Uwagi wstępne


/ podmioty wnoszące skargi



Pobieranie 2,36 Mb.
Strona3/26
Data24.02.2019
Rozmiar2,36 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   26

4/ podmioty wnoszące skargi

W sprawach, które wpłynęły do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie w 2012 r. skargi zostały wniesione przez:

– osoby fizyczne – 1975, tj. w 83,08 % spraw (w 2011 r. - 1651, tj. w 84,28 %), w tym w Wydziale I - 603, tj. w 79,55 % spraw tego wydziału (w 2011 r. - 564, tj. w 72,40%), a w Wydziale II - 1372, tj. w 84,74 % spraw tego wydziału (w 2011 r. - 1087, tj. w 92,12 %);

– osoby prawne – 378, tj. w 15,90 % spraw (w 2011 r. - 380, tj. w 19,40 %), w tym w Wydziale I - 150, tj. w 19,79 % spraw tego wydziału (w 2011 r. - 212, tj. w 27,21%), a w Wydziale II - 228, tj. w 14,08 % spraw tego wydziału (w 2011 r. - 168, tj. w 14,24%);

– organizacje społeczne – 42, tj. w 1,77 % spraw (w 2011 r. - 25, tj. w 1,28 %).

W okresie sprawozdawczym w 8 sprawach skargi złożył Prokurator. Nie odnotowano natomiast skarg wniesionych przez Rzecznika Praw Obywatelskich ani Rzecznika Praw Dziecka.

Wskazać tym miejscu należy, że liczba podmiotów wnoszących skargi i wnioski jest wyższa niż odnotowany wpływ spraw, gdyż przy rejestracji spraw nie uwzględnia się współuczestnictwa formalnego stron.

5/ udział pełnomocników stron

W postępowaniach toczących się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Olsztynie w 2012 r. brało udział:

- 773 - pełnomocników administracji państwowej, tj. w 32,33 % ogółu spraw (w 2011 r. - 695, tj. w 34,92 %), w tym w Wydziale I - 284, tj. w 37,67 % spraw tego wydziału (w 2011 r. - 307, tj. w 38,23 %), a w Wydziale II - 489, tj. w 29,87 % spraw tego wydziału (w 2011 r. - 388, tj. w 32,69 %);

- 259 - adwokatów jako pełnomocników skarżących i uczestników postępowania, tj. w 10,83 % ogółu spraw (w 2011 r. - 222, tj. w 11,16 %), w tym w Wydziale I - 107, tj. w 14,19 % spraw tego wydziału (w 2011 r. - 96, tj. w 11,96 %), a w Wydziale II - 152, tj. w 9,29 % spraw tego wydziału (w 2011 r. - 126, tj. w 10,61 %);

- 483 - radców prawnych jako pełnomocników skarżących i uczestników postępowania, tj. w 20,20 % ogółu spraw (w 2011 r. - 394, tj. w 19,80 %), w tym 241 w Wydziale I, tj. w 31,96 % spraw tego wydziału (w 2011 r. - 222, tj. w 27,65 %), a 242 w Wydziale II, tj. w 14,78 % spraw tego wydziału (w 2011 r. - 172, tj. w 14,49%);

- 187 - doradców podatkowych, tj. w 7,82 % ogółu spraw (w 2011 r. - 219, tj. w 11,01 %) wyłącznie w Wydziale I, tj. w 24,80 % spraw tego wydziału (w 2011 r. w 27,27 %).

W 2012 r. nie odnotowano udziału w postępowaniu rzeczników patentowych i Rzecznika Praw Obywatelskich, natomiast odnotowano udział prokuratorów w 11 sprawach.

W 2012 r. ustanowiono dla stron lub uczestników postępowania w ramach prawa pomocy 103 zawodowych pełnomocników, tj. w 4,33 % spraw (w 2011 r. 119 zawodowych pełnomocników, tj. w 6,07 % spraw), w tym 33 w Wydziale I, tj. w 4,35 % spraw w tym wydziale, a 70 w Wydziale II, tj. w 4,32 % spraw w tym wydziale.


6/ prawo pomocy
Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie wpłynęło w 2012 r. łącznie 477 (Wydział I - 220, Wydział II - 257) wniosków o przyznanie prawa pomocy.
Z tej liczby: 191 (Wydział I - 139, Wydział II - 52) dotyczyło zwolnienia od kosztów sądowych w całości lub w części; 149 (Wydział I - 76, Wydział II - 73) przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym; a 137 (Wydział I - 5, Wydział II - 132) ustanowienia zawodowego pełnomocnika.

W 2012 r. łącznie rozpoznano 504 wnioski o przyznanie prawa pomocy


(Wydział I - 214, Wydział II - 290). Sposób ich załatwienia był następujący:

- w 47 sprawach (9,33 %) (Wydział I - 28, Wydział II - 19) przyznano prawo pomocy w zakresie całkowitym;

- w 152 sprawach (30,16 %) (Wydział I - 85, Wydział II - 67) przyznano prawo pomocy w zakresie częściowym;

- w 195 sprawach (38,69 %) (Wydział I - 73, Wydział II - 122) odmówiono przyznania prawa pomocy;

- w 29 sprawach (5,75 %) (Wydział I - 8, Wydział II - 21) wnioski pozostawiono bez rozpoznania;

- w 81 sprawach (16,07 %) (Wydział I - 20, Wydział II - 61) wnioski załatwiono


w inny sposób.

