Układ wydalniczy Wydalania



Pobieranie 107,29 Kb.
Data29.11.2017
Rozmiar107,29 Kb.

Układ wydalniczy

Wydalania- jest procesem pozbywania się z organizmu zbędnych, często szkodliwych produktów przemiany materii oraz nadmiaru substancji krążących w ustroju.
Przemiana materii (metabolizm) to wszystkie procesy odbywające się w organizmie. Produktami ubocznymi przemian:


  • Węglowodanów, tłuszczów są: woda usuwana przez skórę (pot), płuca (w postaci pary wodnej), wraz z moczem i kałem oraz dwutlenek węgla usuwany przez płuca i skórę.

  • Mocznik (końcowy produkt przemiany białkowej)- wydalany głównie z moczem (nerki) oraz przez skórę wraz z potem.

Układ moczowy jest głównym regulatorem środowiska wewnątrzustrojowego, ponieważ:



  • Utrzymuje na odpowiednim poziomie zawartość wody w organizmie

  • Reguluje ciśnienie krwi

  • Reguluje gospodarkę mineralną

  • Utrzymuje na odpowiednim poziomie równowagę kwasowo- zasadową ustroju


Budowa i czynności układu moczowego
W skład układu wydalniczego wchodzą: 1.

  1. Nadnercza

  2. n
    Drogi wyprowadzające mocz
    erki

  3. M
    2.
    oczowody

  4. Pęcherz moczowy

  5. Cewka moczowa

3.


4.

5.


Nerki:

  • kształtem przypominają powiększone ziarna fasoli

  • leżą po obu stronach kręgosłupa, za żołądkiem i wątrobą ( lewa nerka leży nieco wyżej niż prawa)

  • z każdą nerką związane są 2 duże naczynia krwionośne :tętnica nerkowa oraz żyła nerkowa

  • z każdej nerki prowadzi pojedynczy moczowód

  • do górnej powierzchni nerki przylegają gruczoły nadnerczowe

Nerki przystosowane są do filtrowania dużej ilości krwi.

W nerce wyróżnia się:


  1. dwie powierzchnie

  • przednia

  • tylnia

  1. dwa brzegi

  • boczny

  • przyśrodkowy

  1. dwa końce

  • górny

  • dolny

od strony przyśrodkowej jest wnęka nerki (tu uchodzi tętnica nerkowa i nerwy, a wychodzi żyła nerkowa) , która prowadzi do zatoki nerkowej.


Nerkę osłania torebka włóknista, torebka tłuszczowa.
Budowa nerki:

Nerkę można podzielić na 3 warstwy:



  1. kora nerki zbudowana z tkanki łącznotkankowej, tu znajdują się kłębuszki nerkowe

  2. rdzeń z piramidami nerkowymi- tworzą go kanaliki nerkowe, uchodzące do kanalików zbiorczych, które otwierają się do miedniczki nerkowej.

  3. miedniczka nerkowa, przechodząca w moczowód


Kłębuszek nerkowy to splot włosowatych naczyń krwionośnych otoczonych torebką. Od niej odchodzi kanalik nerkowy, który wije się i zawraca, tworząc pętlę.
Rdzeń nerki- współtworzą go piramidy nerkowe – tu ujścia przewodów wyprowadzających mocz do

kielichów nerkowych

miedniczek nerkowych droga moczu

moczowód

pęcherz moczowy

Funkcje nerki:



  • usuwanie z moczem szkodliwych produktów przemiany materii

  • zatrzymywanie składników niezbędnych dla organizmu, które ulegają przefiltrowaniu do moczu pierwotnego (resorpcja)

  • regulacja objętości płynów ustrojowych

  • wpływa na ciśnienie tętnicze krwi

  • wpływa na równowagę kwasowo- zasadową (pH krwi), dzięki możliwości zakwaszania moczu

  • wpływa na układ kostny przez produkcję aktywnych postaci witaminy D3

Pęcherz moczowy:

