The massacre at koniuchy



Pobieranie 2,24 Mb.
Strona7/43
Data24.10.2017
Rozmiar2,24 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   ...   43

Regional Commission in Łódź

Information about the current state of the investigation into the January 1944

murder by Soviet partisans of the inhabitants of the village of Koniuchy, township

of Bieniakonie, county of Lida, Nowogródek province.


The village of Koniuchy was located at the edge of the Rudniki Forest where

numerous Soviet partisan groups had their bases. Members of these groups frequently

carried out raids on the nearby villages and settlements including Koniuchy.

The purpose of those raids was to rob the local population of their property, mostly

clothing, footwear, cattle and stores of flour. In the course of the raids, violence

was commonly used against the rightful owners of those possessions. The

inhabitants of Koniuchy organized self-defence. Local peasants guarded the

village in order to prevent further robberies. For this reason, on the night of 28/29

January 1944, a group of Soviet partisans from the Rudniki Forest surrounded the

village. In the early morning, they used incendiary bullets to set the buildings on fire.

The escaping inhabitants – men, women and children – were shot down. Most of

the village was destroyed. Between 36 and 50 inhabitants were killed on the spot,

others were wounded. The survivors escaped to nearby villages. The Rudniki Forest

partisans were under the command of the Central Staff of the Partisan Movement in

Moscow. The massacre at Koniuchy was committed by a group of around 100-120

partisans from various units, including a Jewish partisan unit about 50 people strong.


This crime was reported [to the Institute] by the Canadian Polish Congress. The investigation

was opened on March 8, 2001.


During the course of the investigation, through, among other means, press announcements

and contacts with the World Association of the Home Army Soldiers, names and

addresses were established and 17 witnesses were questioned. Included in this group were

former members of the Home Army units stationed in the Rudniki Forest and the relatives

of the victims. Some witnesses supplied the names or pseudonyms of Soviet partisans,

the locations of their units and their numerical strengths; they also confirmed that the largest

group consisted of Jewish partisans. The partisan units in question were commonly called

“Wisińcza” because their bases were located between the village by that name and Lake

Kiernowo. One of the witnesses was in Koniuchy on February 2, 1944, just a few

days after the attack. He testified that he had seen burned-down homes, people driven to

despair, and abandoned children. A survivor who managed to hide during the massacre

told him that the village had been set on fire from opposite ends, then the escaping

inhabitants had been shot at. The attack took place after a lengthy period of surveillance,

after members of the self-defence left their posts and went home. The inhabitants

of Koniuchy, in their accounts of the perpetrators, used interchangeably the terms

“Jews” and “Russians”. It appears from the depositions that some of the victims,

especially the old and infirm, were burned to death in their homes. Those who tried to

escape were fired at. This was the way in which the members of the P. family died.

The bodies of Stanisław and Katarzyna P. (husband and wife) were found

at their home charred. The body of their daughter Genowefa P., pierced by bullet wounds and

with her feet partly burned, was lying in the backyard.
The investigation records also contain a certified copy of a secret field report prepared by

the Operational Division of the Wehrmacht Command Ostland in Riga on February

5, 1944. The report states that in Koniuchy there appeared “a medium-sized band of Jews and

Russians … 36 inhabitants were killed, 14 wounded. The village was for the most

part destroyed.” At present, historians from the Expert Evidence and Documentation Section

of the Main Commission are searching for documents regarding this crime prepared by

Soviet partisans, as well as for information about the personnel list of the Soviet units

stationed in the Rudniki Forest. A search is also under way for Home Army veterans

from the diversionary unit “Frycz”, which some of the male survivors of the Koniuchy

massacre later joined. Addresses of additional witnesses whose relatives died in Koniuchy

are being established, and appeals for legal assistance are being formulated and sent out not

only to Lithuania and Belarus, but also to Canada, among other places.


March 1, 2002
NALIBOKI
Oddziałowa Komisja w Łodzi
Informacja o stanie śledztwa w sprawie zabójstwa w maju 1943 roku mieszkańców

miasteczka Naliboki pow. Stołpce woj. nowogródzkie
Oddziałowa Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w Łodzi prowadzi śledztwo w sprawie zbrodni popełnionych przez partyzantów radzieckich na żołnierzach Armii Krajowej i

ludności cywilnej na terenie pow. Stołpce i Wołożyn, woj. nowogródzkie.


Śledztwo w tej sprawie podjęto w dniu 20 marca 2001 roku. Postępowaniem objętych jest szereg

zbrodni popełnionych przez partyzantów radzieckich w latach 1942-1944. Jeden z głównych wątków śledztwa dotyczy napadu na miasteczko Naliboki pow. Stołpce.


Naliboki do września 1939 r. zamieszkane były głównie przez ludność polską i żydowską. Począwszy od 1942 r. na Naliboki zaczęły napadać bandy, ukrywające się w okolicznych lasach. Działalność tych band miała charakter wyłącznie rabunkowy. W celu obrony miejscowej ludności w Nalibokach powstał, składający się z Polaków, oddział "samoobrony". Wiosną 1943 r. dowódcy partyzantów radzieckich, stacjonujących w Puszczy Nalibockiej, zapragnęli podporządkować sobie "samoobronę" z Naliboków. Polacy nie wyrazili na to zgody. Doszło jednak do spotkania w trakcie którego zawarto porozumienie na mocy, którego partyzanci sowieccy i członkowie polskiej "samoobrony" nie mieli napadać wzajemnie na siebie. Miasteczko Naliboki i pobliskie osady miały stanowić domenę Polaków z "samoobrony". Pomimo tego w nocy z 8 na 9 maja 1943 r. partyzanci z kilku Oddziałów Brygady Stalina zaatakowali Naliboki. Zatrzymywali głównie mężczyzn i po wyprowadzeniu ich z domów rozstrzeliwali. Łącznie zginęło 120-129 osób. Plądrowano wszystkie domy zabierając z nich żywność i wartościowe przedmioty. Spalono część domów oraz m. in. miejscowy kościół i tartak.
Do chwili obecnej, w toku śledztwa, przesłuchano 24 świadków, w większości osób, w chwili

zbrodni, zamieszkałych w Nalibokach lub pobliskich wioskach. Złożyli oni obszerne zeznania co do przebiegu wydarzeń będących przedmiotem postępowania. Część świadków wskazuje na konkretne nazwiska atakujących, zeznając, iż wśród nich znajdowali się również byli mieszkańcy Naliboków narodowości żydowskiej. Świadkowie podają również nazwiska rosyjskich partyzantów.


Przeprowadzono oględziny akt sprawy przeciwko dowódcy samoobrony w Nalibokach,

przeprowadzonej w 1951 r. przed Wojskowym Sądem Rejonowym w Warszawie. W toku

postępowania uzyskano kserokopię szyfrogramu Brygady Stalina z dnia 11 maja 1943 roku do

Ponamarienki i Kalinina. Szyfrogram ten zawiera meldunek o przeprowadzeniu ataku na Naliboki.

Aktualnie ustalane są nazwiska i adresy kolejnych osób posiadających wiedzę na temat zbrodni.

Weryfikowane są również listy ofiar przedstawione przez trzech świadków.


01.03.02
TRANSLATION
Regional Commission in Łódź
Information about the current state of the investigation into the murder of the inhabitants

of the town of Naliboki, county of Stołpce, Nowogródek province, in May 1943.
The Regional Commission for the Prosecution of Crimes Against the Polish Nation in Łódź

is conducting an investigation into the crimes committed by Soviet partisans on the soldiers

of the Home Army and civilian population in the Stołpce and Wołożyn counties in the

Nowogródek province.


