Uniwersytet w Białymstoku



Pobieranie 0,71 Mb.
Strona1/4
Data01.04.2018
Rozmiar0,71 Mb.
  1   2   3   4





  1. Definicje




    • prawo międzynarodowe publiczne (p.m.p.) – zespół norm prawnych regulujących stosunki wzajemne między państwami, organizacjami międzynarodowymi i tymi podmiotami, którym państwa przyznają zdolność prawną międzynarodową oraz odpowiednie atrybuty zdolności do czynności prawnych międzynarodowych (M. Perkowski).
      Nazwy w językach obcych: International Law (ang. – Jeremy Bentham 1780), le droit international (fr.), mieżdunarodnoje prawo (ros.), ius inter gentes (łac.), das Volkerrecht (niem.).

    • prawo międzynarodowe prywatne – zespół norm prawnych, których zadaniem jest wskazanie określonego systemu prawnego (własnego lub obcego państwa), właściwego dla dokonania oceny prawnej konkretnej sytuacji osobistej lub majątkowej (Góralczyk, s. 19).
      W swej istocie jest ono prawem wewnętrznym każdego państwa. W Rzeczpospolitej Polskiej obowiązuje Ustawa z dn. 12 XI 1965 r. – Prawo prywatne międzynarodowe (Dz. U.1965.46.290 z póź. zm.), która w § 1 art. 1 stwierdza: „Ustawa niniejsza określa prawo właściwe dla międzynarodowych stosunków osobistych i majątkowych w zakresie prawa cywilnego, rodzinnego, opiekuńczego i prawa pracy”.

    • prawo wspólnotowe (Wspólnot Europejskich, Unii Europejskiej) – porządek prawny (zespół norm prawnych) nowego typu, właściwy dla Państw Członkowskich WE (UE), który z ich woli, przy podziale kompetencji, zyskał m.in. pierwszeństwo nad porządkiem prawnym krajowym Państw Członkowskich i walor bezpośredniego stosowania.

    • stosunki międzynarodowe – stosunki społeczne (międzyludzkie), które przekraczają granice jednego państwa. Uczestnikami ich mogą być państwa, organizacje międzynarodowe, osoby fizyczne, prawne oraz tzw. ułomne osoby prawne (Góralczyk, s. 23). Podmioty te można podzielić dwojako:
      - podmioty niepodlegające niczyjej zwierzchności (tj. państwa, organizacje międzynarodowe rządowe, Stolica Apostolska etc. – czyli pomiędzy podmiotami prawa międzynarodowego i przez to prawo regulowane);
      - podmioty posiadające określoną przynależność państwową (tj. osoby fizyczne, prawne etc).
      Całokształt stosunków utrzymywanych przez podmioty prawa międzynarodowego nazywa się obrotem międzynarodowym.

    • społeczność międzynarodowa – ogół państw suwerennych, utrzymujących stosunki wzajemne, regulowane przez prawo międzynarodowe (znaczenie węższe); ogół wszystkich uczestników stosunków międzynarodowych wyposażonych w zdolność do działań w płaszczyźnie międzynarodowej, których prawa i obowiązki są określone przez prawo międzynarodowe (znaczenie szersze).




  1. Cechy charakterystyczne prawa międzynarodowego publicznego

W stosunkach międzynarodowych panuje zasada równości państw i wzajemnej od siebie niezależności. Nie ma też żadnej władzy, która stałaby ponad państwami.



Cechami p.m.p. są:

  1. brak organu tworzącego prawo (ustawodawcy) na wzór ustawodawcy wewnątrzpaństwowego, nie istnieje też żaden ponadpaństwowy organ międzynarodowy powołany do tworzenia prawa wiążącego dla państw, w szczególności nie jest nim ONZ. Podmioty tworzą prawo międzynarodowe zawierając umowy lub stosując określoną praktykę, która przechodzi w zwyczaj. Prawo to jest zdecentralizowane i niesformalizowane. Powoduje to m.in. partykularyzm prawa, bowiem dane przepisy wiążą te podmioty, które są stroną danej umowy lub stosują daną praktykę.

