Stan opozycji



Pobieranie 0,6 Mb.
Strona1/9
Data24.02.2019
Rozmiar0,6 Mb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9


UKRAINA 1985-1992
Transformacja (wersja robocza)
STAN OPOZYCJI
Żeby zrozumieć stan programowy opozycji ukraińskiej w momencie rozpoczęcia pieriestrojki i jej brak przygotowania intelektualnego do odegrania samodzielnej roli, trzeba cofnąć się do początku lat 1960-tych. Wtedy ruch ukraiński dzielił się na dwa nurty; z jednej strony nadal powstawały opozycyjne organizacje epigonalne wobec OUN-UPA, a z drugiej w szeregach partii i poza nią kształtowała się nowa, „socjalistyczna” opozycja nie kwestionująca komunizmu a jedynie dążąca do nadania mu charakteru ukraińskiego, jej członków nazywano „szistdesiatnykami” czyli pokoleniem lat 1960-tych.
Do pierwszej grupy zaliczyć można: założony we Lwowie w 1958 roku i wykryty w 1961 roku Ukraiński Komitet Narodowy (robotnicy: Bohdan Hrycyna, Iwan Kowal, Hnat Kuzyk, Pawło Kłymczak, Hryhorij Zelman, Mykoła Melech, Wasyl Sroka, Mirosław Jowczyk i in.), który chciał prowadzić walkę zbrojną (zgromadzono 16 sztuk broni), aresztowano wówczas 57 osób, z czego 4 skazano na śmierć i dwa wyroki wykonano (Hrycyna, Kowal); Ukraiński Front Narodowy (1964-1967), który programowo ograniczał swoją działalność do akcji propagandowej na rzecz niepodległości. Front został założony przez nauczyciela Dmitra Kwećka i byłego górnika Zinowija Krasiwśkiego, do których przyłączyli się: milicjant Mychajło Djak, nauczyciel Jarosław Lesiw, Wasyl Kułynyn, górnik Hryhorij Kaczura, Myron Meleń, Stefan Wardynec, Iwan Hubka, Hryhorij Prokopowycz.1 Grupa wydawała pismo „Wola i Batkiwszczyna”, w którym zamieszczano zarówno dawne artykuły publicystów OUN jak też Kwećki i krążące w samwydawie. Wydano 16 numerów pisma, którego krąg oddziaływania był jednak niewielki, gdyż nie przekroczył kilkudziesięciu osób.
Grupy robotnicze nie ulegały oficjalnej ideologii i łatwo nawiązywały do spuścizny OUN. W połowie lat 1950-tych na Zachodnią Ukrainę powróciło 60 tys. amnestionowanych więźniów skazanych za udział w UPA,2 co tworzyło ciągłość historyczną dla tego typu grup. Inteligencja natomiast była już zsowietyzowana i akceptowała ustrój komunistyczny. Organizacje z nurtu OUN nie miały żadnych kontaktów z szistdesiatnykami.
W styczniu 1961 roku aresztowano grupę prawników, którzy od 1959 roku planowali założyć legalną partię dążącą do wyprowadzenia Ukrainy ze Związku Sowieckiego drogą konstytucyjną czyli w wyniku referendum. Etatowy instruktor rejonowego komitetu partii w Radechowie w obwodzie lwowskim Łewko Łukianenko, funkcjonariusz partyjny Stepan Wirun, kierownik klubu wiejskiego Wasyl Łuckiw, kierownik rejonowej konsultacji prawniczej w Glinianach Iwan Kandyba, inżynier Ołeksandr Libowycz, śledczy prokuratury Josyp Borowyćkyj, milicjant Iwan Kypysz oraz M. Waszczuk, słuchacz obwodowej szkoły partyjnej i agent KGB, planowali założenie Ukraińskiego Związku Robotniczo-Chłopskiego (Ukrajinśka Robytnyczo-Seljanśka Spiłka - URSS). Łukianenko, Kandyba, Wirun i Waszczuk zebrali się 6 listopada 1960 roku by omówić program partii przygotowany przez Łukianenkę. Przyjął on, że „URSS stoi na gruncie międzynarodowego komunizmu i podziela teorię rewolucyjnego marksizmu-leninizmu”. Kandyba sprzeciwił się marksizmowi i zebrani przyjęli, że dążenie do prawdziwego marksizmu nie ma nic wspólnego z realnym socjalizmem,3 bowiem należy odróżnić dobrą teorię marksizmu-leninizmu od złej praktyki. Zgodzono się też, że położenie Ukrainy w ZSRS ma charakter kolonialny, choć rewolucję październikową uznano za wydarzenie bardzo pozytywne. Łukianenko miał dopracować program; uznano, że pierwszym celem przyszłego Związku Walki o Demokrację (zmieniono nazwę przyszłej organizacji) powinna być demokratyzacja społeczeństwa a dopiero później niepodległość. Przewidywano też ukrainizację armii. Ustrój przyszłej niepodległej Ukrainy miał przypominać jugosłowiański (system samorządowy). Dyktaturze partii komunistycznej miało zapobiec wzięcie partii komunistycznej pod kontrolę ustawodawczą państwa.4 Łewko Łukianenko został skazany na karę śmierci (później wyrok zamieniono na 15 lat łagru).5 Przesłuchania wyleczyły Łukianenkę z marksizmu i stał się on później nestorem opozycji antysowieckiej. O sprawie prawników opinia publiczna dowiedziała się dopiero w 1966 roku dzięki Iwanowi Switłycznemu.