This investigation was opened on March 20, 2001, and it covers a series of crimes committed

by Soviet partisans in the period 1942–1944. One of the main threads of the investigation

concerns the attack on the town of Naliboki, county of Stołpce.
Until September 1939, Naliboki was inhabited mostly by Poles and Jews. From 1942 on,

various bands, which hid in the surrounding forests, started raiding Naliboki. The activities

of those bands had exclusively criminal aims, i.e., robbery. In order to protect the local

inhabitants, a group of Poles in Naliboki organized a self-defence unit. In the spring of 1943

the commanders of the Soviet partisans stationed in the Naliboki forest tried to subordinate

this unit but the Poles refused. During a subsequent meeting an agreement was reached, whereby

the Poles and the Soviets were not to attack each other, and the town of Naliboki with its

surrounding settlements was to become the home territory of the Polish self-defense.

In spite of this, during the night of May 8/9, 1943, partisans from several units of the Stalin

Brigade attacked Naliboki. They seized mostly men, whom they shot after taking them out

of their homes. The total number of victims was 120-129 people. All of the houses were

plundered, and food and valuables taken. Some buildings were burned down, including

the church and the sawmill.
So far 24 witnesses have been questioned, most of them former inhabitants of Naliboki or

nearby settlements who were present there during the attack. Their detailed testimonies

about the course of events under investigation mention the names of some of the perpetrators,

several of whom have been identified as former Jewish residents of Naliboki. The witnesses

also mention the names of Soviet partisans. A review of the case brought against the leader of the

Polish self-defense unit in Naliboki before the District Military Court in Warsaw in 1951 has

also been undertaken. During those proceedings a copy of the cryptogram sent by the Stalin

Brigade to Ponamarenko and Kalinin on May 11, 1943, had been obtained. The cryptogram

in question contains a report about the attack on Naliboki. At present the names and addresses

of additional persons having knowledge of these events are being sought and the lists of victims

submitted by three witnesses are being verified.
KONIUCHY
Oddziałowa Komisja w Łodzi
Śledztwo w sprawie zabójstwa przez partyzantów sowieckich, w styczniu 1944 roku,

mieszkańców wsi Koniuchy gm. Bieniakonie pow. Lida woj. nowogródzkie
Oddziałowa Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w Łodzi prowadzi śledztwo w sprawie pacyfikacji w styczniu 1944 roku wsi Koniuchy gm. Bieniakonie pow. Lida woj. nowogródzkie.
Wieś Koniuchy położona była na skraju Puszczy Rudnickiej, w której swoje bazy posiadały liczne

oddziały partyzantów sowieckich. Członkowie tych oddziałów dokonywali częstych napadów na

okoliczne wsie i kolonie, w tym i na Koniuchy. Celem napadów był zabór mienia miejscowej ludności, głównie ubrań, butów, bydła, zapasów mąki. W czasie napadów stosowano przemoc wobec właścicieli rabowanego mienia. Mieszkańcy Koniuch zorganizowali samoobronę. Miejscowi chłopi pilnowali wsi, uniemożliwiając tym samym dalsze grabieże. Z tego powodu w nocy z 28 na 29 stycznia 1944 r. grupa partyzantów sowieckich z Puszczy Rudnickiej nocą okrążyła wieś. Nad ranem przy użyciu pocisków zapalających niszczono zabudowania wiejskie i rozstrzeliwano wybiegających z niej mieszkańców - mężczyzn, kobiety i dzieci. Łącznie spłonęła większość domów. Zabito od 36 do 50-ciu osób, część mieszkańców została ranna. Ci, którzy ocaleli uciekli do pobliskich wsi. Stacjonujący w Puszczy Rudnickiej partyzanci sowieccy podlegali Centralnemu Sztabowi Ruchu Partyzanckiego w Moskwie. Napadu dokonała grupa ok. 100-120-tu partyzantów pochodzących z różnych oddziałów. Wśród nich była m. in. około 50-osobowa grupa partyzantów żydowskich.
Doniesienie w sprawie popełnienia tej zbrodni złożył Kongres Polonii Kanadyjskiej. Postępowanie

wszczęto w dniu 8 marca 2001 r.


W toku postępowania, m. in. w drodze komunikatów prasowych, kontaktów ze Światowym

Związkiem Żołnierzy Armii Krajowej ustalono nazwiska i adresy, a następnie przesłuchano 17-stu

świadków. Są to żołnierze Armii Krajowej walczący w oddziałach stacjonujących w Puszczy

Rudnickiej oraz członkowie rodzin ofiar zbrodni. Część z przesłuchanych świadków podała nazwiska lub pseudonimy partyzantów radzieckich, miejsce stacjonowania tych oddziałów, ich liczebność, potwierdzając, iż najliczniejszą grupę stanowili partyzanci narodowości żydowskiej. Oddziały te potocznie nazywano Wisińczą (od usytuowania ich baz pomiędzy wsią Wisińcza, a jeziorem Kiernowo). Jeden ze świadków był w Koniuchach w dniu 2 lutego 1944 r., a więc kilka dni po napadzie. Zeznał, iż widział popalone domy, rozpaczających ludzi, pozostawione dzieci. Z relacji osoby, która zdołała się ukryć w czasie napadu, słyszał, iż wieś podpalono z obu stron, a potem strzelano do uciekających ludzi. Atak nastąpił po dłuższej obserwacji, kiedy samoobrona zeszła ze swych stanowisk. Mieszkańcy Koniuch opowiadając o sprawcach napadu używali zamiennie określeń Żydzi i "Ruscy". . Z zeznań świadków wynika, iż część ofiar, zwłaszcza osoby stare i schorowane, zginęła spalona we własnych domach. Natomiast do części mieszkańców, którzy starali się uciekać strzelano. W taki sposób zginęły osoby z rodziny P. Zwłoki małżonków Stanisława i Katarzyny P. odnaleziono zwęglone w domu. Ciało ich córki Genowefy P. ze śladami kul i przypalonymi stopami leżało na podwórzu.


Do akt załączono uwierzytelnioną kopię tajnego meldunku sytuacyjnego, sporządzonego przez

Oddział Operacyjny dowódcy Wehrmachtu - Ostland w dniu 5.02.1944 r. w Rydze. Z treści meldunku wynika, iż w Koniuchach pojawiła się "średniej wielkości banda Żydów i Rosjan"..."zastrzelono 36 mieszkańców, 14 rannych. Miejscowość w przeważającej części została obrócona w perzynę". Aktualnie historycy z Wydziału Ekspertyz i Opracowań Głównej Komisji poszukują dokumentów na temat tej zbrodni, sporządzonych przez partyzantów radzieckich, oraz danych dotyczących składu osobowego oddziałów radzieckich stacjonujących w Puszczy Rudnickiej. Trwają również poszukiwania byłych żołnierzy Armii Krajowej z Oddziału Dywersyjnego "Frycza". Jak bowiem ustalono część mężczyzn, którzy przeżyli masakrę w Koniuchach walczyła później w tym Oddziale. Ustalane są adresy kolejnych świadków, których bliscy zginęli w Koniuchach. Do Kanady, na Litwę i Białoruś skierowano wnioski o przesłuchanie w drodze pomocy prawnej świadków oraz odnalezienie dokumentacji archiwalnej związanej z przedmiotową sprawą.


05.09.02
TRANSLATION
Regional Commission in Łódź

Investigation in the matter of the murder by Soviet partisans in January 1944 of the inhabitants of the village of Koniuchy, township of Bieniakonie, county of Lida, Nowogród province.

The Łódź Regional Commission of the Commission for the Investigation of Crimes against the Polish Nation in the process of investigating the matter of the January 1944 pacification of the village of Koniuchy, county of Bieniakonie, county of Lida, Nowogród province.

The village of Koniuchy lay on the edge of the Rudniki Forest, wherein numerous units of Soviet partisans had their bases. The members of those units frequently carried out raids on nearby villages and settlements, among them Koniuchy. The purpose of the raids was taking possession of the property of the local population, primarily clothes, footwear, cattle, supplies of flower. In the course of the raids violence was used against the owners of the property being stolen. The inhabitants of Koniuchy organized a self-defence. The local peasants guarded the village, thereby preventing further robberies. For this reason on the night of January 28, 1944 a group of Soviet partisans from Rudniki Forest surrounded the village. In the early morning, employing incendiary munitions the village structures were being destroyed and the people running out of them shot – men, women and children. Concurrently fire destroyed the majority of the houses. About 36 to 50 individuals were killed, a portion of the inhabitants were wounded. Those who survived run away to neighboring villages.