  2. brak zorganizowanego i scentralizowanego aparatu przymusu; stosowanie i wykonywanie środków przymusu należy indywidualnie do odpowiednich podmiotów prawa międzynarodowego, w szczególności państw.

  3. brak obligatoryjnego sądownictwa – kompetencja sądów międzynarodowych musi opierać się na zgodzie państw, która może dotyczyć wszystkich rodzajów sporów lub tylko określonej kategorii. Dopiero wtedy wyrok jest bezwzględnie wiążący. Co do zasady nie ma też uniwersalnego centralnego sądu - obok Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości w Hadze (ONZ) tworzy się sądy doraźnie, w zależności od potrzeb.




  1. System sankcji w p.m.p.


Sankcja – w p.m.p. negatywna reakcja społeczności międzynarodowej, z jaką spotyka się podmiot naruszający normy prawa międzynarodowego. Zasadniczo wyróżniamy sankcje trojakiej natury:

  • psychologicznej – stwierdzenie naruszenia prawa i napiętnowanie naruszającego prawo przez światową opinię publiczną – np. reakcja opinii publicznej (np. przez zmniejszenie ruchu turystycznego, zakupu towarów z danego państwa czy kampanię prasową), oświadczenia głów państw i szefów rządów, nota dyplomatyczna, rezolucja Zgromadzenia Ogólnego ONZ;

  • odwetowej – stosowane indywidualnie przez państwo pokrzywdzone lub zbiorowo przy udziale innych państw; wyróżnia się dwa rodzaje:

    1. retorsje (działania zgodne z p.m.p.) – np. wydalenie dyplomatów;

    2. represalia (odwetowe środki przymusu stosowane przez państwo w odpowiedzi na sprzeczne z prawem działanie innego państwa) – np. zatrzymanie statku, zajęcie majątku, androlepsja (schwytanie obywatela drugiego państwa i więzienie go do czasu zadośćuczynienia z tytułu naruszenia prawa);

  • zorganizowane – stosowane przez właściwy organ międzynarodowy, a nie przez samego pokrzywdzonego; wyróżnia się m.in.:

    1. gospodarcze – np. bojkot towarów, embargo (zakaz wywozu lub przywozu określonych towarów);

    2. polityczne – np. pozbawienie prawa głosu;

    3. organizacyjne – np. wydalenie z organizacji międzynarodowej;

    4. wojskowe.




  1. Stosowanie p.m.p.


Stosowanie – posługiwanie się przepisami p.m.p. jako podstawą prawną przez rozmaite instytucje rozstrzygające. Wszystkie państwa uznają istnienie prawa międzynarodowego jako prawa i jego moc wiążącą. Natomiast przestrzeganie to stan postępowania wedle (zgodnie) z prawem.


  1. Rodzaje i hierarchia norm w p.m.p.


Rodzaje norm prawnych w p.m.p:

  1. normy powszechne – obowiązujące wszystkie podmioty, np. Karta Narodów Zjednoczonych (26 VI 1945) – obecnie 192 państwa(2008);

  2. normy partykularne, wielostronne (multilateralne), obowiązujące określoną grupę podmiotów, np. położoną w jednym rejonie geograficznym (tzw. prawo regionalne), np. Pakt Północnoatlantycki, TWE, TUE etc.

  3. normy dwustronne (bilateralne) – obowiązują między dwoma podmiotami, które daną umowę zawarły np. umowy handlowe, kulturalne, konsularne, ekstradycyjne etc.).

  4. ius cogens – bezwzględnie wiążąca norma powszechnego prawa międzynarodowego – norma przyjęta i uznana przez międzynarodową wspólnotę państw jako całość za normę, od której uchylenie się jest niedopuszczalne i która może być zmieniona jedynie przez późniejszą normę powszechnego prawa międzynarodowego, posiadającą taki sam status, tzn. ius cogens (art. 53. konwencji wiedeńskiej o prawie traktatów z 23 V 1969 r.).


