiegawczych w oparciu o udokumentowane procedury.


Charakterystyka ogólna dokumentów SZJ jest przedstawiona na rysunku 9.2/4.

Rys. 9.2/4 Rodzaje dokumentów SZJ.



9.2.1.1 Księga jakości, procedury i instrukcje w systemie zapewnienia jakości.
Głównym dokumentem oraz źródłem informacji przy opracowaniu
i wdrażaniu systemu zapewnienia jakości jest "Księga Jakości". Powinna ona być systematycznie doskonalona i aktualizowana. Każda jej wersja powinna być podpisana i oznaczona datą wydania. Opracowanie "Księgi Jakości" zawiera się w określonych punktach:

  1. Prezentacja struktury organizacyjnej i historia firmy

  2. Wymagania ogólne systemu:

  • Polityka jakości

  • Zarządzanie jakością

  • Dokumentacja systemu

  • Zapisy dotyczące jakości - bank informacji

  • Sprawozdawczość

  • Planowanie rozwoju

  1. Wymagania z zakresu zarządzania:

  • Marketing

  • Projektowanie i doskonalenie wyrobów

  • Programowanie poziomu jakości produkcji

  • Kontrola systemów jakości u dostawców i kontrola jakości dostaw

  • Proces produkcyjny

  • Narzędzia kontrolno-pomiarowe

  • Wyroby nie spełniające wymagań

  • Magazynowanie i dystrybucja wyrobów

  • Nadzór eksploatacji wyrobów

  • Serwis.

  1. Analiza systemu jakości -Audit

  2. Koszty jakości

  3. Kontrola zmian

  4. Działania korygujące

  5. Szkolenie kadr

  6. Wykaz procedur wchodzących w skład "Systemu Zapewnienia Jakości"

Procedury i instrukcje opracowują kompetentni pracownicy odpowiedzialni za obszar, którego opracowywane dokumenty będą dotyczyć we współpracy z Działem Zapewnienia Jakości. Powinny one zawierać następujące informacje szczegółowe:

- cel procedury,



  • zakres procedury,

  • definicje,

  • zainteresowane służby,

  • obowiązki, odpowiedzialność, uprawnienia,

  • opis pracy,

  • dokumenty związane,

  • wykaz załączników,

  • oczekiwane efekty.

Każda procedura powinna być przed zatwierdzeniem sprawdzona i zaopiniowana pisemnie. Jest ona dokumentem jawnym podlegającym ścisłej ewidencji w oparciu o procedurę „Opracowywanie i nadzorowanie dokumentacji Systemu Zapewnienia Jakości”. Uaktualnianie tych dokumentów jest stymulowane przez:

pracownika odpowiedzialnego za określony obszar działania,

zalecenia z auditu,

wyniki działań korygujących.

Istnieje wiele propozycji metod w dziedzinie zapewnienia i zarządzania jakością, które różnią się, niekiedy w niewielkim zakresie, między sobą. Są one często elementem marketingowych (i agresywnych) działań przedsiębiorstw na konkurującym rynku. Jednym ze sposobów uzyskania wysokiego poziomu jakości uwidocznionym w ostatnim okresie jest program Six Sigma, który przyniósł wg Motorolli wysokie efekty ekonomiczne w tej firmie przy utrzymaniu zdolności procesów wytwórczych o niezwykle niskiej wadliwości.

Instrukcje (i procedury) powinny być opracowywane z uwzględnieniem zasad czytelności, łatwości przyswojenia treści, trwałości dokumentu i innych wymagań redakcyjnych. Instrukcje zawierają opis jak poszczególne czynności/działania powinny być wykonywane. Dotyczą one bardzo zróżnicowanych obszarów, są opracowywane wtedy tylko, gdy wpływają na jakość, można je podzielić na dwie grupy:

- instrukcje systemowe,

- instrukcje techniczne.

Instrukcje systemowe są bezpośrednim przedłużeniem procedur, szczegółowo opisują jak wykonać dane działania, jak kontrolować, nadzorować, kwalifikować, organizować szkolenia itp. W treści instrukcji systemowych wyjaśnione są: cele pisemnej instrukcji, zakres stosowania, odpowiedzialność za wykonanie czynności z wyszczególnieniem kwalifikacji pracownika, normy techniczne, opis realizacji czynności, forma zapisu z przebiegu działania, i inne ustalenia.

Instrukcje techniczne są częścią procesów technologicznych, odnoszą się do współdziałania człowieka z maszyną (np. instrukcja obróbki cieplnej, instrukcja spawania). Są to najczęściej zaadoptowane istniejące instrukcje obsługi, dokumentacje techniczno-ruchowe itp. dokumenty. Powinny mieć ujednoliconą szatę graficzną, numerację, identyfikację weryfikacji, zmian i zatwierdzenia.

Także zapisy dotyczące jakości są prowadzone zgodnie z postanowieniami odpowiednich procedur systemowych, regulujących sposób postępowania, zapewniającego spełnienie wymagań poszczególnych obszarów. Zapisy na odpowiednich formularzach są przechowywane przez deklarowany okres czasu w sposób zabezpieczający przed zniszczeniem i ograniczający dostęp osobom niepowołanym. Dla zapisów sporządzane są odpowiednie wykazy, podlegające również nadzorowaniu.


9.2.1.2. Wymagania normy API Q1
Dokument API Spec Q1 został opracowany przez Podkomitet Norm API ds. Specyfikacji (API Standards Subcommitee) Q1 (API C4/SC18). Jest ona identyczna z proponowaną specyfikacją Techniczną ISO (ISO Technical Specification) 29001:2003. American Petroleum Institute (API) opracowuje i wydaje kilka rodzajów dokumentów min. Standards – standardy, normy, Specifications – specyfikacje, Recommended Practices (RP) – zalecenia praktyczne, Bulletins – biuletyny. Są one w naszej literaturze technicznej traktowane zazwyczaj jako normy API, chociaż ich charakter jest w pewnych przypadkach nieco inny niż norm. Wiele z tych dokumentów jest przyjętych jako normy bez uzupełnień lub z niewielkimi uzupełnieniami przez American National Standard Institute (ANSI), ISO i EN.

