Teorie przyczyn przestępczości



Pobieranie 111,83 Kb.
Strona1/3
Data02.12.2017
Rozmiar111,83 Kb.
  1   2   3


T e o r i e p r z y c z y n p r z e s t ę p c z o ś c i
(na podstawie „Granic tolerancji” A. Siemaszki)



  1. TEORIA ANOMII ROBERTA K. MERTONA

Nadmierne akcentowanie konieczności realizowania kulturowo wyznaczonych celów w porównaniu z naciskiem, jaki dana kultura kładzie na przestrzeganie norm regulujących zachowania mające służyć osiąganiu owych celów, rodzi tendencję do zachowań nonkonformistycznych.

Dewiacja jako zjawisko normalne- zachowanie dewiacyjne nie jest czymś nienormalnym, patologicznym, ale stanowi oczekiwany rezultat pewnych napięć w strukturze społecznej i kulturowej; jest normalne w tym sensie, że jest normalną reakcją na system społeczny, w którym znajdują się członkowie grup z zachowaniem dewiacyjnym.

Struktura kulturowa- zespół kierujących zachowaniem wartości normatywnych, wspólnych członkom określonego społeczeństwa czy grupy.

3 zasady kultury:



  • wszyscy dążą do tych samych celów,

  • porażką jest wyłącznie ograniczenie lub wyzbycie się ambicji,

  • niepowodzenie nie stoi na drodze do sukcesów

Struktura społeczna- zorganizowany zespół społecznych zależności, w który uwikłani są w różny sposób członkowie społeczeństwa lub grupy.

Główne elementy tych struktur- kulturowej i społecznej to:



  • cele - rzeczy warte zabiegów, są ze sobą powiązane, tworzą hierarchię wartości, informują społeczeństwo do czego należy zmierzać,

  • środki - służą do realizowania określonych celów, sposoby postępowania.

Między celami a środkami może dojść do zachwiania, brak jest prawidłowej integracji między tymi elementami, wówczas Merton stworzył 2 typy społeczeństwa:

  • cele są ważniejsze niż środki, jest silny nacisk na realizacje celów,

  • cele są nieistotne, wyparte ze świadomości zbiorowej, zapomniane przez nią, ważne jest ścisłe przestrzeganie rytuałów. Społeczeństwo jest tradycyjne, aprobowane kulturowe zachowania są wąskie, odznacza się neofobią (lęk przed zmianami, nowościami).

Anomia to załamanie występujące wtedy, gdy istnieje silna rozbieżność między normami i celami kulturowymi a społecznie ustrukturowanymi możliwościami działania członków grupy zgodnie z tymi normami.

Typy adaptacji jednostek

  1. Konformizm- akceptacja celów kulturowych i środków służących do ich realizacji. Jednostka dąży do osiągnięcia sukcesu przestrzegając reguł gry. Takim wyznacznikiem sukcesu jest pozycja społ. A z tym wiąże się pieniądz,

  2. Innowacja- dążenie do osiągnięcia kulturowo usankcjonowanych celów przy wykorzystaniu celów zabronionych, nieetycznych. Jednostka dąży do realizacji tych samych celów i wartości, ale odrzuca konformistyczne środki prowadzące do ich realizowania. Reakcja innowacyjna jest wtedy, gdy jednostka akceptuje kulturowy nacisk na osiągnięcie celu bez udziału norm, które kierują sposobami jego realizacji,

  3. Rytualizm- odrzucenie celów wyznaczonych przez kulturę przy jednoczesnej akceptacji norm postępowania. Jest to znaczna redukcja lub rezygnacja z aspiracji do uzyskania życiowego sukcesu przy jednoczesnym trzymaniu się norm postępowania. Rytualista nie robi kariery, lubi stabilizację, rezygnuje z aspiracji,

  4. Wycofanie- odrzucenie celów kulturowych i środków służących do ich realizacji. Jednostka znajduje się w społeczeństwie, jest jej członkiem, ale tylko formalnie, bo nie podziela systemu wartości społecznych. Odrzuca cele kulturowe i normy postępowania, rezygnuje z gry. Do jednostek, które się wycofują zalicza się narkomanów, alkoholików, hippisów. Drastyczna formą wycofania jest samobójstwo. Wycofanie to samotniczy typ adaptacji. Cechuje go prywatność, izolacja, brak szerszych społecznych celów,

  5. Bunt- odrzucenie celów kulturowych i środków służących do ich realizacji przy jednoczesnym wprowadzeniu nowych celów i norm postępowania. Ma on charakter grupowy, zorganizowany. Bunt dotyczy warstw lub klas społecznych nowo wyłaniających się, którym stary system nie daje możliwości rozwoju. Takim indywidualnym buntownikiem jest renegat tzn. osobnik, który odrzuca panujące wartości, łamie solidarność grupy, klasy społecznej, podważa jej ideały.