Hierarchia – zasadniczo wszystkie normy p.m.p. mają jednakową moc wiążącą. Przyznaje się wyższe miejsce w hierarchii normom ius cogens, a następnie postanowieniom Karty Narodów Zjednoczonych, o czym mowa w jej art. 103: „W razie sprzeczności między zobowiązaniami członków Organizacji Narodów Zjednoczonych, wynikającymi z niniejszej Karty, a ich zobowiązaniami, wynikającymi z jakiejkolwiek innej umowy międzynarodowej, zobowiązania wynikające z niniejszej Karty mają pierwszeństwo”.


  1. Wzajemny stosunek p.m.p. i prawa wewnętrznego


teoria monistyczna – p.m.p. i prawo wewnętrzne tworzą jeden system prawny:

  1. z prymatem p.m.p. (m.in. H. Kelsen) – wszystkie istniejące normy prawne stanowią jedność, w obrębie której p.m.p. jest hierarchicznie wyższym porządkiem prawnym w stosunku do każdego porządku krajowego, w związku z czym ogranicza swobodę działania państwa.

  2. z prymatem prawa wewnętrznego (m.in. G. Hegel) – p.m.p. jest jako zewnętrzne prawo państwowe podporządkowane państwu i niezdolne do krępowania jego działania.


teoria dualistyczna – p.m.p. i prawo wewnętrzne stanowią dwa odrębne systemy prawne różniące się między sobą przedmiotem regulacji i źródłami. Normy p.m.p. mogą uzyskać moc obowiązującą w porządku wewnętrznym w drodze transformacji:

  1. zwykłej – kiedy każda ratyfikowana umowa międzynarodowa jest ogłaszana w odpowiednim dzienniku promulgacyjnym;

  2. generalnej – gdzie na podstawie ogólnej klauzuli – znajdującej się z reguły w konstytucji – wszystkie normy wiążące państwo włączone są do porządku wewnętrznego.




  1. P.m.p. w systemie prawa wewnętrznego na przykładzie Polski

W polskim systemie prawnym przyjęto koncepcję tzw. umiarkowanego dualizmu. Rzeczpospolita Polska przestrzega zasady pacta sunt servanda, jednakże aby dana umowa stała się powszechny źródłem prawa, wymagana jest jej ratyfikacja na zasadach określonych w Konstytucji RP.


Pozycja prawa międzynarodowego jako źródła prawa powszechnie obowiązującego w Rzeczypospolitej Polskiej została określona w Konstytucji RP z 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. z 1997 r., nr 78, poz. 483):

Art. 9. – „Rzeczpospolita Polska przestrzega wiążącego ją prawa międzynarodowego” – przepis odnosi się zarówno do norm umownych jak i prawa zwyczajowego.

Art. 87. ust. 1. – „Źródłami powszechnie obowiązującego prawa Rzeczypospolitej Polskiej są: Konstytucja, ustawy, ratyfikowane umowy międzynarodowe oraz rozporządzenia”.

Art. 88. ust. 3. – „Umowy międzynarodowe ratyfikowane za uprzednią zgodą wyrażoną w ustawie są ogłaszane w trybie wymaganym dla ustaw. Zasady ogłaszania innych umów międzynarodowych określa ustawa”.

Art. 89. ust. 1. – „Ratyfikacja przez Rzeczpospolitą Polską umowy międzynarodowej i jej wypowiedzenie wymaga uprzedniej zgody wyrażonej w ustawie, jeżeli umowa dotyczy:
1) pokoju, sojuszy, układów politycznych lub układów wojskowych,
2) wolności, praw lub obowiązków obywatelskich określonych w Konstytucji,
3) członkostwa Rzeczypospolitej Polskiej w organizacji międzynarodowej,
4) znacznego obciążenia państwa pod względem finansowym,
5) spraw uregulowanych w ustawie lub w których Konstytucja wymaga ustawy
”.

Art. 91. – „1. Ratyfikowana umowa międzynarodowa, po jej ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, stanowi część krajowego porządku prawnego i jest bezpośrednio stosowana, chyba że jej stosowanie jest uzależnione od wydania ustawy.