Dla oceny wymagań Specyfikacji programów jakościowych dla przemysłu naftowego, petrochemicznego i gazowniczego API Q1 [25] przyjęto zestawienie różnic między wymaganiami normy PN-EN ISO 9001 [26] oraz API Q1 w postaci poniższej Tabeli 9.2/1.

Proponowane porównawcze zestawienie opracowano na podstawie API Spec Q1 (7 wydanie z 15 czerwca 2003 r) / ISO TS 29001 z 2003 r. Wymieniona Specyfikacja Techniczna ISO (ISO Technical Specification – ISO/TS) została opracowana w komitecie ISO/TC 67, Materiały, sprzęt i struktury wierceń przybrzeżnych dla przemysłu naftowego, petrochemicznego i gazowniczego i zaakceptowana do publikacji, gdyż uzyskała aprobatę 2/3 członków komitetu oddających głos (taki wymóg dotyczy Specyfikacji Technicznej, natomiast w przypadku akceptacji normy międzynarodowej ISO liczba ta wynosi 75%). Dokument ten poza oryginalnym, niezmienionym tekstem normy ISO 9001:2000 podanym w całości zawiera dodatkowe wymagania specyficzne dla branży przemysłu naftowego, petrochemicznego i gazowniczego - podane w tekście API Spec Q1/ ISO TS 29001 poza ramkami.
Tabela 9.2/1 Porównanie wymagań PN-EN ISO 9001 oraz API Q1


PN-EN ISO 9001

API Spec Q1

Wprowadzenie

Postanowienia ogólne

Podejście procesowe

Powiązanie z ISO 9004

Kompatybilność z innymi systemami zarządzania

0.1


0.2

0.3


0.4

0.1


0.2

0.3


0.4
0.5

Wprowadzenie

Postanowienia ogólne

Podejście procesowe

Powiązanie z ISO 9004

Kompatybilność z innymi systemami zarządzania

Cel niniejszej technicznej specyfikacji



Zakres normy

Postanowienia ogólne

Zastosowanie


1

1.1


1.2

1

1.1


1.2

1.2.1


Zakres normy

Postanowienia ogólne

Zastosowanie

Jak wyżej - uzupełnienie



Norma powołana

2

2

Norma powołana

Terminy i definicje


3

3

3.1


Terminy i definicje

Terminy i definicje w przemyśle naftowym, petrochemicznym i gazowniczym



System zarządzania jakością

Wymagania ogólne

Wymagania dotyczące dokumentacji

Postanowienia ogólne

Księga jakości
Nadzór nad dokumentami

Nadzór nad zapisami



4

4.1


4.2

4.2.1


4.2.2
4.2.3

4.2.4


4

4.1


4.2

4.2.1


4.2.2

4.2.2.1


4.2.3

4.2.3.1


4.2.3.2
4.2.4

4.2.4.1


System zarządzania jakością

Wymagania ogólne

Wymagania dotyczące dokumentacji

Postanowienia ogólne

Księga jakości

Jak wyżej - uzupełnienie

Nadzór nad dokumentami

Jak wyżej - uzupełnienie

Nadzór nad zmianami w dokumentach - uzupełnienie

Nadzór nad zapisami

Jak wyżej - uzupełnienie


Odpowiedzialność kierownictwa Zaangażowanie kierownictwa

Orientacja na klienta

Polityka jakości
Planowanie

Cele dotyczące jakości

Planowanie systemu zarządzania jakością

Odpowiedzialność, uprawnienie i komunikacja

Odpowiedzialność i uprawnienia

Przedstawiciel kierownictwa

Komunikacja wewnętrzna

Przegląd zarządzania

Postanowienia ogólne
Dane wejściowe do przeglądu
Dane wyjściowe z przeglądu


5

5.1


5.2

5.3
5.4

5.4.1

5.4.2
5.5


5.5.1

5.5.2


5.5.3

5.6


5.6.1
5.6.2
5.6.3

5

5.1


5.2

5.3


5.3.1

5.4


5.4.1

5.4.2
5.5


5.5.1

5.5.2


5.5.3

5.6


5.6.1

5.6.1.1


5.6.2

5.6.2.1


5.6.3

Odpowiedzialność kierownictwa Zaangażowanie kierownictwa

Orientacja na klienta

Polityka jakości

Polityka jakości - uzupełnienie

Planowanie

Cele dotyczące jakości

Planowanie systemu zarządzania jakością

Odpowiedzialność, uprawnienie i komunikacja

Odpowiedzialność i uprawnienia

Przedstawiciel kierownictwa

Komunikacja wewnętrzna

Przegląd zarządzania

Postanowienia ogólne

Jak wyżej - uzupełnienie

Dane wejściowe do przeglądu

Jak wyżej - uzupełnienie

Dane wyjściowe z przeglądu


Zarządzanie zasobami

Zapewnienie zasobów

Zasoby ludzkie

Postanowienia ogólne

Kompetencja, świadomość i szkolenie
Infrastruktura

Środowisko pracy



6

6.1


6.2

6.2.1


6.2.2

6.3


6.4

6

6.1


6.2

6.2.1


6.2.2
6.2.2.1

6.3


6.4

Zarządzanie zasobami

Zapewnienie zasobów

Zasoby ludzkie

Postanowienia ogólne

Kompetencja, świadomość i szkolenie

Szkolenie - uzupełnienie

Infrastruktura

Środowisko pracy



Realizacja wyrobu

Planowanie realizacji wyrobu


Procesy związane z klientem

Określenie wymagań dotyczących wyrobu

Przegląd wymagań dotyczących wyrobu
Komunikacja z klientem

Projektowanie i rozwój

Planowanie projektowania i rozwoju
Dane wejściowe do projektowania i rozwoju
Dane wyjściowe z projektowania i rozwoju

Przegląd projektowania i rozwoju


Weryfikacja projektowania i rozwoju

Walidacja projektowania i rozwoju

Nadzorowanie zmian w projektowaniu i rozwoju
Zakupy

Proces zakupu


Informacje dotyczące zakupów
Weryfikacja zakupionego wyrobu
Produkcja i dostarczanie usługi