Przy rozpoznawaniu wniosków z tego zakresu, zgodnie z art. 258 p.p.s.a., jako zasadę przyjęto, że czynności w tym przedmiocie wykonywali przede wszystkim referendarze sądowi, którzy rozpoznali 405 wniosków (Wydział I - 175, Wydział II - 230).

Od wydanych przez nich postanowień i zarządzeń wniesione zostały 143 sprzeciwy (Wydział I - 43, Wydział II - 100). W takich przypadkach sprawy te podlegały rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Odsetek wniesionych sprzeciwów w stosunku do wydanych przez referendarzy sądowych postanowień i zarządzeń wyniósł 35,30 % (Wydział I - 24,57 %, Wydział II - 43,47 %).
a/ Wydział I
W 2012 roku do Wydziału I wpłynęło łącznie 220 (o 60, tj. 37,50 % więcej niż

w 2011 r.) wniosków o przyznanie prawa pomocy. Z liczby tej 213 (96,81 %) wniosków pochodziło od osób fizycznych, a pozostałe 7 (3,19 %) wniosków od osób prawnych (lub innej jednostki organizacyjnej).

Wnioski dotyczyły:

- zwolnienia od kosztów sądowych w całości lub części – 139

- ustanowienia zawodowego pełnomocnika – 5

- przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym – 76

W Wydziale I, zgodnie z art. 258 p.p.s.a., jako zasadę przyjęto, że czynności w zakresie postępowania o przyznanie prawa pomocy wykonują przede wszystkim referendarze. W 2012 r. referendarze wydali orzeczenia co do 175 (81,77 %) wniosków w tym 6 postanowień dotyczyło wniosków z roku 2011. Od wydanych przez nich zarządzeń i postanowień wniesione zostały 43 sprzeciwy. W takich przypadkach sprawa, podlegała rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Odsetek wniesionych sprzeciwów w 2012 r. wynosił 24,57 % (w 2011 r. 33,84%,
w 2010 r. 36,73%, w 2009 r. – 31,13%). Dane powyższe wskazują, że liczba wnoszonych sprzeciwów zmalała w porównaniu z latami ubiegłymi. Okoliczność ta wskazuje na trafność rozstrzygnięć w zakresie prawa pomocy, co spowodowane jest doświadczeniem w rozpoznawaniu wniosków jak i korzystaniem z ugruntowanego orzecznictwa w tym przedmiocie.

W 2012 roku postępowanie w przedmiocie wniosku o prawo pomocy zakończone zostało w 214 sprawach. Sposób załatwienia wniosków o przyznanie prawa pomocy był następujący:

- w 28 sprawach (13,08 %) przyznano prawo pomocy w zakresie całkowitym;

- w 85 sprawach (39,71 %) przyznano prawo pomocy w zakresie częściowym;

- w 73 sprawach (34,11 %) odmówiono przyznania prawa pomocy;

- w 8 sprawach (3,73 %) pozostawiono wniosek bez rozpoznania;

- w 20 sprawach (9,34 %) załatwiono w inny sposób.

W 2012 r. wzrosła liczba spraw, w których przyznano prawo pomocy


w zakresie częściowym (z 28,57 % w 2011 r. do 39,71 % w 2012 r.), a zmniejszyła się liczba spraw, w których przyznano prawo pomocy w zakresie całkowitym
(z 19,04 % do 13,08 %). Porównując dane z lat poprzednich zaobserwować można także stopniowy wzrost liczby spraw, w których odmówiono przyznania prawa pomocy (w 2010 r. - 25,1%, 2011 r. – 31,54%, 2012 r. – 34,11%).

W uwzględnieniu wniosków pełnomocnicy ustanowieni zostali w 33 sprawach, przy czym byli nimi adwokaci w 10 sprawach, radcowie prawni w 18 sprawach,


a doradcy podatkowi w 5 sprawach. Zauważenia wymaga, że w stosunku do roku ubiegłego wzrosła ilość ustanowionych radców prawnych (z 9 w 2011 r. do 18
w 2012 r.), zmalała natomiast ilość ustanowionych doradców podatkowych (z 10
w 2011 r. do 5 w 2012 r.) oraz ustanowionych adwokatów (z 28 w 2011 r. do 10
w 2012 r.).

Od postanowień wydanych w Wydziale I w przedmiocie prawa pomocy wniesionych zostało w 2012 r. łącznie 37 zażaleń. Biorąc pod uwagę wzrost liczby rozpoznanych wniosków o przyznanie prawa pomocy w Wydziale I, w porównaniu do roku 2011, odsetek wniesionych zażaleń zmalał w omawianym okresie sprawozdawczym z 23,80 % (40 zażaleń) w roku 2011 do 17,28 % (37 zażaleń).

Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił po rozpoznaniu zażaleń 27 spraw.
W 19 sprawach (70,37 %) zażalenia zostały oddalone, a w 8 (29,63 %) uwzględnione. W porównaniu z rokiem ubiegłym zmniejszeniu uległa liczba spraw,
w których NSA oddalił zażalenia na zaskarżone postanowienia (z 80 % w 2011 r. do 70,37 %). W 3 sprawach Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odrzucił zażalenia, a 1 sprawa oczekuje na przesłanie do NSA.

W ramach zażaleń uwzględnionych przez NSA, w 4 sprawach skutkiem kontroli instancyjnej było wydanie orzeczeń kasatoryjnych (np. II FZ 507/12), natomiast 4 zakończono wydaniem orzeczeń reformatoryjnych (np. I GZ 387/12). Z grupy 37 zażaleń 6, nie zostało - do końca 2012 r. rozpoznanych przez NSA.

Z powyższych danych wynika, iż utrzymuje się tendencja wzrostu spraw, w których przyznaje się prawo pomocy w zakresie częściowym. Determinowane jest to głównie zakresem żądania wnioskodawcy, z danych bowiem wynika, że na 220 złożonych w 2012 r. wniosków - 144 dotyczyło przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Podkreślić przy tym należy, że na 214 spraw rozpoznanych w roku sprawozdawczym, aż w 92 przypadkach uwzględniono żądanie stron w całości.

Zwiększenie ilości spraw, w których przyznane zostało prawo pomocy w zakresie częściowym znajduje swoje odzwierciedlenie przede wszystkim w trudnej sytuacji materialnej wnioskodawców i ich rodzin, a w konsekwencji wypełnianiem przez strony przesłanek określonych w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a., jak również z właściwego i poprawnego wykazania swej sytuacji i przekonania sądu, że znajdują się w sytuacjach uniemożliwiających poniesienie pełnych kosztów postępowania. Nadto zauważyć należy, że ugruntowane orzecznictwo WSA i NSA wskazuje, że przyznanie prawa pomocy musi gwarantować stronom praktyczne i skuteczne dochodzenie swoich praw przed sądem.

Odnosząc się do spraw, w których odmówiono przyznania prawa pomocy, zauważyć należy, iż tak jak w poprzednich latach podstawą negatywnego rozstrzygnięcia była przede wszystkich dobra sytuacja finansowa wnioskodawcy (sygnatura akt I SA/Ol 42/12). W szeregu spraw odmowa przyznania prawa pomocy odwoływała się również do ugruntowanego poglądu, iż - na skutek niewywiązywania się wnioskodawcy z nałożonego zobowiązania do złożenia w zakreślonym terminie dodatkowych oświadczeń, czy też dokumentów źródłowych dotyczących jego stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego – nie doszło do należytego wykazania istnienia okoliczności, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a. (sygnatura akt II FZ 970/12 dot. sprawy o sygnaturze akt I SA/Ol 411/12). Przyczyną odmowy przyznania prawa pomocy było również niewiarygodne wyjaśnienie swojej sytuacji materialnej i rodzinnej (sygnatura akt I SA/Ol 504/12).

W omawianym okresie sprawozdawczym odnotować również należy przypadki nieuwzględnienia wniosków stron, w sytuacji składania kolejnych wniosków o przyznanie prawa pomocy, przy braku zmiany okoliczności sprawy. W takich przypadkach, biorąc pod uwagę treść art. 165 p.p.s.a., Sąd odmawiał zmiany prawomocnych postanowień w przedmiocie prawa pomocy. W sprawie o sygn. akt I SA/Ol 116/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odmówił zmiany postanowienia Referendarza sądowego odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Sąd przypomniał, że prawomocność orzeczeń wydanych w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy powoduje, że zarówno strona wnosząca ponownie o przyznanie prawa pomocy, jak i sąd (referendarz sądowy) związani są oceną prawną sytuacji finansowej, majątkowej i rodzinnej wnoszącego o przyznanie prawa pomocy zawartą w prawomocnym już orzeczeniu, a kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy w tym samym zakresie, co uprzednio prawomocnie rozpoznany, traktować należy, jako wniosek inicjujący nowe postępowanie wpadkowe, którego przedmiotem jest zmiana postanowienia niekończącego postępowania w sprawie w trybie art. 165 p.p.s.a. Za zmiany okoliczności sprawy uznał natomiast wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Zdaniem Sądu musi to być zmiana, która uzasadnia zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia, i to na stronie spoczywa ciężar wykazania, że jej sytuacja finansowa zmieniała się na tyle, iż w porównaniu z poprzednio wykazaną uprawnia ją to do skorzystania z prawa pomocy. Dokonując porównania stanu majątkowego strony poddanego analizie w uzasadnieniu prawomocnego postanowienia, jak i wyłaniającego się z ponownie złożonego wniosku, Sąd nie stwierdził, by zaszła istotna zmiana co do poszczególnych składników majątku skarżącego. Zauważył, że na taką okoliczność nie wskazywał we wniosku również sam skarżący. Podzielając stanowisko Sądu I instancji NSA w postanowieniu z dnia 13 listopada 2012 r. sygnatura akt II FZ 905/12 stwierdził, że bezwzględnym warunkiem weryfikacji orzeczenia prawomocnego w przypadku postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy jest wykazanie przez zainteresowanego, że okoliczności dla rozstrzygnięcia istotne - a więc sytuacja materialna - uległy zmianie na tyle ważkiej, że uzasadniają one zmianę orzeczenia prawomocnego.