2. Umowa międzynarodowa ratyfikowana za uprzednią zgodą wyrażoną w ustawie ma pierwszeństwo przed ustawą, jeżeli ustawy tej nie da się pogodzić z umową.
3. Jeżeli wynika to z ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską umowy konstytuującej organizację międzynarodową, prawo przez nią stanowione jest stosowane bezpośrednio, mając pierwszeństwo w przypadku kolizji z ustawami”.


  1. Zasady prawa międzynarodowego: źródła, charakter prawny


Zasady prawa międzynarodowego – normy prawne szczególnego rodzaju ze względu na swoje znaczenie, moc obowiązującą, tryb uzyskania tej mocy oraz zmiany, właściwe dla obrotu międzynarodowego. Mają charakter bezwzględnie obowiązujący (tj. ius cogens). Nie ma w pełni miarodajnego, wyczerpującego i definitywnego katalogu podstawowych zasad prawa międzynarodowego.
Np. Deklaracja zasad prawa międzynarodowego dotyczących przyjaznych stosunków i współdziałania państw zgodnie z Kartą Narodów Zjednoczonych (Rezolucja ZO ONZ nr 2625(XXV) z 24 października 1970 r.) wymienia następujące:

  1. państwa w ich stosunkach międzynarodowych powinny powstrzymać się od groźby lub użycia siły przeciw integralności terytorialnej lub niepodległości politycznej jakiegokolwiek państwa lub w inny sposób niezgodny z celami Narodów Zjednoczonych;

  2. państwa powinny regulować ich spory międzynarodowe środkami pokojowymi w taki sposób, by pokój międzynarodowy, bezpieczeństwo i sprawiedliwość nie zostały naruszone;

  3. obowiązek niemieszania się w sprawy należące do wewnętrznej jurysdykcji jakiegokolwiek państwa;

  4. obowiązek państw współdziałania ze sobą;

  5. zasada równouprawnienia i samostanowienia ludów;

  6. zasada suwerennej równości państw;

  7. zasada wykonywania w dobrej wierze zobowiązań zaciągniętych przez nie, zgodnie z Kartą.

Natomiast Akt Końcowy KBWE (1 VIII 1975 r., Helsinki) w Deklaracji zasad rządzących wzajemnymi stosunkami między Państwami uczestniczącymi wymienia następujący ich katalog:



  1. zasada suwerennej równości i poszanowania praw wynikających z suwerenności;

  2. zasada powstrzymania się od groźby użycia siły lub jej użycia;

  3. zasada nienaruszalności granic;

  4. zasada integralności terytorialnej państw;

  5. zasada pokojowego załatwiania sporów;

  6. zasada nieingerencji w sprawy wewnętrzne;

  7. zasada poszanowania praw człowieka i podstawowych wolności, włączając w to wolność myśli, sumienia, religii lub przekonań;

  8. zasada równouprawnienia i prawa narodów do samostanowienia;

  9. zasada współpracy miedzy państwami;

  10. zasada wykonywania w dobrej wierze zobowiązań wynikających z prawa międzynarodowego.




  1. Zasada suwerenności

Przez suwerenność – jako samookreślenie się państw, zdolność do samodzielnego, niezależnego od jakiegokolwiek innego podmiotu, występowania w stosunkach międzynarodowych (Bierzanek, Symonides, s. 121) – należy rozumieć dwa aspekty:



  1. samowładność, tj. prawną niezależność od jakichkolwiek czynników zewnętrznych;

  2. całowładność, tj. kompetencję normowania wszystkich stosunków wewnątrz państwa.

Zasada suwerenności państw stanowi podstawową zasadę współczesnego p.m.p., określającą ich sytuację w społeczności międzynarodowej.
Wykonywanie władzy suwerennej – domniemanie, że władze państwowe, zarówno wewnątrz państwa, jak i w stosunkach międzynarodowych, mogą działać tak, jak to uważają za słuszne i najbardziej zgodne z interesami i potrzebami danego państwa, a więc że mogą działać dowolnie, według własnego uznania (Góralczyk, s. 133). Nie można domniemywać ograniczeń wykonywania suwerenności – każde państwo może robić wszystko, co nie jest zakazane przez normy prawa międzynarodowego wiążące to państwo. Granicą jej wykonywania jest poszanowanie suwerenności innych państw.
Kompetencja własna (wewnętrzna) państw – katalog uprawnień (spraw), które władza państwowa danego państwa może wykonywać zupełnie swobodnie i według własnego uznania. To, co należy do kompetencji własnej państwa, określone jest przez aktualny stan jego zobowiązań prawno-międzynarodowych (tzn. ograniczony przez te kompetencje, których wykonywanie państwo przekazało w drodze umowy międzynarodowej innemu podmiotowi p.m.p.).

