Techniczne L ekonomiczne aspekty wdrażania dyrektyw unii europejskiej



Pobieranie 190,56 Kb.
Data14.02.2018
Rozmiar190,56 Kb.

TECHNICZNE l EKONOMICZNE ASPEKTY WDRAŻANIA DYREKTYW UNII EUROPEJSKIEJ

  1. Wstęp

Przepisy prawa dotyczące odpadów są w Unii Europejskiej rozbudowane i obejmują szereg zagadnień od ogólnej ramowej dyrektywy aż po rozwiązania szczegółowe. Tworzone i obecne przepisy prawa polskiego w zasadzie ujmują wszystkie uregulowania Unijne. Prowadzenie właściwej gospodarki odpadami będzie wymagało więc stworzenia programów (planów). Przy tworzeniu i ocenie programów gospodarki odpadami zasadniczy wpływ będą miały dyrektywy: ramowa 75/442/EC wraz ze zmianami uwzględnionymi w dyrektywie 91/156/EC, dyrektywa 91/689/EC w sprawie odpadów niebezpiecznych oraz dyrektywa 94/62/EC dotycząca opakowań i odpadów opakowaniowych i 91/157/EC w sprawie baterii i akumulatorów zawierających substancje szkodliwe oraz dyrektywa składowiskowa 91/31/EEC.

Tworzone programy gospodarki odpadami powinny spełniać wymagania stawiane przez Dyrektywy Unii Europejskiej i przepisy zmienianego prawa polskiego. Spełnienie tych wymogów pociąga za sobą znaczne skutki nie tylko ekologiczne ale również techniczne, ekonomiczne i społeczne.



  1. Dyrektywy dotyczące odpadów

Z uwagi na brak jeszcze całości zmienionych przepisów prawa polskiego poniżej przedstawiono zasadnicze i istotne elementy dyrektyw odpadowych.

    1. Dyrektywa 75/442/EC w sprawie odpadów wraz zmianami
      uwzględnionymi w dyrektywie 91/156/EC

Dyrektywa ta zwana również ramową lub strategiczną stanowi podstawowy akt prawny Unii Europejskiej w dziedzinie gospodarki odpadami wskazując podstawowe zadania w gospodarce odpadami i tak:

  • priorytetem są działania zapobiegające powstawaniu odpadów, przez rozwijanie czystych technologii o oszczędnym gospodarowaniu zasobami naturalnymi, produkcję towarów w taki sposób aby ich zastosowanie lub końcowe usuwanie miało minimalny wpływ na zwiększenie ilości i szkodliwości odpadów,

  • zagospodarowanie powstałych odpadów przez odzysk materiałów, powtórne wykorzystanie, regenerację lub inny sposób pozwalający odzyskanie surowców wtórnych,

  • wykorzystanie odpadów jako niekonwencjonalnego źródła energii

  • oraz zobowiązuje organa władzy do przygotowywania planów gospodarki odpadami.

Nie wprowadza jednak ścisłych wskazań dotyczących formalnej zwartości merytorycznej programów. W razie potrzeby państwa członkowskie będą ze sobą współpracować przy opracowywaniu takich planów.

    1. Dyrektywa 91/689/EEC w sprawie odpadów niebezpiecznych
      wraz z dyrektywą zmieniającą 94/31 EWG

Celem dyrektywy 91/689/EEC w sprawie odpadów niebezpiecznych, opracowanej zgodnie z dyrektywą ramową 75/442/EEC, było zbliżenie aktów prawnych państw członkowskich w sprawie kontrolowanej gospodarki odpadami niebezpiecznymi. Dyrektywa zawiera trzy załączniki pozwalające w sposób precyzyjny określić i zakwalifikować odpady do grupy niebezpiecznych.

  • załącznik I opisuje kategorie lub rodzaje odpadów wymienione według ich charakteru lub działalności, wskutek której powstały, przy czym odpady mogą mieć postać cieczy, ciała stałego lub szlamu,

  • załącznik II wymienia 51 składników odpadów z załącznika IB, które kwalifikują je jako odpady niebezpieczne, jeśli posiadają właściwości opisane w załączniku III.