Szistdesiatnycy wywodzili się zarówno z szeregów partii i Komsomołu jak z tradycji OUN. Do pierwszej grupy należeli: Iwan Dziuba z Doniecka, który na II roku rusycystyki Instytutu Pedagogicznego w tym mieście został sekretarzem Komsomołu6 i sam przyznawał: „do roku 1968 sądziłem, że najlepszy będzie dla nas socjalizm demokratyczny,”7 karierę rozpoczął jako redaktor w „Witczyźnie” (1959); Wiaczesław Czornowił, szef Komsomołu na budowie elektrowni w Czarnobylu oraz poeta i pisarz Iwan Dracz, Mykoła Chołodnyj, krytyk literacki Iwan Switłyczny, poeci Mykoła Winhranowski, W. Hołoborodko, Wasal Symonenko (zmarł w 1963) i Lina Kostenko, Dmytro Pawłyczko, Witalij Korotycz, Hryhorij Czubaj, Jewhen Hucało, plastycy Wiktor Zarećkyj, Ałła Horska i Panas Zalywaha, reżyser Serhij Paradżanow, reżyser teatralny Łeś Taniuk, Mychajlina Kociubińska, Jurij Badzio, Rostysław Bratuń.
Drugą tradycję reprezentowali tacy działacze jak bracia Horyniowie: Mychajło, Bohdan i Mykoła, których ojciec był szefem Proswity w swojej wsi na Wołyniu i kierował rejonową organizacją OUN, a matka była krewną Mykoły Łebedia;8 Jewhen Swerstiuk, którego trzej braci byli w UPA i zmarli w łagrach, UPA bywało w jego domu jeszcze w latach 1948/1949;9 Jarosław Menkusz.
Do dziś kwestią sporną pozostaje stopień poparcia ówczesnego sekretarza KPU, Pawło Szełesta (1963-1972) dla ukrainizacji, która zaczęła się jeszcze w 1959 roku.10 Nie ulega wątpliwości, że działania na rzecz ukrainizacji miały poparcie ówczesnego aparatu władzy, o czym świadczą liczne przykłady. Gdy w 1973 roku Iwana Dziubę wyrzucono z pracy w wydawnictwie „Dnipro”, Szełest osobiście polecił by go przyjęto, wprawdzie 2 tygodnie później Dziuba został aresztowany11 ale wynikało to już z utraty rzeczywistej władzy przez szefa KPU. Jak wspomina sam Dziuba, Mykoła Muszynka miał przekazać jego „Internacjonalizm czy rusyfikację” dr Kapiszowskiemu z KC KPCz, szefowi organizacji Ukraińców w Czechosłowacji. 2 dni po przekazaniu Muszynce maszynopisu wezwano Dziubę do KGB pod jakimś pretekstem, śledczy napisał na kartce nazwisko Muszynka i wyszedł. „To było ostrzeżenie ale i tak nie zdołałem się skontaktować z Muszynką by go uprzedzić, iż będzie zatrzymany i powinien pozbyć się maszynopisu”.12 W lipcu 1964 roku Dracz przyjechał do Lwowa by uprzedzić Horyniów, że przygotowywane są aresztowania, co wiedział od pułkownika KGB.13 Oficerowie KGB nie odważyliby się pomagać szistdesiatnykom gdyby nie mieli akceptacji władz. Szełest bronił filmu „Son” Paradżanowa i uprzedził go, że jest podsłuchiwany przez KGB.14