Nadzorowanie produkcji i dostarczania usługi

Walidacja procesów produkcji i dostarczania usługi
Identyfikacja i identyfikowalność

Własność klienta


Zabezpieczenie wyrobu

Nadzorowanie wyposażenia do monitorowania i pomiarów



7

7.1
7.2

7.2.1
7.2.2

7.2.3


7.3

7.3.1
7.3.2

7.3.3
7.3.4
7.3.5

7.3.6


7.3.7

7.4


7.4.1
7.4.2
7.4.3
7.5

7.5.1

7.5.2

7.5.3


7.5.4
7.5.5

7.6


7

7.1


7.1.1

7.2


7.2.1
7.2.2
7.2.2.1

7.2.3


7.3

7.3.1


7.3.1.1

7.3.2
7.3.2.1

7.3.3
7.3.4

7.3.4.1


7.3.5

7.3.6


7.3.7
7.3.7.1

7.4


7.4.1

7.4.1.1


7.4.1.2
7.4.1.3
7.4.2

7.4.2.1


7.4.3

7.4.3.1


7.5

7.5.1
7.5.1.1

7.5.1.2

7.5.2
7.5.2.1



7.5.3

7.5.3.1


7.5.3.2
7.5.3.3

7.5.4


7.5.4.1

7.5.5


7.5.5.1

7.5.5.2
7.6


7.6.1

7.6.2


Realizacja wyrobu

Planowanie realizacji wyrobu

Jak wyżej - uzupełnienie

Procesy związane z klientem

Określenie wymagań dotyczących wyrobu

Przegląd wymagań dotyczących wyrobu

Jak wyżej - uzupełnienie

Komunikacja z klientem

Projektowanie i rozwój

Planowanie projektowania i rozwoju

Jak wyżej - uzupełnienie

Dane wejściowe do projektowania i rozwoju

Jak wyżej - uzupełnienie

Dane wyjściowe z projektowania i rozwoju

Przegląd projektowania i rozwoju

Jak wyżej - uzupełnienie

Weryfikacja projektowania i rozwoju

Walidacja projektowania i rozwoju

Nadzorowanie zmian w projektowaniu i rozwoju

Jak wyżej - uzupełnienie

Zakupy

Proces zakupu



Jak wyżej – uzupełnienie

Kryteria wyboru dostawcy, ocena i ponowna ocena

Procesy specjalne zapewniane przez dostawcę

Informacje dotyczące zakupów

Jak wyżej – uzupełnienie

Weryfikacja zakupionego wyrobu

Jak wyżej - uzupełnienie

Produkcja i dostarczanie usługi

Nadzorowanie produkcji i dostarczania usługi

Jak wyżej – uzupełnienie

Cechy kontrolne procesu

Walidacja procesów produkcji i dostarczania usługi

Jak wyżej - uzupełnienie

Identyfikacja i identyfikowalność

Jak wyżej – uzupełnienie

Utrzymanie i zastąpienie identyfikacji i identyfikowalności

Stan wyrobu – uzupełnienie

Własność klienta

Jak wyżej - uzupełnienie

Zabezpieczenie wyrobu

Jak wyżej – uzupełnienie

Okresowa ocena stanu wyrobów - uzupełnienie

Nadzorowanie wyposażenia do monitorowania i pomiarów

Jak wyżej – uzupełnienie

Warunki środowiskowe


Pomiary, analiza i doskonalenie

Postanowienia ogólne

Monitorowanie i pomiary

Zadowolenie klienta

Audit wewnętrzny

Monitorowanie i pomiary procesów

Monitorowanie i pomiary wyrobu

Nadzór nad wyrobem niezgodnym

Analiza danych
Doskonalenie

Ciągłe doskonalenie


Działania korygujące

Działania zapobiegawcze



8

8.1


8.2

8.2.1


8.2.2

8.2.3


8.2.4

8.3


8.4
8.5

8.5.1
8.5.2


8.5.3


8

8.1


8.2

8.2.1


8.2.2

8.2.2.1


8.2.2.2

8.2.3


8.2.4

8.2.4.1


8.2.4.2

8.3


8.3.1

8.3.2
8.3.3

8.4

8.4.1


8.5

8.5.1


8.5.1.1

8.5.2


8.5.2.1

8.5.2.2
8.5.3

8.5.3.1


Pomiary, analiza i doskonalenie

Postanowienia ogólne

Monitorowanie i pomiary

Zadowolenie klienta

Audit wewnętrzny

Jak wyżej – uzupełnienie

Przedkładanie planów działania

Monitorowanie i pomiary procesów

Monitorowanie i pomiary wyrobu

Jak wyżej – uzupełnienie

Końcowy odbiór wyrobu

Nadzór nad wyrobem niezgodnym

Koncesja – uzupełnienie

Zwolnienie lub akceptacja wyrobu niezgodnego w ramach koncesji

Analiza niezgodności terenowej

Analiza danych

Jak wyżej – uzupełnienie

Doskonalenie

Ciągłe doskonalenie

Ciągłe doskonalenie organizacji

Działania korygujące

Jak wyżej – uzupełnienie

Czasy odpowiedzi na działania korygujące

Działania zapobiegawcze

Jak wyżej – uzupełnienie

W tekście znajduje również załącznik dotyczący wymagań Programu dla Monogramu API. Wymagania te odnoszą się do zezwolenia Licencjobiorcy API na umieszczanie Monogramu API na produkowanych wyrobach.

Wyżej wymieniona techniczna specyfikacja może pomóc w rozwoju systemu zarządzania jakością dla zapewnienia jego ciągłego doskonalenia, podkreślenia ważności zapobiegania wadom oraz ograniczeniu zmienności i strat występujących w łańcuchu dostawców wyrobów oraz usług.

W przypadku dokonania wyłączeń, stwierdzenia zgodności z omawianą techniczną specyfikacją są dopuszczalne tylko wtedy, gdy są ograniczone do wymagań czterech rozdziałów/podparagrafów obejmujących projektowanie i rozwój, nadzorowanie i walidację produkcji oraz dostarczanie usługi a także własność klienta i równocześnie wyłączenia takie nie wpływają na możliwości lub odpowiedzialność organizacji w zakresie dostarczania wyrobów, które spełniają wymagania klienta i wymagania przepisów mających zastosowanie.