The Soviet partisans stationed in Rudniki Forest were under the command of the Central Partisan Command in Moscow. The raid was carried out by ca. 100–120 partisans from various units. Among them there was, intra alia, a 50-person strong group of Jewish partisans.

The indictment in the matter of the perpetration of this crime was lodged by the Polish Canadian Congress. The investigation was begun on March 8, 2001.

In the course of the investigation, carried out intra alia via press releases, and contacts with the World Association of the Soldiers of the Home Army, names and addresses were established and subsequently 17 witnesses were deposed. These are soldiers of the Home Army who were stationed in the Rudniki Forest as well as members of the families of the victims. Some of the deposed witnesses gave the surnames or pseudonyms of Soviet partisans, the location where those units were stationed, their size, confirming that the most numerous group consisted of partisans of Jewish nationality. These units were called in common parlance, Wisińcza (from the location of their base between the village of Wisińcza and Lake Kiernowo). One of the witnesses was in Koniuchy on February 2, 1944, hence a few days after the raid. He testified that he saw burned-out houses, despairing individuals, abandoned children. From the statements of an individual who managed to hide during the raid, he learned that the village was set on fire from both ends and then they shot at the fleeing individuals. The attack took place after a lengthy observation, when the self-defense forces left their posts. The inhabitants of Koniuchy, in relating the details of the raid, used interchangeably the descriptors Jews and "Ruskies." From the testimony of the witnesses it transpires that a portion of the victims, particularly the elderly and the infirm, perished burned in their own homes. On the other hand, those inhabitants who sought to flee were shot. In this manner perished members of the family of P. The burnt bodies of Stansisław and Kararzyna P., husband and wife, were found in their house. The body of their daughter, Genowefa P. was found in the yard with burnt soles of her feet and evidence of bullet wounds.


To the records of the investigation was added an authenticated copy of a situational secret report prepared by Operational Division of the Wermacht Command Ostland prepared on February 5, 1944 in Riga. From the content of the report it transpires that there appeared in Koniuchy "a medium size group of Jews and Russians" ... "36 inhabitants were shot, 14 were wounded. The locality was turned into mostly charred ruins."


Currently, historians in the Expert and Documentation Section of the Main Commission are searching for documents created by the Soviet partisans regarding these crimes as well as for information regarding the composition of the personnel of the Soviet units stationed in Rudniki forest. Efforts are also continuing to locate soldiers of the Home Army who were members of the "Frycz" diversionary unit. Since it has been established that a portion of the men who survived the massacre in Koniuchy later fought in that unit. The addresses of other witnesses whose relatives perished in Koniuchy have been established. Requests have been made to Canada, Lithuania and Belarus for legal assistance in the deposition of the witnesses and discovery of archival documents relating to this subject matter.

September 5, 2002
NALIBOKI
Oddziałowa Komisja w Łodzi
Śledztwo w sprawie zbrodni popełnionych przez partyzantów radzieckich na żołnierzach

Armii Krajowej i ludności cywilnej na terenie powiatów Stołpce i Wołożyn
Postępowaniem objętych jest szereg zbrodni m. in.:


  • zabójstwo w nocy z 8 na 9 maja 1943 r. około 120 mieszkańców miasteczka Naliboki pow. Stołpce,

  • rozstrzelanie w grudniu 1943 r. 10 - ciu osób we wsi Derewno, pow. Stołpce,

  • zabójstwo w maju 1943 r. w Kamieniu gm. Iwieniec, pow. Wołożyn 19-tu żołnierzy Armii

Krajowej.
Najbardziej obszerny, zgromadzony dotychczas, materiał dowodowy dotyczy zbrodni w Nalibokach pow. Stołpce.
Miasteczko Naliboki pow. Stołpce woj. nowogródzkie do września 1939 r. zamieszkane było głównie przez ludność polską i żydowską. Począwszy od 1942 r. na Naliboki zaczęły napadać bandy rabunkowe rekrutujące się z rozbitych przez Niemców zdemoralizowanych oddziałów sowieckich, ukrywających się w okolicznych lasach. Działalność tych band miała charakter wyłącznie rabunkowy. W celu ochrony miejscowej ludności polskiej, w Nalibokach powstał, składający się z Polaków, oddział "samoobrony", którego dowódcą został Eugeniusz Klimowicz. Początkowo Polacy współpracowali ze, stacjonującymi w bazach położonych w Puszczy Nalibockiej, partyzantami sowieckimi dowodzonymi przez mjr Rafała Wasilewicza. Wspólnie zwalczali oni grasujące na tych terenach bandy rabunkowe, jak i Niemców. Wiosną 1943 r. doszło do dwóch spotkań Eugeniusza Klimowicza i Rafała Wasilewicza. Dowódcy sowieccy pragnęli podporządkować sobie "samoobronę" z Nalibok. Polacy nie wyrazili na to zgody. Zawarto jednak porozumienie na mocy którego partyzanci sowieccy i członkowie polskiej "samoobrony" mieli zaniechać wzajemnych napadów. Miasteczko Naliboki i pobliskie osady miały stanowić domenę Polaków z "samoobrony". Pomimo tego w nocy z 8 na 9 maja 1943 r., partyzanci sowieccy zaatakowali Naliboki. Zatrzymywali oni głównie mężczyzn i po wyprowadzeniu ich z domów rozstrzeliwali. Spalili również szereg zabudowań oraz miejscowy

kościół. Łącznie zginęło ok. 120-128 mężczyzn oraz 3 kobiety. Przed opuszczeniem miasteczka

partyzanci przeszukali domy, rabując dobytek mieszkańców.

Do chwili obecnej, w toku śledztwa, przesłuchano 24 świadków, w większości osób, w chwili

zbrodni, zamieszkałych w Nalibokach lub pobliskich wioskach. Złożyli oni obszerne zeznania co do przebiegu wydarzeń będących przedmiotem postępowania. Część świadków wskazuje na konkretne nazwiska atakujących, zeznając, z wśród nich znajdowali się również byli mieszkańcy Naliboków narodowości żydowskiej. Świadkowie podają również nazwiska rosyjskich partyzantów. Przeprowadzono oględziny akt sprawy przeciwko dowódcy samoobrony w Nalibokach, przeprowadzonej w 1951 r. przed Wojskowym Sądem Rejonowym w Warszawie. W toku postępowania uzyskano kserokopię szyfrogramu Brygady Stalina z dnia 11 maja 1943 roku do Ponamarienki i Kalinina. Szyfrogram ten zawiera meldunek o przeprowadzeniu ataku na Naliboki. Aktualnie ustalane są nazwiska i adresy kolejnych osób posiadających wiedzę na temat zbrodni. Weryfikowane są również listy ofiar przedstawione przez trzech świadków.

Niezależnie od powyższego, wyjaśniane są pozostałe wątki śledztwa, znacznie mniej

udokumentowane od zbrodni w Nalibokach.
05.09.02


NALIBOKI and KONIUCHY



Anna Gałkiewicz
prokurator Oddziałowej KŚZpNP w Łodzi

Omówienie dotychczasowych ustaleń w śledztwach w sprawach o zbrodnie w Nalibokach i Koniuchach
Prokuratorzy Oddziałowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w Łodzi prowadzą śledztwa w sprawach o zbrodnie nazistowskie, komunistyczne i inne przestępstwa, stanowiące zbrodnie przeciwko pokojowi, ludzkości lub zbrodnie wojenne popełnione nie tylko na obszarze centralnej Polski, ale również na terenie byłego woj. nowogródzkiego. W wypadku śledztw nazistowskich i komunistycznych popełnianych na terytorium centralnej Polski istnieje określona cezura czasowa, w okresie okupacji hitlerowskiej dochodziło do zbrodni nazistowskich, zaś zbrodni komunistycznych dopuszczano się począwszy od dnia wkroczenia na te tereny Armii Radzieckiej. Sytuacja wyglądała zupełnie odmiennie na terenach Kresów Wschodnich II RP, w tym na obszarze b. woj. nowogródzkiego, gdzie w czasie okupacji hitlerowskiej, a zwłaszcza w 1943 r. i w pierwszej połowie 1944 r. na ludności tych ziem popełniano zarówno zbrodnie nazistowskie, jak i komunistyczne. Sytuacja mieszkańców woj. nowogródzkiego, szczególnie zaś wsi, osad i małych miasteczek była więc wyjątkowo trudna. Z jednej strony narażeni byli oni na represje okupanta hitlerowskiego (osadzano ich w hitlerowskich więzieniach i obozach, ginęli w pojedynczych i masowych egzekucjach, których sprawcami byli funkcjonariusze różnych formacji policji niemieckiej oraz kolaborujący z Niemcami funkcjonariusze policji białoruskiej) z drugiej zaś strony narażeni byli na ataki partyzantów radzieckich.