  • nieparzysty narząd położony w miednicy za spojeniem łonowym

  • przejściowy zbiornik moczu o bardzo rozciągliwych warstwach mięśni gładkich, wewnątrz jest wysłany błoną śluzową

  • U ujścia pęcherza do cewki moczowej znajduje się mięsień- zwieracz pęcherza. Pozostaje on stale napięty, nie pozwalając na odpływ moczu z pęcherza

  • stąd mocz usuwany na zewnątrz za pomocą cewki moczowej


Cewka moczowa:

  • ostatni odcinek układu moczowego wyprowadzający mocz na zewnątrz

  • jest zbudowana z mięśni gładkich i wyścielona błoną śluzową

Podstawową jednostką czynnościowo- strukturalną nerki jest nefron.


Każdy nefron zbudowany jest z:

  • torebki nefronu (torebki Bowmana) – jej ściany zbudowane są bardzo cienkiego nabłonka jednowarstwowego płaskiego o dużej przepuszczalności dla wody, jonów i innych substancji drobnocząsteczkowych. Każdą torebkę nefronu otacza niewielkie skupisko naczyń włosowatych- kłębuszków naczyniowych. Razem tworzą one ciałko nerkowe (ciałko Malpighiego)

  • kanalika nerkowego- tworzony jest przez nabłonek jednowarstwowy sześcienny. Większa zdolność do transportu aktywnego jonów i są słabo przepuszczalne dla mocznika.

Część nefronów ma długie, proste odcinki kanalika, tworzące pętlę nefronu. Składa się ona z dwóch ramion biegnących w różnych kierunkach: wstępującego i zstępującego. Wszystkie odcinki kanalika nerkowego, także kręte, są oplecione drobnymi naczyniami krwionośnymi. Kanaliki nefronów uchodzą do przewodów zbiorczych.


Funkcja nefronu:

  • filtracja kłębkowa- zachodzi ona w torebce Bowmana. W jej wyniku powstaje mocz pierwotny jako przesącz osocza krwi, zawiera glukozę, aminokwasy, sole mineralne, wodę, mocznik, witaminy

  • resorpcja obowiązkowa-zachodzi w kanaliku krętym I rzędu, polega na odzyskiwaniu części przefiltrowanych składników osocza. Składniki te przechodzą ze światła kanalika przez nabłonek do oplatających go naczyń krwionośnych. Zachodzi tu transport aktywny glukozy, aminokwasów, kwasów tłuszczowych, białka, witamin i jonów sodu. Oraz bierny transport wody i czynny transport jonów.

  • Sekrecja- zachodzi w kanaliku krętym I rzędu i polega na aktywnym wydzielaniu do światła kanalika substancji zbędnych lub toksycznych

  • Resorpcja wody i zagęszczanie moczu- proces bierny, zachodzący w ramieniu zstępującym pętli Henlego, które jest przepuszczalne dla tych składników

  • Resorpcja czynna jonów sodu i mocznika- proces czynny, który zachodzi w ramieniu wstępującym pętli Henlego

  • Resorpcja czynna wody i soli mineralnych- zachodzi w kanaliku krętym II rzędu


Mechanizm powstawania moczu

Powstawanie moczu jest procesem etapowym.


Najpierw krew, która dopływa do kłębuszków naczyniowych, zanieczyszczona zbędnymi produktami przemiany materii, poddawana jest filtracji.
Powstaje mocz pierwotny. Ulega on obróbce polegającej na resorpcji (zwrotne wchłanianie) oraz sekrecji (wydzielanie) określonych substancji.
Końcowym produktem jest mocz ostateczny usuwany drogami moczowymi na zewnątrz.


  1. Proces filtracji

W kłębuszku naczyniowym powstaje nadciśnienie hydrostatyczne, które powoduje wyciskanie płynnych składników krwi do świtała torebki nefronu (w naczyniach włosowatych pozostają wszystkie białka oraz krwinki).


Powstający w torebce nefronu mocz pierwotny ma skład chemiczny podobny do osocza krwi.