  • z kolei załącznik III wymienia właściwości odpadów, które powodują że odpady są niebezpieczne. Równocześnie w sprawie metod badania odpadów, dyrektywa ta odwołuje się do dyrektywy 84/449/EWG i późniejszych,

Dyrektywa wskazuje także na następujące działania mające na celu uporządkowanie i kontrolę gospodarowania odpadami niebezpiecznymi;

  • odpowiednie opakowanie i oznakowanie odpadów w trakcie zbierania obejmujące również pochodzenie i miejsce przeznaczenia odpadów, a w przypadku transportu odpadów towarzyszyć im będzie formularz identyfikacyjny,

  • kompetentne władze opracują plan gospodarki odpadami niebezpiecznymi i upublicznią te plany

    1. Dyrektywa 94/62/EC w sprawie opakowań i odpadów opakowaniowych

Dyrektywa jako cel wyznaczyła zapobieganie powstawaniu zagrożeń jakie niesie za sobą używanie opakowań i powstających odpadów opakowaniowych. Gospodarka opakowaniami powinna się opierać na następujących zasadach:

  • zapobieganie powstawaniu odpadów opakowaniowych,

  • promowanie opakowań zwrotnych, przeznaczonych do wielokrotnego użytku,

  • odzyskiwanie surowców i energii z odpadów opakowaniowych,

  • wtórne przetwarzanie odzyskanych surowców.

W Dyrektywie podkreślana jest konieczność udziału w programach zagospodarowania odpadów opakowaniowych władz lokalnych, przemysłu i konsumentów. Powstałe odpady powinny być racjonalnie wykorzystywane poprzez wtórne przetwarzanie, spalanie i wykorzystanie ciepła spalin oraz kompostowanie.

Dyrektywa określa również poziom odzysku materiałowego i energetycznego z materiałów opakowaniowych :



  • konieczność osiągnięcia ogólnego poziomu odzysku materiałowych i energetycznych walorów odpadów opakowaniowych - co najmniej do 50% lecz maksymalnie do 65% ich masy,

  • konieczność osiągnięcia poziomu recyklingu materiałowego co najmniej do 25% i maksymalnie do 45% przy czym co najmniej 15% masy każdego materiału opakowaniowego.

W Dyrektywie przedstawiono również wymagania stawiane opakowaniom, które powinny być wytwarzane w sposób zapewniający ograniczenie masy i objętości, posiadać możliwość wielokrotnego użytku oraz powinny być wytwarzane z materiałów o minimalnej zawartości substancji niebezpiecznych i uciążliwych dla środowiska.

    1. Dyrektywa 91/157/EC i 93/86/EC w sprawie baterii i akumulatorów zawierających szkodliwe substancje

Dyrektywa 91/157/EC zobowiązuje do proekologicznej gospodarki bateriami i akumulatorami, w tym zapewnienia kontrolowanej likwidacji i odzysku materiałów ze zużytych baterii i akumulatorów. Dyrektywa zaleca również opracować programy:

  • selektywnej zbiórki zużytych baterii i akumulatorów,

  • działań dla zmniejszenia zawartości metali ciężkich w bateriach i akumulatorach,

  • promocji baterii i akumulatorów zawierających mniejsze ilości substancji szkodliwych

    1. Dyrektywa w sprawie ziemnych składowisk odpadów (91/31/EEC)

Postanowienia ogólne Dyrektywy

W preambule Dyrektywa przytacza ogólne założenia i cele zmierzające do stworzenia kryteriów i norm w zakresie unieszkodliwiania odpadów na składowiskach, bezpiecznego i kontrolowanego składowania odpadów realizowanego między innymi poprzez:

  • minimalizowanie ilości wytwarzanych odpadów, recyklingu oraz odzysku materiałów i energii,

  • stosowanie innych metod unieszkodliwiania jak spalanie, kompostowanie, metanizacja

  • powszechne wprowadzenie zasady "zanieczyszczający płaci".

  • spełnienie podstawowych wymagań technicznych ograniczających wpływ na środowisko,

  • wprowadzenie procedur monitorowania składowisk na każdym etapie,

  • ograniczenie deponowania odpadów organicznych i tym samym ograniczenie produkcji metanu powstającego na składowiskach,

  • wprowadzenie odpowiednich procedur zarządzania składowiskiem

Postanowienia szczegółowe

Dyrektywa porządkuje pojęcia stosowane w przepisach opisując między innymi kategorie odpadów i składowisk. Definiuje pojecie "obróbki" odpadów - są to procesy fizyczne, termiczne, chemiczne lub biologiczne, łącznie z sortowaniem, zmieniające charakterystykę odpadów.