Podziemie radzieckie zaczęło powstawać na terenie woj. nowogródzkiego już w 1942 roku. Dowódcami poszczególnych oddziałów, w skład których wchodzili ukrywający się żołnierze Armii Radzieckiej, miejscowi Rosjanie i Białorusini, a także osoby narodowości żydowskiej – uciekinierzy z gett, byli oficerowie kierowani na te tereny z Moskwy. Partyzanci nie mieli oparcia wśród miejscowej ludności, siłą zabierali więc mieszkańcom poszczególnych wsi – żywność, odzież, konie. Tamtejszą ludność, wspierającą polskie podziemie, traktowano jak wrogów. W konsekwencji dochodziło do zabójstw pojedynczych osób, całych rodzin, rzeczywiście wspierających żołnierzy Armii Krajowej, czy też jedynie podejrzewanych o taką współpracę.


Do największych zbrodni popełnionych przez partyzantów radzieckich doszło w Nalibokach i Koniuchach. W sprawie obu tych zbrodni Oddziałowa Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w Łodzi prowadzi od marca 2001 r. dwa odrębne postępowania. Chronologicznie pierwsza zbrodnia miała miejsce w Nalibokach.

Miasteczko Naliboki, pow. Stołpce, przed wrześniem 1939 roku liczyło ok. 4.000 mieszkańców, wśród nich kilkaset osób narodowości żydowskiej, które po wkroczeniu na te tereny wojsk niemieckich wywieziono. W miasteczku utworzono posterunek policji białoruskiej. Stacjonujące w Puszczy Nalibockiej radzieckie oddziały partyzanckie, ale również członkowie działających w okolicy zwykłych band rabunkowych, siłą zabierali Polakom żywność, odzież, żywy inwentarz. Latem 1942 roku partyzanci radzieccy skutecznie zaatakowali przejeżdżający przez Naliboki oddział niemiecki. W sierpniu 1942 roku na polecenie Niemców, poparte groźbą kary śmierci w przypadku odmowy, utworzono w Nalibokach oddział samoobrony, składający się z miejscowych Polaków, wyłącznie mężczyzn sprawnych fizycznie. Części z nich dostarczono broń i amunicję, pozostali, tzw. bezkarabinowi pełnili warty nocne. W miasteczku jednocześnie zlikwidowano posterunek policji, oddając pieczę nad Nalibokami Polakom. Dowódcą oddziału samoobrony został Franciszek Adamcewicz, a po jego aresztowaniu Eugeniusz Klimowicz. Dla części członków samoobrony, od dawna działających w konspiracji ZWZ-AK, udział w samoobronie był przykrywką dla podziemnej działalności. Członkostwo w samoobronie dawało bowiem możliwość legalnego posiadania broni. Zdawali sobie z tego sprawę partyzanci radzieccy. W marcu i kwietniu 1943 roku doszło do dwóch spotkań partyzantów radzieckich z Eugeniuszem Klimowiczem i innymi członkami samoobrony. Inicjatorem tych narad był jeden z dowódców partyzantki radzieckiej – Rafał Wasilewicz. W czasie tych spotkań partyzanci radzieccy namawiali Polaków, aby ci wstąpili do ich oddziałów. Sugerowano, że partyzanci radzieccy przeprowadzą pozorowaną akcję na Naliboki, w trakcie której członkowie samoobrony poddadzą się i wraz z bronią przejdą do baz radzieckich w Puszczy Nalibockiej. Eugeniusz Klimowicz nie wyraził na to zgody. Zawarto jednak porozumienie, na mocy którego partyzanci sowieccy i członkowie polskiej samoobrony mieli unikać starć ze sobą. Miasteczko Naliboki i pobliskie osady miały stanowić domenę Polaków. Wbrew zawartemu porozumieniu nad ranem 8 maja 1943 roku partyzanci radzieccy zaatakowali Naliboki. Wyciągali oni z domów mężczyzn, rzeczywistych członków samoobrony lub jedynie podejrzanych o przynależność do tej formacji, rozstrzeliwali ich nieopodal domów pojedynczo lub w kilku- i kilkunastoosobowych grupach. Część zabudowań podpalono, z domów zabierano praktycznie wszystko – odzież, buty, żywność, z zagród - konie i bydło. Spalono również kościół, wraz z dokumentacją parafialną, szkołę, budynek gminy, pocztę i remizę. Atak trwał 2-3 godziny. Łącznie zabito 128 osób, głównie mężczyzn, ale wśród ofiar były również trzy kobiety, kilkunastoletni chłopcy i dziesięcioletnie dziecko. Zabitych pochowano na miejscowym cmentarzu. Niektórzy członkowie samoobrony zaskoczeni atakiem próbowali walczyć, zabili kilku partyzantów radzieckich i nie widząc szans na sukces wycofali się do lasu. Szczególnego pokreślenia wymaga fakt, że ogromna większość ofiar to osoby celowo i z premedytacją zabite w egzekucjach, a nie zabite przypadkowo.

Dotychczasowe ustalenia śledztwa opierają się głównie na zeznaniach naocznych świadków zbrodni, byłych mieszkańców miasteczka. Do akt załączono opinię historyka – specjalisty odnośnie struktury oddziałów partyzantki radzieckiej stacjonujących w Puszczy Nalibockiej. Przeprowadzono również kwerendę w archiwach, poszukując dokumentów dotyczących tej zbrodni. W swych meldunkach do dowództwa partyzanci radzieccy przedstawiali atak jako swój sukces, informując o 250 zabitych, zarekwirowanej dużej ilości broni i amunicji, uprowadzeniu 100 krów i 78 koni oraz określając napad, jako skuteczne rozbicie niemieckiego garnizonu „samochowy”. W rzeczywistości podczas ataku, w Nalibokach nie było Niemców, jedynie przez przypadek nocował tam tylko jeden policjant białoruski.

Ważnym materiałem dowodowym w śledztwie są także akta sprawy karnej Wojskowego Sądu Rejonowego w Warszawie, sygn. Sr 749/51, przeciwko dowódcy samoobrony Eugeniuszowi Klimowiczowi, któremu zarzucono popełnienie zbrodni z art. 1 pkt 1 dekretu z dnia 31.08.1944 r. o wymiarze kary dla faszystowsko-hitlerowskich zbrodniarzy winnych zabójstw i znęcania się nad ludnością cywilną, polegającej na tym, że w maju 1943 r. w Nalibokach brał udział w zabójstwach partyzantów radzieckich. Zdaniem oskarżenia Eugeniusz Klimowicz, pomimo iż wyraził zgodę na przeprowadzenie pozorowanego ataku na Naliboki, zaczął jako pierwszy strzelać do partyzantów radzieckich. Eugeniusz Klimowicz został skazany wyrokiem z dnia 19 października 1951 roku na karę śmierci, zamienioną następnie na karę dożywotniego więzienia. Dopiero wskutek rewizji nadzwyczajnej, Sąd Najwyższy w 1957 roku uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania. Sąd I instancji zwrócił akta do Prokuratury celem uzupełnienia śledztwa, a ta po sprawdzeniu linii obrony Eugeniusza Klimowicza, umorzyła postępowanie wobec braku dowodów winy. Cennym materiałem dowodowym są obszerne wyjaśnienia Eugeniusza Klimowicza, składane w toku postępowania przygotowawczego i na rozprawie oraz jego pismo do Sądu Najwyższego, w którym opisuje on przebieg ataku.