  1. Proces resorpcji

Z przepływającego przez kanalik nerkowy moczu pierwotnego resorbowana jest:



szczególną rolę odgrywa tu długa pętla nefronu pozwalająca znacznie zwiększyć stężenie moczu.


  1. Proces sekrecji

Do światła kanalika nerkowego wydzielane są między innymi jony wodorowe, barwniki oraz niektóre leki przyjmowane w czasie choroby.


Woda wchłaniana jest zwrotnie (oddawana) także z przewodów zbiorczych.
Sam mocznik prawie nie ulega resorpcji, dlatego też jego stężenie w moczu ostatecznym bardzo wyraźnie wzrasta.

Proces resorpcji i sekrecji zachodzi w odcinkach kanalika nerkowego.

Higiena i wybrane choroby układu wydalniczego



  1. Zakłócenia w funkcjonowaniu układu wydalniczego człowieka

W moczu zdrowego człowieka nie występuje glukoza, ponieważ jest całkowicie resorbowana z kanalików nerkowych. Wydajność tego mechanizmu ma jednak pewne granice.


Średnie stężenie glukozy we krwi nie może się podnieść powyżej poziomu 8,5- 10 milimoli/dm3 (160- 180 mg%). Wartość tę nazywamy progiem nerkowym dla glukozy. Przekroczenie tego progu prowadzi do cukromoczu, co może być objawem cukrzycy.
Niektóre choroby, na przykład zapalenie ciałek nerkowych oraz cięższe zatrucia, mogą powodować, że w moczu pojawi się białko. Mówimy wtedy o białkomoczu.
Badając mocz, można wykryć zaburzenia pracy wątroby wskazujące na przykład na żółtaczkę (zapalenie wątroby).
Bilirubina i urobilinogen to substancje, które powstają w wyniku rozpadu hemoglobiny.

Bilirubiny normalnie brak w moczu. Jeśli jest obecna, świadczy to o chorobie wątroby i dróg żółciowych.

Jeśli są odstępstwa od normy w obecności urobilinogenu w moczu to świadczy to o żółtaczce.
Ciałek ketonowych brak w moczu. Ich obecność w moczu może świadczyć o cukrzycy.
Osad w moczu jest dopuszczalny w niewielkiej obecności nabłonków erytrocytów, leukocytów w moczu. Jeśli w moczu są duże ilości leukocytów może to świadczyć o stanach zapalnych nerek lub dróg moczowych.
Badanie moczu może wykazać choroby, ale także na przykład ciążę.
Infekcje wirusowe i bakteryjne są przyczynami stanów zapalnych nie tylko nerek, ale także pęcherza moczowego. Mogą się one pojawiać wzmożoną potrzebą fizjologiczną oddawania moczu, której nie należy opanowywać na siłę.
Osoby często chorujące na zapalenie nerek i pęcherza moczowego powinny pamiętać, aby pod czas choroby pić dużo niesłodzonych płynów. Wszyscy zaś powinni bezwzględnie stosować zasady higieny intymnej.
Czasem w nerkach lub rzadziej w pęcherzu moczowym powstają złogi zwane kamieniami nerkowymi. Są to grudki zawierające sole kwasu moczowego, szczawian wapnia oraz fosforan wapnia (nierozpuszczalne w wodzie). Powiększające się złogi nerkowe są przyczyną kamicy moczowej. Złogi nerkowe mogą przemieszczać się do pęcherza moczowego, wywołując bolesne ataki kolki nerkowej. Mogą one czasem blokować wypływ moczu z pęcherza moczowego.
Moczówka prosta jest chorobą objawiającą się nadmiernym wchłanianiem moczu. Powstaje ona przy niedoborze jednego z hormonów.


  1. Higiena

Aby zapobiec powstawaniu chorób układu wydalniczego, zwłaszcza na podłożu bakteryjnym, bardzo ważne jest:



  • Przestrzeganie zasad higieny osobistej

  • Nieprzetrzymywanie moczu, regularne wypróżnianie pęcherza


Dializa otrzewnowa-zabieg, polegający na oczyszczaniu krwi ze szkodliwych produktów metabolizmu. Stosowany w zawansowanej przewlekłej niewydolności nerek.