Podobnie w sprawie o sygnaturze akt I SA/Ol 284/12 Sąd odmówił zmiany prawomocnego postanowienia Referendarza sądowego odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Sąd uznał, że przedstawione w kolejnym wniosku argumenty nie wskazują na pogorszenie sytuacji skarżącej w stopniu, który nakazywałby zmianę prawomocnego postanowienia. Dla zmiany stanowiska Sądu konieczna jest zmiana okoliczności, na podstawie których Sąd odmówił uprzednio wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Zdaniem Sądu zmiana tych okoliczności nie nastąpiła. Sąd podniósł, że również w tym przypadku (kolejnego wniosku), strona w sposób wybiórczy przedstawiła swoją sytuację materialną. Skarżąca nie przedstawiła Sądowi wiarygodnych informacji dotyczących swojej rzeczywistej sytuacji finansowej, co w konsekwencji nadal powodowało występowanie sprzeczności w materiale dowodowym.

Uchylając opisane wyżej postanowienie Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 19 grudnia 2012 r. (sygnatura akt I FZ 508/12), wskazał na konieczność rozważenia zasadności zastosowania art. 255 p.p.s.a. również w przypadku wniosku rozpoznawanego pod kątem spełnienia przesłanek z art. 165 p.p.s.a. W jego ocenie art. 255 p.p.s.a znajduje zastosowanie w postępowaniu toczącym się w wyniku ponownego wniosku o przyznanie prawa pomocy, ponieważ postępowanie to nie różni się pod względem formalnym od pierwotnego postępowania w tym zakresie. Wskazał, że praktyką jest wymaganie od wnioskodawcy złożenia wniosku na formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.), zawierającego dane wskazane w art. 252 § 1 p.p.s.a. Wyjaśnił, że przepis art. 255 p.p.s.a. w jednoznaczny sposób nawiązuje do wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., a brak jest normy wyłączającej zastosowanie art. 255 p.p.s.a. w sytuacji ponownego wniosku o przyznanie prawa pomocy. W konsekwencji stwierdził, że nie zasługiwało na aprobatę postępowanie Sądu pierwszej instancji, który, nie skorzystawszy z możliwości skierowania do skarżącej wezwania, o którym mowa w art. 255 p.p.s.a., stwierdził, że „strona w sposób wybiórczy przedstawiła swoją sytuację materialną”.

W dalszym ciągu zauważyć można rozbieżności orzecznicze w kwestii uzasadniania odmowy ustanowienia zawodowego pełnomocnika. Oczywiste są ustawowe przesłanki, zgodnie z którymi jedyną przesłanką przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia profesjonalnego zastępstwa prawnego jest wykazanie, że strona nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Ustawodawca nie wprowadził bowiem żadnych dodatkowych warunków przyznania prawa pomocy w tym zakresie, w szczególności odnoszących się do celowości bądź racjonalności udziału pełnomocnika w sprawie. Stanowisko to było wielokrotnie sygnalizowane przez Naczelny Sąd Administracyjny w ubiegłych latach. W świetle tak ugruntowanej linii orzeczniczej, na uwagę zasługują cztery orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego (o sygnaturach akt I GZ 387/12, I GZ 386/12, I GZ 385/12, I GZ 384/12), poruszające tę problematykę. W postanowieniach z dnia 28 listopada 2012, NSA uchylając postanowienia Sądu I instancji (o sygnaturach akt I SA/Ol 484/12, I SA/Ol 485/12, I SA/Ol 485/12, I SA/Ol 492/12) w części dotyczącej odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, przyznał skarżącej prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i oddalił zażalenie w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia doradcy podatkowego. Przy czym na uwagę zasługuje argumentacja Sądu drugiej instancji w zakresie odmowy ustanowienia zawodowego pełnomocnika. NSA stwierdził bowiem, iż na etapie postępowania przed Sądem I instancji udział pełnomocnika nie jest konieczny. Za takim stanowiskiem, zdaniem Sądu, przemawia w szczególności fakt, iż skarżąca w sposób prawidłowy wniosła skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej, zatem zainicjowane zostało postępowanie sądowe, zaś w jego toku Sąd rozpoznający sprawę, stosownie do treści art. 6 p.p.s.a., powinien udzielać stronie występującej bez adwokata lub radcy prawnego (profesjonalnego pełnomocnika) potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ją o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań, co w praktyce oznacza, iż nie zostanie naruszone konstytucyjne prawo strony do obrony.

W świetle tych orzeczeń, uzasadniony wydaje się, zgłaszany wielokrotnie de lege ferenda postulat odejścia od uregulowań zawartych w art. 246 § 1 i 2 p.p.s.a., obligujących Sąd do ustanowienia pełnomocnika, z uwagi jedynie na trudną sytuację materialną wnioskodawcy i przyjęcie regulacji jak w art. 117 § 5 k.p.c.