Składowiska opadów podzielone zostały na trzy klasy:

  • składowiska odpadów niebezpiecznych

  • składowiska odpadów innych niż niebezpieczne (także odpadów komunalnych)

  • składowiska opadów obojętnych

Dyrektywa zakłada stopniową redukcje masy składowanych odpadów podlegających biodegradacji odpadów komunalnych w trzech etapach:

  • najpóźniej do 5 lat zmniejszenie do 75% deponowanej masy odpadów biologicznych liczonych w stosunku do udziałów z roku 1995,

  • najpóźniej do 8 lat zmniejszenie do 50% deponowanej masy odpadów biologicznych liczonych w stosunku do udziałów z roku 1995,

  • najpóźniej do 15 lat zmniejszenie do 35% deponowanej masy odpadów biologicznych liczonych w stosunku do udziałów z roku 1995.

Dyrektywa nie dopuszcza deponowania na składowisku:

  • odpadów płynnych,

  • wybuchowych, korozyjnych i łatwopalnych,

  • odpadów medycznych i weterynaryjnych,

  • zużytych opon samochodowych w stanie nie rozdrobnionym (dopuszczono okresy przejściowe),

  • odpadów nie spełniających kryteriów umieszczonych w Aneksie II,

  • oraz wprowadzono zakaz mieszania odpadów z zamiarem zmiany charakteru odpadów i dopuszczenia ich do składowania.

Na składowiska przyjmowane będą tylko takie odpady, które wcześniej poddano obróbce. Na składowisku odpadów niebezpiecznych deponować będzie można tylko odpady spełniające wymogi Aneksu II, zaś na składowiskach odpadów nieniebezpiecznych – odpady komunalne, nieniebezpieczne każdego pochodzenia oraz zestalone odpady niebezpieczne.

Opłaty za składowanie muszą uwzględniać wszystkie koszty związane z budową i eksploatacją składowiska oraz szacunkowe koszty związane z zamknięciem, rekultywacją składowiska i monitoringiem środowiska przez okres co najmniej 30 lat.

Państwa członkowskie podejmą działania, aby funkcjonujące obecnie składowiska nie mogły być dalej eksploatowane dopóki w przeciągu 8 lat nie zostaną podjęte następujące działania:



  • w ciągu dwóch lat należy przygotować program modernizacji składowiska, tak aby spełniało ono wymagania Dyrektywy,

  • decyzję o modernizacji lub zamknięciu składowiska podejmują odpowiednie władze,

  • po dopuszczeniu do modernizacji użytkownik ma obowiązek wdrożyć program naprawczy przed upływem 8 lat.

W aneksie I przedstawiono ogólne wymagania dla składowisk wszystkich klas uwzględniając takie problemy jak lokalizacja, kontrola wód i odcieków, ochrona wód i gleby, uszczelnienie podłoża, kontrola gazu wysypiskowego.

Składowisko powinno być zlokalizowane w odpowiedniej odległości od zabudowań, zbiorników wodnych, miejsc o charakterze rolniczym lub wiejskim, a lokalizacja powinna uwzględniać warunki geologiczne i hydrogeologiczne terenu. Zgoda na lokalizacje składowiska może być wydana wówczas gdy podjęte zostaną działania wykluczające wystąpienie zagrożenia dla środowiska.

Kontrola jakości wód i gospodarka odciekami nakłada obowiązek podjęcia działań zapobiegających przedostawaniu się do składowiska wód powierzchniowych i gruntowych, ujmowania i unieszkodliwiania skażonych odcieków.



Składowisko powinno być tak zaprojektowane aby nie powodowało zanieczyszczenia gleby, wód gruntowych i powierzchniowych oraz zapewniało skuteczne ujmowanie odcieków. Ochronę wód i gleby zaleca się realizować przez zastosowanie kombinacji bariery geologicznej i sztucznego uszczelnienia. Aneks podaje również szczegółowe wymagania bariery geologicznej pod składowiskiem i w jego otoczeniu. I tak:

  • dla składowisk odpadów niebezpiecznych współczynnik
    filtracji k
    10-9 m/s przy miąższości warstwy 5 m,

  • dla składowisk odpadów nieniebezpiecznych współczynnik
    filtracji k
    10-9 m/s przy miąższości warstwy l m,

  • dla składowisk odpadów obojętnych współczynnik filtracji k 10-7 m/s przy miąższości warstwy l m,

Jeśli bariera geologiczna jest niewystarczająca, można ją wzmocnić w sposób sztuczny tak aby spełniała powyższe warunki, przy czym warstwa tego wzmocnienia nie może być mniejsza niż 0,5 m. Podane zostały również wymagania dotyczące systemu gromadzenia odcieku (warstwy uszczelniające i drenażowa) oraz uszczelnienia powierzchniowego.