Struktura zależności przyczynowych


  • im silniejsza presja społeczna na osiągnięcie kulturowo określonych celów, tym słabszy konformizm jednostki w stosunku do norm regulujących zachowanie zmierzające do zdobycia sukcesu,

  • chęć osiągnięcia sukcesu jest silniejsza wśród tych jednostek, gdzie pozycja społeczna jest mniej korzystna z punktu widzenia osiągnięcia tego celu,

  • większe zaangażowanie psychiczne jednostki w osiągnięcie celu powoduje występowanie zachowań dewiacyjnych,

  • zablokowanie możliwości realizowania zinternalizowanych przez jednostkę kulturowo wyznaczonych celów za pomocą aprobowanych przez jednostkę środków zwiększa możliwość występowania zachowań dewiacyjnych.

Krytyka


  • ukazanie w jaki sposób system społeczny może powodować zachowania dewiacyjne,

  • dewiacja nie jest zjawiskiem patologicznym poszczególnych jednostek, ale jest normalna i oczekiwaną reakcją,

  • dewianci działają w całkowitej społecznej izolacji,

  • jednostki, które odczuwają stan napięcia między elementami struktury kulturowej i społecznej są podatni na dewiacje,

  • zachowanie innowacyjne zakończone sukcesem w osiągnięciu celu obserwowane przez członków grupy społecznej zachęcają do naśladowania

  • teoria Mertona zakłada zerwanie z konformizmem na rzecz rozwiązań dewiacyjnych,

  • brak genezy określonego typu socjalizacji w danej grupie społecznej,

  • przeciwstawianie kulturowych celów i środków,

  • z teorii nie wynika jednoznacznie co to jest anomia.




  1. CHICAGOWSKA SZKOŁA EKOLOGII SPOŁECZNEJ.

  • wspólna metoda badawcza, obszar zainteresowań, pewna dość luźna perspektywa teoretyczna,

  • zbliżone zaobserwowane różnice w rozkładzie przestępczości i innych zjawisk patologii społecznej,

  • rozpatrywanie dewiacji przez procesy zachodzące w wielkich metropoliach.

  1. PARK- darwinizm społeczny. Wychodził z założenia, że ludzie rządzą sięty6mi samymi prawami co zwierzęta. Główne cechy społeczne to organizacja terytorialna, powiązanie z zajmowanym obszarem, trwałe więzy między jednostkami, walka o pozycję ekonomiczną opiera się na inwazji, dominacji (słabsi, mniej zaradni, uzdolnieni spychani do najgorszych dzielnic), sukcesji (przenoszenie do lepszych dzielnic). Prace Park’a dotyczą zagadnienia terytorialnego rozkładu przestępczości, innych form dewiacji (alkoholizm, narkomania, prostytucja).

  2. BURGESS- wyróżnił 5 stref- obszarów różniących się składem mieszkańców, charakterem zabudowy, pełnionymi funkcjami:

  1. wewnętrzna- centrum przemysłowo-handlowe,

  2. przejściowa- obszar zmieniający się z dzielnicy mieszkaniowej na przemysłowo-handlową z uwagi na rozrost centrum,

  3. obszar mieszkań robotniczych- zamieszkiwany przez ludzi opuszczających strefę „d”,

  4. obszar zamieszkiwany przez warstwy średnie,

  5. prywatne rezydencje o wysokim standardzie (dzielnica willowa).

Ważna rolę odgrywa strefa przejściowa, miała ona fazy: własności domów jednorodzinnych o ścisłych więzach łączących społeczeństwo; najmu- osłabienie wspólnoty sąsiedzkiej; inwazji biznesu; pokoi do wynajęcia; napływu grup rasowych i narodowościowych o niskim statusie kulturowym; wkraczanie przestępczości i występku; chaosu społecznego;, biznes i przemysł obejmują dzielnice w całkowite posiadanie.