Wprowadza się do otrzewnej płynu dializacyjnego, do którego z naczyń krwionośnych jamy brzusznej przenikają zbędne i szkodliwe produkty przemiany materii. Taki płyn wyprowadza się z otrzewnej


Dializa pozaustrojowa- taki sam cel jak dializy otrzewnowej, lecz wykorzystywana jest sztuczna nerka. Krew pacjenta zostaje wyprowadzona z organizmu do urządzenia, a następnie po oczyszczeniu i znormalizowaniu składu wraca do organizmu.
Choroby


Nazwa choroby

Przyczyna

Objawy

Leczenie

Kamica nerkowa

-Złe odżywianie,

-podwyższony poziom wapnia we krwi,

-nadmierne spożywanie mleka


- ból o charakterze kolkowym w okolicy lędźwiowej,

-nudności i wymioty,

-uczucie ucisku i napięcia w żołądku,

-krwiomocz,

-podwyższona temperatura ciała,


-picie dużej ilości wody mineralnej

-Środek przeciwbólowy i rozkurczowy podany przez lekarza,

-przeprowadzenie operacji w przypadku większych kamieni


Zapalenie kłębuszków nerkowych

-zapalenie drobnych naczyń krwionośnych kłębuszków

-ból w okolicy lędźwiowej

-obrzęki wokół oczu

-nudności

-samozatrucie organizmu

-często towarzyszy: białkomocz, krwiomocz oraz nadciśnienie





Zapalenie pęcherza moczowego

-najczęstsza przyczyna to bakteryjne zapalenie dróg moczowych błony śluzowej pęcherza moczowego

-czynnikiem wywołującym chorobę jest pałeczka okrężnicy




-uczucie bólu i pieczenia w czasie oddawania moczu

-częstomocz o nie przyjemnym zapachu

-parcie na pęcherz


-antybiotyki

-leki rozkurczowe i przeciwbólowe

-picie dużej ilości płynów

Przyjmowanie witaminy C, płyny zakwaszające mocz ( zapobiega to rozwojowi bakterii)



Mocznica (uremia)

=przewlekła niewydolność nerek

-samozatrucie organizmu azotowymi produktami przemiany materii

-postępujące niszczenie nefronów




-narastająca drażliwość

-pobudliwość lub senność

-niesmak w ustach

-nudność, wymioty, czasem biegunka

-niedokrwistość

-zaburzenia rytmu serca

-obniżony poziom sodu

-nadciśnienie tętnicze

-bladość skóry

-świąd


-bezpłodność

-śpiączka



-leczenie zachowawcze jest trudne i rzadko przynosi trwalszą poprawę

-zastąpienie czynności uszkodzonych nerek

-w części przypadków zabieg przeszczepienia nerek


Zapalenie miedniczek

-wyniki szerzenia się zakażenia z dolnych dróg moczowych (cewka moczowa, pęcherz moczowy, moczowody)

-ból w okolicy lędźwiowej





Przystosowanie zwierząt do wydalania


  • Zbędne, azotowe produkty przemiany materii

Zbędnymi związkami azotowymi są:



  • Amoniak

  • Mocznik

  • Kwas moczowy






Amoniak

Mocznik

Kwas moczowy

Toksyczność

Silnie toksyczny

Mniej toksyczny

Mało toksyczny

Rozpuszczalność w wodzie

Doskonale rozpuszcza się w wodzie




Trudno rozpuszczalny w wodzie

Przedstawiciele

-Większość bezkręgowców wodnych

-bezszczękowce

-larwy płazów

-aligatory, krokodyle



-płazy

-ryby chrzęstne

-większość ssaków


-pajęczaki

-owady


-gady

-ptaki


-stekowce




AMONIOTELICZNE

UREOTELICZNE

URIKOTELICZNE

Ssaki mają zdolność do wytwarzania moczu hipertonicznego, o stężeniu wyższym niż stężenie ich płynów ustrojowych. Pozwala to na oszczędzanie wody w środowisku lądowym.