Dyrektywa nakłada również konieczność działań zmierzających go minimalizowania wpływu gazu wysypiskowego na środowisko, nakazując odgazowanie wszystkich składowisk na których deponuje się odpady podlegające biodegradacji. Ujęty gaz musi zostać oczyszczony i wykorzystany. Jeśli produkowanego gazu nie można wykorzystać w celu wytwarzania energii, musi on zostać spalony w pochodni.

W Aneksie II przedstawiono kryteria i procedury przyjmowania odpadów na składowisko biorąc pod uwagę, ze nie została jeszcze opracowana jednolita klasyfikacja odpadów. Do czasu ustalenia kryteriów klasyfikacji odpadów, można posługiwać się np. testem wymywalności lub wartości granicznych stężeń substancji toksycznych w odpadach.

Celem aneksu III jest zapewnienie minimum procedur monitoringu prowadzonego dla sprawdzenia czy odpady przeznaczone do składowania zostały wskazane zgodnie z kryteriami dla danej kategorii składowiska, czy procesy w składowisku przebiegają zgodnie z oczekiwaniami oraz czy systemy ochrony środowiska funkcjonują zgodnie z założeniami.

  1. Techniczne aspekty wdrażania Dyrektyw

Wdrażanie dyrektywy składowiskowej w zakresie zmniejszania udziału biomasy w odpadach komunalnych oznacza, że należy w strategiach i programach gospodarki odpadami uwzględnić zarówno kompostowanie masy organicznej, metanizację jak i jej spalanie, są to bowiem jedyne metody zmniejszające udział substancji organicznej deponowanej na składowiskach.

Działania te mają ułatwić eksploatacje składowiska, wydłużyć jej czas a także zmniejszyć emisję metanu do atmosfery. Poziomy odzysku odniesiono co prawda do danych Eurostartu lecz Dyrektywa nie wskazuje czy stopień redukcji organiki obliczany będzie w skali kraju czy też indywidualnie dla jednostek administracyjnych. Rodzi się więc pytanie o zasadność stosowania tej procedury w przypadku rejonów wiejskich, w których biomasa wykorzystywana jest często dla własnych celów, jak również w przypadku małych miast o podobnej do wiejskiej strukturze odpadów. Czym innym jest bowiem obniżenie ilości biomasy w odpadach dużego miasta, sięgającej około 50% do poziomu 17.5% w trzecim etapie wdrażania, a czym innym jest zmniejszenie w małym mieście z 20% biomasy do 7%.

Jest to pytanie zasadne zarówno z ekonomicznego jak i ekologicznego punktu widzenia. Właściwości odpadów charakteryzujące się niskim udziałem biomasy i substancji organicznej nie sprzyjają żadnej z metod ich wykorzystania. Koszt całorocznego przetwarzania bioodpadów na kompost jest w stosunku do możliwości jego zbycia wysoki. W związku z niskim udziałem substancji palnych i dużą wilgotnością, spalanie odpadów komunalnych z małych jednostek osadniczych jest nieekonomiczne, a nawet niemożliwe. Dlatego też między innymi z powyżej podanych powodów od ponad 9 lat były kłopoty z przyjęciem Dyrektywy o składowiskach. Ostatnio pojawiła się nowa interpretacja pojęcia „składowania reszty", przez którą rozumie się pozostałość po wstępnych operacjach unieszkodliwiania oraz odzysku materiałowego.

Z tego samego powodu należy się zastanowić nad wymogiem ujmowania i spalania gazu wysypiskowego z małych, gminnych składowisk. Wydaje się, że wymóg odgazowania i wykorzystania gazu powinien dotyczyć dużych, obecnie eksploatowanych składowisk. W momencie pełnego wdrożenia dyrektywy (po 15 latach) znacząco zmaleje udział substancji organicznej, a tym samym ilość produkowanego gazu i należy sądzić, że zarówno skład gazu jak i jego ilość nie będzie stwarzała technicznych możliwości do jego spalania.

Dyrektywa nie rozwiązuje również istotnego problemu jakim jest lokalizacja składowiska. Podanie szeregu bardzo ogólnych zaleceń nie przyczyni się do rozwiązywania konfliktów społecznych związanych z lokalizacją. Podobnie ogólnikowe są wymogi techniczne dotyczące uszczelnienia czaszy składowiska.