W roku sprawozdawczym 2012 na uwagę zasługuje również zarządzenie referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie w przedmiocie pozostawienia bez rozpoznania wniosku Syndyka Masy Upadłości reprezentującego osobę fizyczną. W rozpoznawanej sprawie syndyk Masy Upadłości, działający na rzecz upadłego będącego osobą fizyczną, został wezwany przez Wojewódzki Sąd Administracyjny do złożenia w terminie oznaczonym, wypełnionego urzędowego formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej (PPF), pod rygorem pozostawienia wniosku złożonego w skardze bez rozpoznania. W wyznaczonym terminie Syndyk Masy Upadłości przedłożył wypełniony urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej (PPPr). W tej sytuacji uznano, że Syndyk nie uzupełnił braków formalnych wniosku złożonego w skardze (niezłożenia go na formularzu PPF), co w konsekwencji powodowało pozostawienie wniosku bez rozpoznania na podstawie art. 257 p.p.s.a. Przy czym w uzasadnieniu zarządzenia wskazano, że Syndyk pomimo, że występuje w imieniu własnym, jednakże działa na rzecz upadłego będącego osobą fizyczną, która w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą została uznana za niewypłacalną – tym samym zobowiązany był do złożenia oświadczenia na urzędowym formularzu przeznaczonym dla osób fizycznych. Podkreślono, że ogłoszenie upadłości podmiotu gospodarczego będącego osobą fizyczną oznaczało zgodnie z rozporządzeniem Prezydenta RP z dnia 24 października 1934 roku Prawo upadłościowe, że upadły utracił prawo do zarządu oraz możliwość rozporządzania majątkiem stanowiącym masę upadłości, a także możliwość korzystania z majątku (art. 20 § 1 p.r.u.) Przy czym zauważono, że majątek ten nadal należy do upadłego, który w związku z tym pozostaje podmiotem praw i obowiązków wchodzących w skład tego majątku. Masa upadłości nie jest bowiem wyposażona w zdolność prawną, a to z racji braku osobowości prawnej i nieistnienia przepisu, który by jej, mimo braku tej osobowości, nadawał wspomnianą zdolność. W ocenie rozpoznającego wniosek Syndykowi Masy Upadłości z mocy prawa przysługiwało wyłącznie odebrane upadłemu dłużnikowi prawo do władania, zarządzania, korzystania i rozporządzania majątkiem upadłego, który też był wyłącznie uprawniony do pozywania i bycia pozwanym w sprawach majątku stanowiącego masę upadłości. W konsekwencji uznano, że w postępowaniu sądowoadmnistracyjnym dotyczącym masy upadłości stroną postępowania jest syndyk, a nie upadły reprezentowany przez syndyka. Syndykowi więc przysługiwała legitymacja do występowania w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Syndyk był zatem stroną w znaczeniu formalnym i działał w postępowaniu we własnym imieniu. Natomiast stroną w znaczeniu materialnym, pomimo ogłoszenia upadłości, pozostawał nadal upadły. On był bowiem podmiotem stosunku prawnego, na tle którego wyniknął spór. Tym samym stwierdzono, że obowiązkiem syndyka starającego się o przyznanie prawa pomocy było złożenie go na formularzu przeznaczonym dla osób fizycznych. Rozpoznanie wniosku w takiej sytuacji nastąpiłoby na podstawie przesłanek określonych w § 1 art. 246 p.p.s.a.

Na uwagę zasługuje także postanowienie z dnia 28 marca 2012 r. sygnatura akt I SA/Ol 407/11, na mocy którego Sąd umorzył postępowanie z wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmujące zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Sąd rozpoznając ponowny wniosek skarżącego w kwestii przyznania mu prawa pomocy w zakresie całkowitym w postępowaniu w przedmiocie wznowienia postępowania sądowego uznał, że przyznane stronie skarżącej w toku postępowania wymiarowego w dniu 30 lipca 2008 r. prawo pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, rozciąga się również na zainicjowane w niniejszej sprawie postępowanie ze skargi o wznowienie tego postępowania, zakończone prawomocnym wyrokiem Sądu z dnia 27 maja 2009 r. Zdaniem Sądu w sytuacji gdy skarżący korzysta w niniejszym postępowaniu z przyznanego mu w toku postępowania rozpoznawczego prawa pomocy, nie było prawnej możliwości przyznania mu prawa, które już raz w tym postępowaniu uzyskał. Sąd powołując się na art. 253 p.p.s.a. wskazał, że o wyznaczenie profesjonalnego pełnomocnika sąd zwraca się tylko jeden raz do właściwej okręgowej rady. Rolą Sądu jest bowiem wyłącznie orzekanie w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz wystąpienie do właściwego samorządu zawodowego o wyznaczenie pełnomocnika z urzędu. Natomiast o wskazaniu konkretnej osoby jako pełnomocnika decyduje właściwa korporacja zawodowa, która na wniosek strony może również dokonać ewentualnej zmiany pełnomocnika. Przy czym w sytuacji, gdy strona wypowiada pełnomocnictwo wyznaczonemu z urzędu pełnomocnikowi, Sąd nie miał możliwości przyznania stronie skarżącej ponownie prawa pomocy w zakresie nieodpłatnej pomocy prawnej. Podkreślił, że dobrodziejstwem wynikającym z przyznania prawa pomocy w omawianym zakresie jest brak obowiązku opłacenia kosztów pomocy prawnej, przy czym wiąże się to z brakiem wpływu na to, kto tę pomoc będzie jej świadczył. Stanowisko to w pełni podzielił NSA, który postanowieniem z dnia 8 października 2012 r. sygnatura akt II FZ 815/12 oddalił zażalenie skarżącego na ww. opisane postanowienie WSA. W uzasadnieniu wskazał m.in, że przyznanie przez sąd administracyjny prawa pomocy w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika nie sprowadza się do ustanowienia pełnomocnikiem konkretnej osoby; w konsekwencji kolejne wnioski o przyznanie prawa pomocy nie mogą wywołać efektu oczekiwanego przez skarżącego, a wiec zmiany osoby, która świadczy na jego rzecz usługi w ramach prawa pomocy. Wynika to z faktu, że sąd przyznaje swoim postanowieniem prawo do bycia reprezentowanym, które - jeśli nie zostało cofnięte przez sąd (art. 249 p.p.s.a.) - obowiązuje w toku całego postępowania bez względu na to, czy strona zrezygnowała z usług konkretnego adwokata. Sąd nie ma natomiast żadnego wpływu na to, kto będzie osobiście pomoc na rzecz strony świadczył.