Zakres kompetencji wewnętrznej jest zmienny w czasie oraz zmienny podmiotowo, jednak wybór ustroju politycznego, społecznego i gospodarczego zawsze należy do tych kompetencji.




  1. Zasada integralności terytorialnej

Zasada integralności terytorialnej polega – wg Aktu Końcowego KBWE (op. cit.) – na: powstrzymaniu się od wszelkich działań niezgodnych z celami i zasadami Karty NZ przeciwko integralności terytorialnej, niepodległości politycznej lub jedności państw; powstrzymaniu się od groźby użycia siły lub jej użycia oraz powstrzymaniu się od czynienia terytorium któregokolwiek z państw przedmiotem okupacji wojskowej lub innych bezpośrednich lub pośrednich środków przymusu podejmowanych wbrew prawu międzynarodowemu.




  1. Zasada nienaruszalności granic

Zasada nienaruszalności granic sformułowana w Akcie Końcowym KBWE (op. cit.) polega na uznaniu wzajemnym za nienaruszalne wszystkich granic państwowych i powstrzymaniu się na zawsze od zamachów na te granice oraz na powstrzymaniu się od wszelkich żądań lub działań zmierzających do zawładnięcia i uzurpacji części lub całości terytorium któregokolwiek z państw.




  1. Zasada samostanowienia narodów

Przysługująca współcześnie wszystkim narodom zasada samostanowienia narodów polega na:



  • szanowaniu równych praw wszystkich narodów i ich prawa do samostanowienia,

  • poszanowaniu prawa wszystkich narodów, w warunkach pełnej wolności, do określenia, kiedy i jak sobie życzą, swojego wewnętrznego i zewnętrznego statusu politycznego, bez ingerencji z zewnątrz, i dążenia, według swego uznania, do rozwoju politycznego, gospodarczego, społecznego i kulturalnego,

  • wyeliminowaniu wszelkich form naruszania tej zasady.

Zasada ta nie sprzeciwia się dobrowolnym związkom narodów (Antonowicz, s. 43).


  1. Zasada nieingerencji w sprawy wewnętrzne państwa

Wynikająca z zasady suwerenności i uznana za jedną z podstawowych zasad pokojowego współistnienia, zasada nieingerencji w sprawy wewnętrzne państwa – tj. zakazu mieszania się państw (i organizacji międzynarodowych) w sprawy należące do kompetencji własnej innych państw – obejmuje następujące reguły:



  • powstrzymywać się od jakiejkolwiek ingerencji, bezpośredniej lub pośredniej, indywidualnej lub zbiorowej, w wewnętrzne lub zewnętrzne sprawy należące do zakresu wewnętrznej jurysdykcji innego państwa, niezależnie od ich stosunków wzajemnych;

  • powstrzymywać się od jakiejkolwiek formy ingerencji zbrojnej lub groźby takiej ingerencji przeciwko innemu państwu;

  • powstrzymywać się, w każdych okolicznościach, od wywierania jakiegokolwiek militarnego lub politycznego, gospodarczego lub innego nacisku zmierzającego do podporządkowania swym własnym interesom wykonywania przez inne państwo praw wynikających z jego suwerenności i w ten sposób zapewnienia sobie korzyści jakiegokolwiek rodzaju,

  • powstrzymywać się od udzielania bezpośredniej lub pośredniej pomocy działalności terrorystycznej lub wywrotowej albo innej działalności zmierzającej do obalenia siłą ustroju innego państwa.