Konieczność modernizacji obecnie eksploatowanych składowisk w przeciągu 8 lat wymusi na gminach podjecie działań do współpracy mającej na celu wypełnienie składowisk nie nadających się ze względów ekonomicznych (czas wypełniania, nakłady) i wspólną modernizacje obiektów posiadających perspektywę dłuższego okresu deponowania odpadów.

Zgodnie z obowiązującą ustawą o odpadach jak również Dyrektywą ramową 75/444/EC, w których wskazano podstawowe działania w gospodarce odpadami, prawidłowo zbudowany system gospodarki powinien się składać z wszystkich elementów wymienionych w tych aktach. Powinien więc zmierzać do zagospodarowania powstających odpadów przez odzysk materiałów, powtórne ich wykorzystanie, regenerację lub inny sposób pozwalający na odzysk surowców wtórnych i wykorzystanie odpadów jako niekonwencjonalnego źródła energii. Z tego wynika, że program (a więc system) gospodarki odpadami powinien obejmować wszystkie elementy związane z utylizacja i unieszkodliwianiem odpadów. Prowadzenie racjonalnej gospodarki odpadami nie polega więc na prostym deponowaniu odpadów na składowisku lecz także na prowadzeniu selektywnej zbiórki i dla pewnych, dość dokładnie określonych warunków technicznych i technologicznych, kompostowanie substancji organicznej i spalanie odpadów.

O ile Dyrektywy ramowa i o odpadach niebezpiecznych są przepisami jakościowymi, o tyle w Dyrektywach o odpadach opakowaniowych i o składowiskach są podane ścisłe wskazania ilościowe. Dyrektywa o odpadach opakowaniowych wyraźnie wyznacza minimalne ilości surowców i energii jakie należy odzyskiwać z odpadów oraz minimalny poziom przetwórstwa surowców. Wiązać się to będzie nie tylko z koniecznością uruchomienia systemu zbiórki i segregacji odpadów ale przede wszystkim znacznych inwestycji przetwórstwa surowców i budowy zakładów termicznego unieszkodliwiania. Z uwagi na to, że system selektywnej zbiórki odpadów funkcjonuje w szczątkowym zakresie z niewielką efektywnością oraz brak dostatecznej ilości zakładów przeróbczych (dotyczy to głównie tworzyw sztucznych i zakładów unieszkodliwiania odpadów niebezpiecznych) wdrożenie tej dyrektywy będzie nie tylko kosztowne ale i znacznie rozciągnięte w czasie. Ponadto muszą być uruchomione mechanizmy ekonomiczne zachęcające do zbiórki i przerobu odpadów oraz zbytu wytworzonych nowych produktów.

  1. Programy gospodarki odpadami jako strategia

postępowania – zakres i elementy programu gospodarki odpadami

Optymalne rozwiązania problemów gospodarowania odpadami gwarantują przede wszystkim długoterminowe programy realizacyjne – wdrażane sukcesywnie i z dużą konsekwencją, które powinny określać:



  • obszar objęty wspólnym systemem gospodarowania odpadami,

  • ilość i skład odpadów oraz prognozę zmian dla okresu amortyzacji,

  • rodzaj odpadów objętych wspólnym systemem usuwania i unieszkodliwiania,

  • techniki gromadzenia, wywozu i unieszkodliwiania, z fazami zmian wynikających ze zmian ilości i składu odpadów,

  • ogólne zasady realizacji inwestycji oraz formy eksploatacji.

Program gospodarowania odpadami w systemie powinien być przygotowany na okres 15-20 lat, z rozbiciem na poszczególne etapy realizacji. Program docelowy gospodarowania odpadami powinien być przygotowany kompleksowo z uwzględnieniem wszystkich działań, które są niezbędne do jego wdrożenia, a w szczególności:

  • przygotowania koniecznych regulacji prawnych (lokalnych np. gminny regulamin gospodarki odpadami, programów gospodarki odpadami dla zakładów przemysłowych),

  • niezbędnych działań organizacyjnych zarówno na poziomie zarządzania i eksploatacji systemu gospodarowania odpadami,

  • programu podstawowej edukacji publicznej,

  • działań inwestycyjnych wraz z harmonogramem realizacji i przewidywanymi nakładami na realizację.