b/ Wydział II
W omawianym okresie sprawozdawczym liczba wniosków o przyznanie prawa pomocy, które wpłynęły do Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie wzrosła w stosunku do roku poprzedniego. Z łącznej liczby 257 wniosków 73 (28,41 %) dotyczyło przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, 52 (20,23 %) zwolnienia od kosztów sądowych w całości lub w części, a 132 (51,36 %) ustanowienia zawodowego pełnomocnika.

Łączna liczba wniosków rozpoznanych w 2012 r. wyniosła 290. Sposób ich załatwienia był następujący:

– w 19 sprawach (6,55 %) przyznano prawo pomocy w zakresie całkowitym,

– w 67 sprawach (23,10 %) przyznano prawo pomocy w zakresie częściowym,

– w 122 sprawach (42,07 %) odmówiono przyznania prawa pomocy,

– w 21 sprawach (7,24 %) wnioski pozostawiono bez rozpoznania,

– 61 spraw (21,04 %) załatwiono w inny sposób.

Z powyższego wynika, że liczba spraw zakończonych odmową przyznania prawa pomocy przewyższa liczbę spraw zakończonych postanowieniem przyznającym prawo pomocy w całości lub w części. 58,65 % należy do pierwszej grupy, natomiast 41,35 % do drugiej. W porównaniu z rokiem ubiegłym wzrosła też liczba postanowień odmawiających przyznania prawa pomocy w całości lub w części.

W większości spraw czynności w zakresie postępowania o przyznanie prawa pomocy wykonywali w Wydziale II referendarze sądowi. W omawianym okresie sprawozdawczym wydali oni w sumie 272 postanowienia i zarządzenia, w tym 42 postanowienia w przedmiocie przyznania wynagrodzenia pełnomocnikowi za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy oraz zwrotu niezbędnych udokumentowanych wydatków. Od postanowień i zarządzeń referendarzy sądowych wniesione zostały 102 sprzeciwy, co oznacza zaskarżalność na poziomie 37,50 %. W porównaniu z rokiem ubiegłym liczba sprzeciwów zwiększyła się, co należy tłumaczyć wzrostem liczby postanowień odmawiających przyznania prawa pomocy.

W części spraw, głównie na skutek sprzeciwu, wnioski o przyznanie prawa pomocy rozpoznawane były przez wojewódzki sąd administracyjny w składzie jednego sędziego. Na postanowienia WSA wniesionych zostało 131 zażaleń. 2 z nich zostały odrzucone przez WSA. Na 124 zażalenia rozpoznane przez NSA 123 zostały oddalone. W 1 zaś sprawie NSA uchylił zaskarżone postanowienie WSA i umorzył postępowanie.

Praktyka orzecznicza Wydziału II konsekwentnie dawała wyraz poglądowi, iż dla przyznania prawa pomocy konieczne jest wiarygodne wykazanie przez stronę zaistnienia przesłanek określonych w przepisach art. 246 § 1-2 p.p.s.a. W związku z tym, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, złożonym na urzędowym formularzu, okazywało się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budziło wątpliwości, strona wzywana była do przedłożenia, w zakreślonym terminie, dodatkowych oświadczeń i/lub dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.).