W rejonie Puszczy Nalibockiej działali partyzanci radzieccy II zgrupowania strefy iwienieckiej, którego dowódcą był Grigorij Sidoruk „Dubow”. Zgrupowanie to wchodziło w skład Baranowickiego Zgrupowania Partyzanckiego.

W napadzie na Naliboki brali udział partyzanci radzieccy z oddziałów „Dzierżyńskiego”, „Bolszewika”, „Suworowa”, dowodzonych przez Pawła Gulewicza, dowódcę Brygady Stalina oraz mjr Rafała Wasilewicza. Wśród atakujących byli również partyzanci żydowscy z oddziału dowodzonego przez Tuwię Bielskiego.

Świadkowie wymieniają znane sobie nazwiska partyzantów biorących udział w ataku, zaznaczając, iż wśród nich były również kobiety oraz mieszkańcy Naliboków narodowości żydowskiej. Wymieniają także nazwiska rosyjskich partyzantów, których rozpoznali w czasie napadu.

Wskazać przy tym należy, że niespełna 3 miesiące od ataku partyzantów radzieckich na Naliboki miasto to zostało ponownie spacyfikowane tym razem przez oddziały niemieckie, w ramach tzw. akcji Hermann, a jego mieszkańców wywieziono w głąb Rzeszy na roboty przymusowe.
Kolejne śledztwo dotyczy zbrodni popełnionej w styczniu 1944 r. w Koniuchach. Doniesienie w tej sprawie złożył Kongres Polonii Kanadyjskiej. Jak wynika z dotychczasowych ustaleń - wieś Koniuchy położona w gminie Bieniakonie, pow. Lida, była dużą, polską wsią, liczyła około 60 zabudowań i ponad 300-tu mieszkańców. Koniuchy usytuowane były na skraju Puszczy Rudnickiej, w której znajdowały się bazy partyzantów radzieckich. Partyzanci w czasie powtarzających się napadów na tę wieś zabierali jej mieszkańcom żywność, odzież i bydło. Z tego powodu w Koniuchach, utworzono, podobnie jak w Nalibokach, oddział samoobrony, składający się z mężczyzn zamieszkujących w wiosce. Nieformalnym dowódcą oddziału został Władysław Woronis, choć w istocie decyzje podejmowano kolegialnie.

Członkowie samoobrony skutecznie uniemożliwiali partyzantom radzieckim dalszy rabunek. Z tego powodu, w nocy z 28 na 29 stycznia 1944 r. grupa partyzantów radzieckich otoczyła wieś i około 5-tej rano przystąpiła do ataku, który trwał 1,5 godziny. Pochodniami podpalano słomiane dachy domów, do wybudzonych i w popłochu uciekających mieszkańców strzelano na oślep. W wyniku ataku zginęło co najmniej 38 osób, kilkanaście zostało rannych. Na obecnym etapie śledztwa wiadomo, iż co najmniej 1 ranna kobieta zmarła jeszcze tego samego dnia w szpitalu w Bieniakoniach, losów pozostałych rannych dotychczas nieustalono. Spalono większość zabudowań, ocalało tylko kilka domów. Wśród ofiar byli mężczyźni, kobiety i małe dzieci. Część ofiar uległa spaleniu w swych domach, część zginęła od strzału z broni palnej. Miedzy innymi spośród 5-osobowej rodziny P. uratowało się jedynie dwóch braci, którzy w czasie ataku nie byli obecni we wsi. Gdy jeden z nich rano wrócił do Koniuch, zobaczył zwęglone zwłoki swych rodziców w domu i ciało siostry, ze śladami kul oraz przypalonymi stopami, leżące na podwórku. Część mieszkańców zdołała zbiec do lasu lub do pobliskich miejscowości, np. do odległego o 6 km od Koniuch majątku Kiemieliszki zbiegło około 10 osób - wyłącznie kobiet z małymi dziećmi na rękach. Zwłoki ofiar pochowano w Koniuchach oraz na cmentarzach w Butrymańcach i Bieniakoniach.

W toku śledztwa przesłuchano, w charakterze świadków, byłych żołnierzy Armii Krajowej, których oddziały stacjonowały w pobliżu Koniuch, oraz byłych i obecnych mieszkańców Koniuch, w części naocznych świadków zbrodni. Do akt załączono opinię Wydziału Ekspertyz i Opracowań Głównej Komisji. Przeprowadzono kwerendę w archiwach polskich, załączając do akt kserokopie przechowywanych w nich dokumentów dotyczących tej zbrodni.

Do chwili obecnej nie przeprowadzono jedynie kwerendy w materiałach Wojskowego Instytutu Historycznego. Z uwagi na proces jego przekształcania w Wojskowe Biuro Badań Historycznych, wgląd do zbioru materiałów poświęconych Wileńskiemu i Nowogródzkiemu Okręgowi Armii Krajowej był niemożliwy.

Uczestniczący w ataku na Koniuchy partyzanci pochodzili z oddziałów, które swe bazy miały usytuowane w Puszczy Rudnickiej. W doniesieniu Kongresu Polonii Kanadyjskiej wskazano, iż wśród atakujących byli partyzanci z oddziałów „Śmierć faszystom” i „Ku zwycięstwu”, w tym 50-osobowa grupa partyzantów narodowości żydowskiej. Z dotychczasowych ustaleń śledztwa wynika, że napadu dokonały oddziały „Śmierć faszystom”, „Margirio” i „Śmierć okupantowi”. Dwa pierwsze należały do Brygady Wileńskiej Litewskiego Sztabu Ruchu Partyzanckiego. Oddział „Śmierć okupantowi” wchodził w skład Brygady Kowieńskiej i również stacjonował w Puszczy Rudnickiej. Do oddziałów tych należeli Rosjanie i Litwini. Trzon oddziału „Śmierć faszystom” stanowili partyzanci żydowscy, uciekinierzy z getta w Wilnie i czerwonoarmiści zbiegli z niewoli niemieckiej. Przesłuchani dotychczas w toku śledztwa naoczni świadkowie zbrodni zeznali, iż napastnicy nie byli im znani, żaden z nich nie pochodził z Koniuch, stąd nie potrafili wskazać ich nazwisk.

W prowadzonym śledztwie trudność sprawia fakt, iż do chwili obecnej nie było rzetelnych opracowań historycznych na temat zbrodni w Koniuchach. Przebieg ataku opisywano, z reguły dość fragmentarycznie, w różnych opracowaniach typu pamiętnikarskiego, gdzie wskazywano, iż zbrodnia popełniona została wiosną 1944 roku, i które to opracowania mogą jedynie stanowić materiał pomocniczy w toku śledztwa. Nadto byli mieszkańcy wioski są rozproszeni w różnych rejonach Polski i świata, w związku z czym wymagało i wymaga czasu ich odszukanie i przesłuchanie. Nie ułatwia prowadzenia śledztwa fakt, iż Koniuchy, położone w chwili zbrodni w gminie Bieniakonie, obecnie znajdują się na terenie Republiki Litewskiej, zaś same Bieniakonie na terenie Republiki Białorusi. W toku śledztwa korzysta się więc z zagranicznej pomocy prawnej, co przedłuża postępowanie. Ostatnio uzyskano obszerny materiał dowodowy z Prokuratury Generalnej Republiki Litewskiej. Aktualnie jest on tłumaczony na język polski. Po zapoznaniu się z nadesłaną dokumentacją śledztwu zostanie nadany dalszy bieg.