Przestępczość jest wynikiem naturalnego procesu rozwoju miasta, a strefa przejściowa jest ostają dla tych, którzy przegrali walkę o byt.



  1. SHAW- stwierdził, że wysoki wskaźnik przestępczości w sferze przejściowej był bez zmian przez kilkadziesiąt lat. W strefie tej osiedlały się tzw. niebieskie ptaki, miała miejsce selektywna emigracja. Miało na ten wzrost także wpływ środowisko, w którym osiedlali się ludzie. Przyczyną przestępczości w strefie przejściowej jest osłabienie kontroli społecznej, wynikające z inwazji biznesu i przemysłu na te tereny. Shaw wyróżnił transmisję kulturową- tradycje przestępcze mogą być i są przekazywane kolejnym generacjom w sposób podobny do sposobu przekazywania języka czy innych wytworów społecznych.

Krytyka:

  • nie skupiano się na problematyce środowiska fizycznego (gęstość zabudowy, przeludnienie),

  • nie zajmowano się wpływem środowiska fizycznego na dewiację na konkretnym obszarze mi8asta, dzielnicy,

  • nie sprecyzowano zależności pomiędzy przestępczością a warunkami ekologicznymi,

  • nie zdecydowano jasno czy określone czynniki środowiska fizycznego powodują przestępczość, czy dane warunki ekologiczne przyciągają i skupiają przestępców,

  • wykazano w jaki sposób struktura przestrzenna miasta wpływa na nasilenie dewiacji,

  • zasługą było ustalenie, iż raz wykształcone dzielnice przestępczości pozostają siedliskiem występku przez długi okres czasu bez względu na zmiany mieszkańców.


III. TEORIA KONFLIKTU KULTUR SELLINA.

Norma zachowania- ostro sprzeciwiał się traktowaniu norm prawnokarnych jako jedynej jednostki analiz kryminologii czy też socjologii przestępczości. Uważał, że socjologia przestępczości i kryminologia winny się zajmować nie tyle pewnym, dość sztucznie wyodrębnionym wycinkiem norm społecznych, ile generalnym problemem norm zachowania, w tym także kwestią czynników prowadzących do naruszania norm. Normy zachowania to społeczne postawy grupy normatywnej wobec określonych sposobów zachowania w pewnych okolicznościach krystalizujące się w normę, której naruszenie wywołuje reakcję grupy.

Potencjał oporu normy- normę zachowania można traktować jako regułę popartą sankcją odzwierciedlającą wartość lub jako wykrystalizowany opór ze strony grupy. Która wyposaża ją w wewnętrzną cechę słabości lub siły. Wewnętrzną energię czy siłę normy możemy nazwać potencjałem oporu.

Klasyfikacja subiektywnego postrzegania oporu grupy przeciwko naruszaniu normy zachowania:

  1. Brak oporu ze strony grupy: jeśli norma nie stanowi elementu osobowości jednostki to nie odczuwa ona oporu ze strony grupy lub jeśli jednostka narusza normę przypadkowo, to nie odczuwa oporu ze strony grupy.

  2. Zredukowany opór ze strony grupy- jeśli konflikty norm stanowi element osobowości jednostki, to odczuwa ona zredukowany opór ze strony grupy.

  3. Całkowity opór ze strony grupy- jeśli jednostka przyswoiła sobie tylko jedną normę odnoszącą się do danej sytuacji, to naruszając ją odczuwa całkowity opór ze strony grupy.

Konflikt kultur- Sellin ujmował społeczeństwo jako konglomerat różnych kultur, grup i społeczności hołdujących odmiennym wartościom i przestrzegających innych norm postępowania. To, co w jednej grupie jest traktowane jako zachowanie dewiacyjne, w innej grupie o innej kulturze może być tolerowanym lub nawet zalecanym sposobem postępowania. Wielkie zróżnicowanie kulturowe rodzi nieuchronny konflikt wartości i norm postępowania, który wywołuje zachowania dewiacyjne. Zderzanie się lub nakładanie na siebie odmiennych systemów normatywnych występuje najczęściej w trzech sytuacjach: gdy odmienne „kodeksy kulturowe” zderzają się na granicy sąsiadujących ze sobą obszarów kulturowych; gdy zasady obowiązujące w jednej grupie kulturowej są przenoszone do innej grupy; gdy członkowie jednej grupy kulturowej migrują na obszar zamieszkały przez inną grupę.