Wiele przesłanek przemawia za celowością prowadzenia gospodarki odpadami komunalnymi i przemysłowymi o zasięgu bądź to terytorialnym, bądź demograficznym czy też ilościowym. Kryteria o tym decydujące mają zarówno charakter ekonomiczny jak i ochrony środowiska. Do względów ekonomicznych należy zaliczyć między innymi:

  1. zmniejszenie kosztów inwestycyjnych obiektów,

  2. zmniejszenie kosztów eksploatacyjnych,

  3. zmniejszenie kosztów monitoringu,

  4. efektywniejsze wykorzystanie obiektów,

  5. efektywniejsze wykorzystanie elementów infrastruktury cząstkowej.

Natomiast względy ochrony środowiska to:

  1. możliwość zastosowania wyżej zaawansowanych techniczne zabezpieczeń środowiska przed migracją zanieczyszczeń,

  2. łatwiejsza kontrola stanu środowiska - monitoring,

  3. lepsze gospodarowanie terenem pod budowę zakładów unieszkodliwiania odpadów na obszarze objętym działaniem systemu,

  4. możliwość wprowadzenia jednolitego systemu selektywnej zbiórki odpadów

Program gospodarki odpadami należy traktować jako strategię i ogólny kierunek zagospodarowania odpadów komunalnych w regionie. Opracowanie programu gospodarki odpadami wymaga dokładnego rozpoznania, inwentaryzacji i szczegółowej charakterystyki regionu wraz z potencjalnymi źródłami powstawania odpadów stałych w całym rozpatrywanym regionie. W charakterystyce należy zwrócić szczególną uwagę na aktualny stan gospodarki odpadami w regionie, a więc: organizację systemu gospodarki odpadami, sposób gromadzenia, odbioru i transportu odpadów, opłaty za wywóz i składowanie odpadów i sposób zagospodarowania lub unieszkodliwiania odpadów.

Program gospodarki odpadami powinien zawierać:



  • źródła i bilans nagromadzenia i jakości strumienia odpadów w regionie wraz z prognozą nagromadzenia i zmian w składzie odpadów z uwzględnieniem specyficznych uwarunkowań i potrzeb regionu

  • propozycję minimalizacji ilości odpadów przez odzysk surowców wtórnych wraz uwzględnieniem potencjalnych możliwości odzysku, charakterystyką surowców uzyskanych ze zbiórki selektywnej oraz oceną możliwości ich zbytu

  • planowaną organizację systemu gospodarki odpadami w rozpatrywanym regionie – wychodząc z aktualnego stanu gospodarki odpadami w gminie należy rozpatrzyć kilka wariantowych scenariuszy postępowania z odpadami (uwzględniając selektywną zbiórkę, transport, uzdatnianie surowców wtórnych i przeróbkę odpadów) w zależności od możliwości finansowych gminy, możliwości odzysku surowców wtórnych, chęci i akceptacji społecznej itp.

  • ocenę planowanych rozwiązań systemu gospodarki odpadami w regionie w zakresie oszacowania ich efektywności ekonomicznej, możliwości technologicznych itp.

  • nakłady finansowe na wdrożenie projektowanych scenariuszy wraz z uwzględnieniem infrastruktury do selektywnej zbiórki odpadów niebezpiecznych wyodrębnionych ze strumienia odpadów komunalnych

  • koszty funkcjonowania projektowanych systemów

  • propozycje opłat za unieszkodliwianie odpadów

  • efekt ekologiczny proponowanych przedsięwzięć w tym określenie strumienia odpadów w gminie zredukowanego dzięki zaproponowanym w Programie przedsięwzięciom.

  1. Koszty wdrażania dyrektyw odpadowych

Zapotrzebowanie na kapitał inwestycyjny można szacować na podstawie zgłaszanego popytu na środki w Narodowym i wojewódzkich funduszach ochrony środowiska, na bazie wniosków składanych w ramach ISPY lub też na podstawie gminnych planów gospodarki odpadami. Rozwiązania te mają jednak następujące wady: wnioski składane do rozmaitych funduszy celowych nie stanowią całości zapotrzebowania, a ponadto wnioski z tych samych inwestycji składane są do wielu funduszy celowych. Część niezbędnych inwestycji znajduje się w fazie koncepcji i wnioski o dofinansowanie nie są jeszcze przedstawiane.