Szelest jednak był stalinistą w sensie trzymania się zasad państwa partyjnego i zaciekłym przeciwnikiem „wiosny praskiej”; domagał się interwencji zbrojnej w 1968 roku. W jego ujęciu Ukraina miała być państwem na wskroś sowieckim ale ukraińskim, natomiast ukrainizacja wśród inteligencji prowadziła do reformizmu partyjnego. W lipcu 1965 roku sekretarz d/s ideologii Andrij Skaba nakazał by na uczelniach wykładać po ukraińsku. Jak pisze Kasjanow kierownictwo ukraińskie starało się grać przeciwko centrum wzmacniając własną pozycję wykorzystując inteligencję15 narodową pod warunkiem jednak, że nie przekraczała ona ram tzw. „kulturnictwa”. Poparcie aparatu Szełesta dla ukrainizacji musiało być silne skoro po jego upadku w roku 1972 wymieniono 25 proc. sekretarzy d/s ideologii na wszystkich poziomach, a z Wyższej Szkoły Partyjnej przy KC KPU zwolniono 34 wykładowców.16
Najlepiej o linii politycznej Szełesta mówią zarzuty partyjnej propagandy wobec jego książki „Ukrajino nasza radianśka” przygotowane we wrześniu 1972 roku na zamówienie KC KPU i opublikowane już po obaleniu szefa KPU. Szełestowi zarzucano „idealizowanie kozaczyzny” czyli podkreślanie ukraińskiej tradycji narodowej, niedocenianie „powtórnego zjednoczenia” z Rosją i tym samym uratowania narodu ukraińskiego od obcego zniewolenia oraz faktu, iż od tego momentu historia Ukrainy była częścią historii Rosji, pomijanie dobroczynnego wpływ kultury rosyjskiej, przedstawianie rewolucji bolszewickiej na Ukrainie w oderwaniu od rosyjskiej w Rosji czyli jako samodzielnej i niezależnej, traktowanie rozwoju ekonomicznego Ukrainy jako samodzielnego i pisanie o niej bez podkreślania związków z innymi republikami.17 Kiedy 23 kwietnia 1973 roku Breżniew ostatecznie decydował o usunięciu Szełesta, powiedział mu: „okazywałeś nadmierną niezależność. Nie brałeś pod uwagę Moskwy. Miały miejsce elementy lokalizmu i nacjonalizmu”.18
Jeśli jeszcze weźniemy pod uwagę, iż w styczniu 1967 roku Szelest domagał się zwiększenia samodzielność ekonomicznej przedsiębiorstw republikańskich wobec moskiewskiego centrum oraz bronił interesów ekonomicznych Ukrainy i większej niezależności tutejszego aparatu19 możemy go określić jeśli nie jako przedstawiciela komunizmu narodowego epoki Skrypnyka, to z całą pewnością jako reprezentanta republikanizmu czyli dążenia do samodzielności republik wobec centrum.
Wśród szistdesiatnyków nie było otwartych przeciwników komunizmu i prawie wszyscy chcieli udoskonalić socjalizm realny.20 Iwan Switłyczny był duchowym leaderem ruchu, zaś Iwan Dziuba i Jewhen Swerstiuk przywódcami intelektualnymi21 Okres 1959-1963 można scharakteryzować jako „kulturnictwo” czyli walki o lepsze warunki rozwoju kultury ukraińskiej w ramach rzeczywistości radzieckiej. Mimo późniejszej polityzacji ruchu, większość jego uczestników pozostała na tym etapie. Tak graniczony ruch korzystał z cichego poparcia aparatu władzy.