Krytyka- odbiegający od rzeczywistości obraz społeczeństwa, bałagan pojęciowy, wątpliwa teza, że każdy konflikt kultur prowadzi do dewiacji, ograniczona możliwość zastosowania tej teorii w stosunku do współczesnych, zurbanizowanych społeczeństw.


  1. TEORIA ZRÓŻNICOWANYCH POWIĄZAŃ SUTHERLANDA.

Teoria ta obejmuje następujących dziewięć stwierdzeń:

  1. „Zachowanie przestępne jest wyuczone", nie jest więc wrodzone, lecz wy­maga — jak każda działalność — stosownego wyszkolenia.

  2. „Zachowanie przestępne zostaje wyuczone w interakcjach z innymi oso­bami w procesie komunikowania się", który jest głównie werbalny, ale może też przebiegać przy pomocy gestykulacji.

  3. „Zasadnicza część uczenia się przestępnego zachowania dokonuje się w grupach o bliskich osobistych powiązaniach", czyli w grupach pierwotnych co oznacza, że środki masowego przekazu odgrywają stosunkowo niezna­czną rolę w genezie przestępnego zacho­wania.

  4. „Gdy zachowanie przestępne jest wyuczone, to uczenie obejmuje: a) tech­niki popełniania przestępstw, które są niekiedy bardzo skomplikowane, a niekiedy bardzo proste, b) specyficzne ukierunkowanie motywów, dążeń, racjonalizacji i postaw".

  5. „Specyficzne ukierunkowanie motywów i dążeń jest wyuczone w powią­zaniu z określeniem norm prawnych jako wiążących bądź niewiążących co łączy się z przebywaniem wśród osób, które traktują normy prawne jako wymagające przestrzegania, albo osób dopuszczających naruszanie takich norm.

  6. [podstawowa teza] „Jednostka staje się przestępcą wskutek nadwyżki definicji sprzyjających naruszaniu przepisów prawa nad definicjami nie sprzyjającymi narusza­niu przepisów prawa", w czym wyraża się zasada zróżnicowanych powią­zań; ludzie zachowują się w sposób przestępny wskutek zetknięcia się z kryminalnymi wzorcami zachowań oraz odcięcia od wzorców zachowań antykryminalnych.

  7. „Zróżnicowane powiązania mogą się różnić częstotliwością, trwałością, pierwotnością i intensywnością", ponieważ czynniki te mogą wpływać na pojawianie się zacho­wań przestępnych bądź nieprzestępnych; „częstotliwość" i „trwałość" sty­kania się z wzorcami przestępnymi mają oczywiste znaczenie dla wywoływania zachowań przestępnych, natomiast waga „pierwotności" wynika z siły od­działywania określonych wzorców we wczesnym dzieciństwie, gdyż wy­uczone wówczas motywy, postawy itd. mogą być bardzo trwałe; „inten­sywność" zaś łączy się z prestiżem źródła, z którego pochodzą wzorce zachowania (kryminalnego albo antykryminalnego) oraz z emocjonalną re­akcją związaną z tym źródłem. W tezie tej wskazano czynniki wpływające na pojawianie się preferencji do zachowań pro- i antyprawnych.

  8. „W procesie uczenia się zachowań przestępnych poprzez powiązania z kry­minalnymi i antykryminalnymi wzorcami występują te wszystkie mecha­nizmy, które występują przy każdym uczeniu się", a więc nie chodzi tu tylko o uczenie się przez naśladownictwo.

  9. „Ponieważ zachowanie przestępne jest wyrazem ogólnych potrzeb i war­tości, nie można go wyjaśniać, odwołując się do tych potrzeb i wartości, gdyż zachowanie nieprzestępne jest wyrazem tych samych potrzeb i war­tości" — przecież zarówno złodzieje kradną, jak i uczciwi robotnicy pra­cują dla zdobycia pieniędzy. Jeżeli natomiast uznać, że człowiek sam kształtuje swoje zachowanie, jest „aktywny", a nie tylko „reaktywny", to nie wiadomo, czemu ma służyć owa „nadwyżka". Omawia­na nadwyżka nie jest więc ani wystarczającym, ani koniecznym warunkiem popełnienia przestępstwa.