Niezastosowanie się w całości lub w części do wezwania było najczęstszą przyczyną odmowy przyznania prawa pomocy. Przykładem tej kategorii rozstrzygnięć jest postanowienie z dnia 13 kwietnia 2012 r., sygnatura akt II SO/Ol 27/11, w uzasadnieniu którego WSA stwierdził, iż strona nie przesłała wszystkich żądanych dokumentów i oświadczeń, a przekazane do oceny pisma i wyjaśnienia nie wskazują jednoznacznie, jaka jest jej rzeczywista sytuacja finansowa. W uzasadnieniu postanowienia z dnia 19 czerwca 2012 r., sygnatura akt I OZ 382/12, NSA, oddalając zażalenie na przedmiotowe postanowienie, wskazał, iż strona odmówiła tym samym współpracy z sądem, której obowiązek zakłada konstrukcja art. 255 p.p.s.a. W postanowieniu z dnia 7 listopada 2012 r., sygnatura akt II SAB/Ol 33/12, WSA zwrócił natomiast uwagę, iż nie wystarczy ogólnikowe twierdzenie strony o jej trudnej sytuacji finansowej. Strona musi udzielić wyczerpujących informacji, które umożliwią ocenę jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz uprawdopodobnią jej trudną sytuację materialną. Odpowiadając na wezwanie referendarza sądowego, strona nie udzieliła pełnych wyjaśnień, umożliwiających zbadanie faktycznej wysokości ponoszonych stałych wydatków. Nie przedstawiła bowiem żadnych dokumentów źródłowych (rachunki, decyzje, faktury, recepty, itp.), potwierdzających koszty utrzymania, czy też leczenia. Powinna więc liczyć się z oceną, że brak będzie podstaw do uznania jej twierdzeń i oświadczeń za uprawdopodobnione. W postanowieniu z dnia 14 grudnia 2012 r., sygnatura akt I OZ 911/12, NSA, podzielając przytoczone stanowisko, dodał, iż z pewnością nie można było oprzeć się wyłącznie na oświadczeniu w zakresie uzyskiwanych przez stronę i członków jej rodziny dochodów oraz ponoszonych na utrzymanie i leczenie wydatków, których wysokość w żadnym stopniu ze sobą nie korelowała.

W wielu sprawach (m.in. w sprawie o sygnaturze akt II SAB/Ol 16/11) zaistniała sytuacja, w której, mimo występowania przesłanki z art. 255 p.p.s.a., odstąpiono od wezwania strony do złożenia dodatkowego oświadczenia i dokumentów źródłowych, poprzestając na uwzględnieniu materiału dowodowego zgromadzonego w innych jej sprawach. Weryfikując wydane w tych sprawach postanowienia, NSA zauważył, iż co do zasady do odmowy przyznania prawa pomocy nie wystarczy stwierdzenie sądu, że w innych sprawach strona nie przedłożyła dokumentów, które wyjaśniałyby jej sytuację materialną i rodzinną, lecz uznał zastosowaną praktykę za prawidłową, jeśli strona wniosła o uwzględnienie załączonych dowodów złożonych w innych sprawach, uznając, iż wynika z nich jej stan finansowy i zbędne jest ich powielanie, a sąd powinien je uwzględnić z urzędu (np. postanowienie z dnia 5 lipca 2012 r., sygnatura akt I OZ 473/12).

Ustosunkowując się do krytyki strony odnoszącej się do zakresu uzupełniającego postępowania dowodowego, WSA stwierdził, iż to sąd, a nie strona, decyduje jakie dokumenty, czy oświadczenia są niezbędne dla ustalenia jej sytuacji materialnej. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy nie może kwestionować uprawnień sądu do żądania określonych dokumentów, czy też przedkładać je w formie przez siebie wybranej (np. usuwając niektóre dane). Skoro bowiem ubiega się o pomoc finansowaną ze środków publicznych, to musi zaakceptować fakt, iż jest obowiązana ujawnić wszystkie okoliczności dotyczące swojej sytuacji majątkowej, niezależnie od własnej oceny, czy dana okoliczność ma, czy też nie ma znaczenia dla ustaleń czynionych przez sąd. Powyższe stanowisko WSA zawarł m.in. w postanowieniu z dnia 30 lipca 2012 r., sygnaturze akt II SA/Ol 525/11, a zażalenie na przedmiotowe postanowienie zostało oddalone przez NSA, postanowieniem z dnia 26 września 2012 r., sygnaturze akt I OZ 708/12.

Odmawiając przyznania prawa pomocy, WSA często podkreślał, że niemożność poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla strony i jej rodziny należy rozumieć jako sytuację, w której na skutek partycypacji w kosztach procesu doszłoby do zachwiania ich sytuacji materialnej i bytowej w taki sposób, że strona nie byłaby w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Tylko zatem osoby, które usiłując ponieść koszty postępowania pozbawiłyby się niezbędnych (koniecznych) środków utrzymania, spełniają wymogi pozwalające na ich dotowanie przez Państwo. Przykładowo, w postanowieniu z dnia 23 stycznia 2012 r., sygnatura akt II SA/Ol 748/11, WSA wskazał, iż do takich osób nie sposób zaliczać skarżącego, skoro posiada on w rezerwie środki pieniężne niewspółmiernie większe od wszelkich możliwych wydatków, z którymi wiąże się złożenie skargi kasacyjnej w sprawie. Pomimo zrozumienia dla argumentacji skarżącego (przekonywał on, iż oszczędności są mu niezbędne do przetrwania trudnej sytuacji), Sąd w takiej sytuacji nie jest uprawniony do ich pokrycia ze środków państwowych. Stanowisko to zostało zaaprobowane przez NSA, który oddalając zażalenie na przedmiotowe postanowienie wskazał, iż w przeciwnym razie doszłoby do zaakceptowania nieuzasadnionego przerzucenia obowiązku udziału strony w partycypowaniu w kosztach postępowania na Skarb Państwa (postanowienie z dnia 7 marca 2012 r., sygnatura akt I OZ 127/12).