Ośrodkiem oficjalnej działalności szistdesiatnyków był Klub Młodzieży Twórczej założony w Kijowie (1960-1964) według Swietłany Kyryczenko na potrzeby delegacji komunistów kanadyjskich,22 a według Kasjanowa na polecenie władz by wziąć pod kontrolę Komsomołu młodzież i zapobiec rozwojowi działalności nieformalnej.23 Zdaniem Dziuby, już przed powołaniem Klubu istniała grupa nastawiona opozycyjnie, która postanowiła wykorzystać Komsomoł do jawnej działalności, a ten chciał wziąć ją pod kontrolę. Trójka funkcjonariuszy aparatu odegrała pozytywną rolę: Jewhenij Czmyhało, sekretarz KC i Tamara Hławak, sekretarz komitetu obwodowego Komsomołu24 oraz N. Kornijenko, pracownik tegoż obkomu.25 Tak więc działalność Klubu, przynajmniej początkowo, musiała się cieszyć poparciem władz. Pierwszym przewodniczącym Klubu został Łeś Taniuk, później odsunięty przez władze i zastąpiony przez plastyka Wiktora Zaryckiego. W roku 1962 Klub przekroczył granicę „kulturnictwa” powołując komisję ds. zbadania Bykowni, gdzie w latach 1930-tych chowano ofiary masowego terroru. W skład komisji weszli: Taniuk, Horska i Symonenko. W konsekwencji w roku 1964 Klub rozwiązano. W kwietniu tego roku zniszczono tryptyk witrażu w westybulu Uniwersytetu Kijowskiego autorstwa Horskiej, Zalywahy, Semikiny i Zubczenko. Przedstawiał on zniewoloną Ukrainę.


W 1962 roku powstał we Lwowie Klub Twórczej Młodzieży „Prolisok” (Przebiśnieg), którego przewodniczącym został Mychajło Kosiw literaturoznawca z Uniwersytetu. Liczył on 50 członków, w tym: bracia Horyniowie, student Iwan Hel, wykładowca z Uniwersytetu Mychajło Osadczyj, poeci Irina Stasiw-Kałyneć i Ihor Kałyneć, Hryhorij Czubaj, plastyk Stefania Szabatura, Bohdan Kozak, Łarysa Kruszelnicka.
Według Kociubińskiej rolę pomostu między Kijowem i Lwowem odgrywał Swytłyczny.26 W kwietniu 1961 do Lwowa przyjechali: Dracz, Winhranowski, Dziuba i Pawłyczko. Kilka miesięcy później do Lwowa przybył także Switłyczny27 i zastanawiali się z Horyniem nad działalnością antysowiecką, wybierając jej jawną formę.28 Kasjanow podaje więcej szczegółów na temat spotkania w 1961 roku Switłycznego i Dziuby z braćmi Horyniami; pierwsi proponowali rozwój „kulturnictwa” jako bardziej bezpiecznego i realnego, natomiast Galicjanie chcieli skorzystać z doświadczenia podziemia OUN.29 W rezultacie kontaktów osobistych między szistdesiatnykami z Kijowa i Lwowa doszło do polityzacji części ruchu.30
W grudniu 1963 roku Bohdan i Mychajło Horyniowie rozmawiali z Iwanem Dziubą na spotkaniu w Briuchowiczach o ideowych podstawach ruchu. Dziuba uważał wówczas, iż należy krytykować reżym biorąc za dobrą monetę oficjalną ideologię, natomiast Horyniowie proponowali by jako cel postawić walkę z imperium sowieckim.31 W dyskusji tej odzwierciedlały się różne tradycje, z których wywodzili się szistdesiatnycy: narodowa OUN i ukraiński komunizm narodowy zabarwiony reformizmem partyjnym rozwijającym się we wszystkich krajach komunistycznych w latach 1960-tych. Zdaniem Rusnaczenki rokiem przełomu był 1963, kiedy nastąpił jasny podział na zainteresowanych „kulturnictwem” i polityką. Trzon tej drugiej grupy stanowili w Kijowie: Switłyczny, Horska, Dziuba, Franko i Kuzniecowa, a we Lwowie: Mychajło Horyń, Hel, Karawanśkyj. To Iwan Switłyczny zredagował większość artykułów samwydawu.32
Lata 1960-1963 charakteryzuje samwydaw literacki, a w okresie 1964-1965 pojawiają się artykuły polityczne i publicystyka anonimowa. 24 maja 1964 osoba psychicznie chora manipulowana przez KGB podłożyła ogień pod Centralną Biblioteką Naukową; spłonęła jedna trzecia zbiorów ukraińskich. Po tym wydarzeniu pojawił się wśród szistdesiatnyków samwydaw polityczny: artykuł „Z okazji procesu nad Pohrużalskim” autorstwa Dziuby, Swerstiuka, Switłycznego i Czornowoła33 i przywieziona z emigracji otwarcie antysowiecka „Ukraińska literatura w USRR” Koszeliwca.34
Wiaczesław Czornowił (1937 - 1999) ukończył wydział dziennikarski Uniwersytetu Kijowskiego (1955-1956 i 1958-1960); w związku z opublikowanym artykułem w gazetce wydziałowej miał przerwę w studiach, którą zaliczył eksternistycznie. Nie przeszkodziło mu to zostać redaktorem programów młodzieżowych w TV Lwów (1960-1963), dokąd początkowo dojeżdżał z Kijowa, ponieważ był jednocześnie sekretarzem Komsomołu na budowie elektrowni atomowej w Czarnobylu.35 W 1963 roku sprowadził się do Lwowa, gdzie ożenił się z Ołeną Antoniw (1937-1986) i podjął pracę w piśmie młodzieżowym „Kyjiwśka Mołodiżna Hazeta”, następnie został redaktorem działu w gazecie „Mołoda Hwardia".