Wymagania zawarte w API Spec Q1/ ISO TS 29001 jako dodatkowe w stosunku do PN-EN ISO 9001 uszczegółowiają stwierdzenia w zakresie odpowiedzialności, czasu, zwrócono w nich większą uwagę na ocenę skuteczności szkoleń, na nadzór nad zapisami, w tym zgodny z przyjętymi do stosowania normami, kryteria oceny dostawcy, cechy kontrolne odnośnie do pomiarów i przyrządów pomiarowych, postępowania z wyrobem niezgodnym.

Poważny, o dużym światowym znaczeniu, dorobek Amerykańskiego Instytutu Naftowego (API) w normalizacji w przemyśle naftowym, petrochemicznym i gazowniczym znalazł swoje odbicie także w określeniu wymagań dla systemu zarządzania jakością. Dodatkowym celem API Spec Q1 jest umożliwienie uniknięcia wielokrotnych auditów certyfikacyjnych oraz dostarczenie wspólnego podejścia do systemu zarządzania jakością dla przemysłu naftowego, petrochemicznego i gazowniczego.




9.2.2 Zarządzanie środowiskiem oparte na wymaganiach i wytycznych zawartych
w rodzinie norm PN-EN ISO 14000

Z uwagi na występowanie trzech stron zainteresowanych działalnością przedsiębiorstwa przyjmuje się, że przedsiębiorstwo jest zainteresowane zyskiem, organy regulacyjne – ochroną środowiska, zgodnością z przepisami, tworzeniem miejsc pracy, a społeczeństwo – wiarygodnymi danymi o wpływie na środowisko oraz kupowaniem wyrobów nieszkodzących środowisku. Zachowanie przedsiębiorstwa wymuszone jest przestrzeganiem obowiązujących przepisów prawa. Znaczną skuteczność wykazują decyzje administracyjne, które regulują bezpośrednio, a więc nakazy, zakazy, pozwolenia, normy i standardy. Z bliższego i dalszego otoczenia ekonomicznego przedsiębiorstwa, struktury rynku oraz koniunktury gospodarczej na rynku krajowym i zagranicznym wynikają przesłanki gospodarcze, które decydują o zainteresowaniu standardem środowiskowym w ramach własnych struktur. Czynnikiem stymulującym może być również walka konkurencyjna, wzrost zainteresowania nabywaniem dóbr przyjaznych dla środowiska naturalnego stymuluje przedsiębiorstwo do produkcji towarów spełniających oczekiwania społeczne oraz usprawniania procesów produkcyjnych tak, aby były przyjazne dla środowiska.

Organizacje funkcjonujące na rynku zmuszone są do ciągłego wdrażania czystszych technologii oraz restrukturyzacji w kierunku coraz wyższego poziomu ochrony środowiska oraz technologii coraz bardziej opłacalnych. Klienci chcą kupować wyroby z przedsiębiorstw, które są przyjazne dla środowiska. Z drugiej strony widocznym jest, że przedsiębiorstwa produkujące coraz bardziej przyjaźnie dla środowiska zwiększają swój udział na rynku oraz obniżają koszty, przez co stają się bardziej konkurencyjne.


Jednym z kluczowych elementów zarządzania w nowoczesnej organizacji staje się zaangażowanie w zagadnienia ochrony środowiska, zarówno w sektorze produkcyjnym, jak i usługowym. Zarządzanie środowiskowe staje się odpowiedzią na rosnącą środowiskową wrażliwość społeczeństwa. Jakość wyrobu to także - spełnienie wymagań dotyczących środowiska.
Zarządzanie środowiskowe oznacza prowadzenie organizacji w sposób jak najmniej obciążający środowisko pracy, społeczne i naturalne oraz zapewnienie bezpieczeństwa dla zdrowia ludności. Jednym z narzędzi zarządzania środowiskowego jest system zarządzania środowiskowego zgodnie z normą PN-EN ISO 14001. Jest to system dobrowolny, ale ze względu na rosnącą konkurencyjność na rynkach oraz stan środowiska przyrodniczego, w niedalekiej przyszłości będzie zapewne warunkiem istnienia organizacji [8, 9, 10].
Zakres normy PN-EN ISO 14001
Głównym celem systemu zarządzania środowiskiem SZŚ jest ciągła poprawa wyników środowiskowych zgodnie ze zdefiniowaną przez organizację polityką jakości, a co za tym idzie przesłaniem tego systemu jest doskonalenie ogólnych efektów działalności środowiskowej. Bardzo adekwatne są tutaj do zastosowania zasady Deminga, mówiące, że wszystkie zachodzące procesy należy najpierw zaplanować a następnie je wykonać – do tego służą elementy 1, 2 i 3, które opisano niżej. Racjonalny sens tych działań potwierdza się wtedy, gdy to, co zostało zaplanowane i wykonane zostanie sprawdzone i tam gdzie jest to właściwe i potrzebne skorygowane – element 4 i 5. Norma ma zastosowanie w każdej organizacji, która pragnie wdrożyć, utrzymywać i doskonalić system zarządzania środowiskowego oraz mieć pewność, co do postępowania zgodnego z ustaloną polityką środowiskową [11, 12].

Norma PN-EN ISO 14001 zbudowana jest z pięciu podstawowych elementów:



1 - Polityka środowiskowa

Wymogiem jest, aby polityka środowiskowa deklarowała chęć ciągłej poprawy na rzecz środowiska. Podobne zaangażowanie musi uwidaczniać się w stosunku do zapobiegania zanieczyszczeniu i zgodności z obowiązującym ustawodawstwem. Polityka ustanawia ramy do wyznaczania i przeglądu celów oraz zadań środowiskowych.