Teoretycznie pełniejszy obraz powinien wyłonić się z analizy gminnych planów gospodarki odpadami. Analizę taką uniemożliwiają jednak następujące przeszkody:

  • nie wszystkie gminne plany gospodarki odpadami są już gotowe,

  • do dnia dzisiejszego brak mechanizmu gromadzenia i przekazywania tych planów do Ministerstwa Środowiska

Tabela 1. Prognoza nakładów inwestycyjnych w zakresie gospodarki odpadami komunalnymi oraz naktadów inwestycyjnych koniecznych do spełnienia wymogów dyrektywy o składowiskach odpadów.

Nakłady \ Lata

1998

1999

2000

2001

2002

2003

2004

2005

2006

2007

2008

2009

2010

2011

2012

1998-2012

Ponoszone (*)

64,2

64,2

64,2

64,2

64,2

64,2

64,2

64,2

64,2

64,2

64,2

64,2

64,2

64,2

64,2

963

Zapotrzebowanie wariant "0"

139,8

141,9

143,9

144,8

146,5

148,2

149,8

151,5

155,3

158,1

160,9

163,7

166,4

166,8

168,3

2386,8

Zapotrzebowanie wariant „max"

244,7

248,3

251,6

249,2

249,7

250,1

250,4

250,6

266,2

269,7

272,9

276,0

278,8

257,2

2560

3952,5

(*) Założono utrzymanie stałego poziomu nakładów inwestycyjnych w wysokości poniesionej
w
1997 roku.

Źródło: Opracowanie własne


Miarodajne porównanie zrealizowanych nakładów inwestycyjnych i potrzeb nie jest możliwe ze względów metodologicznych. GUS podaje informacje w innym układzie rodzajowym (w sferze inwestycyjnej brak wydzielenia grupy odpadów niebezpiecznych). W związku z tym porównanie może mieć charakter wyłącznie orientacyjny. Oszacowanie luki inwestycyjnej zależy od subiektywnych założeń niezbędnych do obliczeń. Jako najbardziej miarodajne przyjęto następujące założenia:

  • Całość nakładów inwestycyjnych potrzebnych do gospodarki odpadami komunalnymi jest uwzględniona w bilansie.

  • W bilansie uwzględnia się nakłady inwestycyjne potrzebne do zorganizowania systemu gospodarowania odpadami niebezpiecznymi. Ponadto zakłada się, że część zakładów posiada własne instalacje do unieszkodliwiania odpadów niebezpiecznych – tzw. instalacje poza-systemowe. Ta część instalacji jest pomijana w bilansowaniu

  • Pomija się zagospodarowanie odpadów przemysłowych innych niż niebezpieczne.

  • Uwzględnia się mniej korzystne (droższe) warianty wdrożenia programu likwidacji PCB.

Przedstawiony bilans prezentowany jest w dwóch wariantach. Wariant "0" zakłada kontynuację aktualnej polityki w zakresie odpadów komunalnych (znikomy, stały odsetek recyklingu i kompostowania) oraz wariant "max" zgodny z założeniami dyrektywy o składowiskach odpadów. Podejście takie wydaje się uzasadnione z następujących powodów: Luka w finansowaniu powinna być liczona wobec aktualnego stanu prawnego w Polsce i Wspólnocie Europejskiej - to podejście odzwierciedla wariant "0". Niemniej przyjęcie dyrektywy o składowiskach tuż przed akcesją Polski do Unii dramatycznie zmieni ten bilans, a mimo to fakt ten nie będzie prawdopodobnie argumentem do wydłużenia okresów przejściowych dla innych dyrektyw odpadowych.

W bilansie zakłada się utrzymanie aktualnych nakładów inwestycyjnych na stałym poziomie oraz wykorzystanie dodatkowych źródeł finansowania. Pierwszym z nich jest fundusz ISPA. Zakłada się, że z funduszu tego Polska otrzyma 150 mln EURO, a 40% przeznaczone będzie na gospodarkę odpadami (60 mln EURO). Ponadto zakłada się wykorzystanie środków Ekofunduszu (wejście tzw. V sektora) w hipotetycznej wysokości 0,5 – 2,5 mln EURO w zależności od wariantu gospodarki odpadami komunalnymi.