Opisane zbrodnie w Nalibokach i Koniuchach zakwalifikowano jako zbrodnie komunistyczne, będące jednocześnie zbrodniami przeciwko ludzkości, których karalność nie ulega przedawnieniu. Wskazać przy tym należy, iż są to jedynie najbardziej tragicznie przykłady. Wiele bowiem innych wsi i osad na terenie woj. nowogródzkiego było atakowanych przez partyzantów radzieckich.

15.05.03
TRANSLATION (PARTIAL)
Despite a concluded agreement, in the early morning of May 8, 1943 the Soviet partisans attacked [the town of] Naliboki. They pulled out of houses men who were actual members of the self-defence as well as those who were suspected of belonging to that formation, and shot them near their homes individually or in groups of several or a dozen or more. A portion of the buildings was set on fire and practically everything was taken from the houses—clothing, boots, food—and from the farms—horses and cattle. They also burned down the church, along with the parish records, the school, the county seat, the post office, and the coach house. The attack lasted two to three hours. In total 128 people were killed, mostly men, but the victims also included three women, a teenage boy, and a ten-year-old child. Those killed were buried in the local cemetery. Some members of the self-defence, who were taken by surprise by the attack, attempted to fight and killed a few Soviet partisans, but seeing no chance of success withdrew into the forest. It must be underlined especially that the vast majority of the victims were killed by execution purposely and with premeditation, and not by accident. …

Soviet partisans from the Second Concentration of the Iwieniec zone, commanded by Grigorii Sidoruk [nom de guerre] “Dubov,” were active in the region of the Naliboki forest. That concentration formed part of the Baranowicze Partisan Concentration.

Soviet partisans from the following detachments took part in the assault on Naliboki: “Dzerzhinskii,” “Bolshevik,” and “Suvorov,” commanded by Pavel Gulevich, the commander of the Stalin Brigade, and Major Rafail Vasilevich. Jewish partisans from the unit commanded by Tuvia Bielski were among the attackers.

KONIUCHY



Investigation in the Case of the Murder by Soviet Partisans of Koniuchy Inhabitants

Investigation S 13/01/Zk
Investigation in the case of the murder by Soviet partisans of approximately 300 inhabitants of the village called Koniuchy, county of Lida, the Nowogródzkie voivodship, on January 29th, 1944, was initiated on March 8th, 2001.

In the course of the investigation, in fulfilling the tasks of preparatory proceedings as stipulated in article 297 of the Criminal Procedure Code and article 45 point 3 of the law on the Institute of National Remembrance – Commission for the Prosecution of Crimes against the Polish Nation of December 18th, 1998, people who inhabited Koniuchy and neighbouring villages in 1944 were found and interrogated as witnesses. The personal composition of the battalion 5 of 77 pp of the Home Army which operated in those years near Koniuchy was determined and living soldiers – members of the battalion were interrogated as witnesses.

The current places of residence of former inhabitants of Koniuchy were found out and proper requests for interrogation of these people were sent to the Prosecutor’s Offices in Belarus, Lithuania and the Ministry of Justice in Canada. The Prosecutor’s Offices in Belarus and Lithuania were also asked to send archival documents from the collections of their national archives.

The Consul General of Poland in Montreal was asked to provide information on the citizenship of two important witnesses who live in Canada.

Archival documents concerning the circumstances which are the subject of the investigation have been searched for.

In the New Act Archives in Warsaw a classified situation report of February 5th, 1944 made in Riga by the Operational Unit of the Wehrmacht Ostland Commander was disclosed. It informed about an action of the Soviet partisans in Koniuchy and included, among others, a number of the killed and wounded.

A research in the Central Military Archives was ordained, however, in its course no materials pertaining to the investigation were found.

From the “Karta” Centre information was acquired as pertains the “Frycz” Diversion Unit of the Home Army whose members were partially recruited from people who survived the pacification of Koniuchy.

The World Association of the Home Army Soldiers was also asked to send archival materials in its possession.

An opinion of the Research and Expertise Unit of the Chief Commission for the Prosecution of Crimes against the Polish Nation was acquired which was made on the basis of source materials and concerned the events under investigation.

The evidence pertaining to the case collected so far allowed for the reconstruction of events which took place on January 29th, 1994 in Koniuchy. The circumstances of the activities of partisan units subject to the Central Headquarters of the Partisan Movement in Moscow have been determined.

Currently, the roles in the event of commanders of the partisan units as well as of the units’ members whose names and pseudonyms were given by witnesses is being determined.

In the course of activities by way of international legal assistance the personal data of these people have been established. The ensuing lists of Soviet partisans allow now to initiate activities which will determine which of these people are still alive and where they live.

Some measures were taken as to procure a list the harmed people, however this list is still incomplete and further activities are being conducted in this area.

Once the material requested by way of international legal assistance has been available and the sources of evidence available in Poland have been exhausted, a decision concerning further proceedings will be made.

At the present stage the date of the investigation’s closure cannot be determined.


Prosecutor Robert Janicki

Chief Commission for the Prosecution of Crimes against the Polish Nation


Warsaw, August 5th, 2003

ANNUAL REPORT OF THE INSTITUTE OF NATIONAL MEMORY SUBMITTED TO THE SEYM AND SENATE OF THE REPUBLIC OF POLAND IN JANUARY 2005
Informacja o działalności Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w okresie 1 lipca 2003 r. – 30 czerwca 2004 r.

Warszawa, styczeń 2005



http://www.ipn.gov.pl/inf_rocz_2004.pdf
sygn. akt S 13/01/Zk

Postępowanie, wszczęte 8 marca 2001 r., w sprawie pacyfikacji przez partyzantów sowieckich

w styczniu 1944 r. wsi Koniuchy, gm. Bieniakonie, pow. Lida, woj. nowogródzkie, i zabójstwa

kilkudziesięciu mieszkańców tej wsi.

Wieś Koniuchy była dużą polską wsią, liczyła ok. 60 zabudowań i ponad 300 mieszkańców.

Koniuchy usytuowane były na skraju Puszczy Rudnickiej, w której znajdowały się bazy partyzantów sowieckich. Partyzanci w czasie powtarzających się napadów na tę wieś rabowali jej mieszkańcom żywność, odzież, bydło. Z tego powodu w Koniuchach utworzono oddział samoobrony, który skutecznie uniemożliwiał partyzantom dalszy rabunek.W nocy z 28 na 29 stycznia 1944 r. grupa partyzantów sowieckich otoczyła wieś ok. 5 rano przystąpiła do ataku, który trwał 1,5–2 godziny. Pochodniami podpalano słomiane dachy domów, do wybudzonych, uciekających na oślep mieszkańców strzelano.W wyniku ataku zginęło co najmniej 38 osób, kilkanaście zostało rannych.Część ofiar spłonęła w swych domach, część zginęła od strzału z broni palnej. Wśród ofiar byli mężczyźni, kobiety i małe dzieci. Spalono więkzość zabudowań, ocalało tylko kilka domów. Z dotychcza sowych ustaleń śedztwa wynika, iż atak na Koniuchy przeprowadziła 120–150-osobowa grupa partyzantów sowieckich z oddziałów “Śmierć okupantowi”, “Śmierć faszyzmowi”, “Piorun” i “Margirio”. Pierwszy z wymienionych oddziałów należał do Brygady Kowieńkiej Litewskiego Sztabu Ruchu Partyzanckiego, pozostałe zaś do Brygady Wileńskiej. Oddziały te były wielonarodowościowe.Trzon oddziału “Śmierć faszyzmowi” stanowili partyzanci żydowscy, uciekinierzy z gett w Kownie i Wilnie. Dotychczas nie ustalono osoby, która dowodziła całością ataku. Nie odnaleziono w tym zakresie żadnych dokumentów archiwalnych. Istnieje hipoteza ,że dokumenty takie, z uwagi na rozmiar i drastyczność zbrodni, nie istnieją.