2 - Planowanie

Organizacja powinna opracować procedurę identyfikacji aspektów środowiskowych związanych ze swoimi działaniami. W oparciu o zidentyfikowane aspekty środowiskowe określa się, które aspekty prowadzą lub mogą prowadzić do powstania znaczących oddziaływań środowiskowych. Norma PN-EN ISO 14001 dotyczy tych aspektów środowiskowych, które firma może nadzorować i na które ma wpływ [11, 12]. W organizacji powinna być ustanowiona procedura identyfikacji i dostępu do wymagań prawnych i innych wymagań, które dotyczą firmy i które są związane z aspektami środowiskowymi. Organizacja powinna określić cele i zadania środowiskowe, które chce osiągnąć. Cele i zadania muszą być udokumentowane i określone tak, aby cele były specyficzne, a zadania mierzalne (tam gdzie jest to możliwe).



3 - Wdrożenie i funkcjonowanie

Od organizacji wymaga się stworzenia przejrzystego schematu organizacyjnego oraz przydzielenia poszczególnym pracownikom zadań, odpowiedzialności i uprawnień w formie udokumentowanej np. w postaci zakresu czynności. Organizacja powinna zidentyfikować swoje potrzeby szkoleniowe, tak aby wszyscy pracownicy, których praca ma wpływ na środowisko, zostali odpowiednio przeszkoleni. Szkolenie w zakresie ochrony środowiska ma zapewnić realizację polityki, celów i zadań środowiskowych. Powinny być stworzone procedury komunikowania się pomiędzy poszczególnymi komórkami organizacyjnymi jak i procedury otrzymywania informacji, dokumentowania i rozpowszechniania informacji dotyczących spraw związanych ze środowiskiem zainteresowanym stronom. Konieczne jest zidentyfikowanie, zaplanowanie i przeprowadzenie tych operacji i działań, które są związane z istotnymi aspektami środowiskowymi. Powinny być opracowane procedury, które określałyby zasady identyfikacji potencjalnych wypadków i sytuacji awaryjnych w firmie oraz reagowania na awarie, które mogą mieć jakikolwiek wpływ na środowisko.



4 - Sprawdzanie i działania korygujące

Organizacja powinna stworzyć zasady dokonywania pomiarów, monitorowania i oceny efektów swojej działalności środowiskowej. Należy stworzyć procedury określające zasady postępowania przy identyfikacji, ocenie i dalszym postępowaniu z niezgodnościami. Celem podejmowanych działań jest zmniejszenie jakichkolwiek skutków związanych z powstałymi niezgodnościami oraz co się z tym wiąże, inicjowanie i przeprowadzenie działań korygujących i zapobiegawczych. Dla umożliwienia prezentacji działań na rzecz środowiska i sprawdzenia skuteczności działania systemu zarządzania środowiskiem, należy prowadzić zapisy dotyczące poszczególnych działań (np. dotyczące szkoleń, auditów, czy też przeglądów).



5 - Przegląd zarządzania i doskonalenie

Do obowiązków kierownictwa należy dokonywanie przeglądu. Najwyższe kierownictwo, w określonych, ustalonych przez siebie odstępach czasu, powinno dokonywać przeglądu systemu zarządzania środowiskowego. Rezultaty tego przeglądu muszą zostać udokumentowane.


Za główny cel zarządzania środowiskiem uważa się zredukowanie niekorzystnego wpływu produkcji na środowisko. System zarządzania środowiskowego zapewnia minimalizację i/lub zapobieganie zanieczyszczeniom środowiska u samego źródła, a więc w trakcie procesu produkcyjnego przez kreowanie działań proekologicznych.
W systemie zarządzania środowiskiem występuje ponadto zobowiązanie do przekazywania bieżącej informacji o stopniu uciążliwości firmy dla środowiska oraz podejmowanych czynnościach i inwestycjach w celu jego zmniejszenia, do promocji koncepcji ekologicznych oraz tworzenia swego rodzaju ekologicznej kultury kooperacji z dostawcami i klientami.

System zarządzania środowiskiem przygotowuje na potencjalne zagrożenie ekologiczne w przedsiębiorstwie.


Obecnie wymagania norm ISO 14000 – certyfikaty systemu zarządzania środowiskowego – stosowane są na zasadzie dobrowolności. Dobrowolność ze względu na rosnącą konkurencyjność na rynkach oraz stan środowiska przyrodniczego, może być tylko formalna, a w niedalekiej przyszłości będzie warunkiem istnienia przedsiębiorstwa. Rośnie, bowiem konkurencja na rynkach międzynarodowych oraz świadomość ekologiczna społeczeństw. Firma posiadająca zielony certyfikat jest bardziej pewnym partnerem dla firm ubezpieczeniowych i dobrym sąsiadem dla społeczeństwa lokalnego.
Źródła przepisów

Ochrona środowiska dzisiaj to jedno z najczęściej eksponowanych zagadnień w środkach społecznego przekazu, w gremiach naukowych, gospodarczych i w polityce. Dostosowanie przepisów do standardów obowiązujących w UE zmusza przedsiębiorstwa do wdrażania rozwiązań europejskich, gdzie funkcjonowanie firmy zależy od jej ekologicznego wizerunku. Polskie prawodawstwo ekologiczne uwzględnia zasadnicze elementy zaostrzonego prawa UE. Najpoważniejsze zmniejszenie zanieczyszczenia środowiska naturalnego w Polsce jest możliwe do osiągnięcia poprzez odpowiednie działania w energetyce, gdyż większość energii jest nadal wytwarzana w oparciu o węgiel.

W polityce ochrony środowiska w ogóle oraz w branży energetycznej znajduje zastosowanie szereg dyrektyw Parlamentu Europejskiego i Rady Europy.

Zastosowanie się do tych dyrektyw wymaga m.in. spełnienia bardzo ostrych norm emisji przez instalacje najnowsze, a w przypadku instalacji istniejących spełnienie zaostrzonych standardów emisji w zakresie CO2, SO2, Nox oraz pyłu w perspektywie lat najbliższych przy wysokich kosztach wprowadzenia tych zmian.


Model systemu zarządzania środowiskowego według normy PN-EN ISO 14001 zawiera takie elementy jak:

polityka środowiskowa ® planowanie ® wdrażanie i funkcjonowanie ® sprawdzanie i działania korygujące ® przegląd wykonywany przez kierownictwo ® ciągłe doskonalenie.