Spośród spraw, do których zastosowanie miał art. 246 § 2 p.p.s.a., czyli dotyczących podmiotów innych aniżeli osoby fizyczne, na odnotowanie zasługuje postanowienie z dnia 18 stycznia 2012 r., sygnatura akt II SA/Ol 1011/07, którym WSA odmówił przyznania prawa pomocy stowarzyszeniu. Rozpoznając zażalenie na to postanowienie, NSA potwierdził, iż rezygnując z pobierania składek członkowskich w formie pieniężnej na rzecz składek w formie rzeczowej, stowarzyszenie samo pozbawiło się możliwości zgromadzenia środków na cele związane z uczestnictwem w postępowaniach sądowych. Obowiązkiem strony jest ponoszenie kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie, a zwolnienie z niego może nastąpić tylko w sytuacjach wyjątkowych, kiedy to strona nie z własnej winy pozbawiona jest środków niezbędnych na pokrycie tych kosztów. Nawet jeśli stowarzyszenie jest organizacją typu non profit, nie podlega ono zwolnieniu od obowiązku zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej. Przerzucenie ciężaru funkcjonowania stowarzyszenia na Państwo przez uzyskanie zwolnienia od kosztów sądowych, rodzi ten skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia zostaje finansowana ze środków publicznych, co przeczy zasadzie, iż stowarzyszenia prowadzą działalność na bazie własnego majątku (postanowienie z dnia 1 marca 2012 r., sygnatura akt II OZ 123/12).

Warto zwrócić uwagę również na sprawy, w których po prawomocnym zakończeniu postępowania sądowoadministracyjnego wpłynęły wnioski o zmianę wydanych w jego toku postanowień w przedmiocie prawa pomocy. WSA odrzucał przedmiotowe wnioski, uznając je za niedopuszczalne. Przykładowo, w sprawie o sygnaturze akt II SAB/Ol 69/11, WSA powołując się na orzecznictwo NSA, wskazał, iż postanowienia niekończące postępowania są wydawane w sprawie sądowoadministracyjnej, a więc w sprawie, która kończy się wraz z uprawomocnieniem się orzeczenia wydanego w postępowaniu głównym. Zmiana lub uchylenie postanowienia niekończącego postępowania w oparciu o przepis art. 165 p.p.s.a. możliwe jest tym samym do czasu prawomocnego zakończenia postępowania w sprawie. Wniosek o zmianę lub uchylenie takiego postanowienia wniesiony po prawomocnym zakończeniu postępowania w sprawie, podlega natomiast odrzuceniu jako niedopuszczalny na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. Postanowieniem z dnia 30 sierpnia 2012 r., sygnatura akt I OZ 623/12, NSA oddalił zażalenie na przedmiotowe postanowienie. Postanowieniem z tego samego dnia, sygnatura akt I OZ 657/12, NSA, oddalając zażalenie na postanowienie WSA z dnia 23 lipca 2012 r., sygnatura akt II SA/Ol 636/10, wydane w podobnej sprawie, wskazał, iż przez „zmianę okoliczności sprawy”, o której stanowi art. 165 p.p.s.a. należy rozumieć wszelkie zmiany w okolicznościach faktycznych, czy prawnych, które uzasadniają wydanie postanowienia odmiennej treści niż uprzednio wydane. Na przeszkodzie w uchyleniu lub zmianie postanowienia nie stoi fakt, że postanowienie stało się prawomocne, i to niezależnie od tego, czy uprawomocniło się na skutek niezaskarżenia, czy też NSA oddalił w stosunku do niego zażalenie. Podkreślił jednak, że przewidziana w art. 165 p.p.s.a. możliwość zmiany lub uchylenia postanowienia niekończącego postępowania występuje tylko w toku postępowania w sprawie, dopóki nie zostanie ono prawomocnie zakończone. Po prawomocnym zakończeniu postępowania nie jest dopuszczalne uchylenie lub zmiana na podstawie art. 165 p.p.s.a. postanowienia wydanego w toku tego postępowania. W konsekwencji wniosek o zmianę na mocy art. 165 p.p.s.a. postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, który wpłynął do WSA po prawomocnym zakończeniu postępowania w sprawie (po uprawomocnieniu się wyroku), podlegał odrzuceniu jako niedopuszczalny na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a.

W ramach problematyki dotyczącej wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonywane na zasadzie prawa pomocy warte odnotowania jest postanowienie z dnia 31 sierpnia 2012 r., sygnaturze akt II SA/Ol 866/10. W postanowieniu tym, odmawiając przyznania pełnomocnikowi wynagrodzenia za sporządzenie i wniesienie odpowiedzi na skargę kasacyjną, referendarz sądowy wskazał, iż czynności te nie zostały uwzględnione w § 14 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.), a tym samym brak jest podstaw prawnych do uwzględnienia wniosku pełnomocnika.




1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   26


©operacji.org 2019
wyślij wiadomość

    Strona główna