W okresie sprawozdawczym poddano szczegółowej analizie obszerne materiały nadesłane z Prokuratury Generalnej Republiki Litewskiej w postaci zeznań mieszkańców Koniuch, naocznych świadków zbrodni, i dokumenty archiwalne (meldunki policji litewskiej, szyfrogramy partyzantów sowieckich, kopie akt osobowych partyzantów uczestniczących w ataku, wykazy partyzantów z poszczególnych oddziałów, kopie dzienników bojowych sowieckich oddziałów partyzanckich). Świadkowie w swych zeznaniach potwierdzili brutalność działania partyzantów, którzy zaatakowali wieś. Na podstawie uzyskanych dokumentów opracowano wykazy partyzantów, którzy w dniu ataku należeli do poszczególnych oddziałów partyzanckich z Puszczy Rudnickiej. Skierowano odezwy o zagraniczną pomoc prawną do prokuratur generalnych Republiki Litewskiej i Federacji Rosyjskiej z prośbą o nadesłanie dodatkowych dokumentów oraz ustalenie adresów i przesłuchanie w charakterze świadków byłych partyzantów z oddziałów, które zaatakowały Koniuchy. Ostatnio uzyskano materiały z Republiki Litewskiej, przygotowywane są następne odezwy, m.in.do organów ścigania Izraela. W okresie sprawozdawczym, na podstawie dokumentacji zgromadzonej w toku śledztwa opracowano wykaz ofiar zbrodni i przekazano go Radzie Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa, co pozwoliło na umieszczenie nazwisk ofiar na odsłoniętych w maju 2004 r.na Litwie krzyżu i tablicy ku czci zabitych mieszkańców Koniuch.
Oddziałowa Komisja w Łodzi
Śledztwo w sprawie zabójstwa przez partyzantów sowieckich, w styczniu 1944 roku, mieszkańców wsi Koniuchy gm. Bieniakonie pow. Lida woj. nowogródzkie

Postępowanie, wszczęte 8.03.2001 r., w sprawie pacyfikacji przez partyzantów sowieckich w styczniu 1944 r. wsi Koniuchy, gm. Bieniakonie pow. Lida, woj. nowogródzkie i zabójstwa kilkudziesięciu mieszkańców tej wsi.


Wieś Koniuchy była dużą, polską wsią, liczyła ok. 60 zabudowań i ponad 300-tu mieszkańców. Koniuchy usytuowane były na skraju Puszczy Rudnickiej, w której znajdowały się bazy partyzantów sowieckich. Partyzanci w czasie powtarzających się napadów na tę wieś rabowali jej mieszkańcom żywność, odzież, bydło. Z tego powodu w Koniuchach, utworzono oddział samoobrony, który skutecznie uniemożliwiał partyzantom dalszy rabunek. Jak wynika z poczynionych ustaleń, w nocy z 28 na 29.01.1944 r. grupa partyzantów sowieckich otoczyła wieś i ok. 5-tej rano przystąpiła do ataku, który trwał 1,5-2 godziny. Pochodniami podpalano słomiane dachy domów, do wybudzonych, uciekających mieszkańców strzelano na oślep. W wyniku ataku zginęło co najmniej 38 osób, kilkanaście zostało rannych. Część ofiar spłonęła w swych domach, część zginęła od strzału z broni palnej. Wśród ofiar byli mężczyźni, kobiety i małe dzieci. Spalono większość zabudowań, ocalało tylko kilka domów. Atak na Koniuchy przeprowadziła 120-150 osobowa grupa partyzantów sowieckich pochodzących z różnych oddziałów stacjonujących w Puszczy Rudnickiej, takich jak: „Śmierć Okupantowi”, „Śmierć faszyzmowi”, „Piorun”, „Margirio”, oddział im. Adama Mickiewicza. Pierwszy z wymienionych oddziałów należał do Brygady Kowieńskiej Litewskiego Sztabu Ruchu Partyzanckiego, pozostałe zaś do Brygady Wileńskiej. Oddziały te były wielonarodowościowe. Należeli do nich m. in. partyzanci żydowscy, uciekinierzy z gett w Kownie i Wilnie. Z kopii szyfrogramu z dnia 31.01.1944 r. autorstwa Genrikasa Zimanasa (Henocha Zimana) I Sekretarza Południowego Obwodowego Komitetu KP Litwy, a jednocześnie dowódcy Południowej Brygady Partyzanckiej do Naczelnika Litewskiego Sztabu Ruchu Partyzanckiego w Moskwie Antanasa Šnieckusa wynika, że: „29 stycznia połączona grupa oddziałów wileńskich, oddziału „Śmierć Okupantom”, „Margiris” i grupy specjalnej Sztabu Generalnego całkowicie spaliły najbardziej zagorzałą w samoobronie wieś powiatu Ejszyskiego Koniuchy[...]”.
W toku śledztwa przesłuchano już świadków mieszkających w kraju, zakończono również poszukiwania dokumentów w polskich archiwach. Zwrócono się z odezwami o zagraniczną pomoc prawną do organów ścigania Republiki Białoruś, dwukrotnie do Republiki Litewskiej, do Federacji Rosyjskiej. Uzyskano obszerny materiał dowodowy w postaci zeznań mieszkańców Koniuch, naocznych świadków zbrodni i dokumentów archiwalnych (meldunki policji litewskiej, szyfrogramy partyzantów sowieckich, kopie akt osobowych partyzantów sowieckich, w których to aktach są adnotacje, że uczestniczyli oni w atakach, kopie dzienników bojowych sowieckich oddziałów partyzanckich). Ostatnio skierowano odezwę o pomoc prawną do organów ścigania Izraela.

09.08.05
KOMUNIKATY

Informacja o śledztwie dotyczącym zbrodni popełnionej w Koniuchach

Postępowanie, wszczęte 8.03.2001 r., w sprawie pacyfikacji przez partyzantów sowieckich w styczniu 1944 r. wsi Koniuchy, gm. Bieniakonie pow. Lida, woj. nowogródzkie i zabójstwa kilkudziesięciu mieszkańców tej wsi.


Wieś Koniuchy była dużą, polską wsią, liczyła ok. 60 zabudowań i ponad 300-tu mieszkańców. Koniuchy usytuowane były na skraju Puszczy Rudnickiej, w której znajdowały się bazy partyzantów sowieckich. Partyzanci w czasie powtarzających się napadów na tę wieś rabowali jej mieszkańcom żywność, odzież, bydło. Z tego powodu w Koniuchach, utworzono oddział samoobrony, który skutecznie uniemożliwiał partyzantom dalszy rabunek. Jak wynika z poczynionych ustaleń, w nocy z 28 na 29.01.1944 r. grupa partyzantów sowieckich otoczyła wieś i ok. 5-tej rano przystąpiła do ataku, który trwał 1,5-2 godziny. Pochodniami podpalano słomiane dachy domów, do wybudzonych, uciekających mieszkańców strzelano na oślep. W wyniku ataku zginęło co najmniej 38 osób, kilkanaście zostało rannych. Część ofiar spłonęła w swych domach, część zginęła od strzału z broni palnej. Wśród ofiar byli mężczyźni, kobiety i małe dzieci. Spalono większość zabudowań, ocalało tylko kilka domów. Atak na Koniuchy przeprowadziła 120-150 osobowa grupa partyzantów sowieckich pochodzących z różnych oddziałów stacjonujących w Puszczy Rudnickiej, takich jak: „Śmierć Okupantowi”, „Śmierć faszyzmowi”, „Piorun”, „Margirio”, oddział im. Adama Mickiewicza. Pierwszy z wymienionych oddziałów należał do Brygady Kowieńskiej Litewskiego Sztabu Ruchu Partyzanckiego, pozostałe zaś do Brygady Wileńskiej. Oddziały te były wielonarodowościowe. Należeli do nich m. in. partyzanci żydowscy, uciekinierzy z gett w Kownie i Wilnie. Z kopii szyfrogramu z dnia 31.01.1944 r. autorstwa Genrikasa Zimanasa (Henocha Zimana) I Sekretarza Południowego Obwodowego Komitetu KP Litwy, a jednocześnie dowódcy Południowej Brygady Partyzanckiej do Naczelnika Litewskiego Sztabu Ruchu Partyzanckiego w Moskwie Antanasa Šnieckusa wynika, że: „29 stycznia połączona grupa oddziałów wileńskich, oddziału „Śmierć Okupantom”, „Margiris” i grupy specjalnej Sztabu Generalnego całkowicie spaliły najbardziej zagorzałą w samoobronie wieś powiatu Ejszyskiego Koniuchy[...]”.
W toku śledztwa przesłuchano już świadków mieszkających w kraju, zakończono również poszukiwania dokumentów w polskich archiwach. Zwrócono się z odezwami o zagraniczną pomoc prawną do organów ścigania Republiki Białoruś, dwukrotnie do Republiki Litewskiej, do Federacji Rosyjskiej. Uzyskano obszerny materiał dowodowy w postaci zeznań mieszkańców Koniuch, naocznych świadków zbrodni i dokumentów archiwalnych (meldunki policji litewskiej, szyfrogramy partyzantów sowieckich, kopie akt osobowych partyzantów sowieckich, w których to aktach są adnotacje, że uczestniczyli oni w atakach, kopie dzienników bojowych sowieckich oddziałów partyzanckich). Ostatnio skierowano odezwę o pomoc prawną do organów ścigania Izraela.