Krytyka: brak zgody konfliktu wartości chronionych przez prawo, pewne czyny dotąd dozwolone na pewnym etapie rozwoju społecznego są uznane za przestępstwo, prawo jako środek wykorzystywany przez jedna stronę konfliktu przeciwko drugiej, uczenie się zachowań przestępczych zawiera te same mechanizmy co każde inne uczenie się zatem nie ogranicza się do naśladowania, wzmocnienie środków (aprobata, groźba, odrzucenie) dotyczy fazy nabywania wzorów zachowań, w przypadku określenia powiązań przyswajanie pewnych wzorów będzie nagradzane (aprobata grupy przestępczej), ta teoria nie ma zastosowania do przestępczości z zaburzeniami psychicznymi lub przestępstw nieumyślnych, autor pisał o powiązaniach przestępczymi wzorami a nie z osobami.
V. TEORIE PODKULTUR COHENA.

Działanie jako rozwiązywanie problemów- każde działanie człowieka jest rozwiązywaniem problemów. Do czasu rozwiązania problemy te wywołują stan napięcia, braku równowagi; stanowią wyzwanie. Pomimo naszych wysiłków problemy te mogą nadal pozostawać nierozwiązane, bądź rozwiązanie jednego z nich rodzi następny. Większość z nich można z łatwością rozwiązać. Zdarzają się jednak i takie które nastręczają nam mnóstwo trudności

Sytuacja i ramy odniesienia- wszystkie ludzkie problemy powstają i są rozwiązywane w ramach dwóch kategorii determinacji: ich ram odniesienia, sytuacji w której działają. Rozwiązywanie problemów polega na zmianie jednego z tych czynników bądź obydwu naraz.

Sytuacja w ujęciu Cohena to świat, w którym żyjemy i miejsce, w którym w świecie tym jesteśmy usytuowani”.

Na postrzeganie sytuacji wpływają takie czynniki jak: Wychowanie, Stereotypy, Postawy, Wartości, Interesy.

Czynniki te stanowią swoisty pryzmat przez który postrzegana jest sytuacja. Każda zmiana ram odniesienia wiąże się z uruchomieniem mechanizmów przystosowawczych min.: Projekcji, Racjonalizacji, Substytucji.



Nacisk na konformizm- według Cohena grupy odniesienia wywierają na jednostkę presję w kierunku zachowania się zgodnie ze standardami, które obowiązują grupę. Z powyższego wynika że nie każde możliwe rozwiązanie problemu jest dostępne dla jednostki. Dostępne jest jedynie te które jest zgodne ze standardami, normami, obyczajami, obowiązującymi daną grupę. Dzieje się tak ponieważ „konformizm” jest nagradzany akceptacją natomiast „dewiacja” karana jest odrzuceniem. Konformizm stanowi kryterium trafności czy zasadności ram odniesienia rozpatrywanej jednostki. Nonkonformizm może spowodować utratę statusu w grupie a nawet odrzucenie przez grupę.

Procesy interakcyjne- Cohen kładł szczególny nacisk na grupowe procesy doprowadzające do dewiacji: podstawowym warunkiem wyłonienia się nowych form podkulturowych jest interakcja jednostek, które mają podobne problemy w przystosowaniu. Procesy interakcji mogą zachodzić między jednostkami oraz całymi grupami. Cohen wprowadził pojęcie gestów eksploracyjnych- psychologia tłumu. Dwa elementy koncepcji kształtowania się podkultur wymagają podkreślenia. Po pierwsze: dochodzenie w toku interakcji do nowych rozwiązań i wykształcenie się odmiennych norm i wartości jest zjawiskiem grupowym. Po drugie: innowacyjny rezultat wcale nie musi być zamierzony, poszczególni zaś uczestnicy interakcji mogą się przyczynić do jego osiągnięcia zarówno przez bezpośrednie działanie jak i przez działanie pośrednie lub nawet zaniechanie działania.

Problem statusu- problem statusu to problem zdobycia uznania w oczach otoczenia. Jeżeli grupa odczuwa, że nie może czy nie potrafi osiągnąć statusu zgodnie z obowiązującymi kryteriami, będzie dążyć do wypracowania nowych kryteriów statusu. Oznacza to powstanie nowej podkultury.