  • Modele budowy układu wydalniczego bezkręgowców




  1. Układ protonefrydialny




  • Płazińce i obleńce

  • Najprostsza budowa

  • Funkcja: osmoregulacyjna, ale usuwanie zbędnych produktów metabolizmu zachodzi jedynie na skutek dyfuzji


  1. Układ metanefrydialny




  • Pierścienice

  • Funkcja: osmoregulacyjna, wydalnicza


  1. Cewki Malpighiego




  • Owady i pajęczaki

  • Funkcja: osmoregulacyjna i wydalnicza



  1. Nerki

  • Kręgowce

  • Funkcja: osmoregulacyjna i wydalnicza




  • Gospodarka wodno- mineralna ryby morskiej- np. tuńczyk

Morskie ryby kostnoszkieletowe nieustannie piją słoną wodę. Wraz z wodą większość jonów dostaje się do krwi z przewodu pokarmowego, a nadmiar chlorków jest wydalany aktywnie przez skrzela. Ponadto same nerki wydalają sporo jonów, dlatego mocz i kał tych ryb zawiera duże ilości tych jonów. Oprócz nerek wspomagającym narządem wydalniczym morskich ryb kostnoszkieletowych są skrzela.



Pije wodę

Wydaliny z dużą ilością soli (mocz hipertoniczny)

Utrata wody i usuwanie chlorków


  • Gospodarka wodno- mineralna ryby słodkowodnej- np. okoń

Ryby chrzęstnoszkieletowe utrzymują i tolerują we krwi duże stężenie mocznika, dlatego też ich płyny ustrojowe są lekko hipertoniczne, a woda wnika przez nabłonek skrzeli do krwi (ryby te nie piją więc wody). Nerką pozostaje tylko usuwanie nadmiaru wody.

Ryby słodkowodne mają płyny tkankowe hipertoniczne w stosunku do środowiska. Dlatego też są ciągle narażone na wnikanie wody do wnętrza ciała i wymywania ważnych dla życia jonów. Natomiast przez nabłonek jamy gębowej i skrzeli pobierają osmotycznie wodę oraz jony. Mocz ryb słodkowodnych jest silnie rozcieńczony (nie ulega zagęszczeniu w nerkach), co pozwala na pozbycie się nadmiaru wody.


Rozcieńczone wydaliny z małą ilością soli (mocz hipotoniczny)



Wnikanie wody i absorpcja soli
nie pije wody

1.Podaj nazwy trzech grup zwierząt różniących się rodzajem wydalanych związków azotowych. Przyporządkuj wymienione niżej zwierzęta do odpowiedniej grupy: dorosła żaba, kijanka, pstrąg, gołąb, szczur, mucha, pies, żmija, ośmiornica, ślimak winniczek, dżdżownica.

2.Uzasadnij zależność między azotowymi produktami przemiany materii wydalanymi przez zwierzęta a środowiskiem ich życia.

3. Wyjaśnij zależność między budową nerki a jej funkcją.

4. Opisz proces powstawaniu moczu

a) pierwotnego

b)wtórnego

5. Wyjaśnij na czym polegają procesy: filtracji, resorpcji, sekrecji

6. Do każdego wyrażenia oznaczonego cyframi dobierz jedno z haseł oznaczonych dużymi literami.

A- filtracja

B- resorpcja

C-sekrecja

D-filtracja i resorpcja

E- ani filtracja, ani resorpcja


1.Przenikanie wody i rozpuszczonych w niej składników z tkanki do naczyń

2.Zachodzi w nefronie

3.Przenikanie wody i składników drobnocząsteczkowych z naczyń włosowatych do torebki Bowmana

4.Zachodzi w nerce człowieka



5.Umożliwia powrót składników niezbędnych dla organizmu do płynów ciała

6.Polega na wydzielaniu substancji do moczu pierwotnego podczas jego przepływu przez kanaliki nerkowe



©operacji.org 2017
wyślij wiadomość

    Strona główna