08.09.05
Information on the Investigation in the Case of Crime Committed in Koniuchy

Legal proceedings initiated on March 3, 2001 in the case of [the] pacification and murder of several dozens of residents of Koniuchy community (near Bieniakonie in Lida district, Novogrod [Nowogródek] voivodship) by Soviet partisans in January 1944.

Koniuchy was a big Polish village with some 60 buildings and over 300 inhabitants. Koniuchy was close to the Rudnicka Forest where numerous Soviet partisans had their bases. The partisans notoriously attacked and plundered the village. For that reason the Koniuchy community decided to form a self-defense group. In the night of 28/29 January 1944 a group of partisans surrounded the village and at 5 a.m. launched a 1.5-2 hours attack. The partisans put on fire the straw roofs of houses and shot those who ran out. As a result 38 persons were killed and more then a dozen wounded. Some of the victims were burnt in their houses and others were gunshot. The victims were men, women and small children. Most of the buildings were burnt, only a few houses remained in the village. The attack was carried out by 120-150 Soviet partisans from several groups e.g.: „Śmierć Okupantowi”, „Śmierć faszyzmowi”, „Piorun”, „Margirio”, and a group bearing name of Adam Mickiewicz. The group “Śmierć Okupantowi” was part of the Kaunas Brigade of Lithuanian Headquarters of Partisan Movement and the other four groups belonged to Vilnius Brigade. The groups were multinational with Jewish refugees from ghettos in Kaunas and Vilnius. In the encoded massage of January 31, 1944 to Anatas Šnieckus, Head of the Lithuanian Headquarters of Partisan Movement in Moscow, Genrikas Zimanas (Henoch Ziman), I Secretary of the South Branch of the Lithuanian Communist Party and Head of the South Partisan Brigade, writes: on January 29 the joint group of Vilnius partisans, „Śmierć Okupantowi” and „Margiris” groups and the special group of General Headquarters burnt down the most ardent and self-defensive village of the Ejszysk [Ejszyszki] region, Koniuchy (...).

The investigation witnesses who live in Poland have been already interrogated. Query for documents in Polish archival resources has been finished. Request for legal assistance was sent to prosecutors’ offices in the Republic of Byelorussia, in the Republic of Lithuania (twice), and in the Russian Federation. Evidence in the form of testimonies of the inhabitants who witnessed the crimes as well as archival documents (Lithuanian Police reports, encoded messages of the Soviet partisans, copies of the personal files of Soviet partisans (in which files it is mentioned that they participated in the attacks), copies of military diaries of the partisan groups) had been gathered. Recently a request for legal assistance was sent to prosecutor’s offices in Israel.



September 13, 2005

Oddziałowa Komisja w Łodzi

Śledztwo w sprawie zabójstwa przez partyzantów sowieckich, w styczniu 1944 roku, mieszkańców wsi Koniuchy gm. Bieniakonie pow. Lida woj. nowogródzkie

Postępowanie, wszczęte 8.03.2001 r., w sprawie pacyfikacji przez partyzantów sowieckich w styczniu 1944 r. wsi Koniuchy, gm. Bieniakonie pow. Lida, woj. nowogródzkie i zabójstwa kilkudziesięciu mieszkańców tej wsi.


Wieś Koniuchy była dużą, polską wsią, liczyła ok. 60 zabudowań i ponad 300-tu mieszkańców. Koniuchy usytuowane były na skraju Puszczy Rudnickiej, w której znajdowały się bazy partyzantów sowieckich. Partyzanci w czasie powtarzających się napadów na tę wieś rabowali jej mieszkańcom żywność, odzież, bydło. Z tego powodu w Koniuchach, utworzono oddział samoobrony, który skutecznie uniemożliwiał partyzantom dalszy rabunek. Jak wynika z poczynionych ustaleń, w nocy z 28 na 29.01.1944 r. grupa partyzantów sowieckich otoczyła wieś i ok. 5-tej rano przystąpiła do ataku, który trwał 1,5-2 godziny. Pochodniami podpalano słomiane dachy domów, do wybudzonych, uciekających mieszkańców strzelano na oślep. W wyniku ataku zginęło co najmniej 38 osób, kilkanaście zostało rannych. Część ofiar spłonęła w swych domach, część zginęła od strzału z broni palnej. Wśród ofiar byli mężczyźni, kobiety i małe dzieci. Spalono większość zabudowań, ocalało tylko kilka domów. Atak na Koniuchy przeprowadziła 120-150 osobowa grupa partyzantów sowieckich pochodzących z różnych oddziałów stacjonujących w Puszczy Rudnickiej, takich jak: „Śmierć Okupantowi”, „Śmierć faszyzmowi”, „Piorun”, „Margirio”, oddział im. Adama Mickiewicza. Pierwszy z wymienionych oddziałów należał do Brygady Kowieńskiej Litewskiego Sztabu Ruchu Partyzanckiego, pozostałe zaś do Brygady Wileńskiej. Oddziały te były wielonarodowościowe. Należeli do nich m. in. partyzanci żydowscy, uciekinierzy z gett w Kownie i Wilnie. Z kopii szyfrogramu z dnia 31.01.1944 r. autorstwa Genrikasa Zimanasa (Henocha Zimana) I Sekretarza Południowego Obwodowego Komitetu KP Litwy, a jednocześnie dowódcy Południowej Brygady Partyzanckiej do Naczelnika Litewskiego Sztabu Ruchu Partyzanckiego w Moskwie Antanasa Šnieckusa wynika, że: „29 stycznia połączona grupa oddziałów wileńskich, oddziału „Śmierć Okupantom”, „Margiris” i grupy specjalnej Sztabu Generalnego całkowicie spaliły najbardziej zagorzałą w samoobronie wieś powiatu Ejszyskiego Koniuchy[...]”.
W toku śledztwa przesłuchano już świadków mieszkających w kraju, zakończono również poszukiwania dokumentów w polskich archiwach. Zwrócono się z odezwami o zagraniczną pomoc prawną do organów ścigania Republiki Białoruś, dwukrotnie do Republiki Litewskiej, do Federacji Rosyjskiej. Uzyskano obszerny materiał dowodowy w postaci zeznań mieszkańców Koniuch, naocznych świadków zbrodni i dokumentów archiwalnych (meldunki policji litewskiej, szyfrogramy partyzantów sowieckich, kopie akt osobowych partyzantów sowieckich, w których to aktach są adnotacje, że uczestniczyli oni w atakach, kopie dzienników bojowych sowieckich oddziałów partyzanckich). Aktualnie oczekuje się na realizację wniosku o pomoc prawną skierowanego do organów ścigania Izraela.

16.05.2006



1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   ...   43


©operacji.org 2017
wyślij wiadomość

    Strona główna