Historia stosunków międzynarodowych zna liczne przykłady złamania tej zasady, tj. bezprawnych interwencji (ingerencji) w sprawy innych państw, dokonywanych pod różnymi pretekstami i rozmaicie uzasadnianych. Interwencja może przybierać różne formy, np. zbrojną, gospodarczą czy dyplomatyczną.


  1. Zasada pokojowego załatwiania sporów

Wg Aktu Końcowego KBWE (op. cit.) pokojowe załatwianie sporów polega na załatwianiu sporów wynikłych między państwami środkami pokojowymi w taki sposób, by międzynarodowy pokój i bezpieczeństwo oraz sprawiedliwość nie zostały zagrożone. Państwa mają dążyć do osiągnięcia szybkiego i słusznego rozwiązania na podstawie prawa międzynarodowego, z użyciem takich środków, jak: rokowania, badania, pośrednictwo, postępowanie pojednawcze, arbitraż, postępowanie sądowe, inne środki pokojowe według własnego wyboru, w tym procedurę ustaloną przed powstaniem sporu.

W razie niepowodzeń państwa dalej będą szukać pokojowych środków załatwienia sporu. Inne państwa zaś mają powstrzymać się od uniemożliwienia realizacji tego zamiaru.


  1. Zasada poszanowania praw człowieka i podstawowych wolności

Zasada poszanowania praw człowieka i podstawowych wolności obejmuje następujące reguły:



  • szanować prawa człowieka i podstawowe wolności, włączając w to wolność myśli, sumienia, religii lub przekonań każdego bez względu na różnicę rasy, płci, języka lub religii,

  • popierać i zachęcać do efektywnego korzystania z obywatelskich, politycznych, ekonomicznych, społecznych, kulturalnych i innych praw i wolności, które wynikają wszystkie z przyrodzonej godności ludzkiej osoby i mają podstawowe znaczenie dla jej swobodnego i pełnego rozwoju,

  • uznawać i szanować wolność jednostki w zakresie wyznawania i praktykowania, indywidualnie lub wespół z innymi, religii lub przekonań zgodnie z nakazami jej własnego sumienia.

  • szanować prawa osób należących do mniejszości narodowych, do równości wobec prawa, dając im pełną możliwość rzeczywistego korzystania z praw człowieka i podstawowych wolności i chronić ich uzasadnione interesy w tej dziedzinie.




  1. Katalog źródeł p.m.p.

Pojęcie źródeł prawa może mieć trojakie znaczenie:



  1. materialne (łac. fontes iuris oriundi) – czyli zespół czynników, które doprowadziły do powstania konkretnych norm prawa;

  2. formalne – czyli formy, w jakich tworzone są normy prawa (w przypadku p.m.p. – najczęściej są to: umowa międzynarodowa i zwyczaj);

  3. poznawcze (łac. fontes iuris cognoscendi) – czyli zbiory dokumentów, z których czerpie się wiedzę o normach prawa.

Jako taki, powszechnie obowiązujący, katalog źródeł p.m.p. nie istnieje. Ich przykładowe wyliczenie zawiera art. 38. Statutu MTS w Hadze, którego ust. 1. brzmi: „Trybunał, którego funkcją jest rozstrzyganie zgodnie z prawem międzynarodowym przedłożone mu spory, stosuje:



  1. konwencje międzynarodowe, bądź ogólne, bądź partykularne, ustanawiające normy wyraźnie uznane przez państwa spór wiodące;

  2. zwyczaj międzynarodowy, jako dowód ogólnej praktyki przyjętej za prawo; [tak naprawdę to odwrotnie]

  3. ogólne zasady prawa, uznane przez narody cywilizowane; [„narodami niecywilizowanymi” były państwa kolonialne]

  4. z zastrzeżeniem postanowieniem artykułu 59, orzeczenia sądowe i poglądy posiadających najwyższe kwalifikacje pisarzy różnych narodów w zakresie prawa międzynarodowego, jako pomocniczy środek ustalania norm prawa”.