Poprawne praktyki eksploatacyjne w przedsiębiorstwach jak i w gospodarstwach domowych pozwalają na zmniejszenie zużycia materiałów i ograniczenie ilości odpadów. Należą do nich: dokładne planowanie produkcji, poprawne zarządzanie, zapobieganie stratom, przestrzeganie parametrów procesu technologicznego oraz segregacja strumienia odpadów.


Uwagi dodatkowe dotyczące ochrony środowiska w górnictwie naftowym
Pewne trudności w ocenie wpływu górnictwa naftowego na środowisko pociąga za sobą istnienie wielu rodzajów wskaźników. Przegląd problemu jednakowych wskaźników środowiskowych (ang. Environmental Performance Indicators EPI) w górnictwie naftowym i gazownictwie raportowanych przez firmy będące członkami Zrzeszenia Producentów Ropy Naftowej i Gazu Ziemnego (ang. Oil and Gas Producers OGP) i dające ok. 30 % produkcji ropy naftowej i gazu na świecie pokazuje, że ich liczba przekracza 40 wskaźników.

Do wysoce kosztownych i trudnych przedsięwzięć z zakresu ochrony środowiska w wierceniach i eksploatacji złóż podmorskich należy doprowadzenie środowiska morskiego do stanu przed wierceniami. Od wielu lat mają zastosowanie przepisy wypracowane na podstawie Konwencji Oslo-Paryż (OSPAR) oraz zaleceń Międzynarodowej Organizacji Morskiej (International Maritime Organization IMO). Natomiast US Minerals Management Service (MMS) nadzoruje wg prawa federalnego wykonanie nakazu usunięcia platform, rurociągów i innego sprzętu w ciągu roku po upływie dzierżawy działki. W dobie obecnej wymagana jest coraz większa odpowiedzialność za podejmowane działania, pojawia się coraz więcej przepisów, wzrasta zapotrzebowanie na dokładność i porządek. Jest zatem miejsce na weryfikację powyższych oczekiwań przez stronę trzecią.


Działania proekologiczne wpływają w sposób odczuwalny na poprawę ogólnego stanu środowiska naturalnego, neutralizując w znacznym stopniu negatywne skutki rozwoju technologicznego. Monitorowanie w tym zakresie prowadzi Główny Inspektor Ochrony Środowiska. Setki firm w Polsce postanowiły wdrożyć system zarządzania środowiskowego. Wiele z nich zdobyło certyfikat ISO 14001 oraz nagrodę "Panteon Polskiej Ekologii", nad którą patronat sprawuje minister środowiska oraz dyrektor Polskiego Centrum Badań i Certyfikacji PCBC.

Budowa i wdrożenie systemu zarządzania środowiskowego związane są z wydatkami inwestycyjnymi i innymi. Należą do nich wydatki na budowę obiektów technicznych takich jak: oczyszczalnie ścieków, systemy kanalizacyjne, systemy zaopatrzenia w wodę, urządzeń do przeróbki i bezpiecznego składowania odpadów, instalacji ograniczających emisję zanieczyszczeń w procesach przemysłowych oraz instalacji wytwarzających wyroby o nowych podwyższonych standardach. Prawo ochrony środowiska wymusza zmiany w technologiach produkcji paliw płynnych, ich magazynowania i transportu, w wytwarzaniu energii elektrycznej i cieplnej, w procesach technologicznych, w których stosowane są rozpuszczalniki organiczne oraz w branżach objętych Dyrektywą 96/61/WE. Do pozainwestycyjnych kosztów można zaliczyć powiększenie organów administracji publicznej, szkolenia, utworzenie systemów informatycznych zbierania, przechowywania i przekazywania danych oraz przygotowania planów i programów, analiz i ekspertyz. Mimo wysokich kosztów korzyści jakie odniosą obywatele, społeczności lokalne i przedsiębiorstwa są wielostronne począwszy od wydłużenia życia do powstania nowych miejsc pracy np. przy recyclingu odpadów.

System finansowania ochrony środowiska jest integralną częścią całego systemu ekonomiczno-finansowego. Istnienie systemu ekonomiczno-finansowego ochrony środowiska opartego głównie na opłatach ekologicznych i funduszach ekologicznych nie da się, w dalszej perspektywie, pogodzić z zapewnieniem równości traktowania podmiotów na jednolitym rynku europejskim. Pojawia się dążenie do zastąpienia opłat za emisję zanieczyszczeń innymi instrumentami ekonomicznymi, w szczególności opłatami produktowymi i depozytowymi oraz przekształcenia funduszy ekologicznych w formy finansowania zgodne z zasadami udzielania pomocy publicznej obowiązującymi w UE. Poważnym wyzwaniem jest przebudowa systemu opłatowo-redystrybucyjnego, ustalenie przejrzystych zasad subwencjonowania ochrony środowiska, zorganizowanie instytucjonalnego zabezpieczenia dla przyjmowania i racjonalnego wykorzystania funduszy unijnych. W tym mieści się poszerzenie systemu instrumentów, który wzmocni działania mechanizmów rynkowych (ubezpieczenia ekologiczne, zastawy ekologiczne, zbywalne uprawnienia do emisji zanieczyszczeń, dobrowolne porozumienia).
9.2.2.1. Zarządzanie jakością poszczególnych składników środowiska
Jednym z instrumentów wspierających realizację makropolitycznej zasady zrównoważonego rozwoju jest Prawo ochrony środowiska, które w Polsce ma rangę konstytucyjną. Powoduje to konieczność uwzględnienia różnej wagi aktów prawnych obowiązujących na obszarze całego kraju – od Konstytucji RP, poprzez liczne ustawy, aż do rozporządzeń i zarządzeń wykonawczych – oraz wielu aktów prawa miejscowego.

Ustawa „Prawo ochrony środowiska” mając charakter podstawowego aktu prawnego w systemie polskiego prawa ochrony środowiska i porządkuje ten system, mimo formalnej równości aktów prawnych rangi ustawowej. Ustawa ta wraz z aktami wykonawczymi uwzględnia wiele aktów prawnych Unii Europejskiej.