Podkultura a kultura- podkultura jest kulturowa, ponieważ każdy jej uczestnik znajduje się pod wpływem innych, którzy uczestniczą w tym systemie normatywnym. Jest ona podkulturowa, ponieważ normy dotyczą tylko jednostek czerpiących z nich korzyść i znajdujących klimat moralny, w którym normy te mogą się rozwijać i trwać. Podkultura może istnieć dłużej niż jej założyciele pod warunkiem, że jej normy zaspakajają potrzeby następców. Spoistość podkultury zwiększa się również poprzez poczucie zagrożenia zewnętrznego dla danej grupy.

Obronna prowokacja- Członkowie nowo powstałej podkultury nie są bez reszty przekonani, czy przyjęty przez nich system aksjologiczno-normatywny jest zasadny, jego uwierzytelnieniu służy mechanizm obronnej prowokacji. Obronna prowokacja polega na zachowaniu się w sposób który wywołuje gniew, oburzenie i potępienie społeczeństwa. Reakcje otoczenia świadczą bowiem / lub potwierdzają /, że społeczeństwo jako całość jest wrogo ustosunkowane do członków podkultury. W rezultacie powoduje to, że więzi łączące członków podkultury zacieśniają się przy jednoczesnym zerwaniu ostatnich więzi ze społeczeństwem

Dziewięć kryteriów statusu zgodnych z hierarchią wartości warstw średnich:

  1. Ambicja- jest cnotą, jej brak ułomnością i oznaką nieprzystosowania. Ambicja oznacza wysoki poziom aspiracji zwłaszcza wobec celów trudno osiągalnych. Posiadanie ambicji oznacza również orientowanie się na realizację odległych celów. Dążenie do „bycia kimś” lecz także „lepszym niż” jest głównym komponentem ambicji. Cohen podkreślał, że ambicje są kształtowane w procesie socjalizacji.

  2. Indywidualna odpowiedzialność- etyka warstw średnich to etyka indywidualnej odpowiedzialności. Główne jej cechy to: poleganie wyłącznie na sobie, niechęć do pomocy, niechęć do korzystania z pomocy. Jednak zasada indywidualnej odpowiedzialności nie wyklucza szerokiego gestu hojności i bezinteresowności jednak w takiej mierze, w jakiej nie utrudnia to realizacji własnych celów.

  3. Szacunek dla osiągnięć- w warstwach średnich wysoko ocenia się różnego rodzaju zdolności, umiejętności oraz osiągnięcia. Odnosi się to do wszystkich osiągnięć, jednakże osiągnięcia w szkole oraz akademickie oceniane są najwyżej.

  4. Umiejętność rezygnowania z natychmiastowej gratyfikacji- zdaniem Cohena w warstwach średnich kładzie się silny nacisk na umiejętność rezygnowania z bezpośrednich przyjemności i unikanie pokus w celu realizacji odleglejszych celów życiowych. Zdolność do wyrzeczeń, samo ograniczeń są cenione nie tylko jako środek, lecz jako wartość sama w sobie.

  5. Racjonalność- w hierarchii wartości warstw średnich wysoko plasuje się również racjonalność. Jest to umiejętność przewidywania własnych działań, planowania oraz gospodarowania czasem i środkami w najbardziej skuteczny sposób.

6. Świadome kształtowanie wyglądu zewnętrznego, uprzejmości i manier- w warstwach średnich umiejętność przestrzegania pewnych konwencji mowy i gestów jest źródłem prestiżu i stanowi środek osiągania sukcesu.

7. Kontrola agresji fizycznej i niestosowanie przemocy- nacisk na „non violence” w warstwach średnich wynika z konieczności rywalizacji innych wartości, oraz nacisku na konkurencyjność. Błysk intelektualny ma racje bytu tylko wtedy gdy wyeliminuje się element agresji i przemocy fizycznej



  1. Pożyteczny wypoczynek- wypoczynek w warstwach średnich powinien być „całościowy”. Nie należy „marnować” wolnego czasu. Zabawa powinna być pożyteczna, rozwijająca i kształcąca.

  2. Poszanowanie własności- poszanowania własności nie można sprowadzić ani do zwykłej uczciwości, ani też do pożądania dóbr materialnych. Jest to specyficzny zbiór postaw wobec własności i wobec natury prawa własności.


  1   2   3


©operacji.org 2017
wyślij wiadomość

    Strona główna