Doktryna przyjęła następujący katalog źródeł p.m.p. (bez kryterium charakteru wiążącego albo nie):



    • umowy międzynarodowe – obecnie stanowią wiodące źródło p.m.p.;

    • prawo organizacji międzynarodowych;

    • prawo zwyczajowe;

    • zasady ogólne;

    • orzeczenia trybunałów międzynarodowych oraz poglądy doktryny;

    • tzw. gentlemen agreement;

    • akty jednostronne państw.



  1. Ogólne zasady prawa jako źródło p.m.p.


Ogólne zasady prawa – zasady wspólne dla wszystkich systemów prawnych (tzn. prawa wewnętrznego i p.m.p), uznawane powszechnie, mające zastosowanie tak przy tworzeniu, jak i stosowaniu prawa.

Niektóre z nich wywodzą się jeszcze z prawa rzymskiego; warto wymienić m.in.: pacta sunt servanda; ne bis in idem; nemo iudex idoneus in priopria causa; nemo plus iuris ad alium transfere potest quam ipse habet; lex specialis derogat legi generali.




  1. Judykatura i doktryna jako źródło p.m.p.


Judykatura (orzecznictwo sądowe) i doktryna (poglądy najwybitniejszych jej przedstawicieli) nie stanowią źródła prawa. Mają one służyć jedynie jako środek pomocniczy do walidacji i interpretacji przepisów prawa. Warto podkreślić, że projekty aktów normatywnych są sporządzane i opiniowane przez przedstawicieli doktryny.



  1. Uchwały organizacji międzynarodowych jako źródło p.m.p.


Uchwały organizacji międzynarodowych (rządowych) wg M. Perkowskiego:

  1. pro foro interno (adresowane do państw członkowskich i organów organizacji):

    1. decyzje (bezwzględnie wiążące),

    2. akty administracyjne adresowane do organów organizacji (regulaminy, budżet etc.),

    3. zalecenia:

      1. sensu stricto (niewiążące),

      2. tzw. soft law (państwa przestrzegają ze względu na autorytet i ładunek ideałów),

  2. pro foro externo (adresowane do państw trzecich):

    1. akty niewiążące,

    2. rozdział VII Karty NZ („Akcja w razie zagrożenia pokoju, naruszenia pokoju i aktów agresji”).

Podział W. Góralczyka do uchwał pro foro interno zalicza tylko uchwały do organów wewnętrznych organizacji, natomiast uchwały pro foro externo adresowane są do państw członkowskich.





  1. Tryby podejmowania uchwał w organizacji międzynarodowej

Procedura tworzenia przez organizacje norm wiążących dla państw członkowskich dokonuje się głównie trzema sposobami:



  1. uchwały podejmowane jednomyślnie przez organ złożony z przedstawicieli państw;

  2. tzw. system contracting out – uchwały podejmowane są większością głosów, jednak państwa przegłosowane i pozostające w mniejszości mogą skutecznie oświadczyć (z reguły w określonym, prekluzyjnym terminie), że uchwała w całości lub części nie jest dla nich wiążąca; milczenie traktowane jest jako wyrażenie zgody; system ten stosowany jest do przyjmowania norm o charakterze technicznym;

  3. uchwały podejmowane większością głosów, z mocą wiążącą dla wszystkich państw, np. WE (UE).



  1. Akty jednostronne państw i prawo miękkie

Wyróżnia się następujące akty jednostronne państw podejmowane w celu wywołania określonych skutków prawnych:



    • notyfikacje – akt jednostronny państwa polegający na oficjalnym pisemnym powiadomieniu drugiego podmiotu prawa międzynarodowego o pewnym wydarzeniu, z którym prawo to łączy określone skutki prawne;

    • uznanie – vide zag. 61,

    • protest – akt, w którym państwo stwierdza, że dane zachowanie się lub dany stan faktyczny stanowi naruszenie p.m.p; jest to fakultatywny sposób ochrony swoich interesów; może być złożony w formie pisemnej lub ustnie;

    • zrzeczenie się (renonciation) – akt, w którym państwo rezygnuje z określonych praw, musi być wyraźne; części praw nie można się zrzec (np. dyplomata nie może się zrzec przysługujących mu przywilejów i immunitetów, może to zrobić tylko państwo).