  • W zakresie ochrony powietrza: zamierzeniem głównym jest utrzymanie dobrej jakości powietrza, tam gdzie to ma dotychczas miejsce, ale również doprowadzenie do osiągnięcia dopuszczalnych poziomów substancji w powietrzu na obszarze stref, gdzie występują przekroczenia tych poziomów, powiększonych o margines tolerancji. Dla potrzeb oceny jakości powietrza, dokonano podziału kraju na strefy, przyjęto, że strefa będzie się pokrywać z obszarem powiatu. Celem podziału na strefy jest dokonanie pomiarów jakości powietrza według określonych metodyk oraz ustalenia obszarów, gdzie będą występowały przekroczenia. Przepisy o ochronie środowiska dotyczą wszystkich jednostek organizacyjnych z możliwością rozszerzenia. Ochrona powietrza realizowana jest poprzez przestrzeganie dopuszczalnych poziomów niektórych substancji w powietrzu oraz alarmowych poziomów niektórych substancji w powietrzu, których nawet krótkotrwałe przekroczenie może powodować zagrożenie dla zdrowia ludzi. Substancje wprowadzane do powietrza mają oznaczenie numeryczne, pozwalając na jednoznaczną ich identyfikację. Dopuszczalne częstości przekraczania poziomu substancji zapachowych w powietrzu mogą być zróżnicowane w zależności od sposobu zagospodarowania terenu i jakości zapachu (neutralny, przyjemny, nieprzyjemny).

Na podstawie ustalonych sposobów, metod i zakresów dokonywania oceny poziomów substancji w powietrzu, w ramach państwowego monitoringu, dokonuje się oceny jakości powietrza i obserwacji zmian. Monitoring obejmuje wymagane pomiary z uwzględnieniem kryteriów lokalizacji punktów poboru próbek substancji oraz minimalnej liczby stałych punktów pomiarowych przy prowadzeniu pomiarów. Uwzględnia także poziom substancji w powietrzu wprowadzanych w sposób niezorganizowany lub z małych instalacji i z dużych instalacji. Monitoring jest prowadzony przy wykorzystaniu badań wykonywanych w oparciu o metodyki referencyjne.


  • W zakresie ochrony wód: Główne zadanie ochrony wód polega na zapewnieniu ich jak najlepszej jakości, w tym utrzymywaniu ilości wody na poziomie zapewniającym ochronę równowagi biologicznej.  Poziom jakości wód jest określany z uwzględnieniem ilości substancji i energii w wodach oraz stopnia zdolności funkcjonowania ekosystemów wodnych.

Ochronie podlegają w szczególności wody podziemne i obszary ich zasilania, w celu zmniejszania ryzyka ich zanieczyszczenia oraz utrzymywania równowagi ich zasobów. Na potrzeby ochrony wód określane są warunki korzystania z wód dorzecza, których integralną część stanowią programy ochrony wód dla obszarów, na których poziomy jakości wód nie są osiągnięte.

Każda czasowa zmiana stosunków wodnych wymaga podjęcia działań w celu ich przywrócenia.




  • W zakresie ochrony powierzchni ziemi: Powierzchnia ziemi obejmuje również jej wnętrze, do głębokości oddziaływania człowieka. Ochrona powierzchni ziemi polega na zapewnieniu najlepszej jej jakości poprzez: racjonalne gospodarowanie, zachowanie wartości przyrodniczych i możliwości produkcyjnego wykorzystania, ograniczanie zmian naturalnego ukształtowania, utrzymanie jakości gleby i ziemi powyżej lub co najmniej na poziomie wymaganych standardów, doprowadzenie jakości gleby i ziemi co najmniej do wymaganych standardów, gdy nie są one dotrzymane, zachowanie wartości kulturowych, z uwzględnieniem archeologicznych dóbr kultury.

Wystąpienie zanieczyszczenia gleby lub ziemi albo niekorzystne przekształcenie naturalnego ukształtowania terenu, powoduje konieczność przeprowadzenia ich rekultywacji, która polega na jego przywróceniu do stanu poprzedniego wymaganego standardami jakości.

Standard jakości określa zawartość niektórych substancji w glebie albo ziemi, poniżej których żadna z funkcji pełnionych przez powierzchnię ziemi nie jest naruszona. Standardy jakości gleby określa Minister Środowiska. Oceny jakości gleby i ziemi oraz obserwacji zmian dokonuje się w ramach państwowego monitoringu środowiska. Starosta prowadzi okresowe badania jakości gleby i ziemi.  Minister właściwy do spraw środowiska może określić zakres i sposób prowadzenia badań z uwzględnieniem sposobu wyboru punktów poboru próbek oraz wymaganej częstotliwość pobierania próbek.




  • W zakresie ochrony przed hałasem: Celem ochrony przed hałasem jest zapewnienie jak najlepszego stanu akustycznego środowiska poprzez utrzymanie poziomu hałasu poniżej dopuszczalnego lub co najmniej na tym poziomie oraz zmniejszanie poziomu hałasu co najmniej do dopuszczalnego, gdy nie jest on dotrzymany. Określono dopuszczalne poziomy hałasu w środowisku z uwzględnieniem zróżnicowania poziomu hałasu dla poszczególnych rodzajów terenów oraz poziomy hałasu z uwzględnieniem rodzaju obiektu lub działalności będącej źródłem hałasu, poziomy hałasu dla pory dnia oraz pory nocy, a także okresy, do których odnoszą się poziomy hałasu, jako czas odniesienia.

Ocena stanu akustycznego środowiska, sporządzana jest, co 5 lat, w postaci mapy składającej się z części opisowej i części graficznej. Część opisowa powinna zawierać w szczególności charakterystykę obszaru podlegającego ocenie, identyfikację i charakterystykę źródeł hałasu, metody wykorzystane do dokonania oceny, zestawienie wyników badań, identyfikację terenów zagrożonych hałasem, liczbę ludności zagrożonej hałasem.