Tabela 2. Prognoza przepływów pieniężnych dla krajowego przedakcesyjnego programu gospodarki odpadami obejmującego: gospodarkę odpadami komunalnymi - wariant "max", gospodarkę odpadami niebezpiecznymi i usuwanie PCB






1998

1999

2000

2001

2002

2003

2004

2005

2006

2007

2008

2009

2010

2011

2012

Wydatki na gospodarkę odpadami (1)

77,7

77,7

77,7

77,7

77,7

77,7

77,7

77,7

77,7

77,7

77,7

77,7

77,7

77,7

77,7

Wpływy z funduszy UE




60

60

60

60

60

60

60

60

60

60

60

60

60

60

Ekofundusz (2)

0

0,5

0,5

0,5

0,5

0,5

0,5

0,5

0,5

0,5

0,5

0,5

0,5

0

0

Razem

77,7

138,2

138,2

138,2

138,2

138,2

138,2

138,2

138,2

138,2

138,2

138,2

138,2

137,7

137,7

Potrzeby
w
ariant "0"

139,8

154

156,1

157

160,6

162,3

164

163,7

167,5

170,3

173

175,8

178,6

178,9

180,4

Luka finansowania

62,1

15,8

17,9

18,8

22,4

24,1

25,8

25,5

29,3

32,1

34,8

37,6

40,4

41,2

42,7

Źródło: Opracowanie własne
Analiza prognoz przepływów pieniężnych wskazuje na permanentny brak środków w sektorze gospodarki odpadami. Należy zauważyć, ze środki z funduszy celowych (UE oraz Ekofunduszu), stanowią blisko 50% kapitału i ich ewentualny niedobór (np. odrzucenie źle przygotowanych projektów prze UE lub Ekofundusz) poważnie zachwieje bilansem. W przypadku konieczności przyjęcia dyrektywy o składowiskach odpadów konieczne jest potrojenie nakładów inwestycyjnych ze źródeł krajowych lub znalezienie kolejnych źródeł zagranicznych (ostatnia z wymienionych możliwości wydaje się jednak mało prawdopodobna). Obliczenia są bardzo wrażliwe na szereg subiektywnych przyjętych założeń. Szczególnie starannej weryfikacji poddać należy:

  • Udział środków ISPA oraz innych funduszy UE (PHARE 2000), ich wysokość oraz alokacje (czy rzeczywiście odpady zostaną uprzywilejowane w stosunku do pozostałych sektorów)

  • Udział środków z Ekofunduszu

  • Faktyczne nakłady ponoszone na gospodarkę odpadami niebezpiecznymi (jeżeli w praktyce okażą się niższe niż założono - luka w finansowaniu jeszcze się powiększy)

  • Wskaźniki kosztów jednostkowych nakładów inwestycyjnych użytych do obliczeń

6. Podsumowanie

  • Konieczność tworzenia programów gospodarki odpadami narzuca prawo UE oraz prawo lokalne. Tworzone programy gospodarki odpadami winny być zgodne z obowiązującymi aktualnie w Polsce przepisami oraz z Dyrektywami Unii. W przypadku pewnych braków polskiego prawodawstwa należy tworzyć programy zgodne z Dyrektywami Unii.

  • Program gospodarki odpadami powinien wskazywać ogólny kierunek postępowania z odpadami - strategię, a nie wprowadzać szczegółowych rozwiązań i narzucać gotowych scenariuszy postępowania. W związku z tym program przyjęty jako strategia działania może ulegać zmianom i weryfikacji w wyniku zmieniających się warunków jego pracy lub uwarunkowań regionu.

  • Tworzone programy gospodarki odpadami powinny spełniać wymagania stawiane przez Dyrektywy Unii Europejskiej. Spełnienie wymogów stawianych przez przepisy Unii pociąga za sobą skutki techniczne, technologiczne, ekonomiczne i społeczne.

  • Przepisy prawa polskiego i UE w gospodarce odpadami wpływają nie tylko na rozwiązania jakościowe (budowa składowisk), ale również na rozwiązania ilościowe (ścisłe określenie zmniejszenia strumienia bioodpadów w horyzoncie czasowym oraz ścisłe określenie redukcji odpadów opakowaniowych w recyklingu zarówno materiałowym jak i energetycznym).

  • Konsekwencją wprowadzenia konieczności zmniejszenia strumienia odpadów jest budowa infrastruktury gospodarki odpadami zakładów segregacji oraz przeróbki i wykorzystania odpadów (kompostownie, spalarnie, zakłady przeróbki tworzyw sztucznych, recyklingu akumulatorów itp.)

  • Konieczność kompleksowego rozwiązania problemu odpadów w gminie skłania do pełnego zaangażowania społecznego i budowy zakładów przeróbczych, co pociąga za sobą konieczność tworzenia międzygminnych programów gospodarki odpadami i międzygminnych kompleksowych rozwiązań całego systemu gospodarki odpadami w regionie.




©operacji.org 2017
wyślij wiadomość

    Strona główna