Soft law (ang. prawo miękkie) – formalnie niewiążące akty prawne, które jednak są dobrowolnie przestrzegane i stosowane przez państwa ze względu na ich rangę, ratio legis, przedmiot, autorytet organu wydającego czy ładunek ideałów. Określa się je jako „prawo programowe” lub „prawo celowości”. Zalicza się do nich uchwały organizacji międzynarodowych (np. rezolucje ONZ) oraz porozumienia międzypaństwowe, które z woli państw uzyskały taki walor (np. Akt Końcowy KBWE z 1975 r.).



  1. Zwyczaj międzynarodowy – pojęcie i elementy


Zwyczaj jest to zgodne postępowanie państw tworzące prawo; praktyka jest dowodem istnienia zwyczaju. Dla jego istnienia niezbędne są:

        1. zgodna praktyka państw (element obiektywny),

        2. przeświadczenie państw, że praktyka ta tworzy prawo (łac. opinio iuris sive necessitatis, element subiektywny).




  1. Sposoby powstawania normy zwyczajowej


Sposoby powstania normy zwyczajowej:

    • poprzez powtarzające się czynności w podobnych sytuacjach z przeświadczeniem tworzenia zwyczaju,

    • tolerowanie roszczeń innych państw,

    • orzecznictwo sądowe (efekt procesu dowodowego powiększonego o swobodną ocenę sądu).



  1. Praktyka jako element zwyczaju

Praktyka państw jako element zwyczaju, wyrażająca się w ich postępowaniu (działaniu ich organów), musi mieć następujące właściwości:



    • powszechna (kryterium to można badać nawet w stosunkach dwustronnych),

    • zgodna,

    • jednolita,

    • długotrwała (ilość czasu potrzebna na utworzenie zwyczaju jest odwrotnie proporcjonalna do częstotliwości praktyki, tzn. im częstsza praktyka, tym szybciej powstaje zwyczaj),

    • nieprzerwana (ciągła).

Praktyka taka może się wyrażać w (formy):



    • umowach międzynarodowych,

    • oświadczeniach składanych w różnych okolicznościach,

    • praktyce dyplomatycznej,

    • aktach ustawodawczych mających za przedmiot p.m.p.,

    • postępowaniu organów administracyjnych,

    • etc.




  1. Sprzeciw wobec praktyki państw

Państwo może się sprzeciwić aktualnie powstającej normie prawa zwyczajowego gdy godzi ona w jego interesy. Sprzeciw taki powinien być wyraźny.





  1. Opinio iuris jako element zwyczaju

Jeśli przedstawiciel państwa oświadcza, że postępuje w taki sposób, bo tak stanowi prawo, to wyraża on owe opinio iuris, które może przedstawiać się w różny sposób:



    • zawarta w samej praktyce (postępowaniu) państw,

    • zawarta w oficjalnych oświadczeniach państw,

    • zawarta w uchwałach organizacji międzynarodowych,

    • może wynikać z umów międzynarodowych .

Państwa kierujące się wspólnymi lub podobnymi interesami zazwyczaj postępują w jednakowy sposób, a do tego postępowania dołącza się czasem i opinio iuris.

  1. Podział norm zwyczajowych

Doktryna wypracowała podział na:



    • powszechne, regionalne i partykularne;

    • po raz pierwszy regulujące daną kwestię oraz powstałe w wyniku ewolucji;

    • według etapu procesu kodyfikacji:

      • deklarowane (np. traktat repetuje zwyczaj),

      • konkretyzowane (np. traktat precyzuje zwyczaj),

      • proponowane (np. traktat proponuje zwyczaj).



  1. Utrata mocy obowiązującej przez normę zwyczajową

Norma prawa zwyczajowego traci moc obowiązującą wskutek: wykształcenia się nowej normy zwyczajowej, kolidującej z dotychczasową albo odstąpienia państw od jej praktykowania (desuetudo).





  1. Kurtuazja międzynarodowa



  1   2   3   4


©operacji.org 2017
wyślij wiadomość

    Strona główna