Część graficzna powinna zawierać mapę charakteryzującą hałas emitowany z poszczególnych źródeł, mapę stanu akustycznego środowiska, z zaznaczeniem terenów, na których występuje przekroczenie dopuszczalnych poziomów hałasu, z odniesieniem do miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, mapę terenów zagrożonych hałasem. Gdy przekroczone są poziomy hałasu w stopniu wymagającym podjęcia przedsięwzięć ochronnych w pierwszej kolejności mówi się o terenie zagrożonym.

Wierceniu otworów i eksploatacji złóż ropy i gazu w górnictwie naftowym towarzyszy emisja hałasu mechanicznego i hałasu aerodynamicznego wytwarzanego przez urządzenia. Z przeprowadzonych pomiarów wynika, że w wielu przypadkach poziom natężenia hałasu emitowanego przez urządzenia do środowiska przekracza dopuszczalne wartości. Przy rozpatrywaniu kwestii zezwolenia na użytkowanie instalacji i urządzeń w danym miejscu niepoślednią rolę zaczyna odgrywać posiadanie przez firmę zarządzania hałasem, które objęte jest systemem zarządzania środowiskowego lub zintegrowanym systemem jakości.

Rozkład natężenia hałasu w środowisku otaczającym instalację uzyskany w oparciu o pomiary wykonywane według odpowiedniej procedury porównywany jest z wartościami dopuszczalnymi. Przestrzenny rozkład wyznaczający bezpieczne strefy w otaczającym obszarze przedstawiony jest w postaci odpowiednich map odnoszących się do badanego terenu. Zagrożenia wynikające z emisji hałasu powinny być zmniejszane w szczególności u źródła do niskiego poziomu, biorąc pod uwagę postęp techniczny i zastosowanie środków zmniejszających hałas w projektowaniu urządzeń i instalacji.

Pierwszoplanowym środkiem ograniczającym hałas jest uwzględnienie wymagań ochrony przed hałasem na etapie projektowania urządzeń i instalacji. Stosowanie środków ochrony przeciwdźwiękowej czynnej i biernej przed hałasem wymaga odpowiednich działań producentów i użytkowników urządzeń i instalacji.

Ochrona przeciwdźwiękowa bierna to m.in. wyłożenie powierzchni ścian materiałami i ustrojami dźwiękochłonnymi, stosowanie ekranów akustycznych ustawionych wokół hałaśliwego urządzenia lub maszyny roboczej, zastosowanie obudowy izolacyjnej urządzeń zwłaszcza w rejonach gęsto zaludnionych. Ograniczenie hałasu osiąga się przez zastosowanie w urządzeniach kontenerów z izolacyjnymi ścianami jako pomieszczeń dla napędów spalinowo-elektrycznych, sprężarek.

Poważne znaczenie dla ochrony przeciwdźwiękowej ma odpowiednia amortyzacja drgań maszyn i urządzeń. Zastosowanie na przykład podkładek amortyzacyjnych, węży antywibracyjnych w instalacji pomp i sprężarek w znacznym stopniu ogranicza rozprzestrzenianie się dźwięków.


  • W zakresie ochrony przed polami elektromagnetycznymi: Promieniowanie powodowane przez substancje promieniotwórcze reguluje prawo atomowe, natomiast ochronę przed polami elektromagnetycznymi prawo środowiskowe. Ochrona ta ma polegać na zmniejszeniu poziomów pól elektromagnetycznych do dopuszczalnych. Ochrona przed polami elektromagnetycznymi polega na zapewnieniu jak najlepszego stanu środowiska poprzez utrzymanie poziomów pól elektromagnetycznych poniżej dopuszczalnych lub, co najmniej na tych poziomach oraz zmniejszanie poziomów pól elektromagnetycznych, co najmniej do dopuszczalnych, gdy nie są one dotrzymane.

Minister środowiska określa dopuszczalne poziomy pól elektromagnetycznych w środowisku oraz sposoby sprawdzania dotrzymania tych poziomów.

Oceny poziomów pól elektromagnetycznych w środowisku i obserwacji zmian dokonuje się w ramach państwowego monitoringu środowiska. Badania takie zarządza wojewoda w ramach okresowego badania kontrolnego poziomów pól elektromagnetycznych w środowisku. Prowadzony jest aktualizowany corocznie, rejestr zawierający informacje o terenach, na których stwierdzono przekroczenie dopuszczalnych poziomów pól elektromagnetycznych w środowisku, z wyszczególnieniem przekroczeń dotyczących:

terenów przeznaczonych pod zabudowę mieszkaniową, miejsc dostępnych dla ludności.


  • W zakresie ochrony kopalin: Kopaliny podlegają ochronie polegającej na racjonalnym gospodarowaniu ich zasobami oraz kompleksowym wykorzystaniu kopalin, w tym kopalin towarzyszących. Regulowane są one głównie przez szczegółowe przepisy prawa geologicznego i górniczego.

Eksploatację złoża kopaliny prowadzi się w sposób gospodarczo uzasadniony, przy zastosowaniu środków ograniczających szkody w środowisku i przy zapewnieniu racjonalnego wydobycia i zagospodarowania kopaliny. Podejmujący eksploatację złóż kopaliny lub prowadzący tę eksploatację jest obowiązany przedsiębrać środki niezbędne do ochrony zasobów złoża, jak również do ochrony powierzchni ziemi oraz wód powierzchniowych i podziemnych, sukcesywnie prowadzić rekultywację terenów poeksploatacyjnych oraz przywracać do właściwego stanu inne elementy przyrodnicze.


  • W zakresie ochrony zwierząt i roślin: Ochrona zwierząt oraz roślin polega na  zachowaniu cennych ekosystemów, różnorodności biologicznej i utrzymaniu równowagi przyrodniczej, tworzeniu warunków prawidłowego rozwoju i optymalnego spełniania przez zwierzęta i roślinność funkcji biologicznej w środowisku, zapobieganiu lub ograniczaniu negatywnych oddziaływań na środowisko, które mogłyby niekorzystnie wpływać na zasoby oraz stan zwierząt oraz roślin, zapobieganiu zagrożeniom naturalnych kompleksów i tworów przyrody. Uregulowane są przepisy dotyczące ochrony zwierząt i roślin w toku szkolenia wojskowego na poligonach.





  1   2   3   4


©operacji.org 2017
wyślij wiadomość

    Strona główna