W roku 1964 Czornowił przywiózł do Lwowa tekst autorstwa pracownika Instytutu Filozofii Jewhena Proniuka: „Stan i zadania ukraińskiego ruchu wyzwoleńczego”. Według M. Horynia „Zadania” stały się zaakceptowanym programem szistdesiatnyctwa politycznego.36 Był to najradykalniejszy program – za cel stawiał sobie suwerenność państwową Ukrainy, co można jednak różnie interpretować, np. jako suwerenność w ramach Związku Sowieckiego czyli podobny status jak miały republiki w składzie federacji jugosłowiańskiej. Proniuk stwierdzał pod wpływem publicystyki OUN: „Państwo w ZSRS stało się państwem autorytarnej oligarchii najpotężniejszych urzędników i charakteryzuje się rozwiniętą tendencją do przekształcania się w zmilitaryzowany reżym profaszystowski ... jest narzędziem panowania partyjno-państwowej kasty ... jej podstawę ekonomiczną stanowi własność państwowa. (...) Ukraina przekształciła się w administracyjno-ekonomiczny obwód ZSRS. W odróżnieniu od Rosjan inne narody Związku zaznają (oprócz społecznego) jeszcze ucisk narodowy. (...) Podstawowe zadania ukraińskiego ruchu wyzwoleńczego polegają na tym by w pełni uspołecznić środki produkcji i pracy, ustanowić demokratyczny (republikański) ład państwowo-polityczny ... Likwidacja własności państwowej stanowi tego ekonomiczną gwarancję. Totalna demokratyzacja (z materialną gwarancją wolności druku, sumienia, zgromadzeń, organizacji i stowarzyszeń ze stworzeniem samorządowych zgromadzeń produkcyjnych i zjednoczeń). (...) Ukraina, która powstanie w rezultacie rozwiązania zadań obecnego ruchu wyzwoleńczego, nareszcie pozbędzie się na zawsze wiekowych kolonialnych zobowiązań wobec wielkopaństwowej szowinistycznej Rosji”. Ale jednocześnie podkreślono, iż „przyszłość Ukrainy związana jest z komunistycznym ładem społecznym”. Dla autora obecny ruch wyzwoleńczy stanowił kontynuację ruchu OUN-UPA ale wybierał drogę walki „demokratyczno-rewolucyjnej” polegającą na „walce ideowej, legalnej i nielegalnej, masowej i indywidualnej agitacji i propagandzie, organizowaniu legalnych i nielegalnych czynników materialnych (finanse, stowarzyszenia, demonstracje, zebrania itp.), propagandzie idei wyzwoleńczych w armii”. Pierwszym etapem walki miał być „okres pracy kulturalno-oświatowej”, następnie „masowy ruch wyzwoleńczy”, możliwy jednak tylko w „warunkach przynajmniej relatywnie zdemokratyzowanego ZSRS”.37 Szerszej dyskusji nad tym programem nie udało się już zorganizować z powodu aresztowań 1965 roku.38
W pewnym sensie odpowiedzią władz na polityzację ruchu była pierwsza fala represji. Zapowiedziało ją potępienie 12 grudnia 1964 roku przez plenum organizacji partyjnej SPU: Dziuby, Dracza i Mykoły Chołodnego. I fala represji nastąpiła w sierpniu 1965 roku (niecały rok po wyrzuceniu Chruszczowa). Władza nie chciała wówczas przeprowadzać masowych aresztowań.39 Ekipa Szełesta starała się spełnić polecenia z Moskwy, ograniczyć polityzację ruchu szistdesiatnyków ale jednocześnie nie niszczyć go drakońskimi wyrokami. Dlatego ich wysokość zależała od osoby i charakteru jej działalności. Wyroki I fali były „stosunkowo niewysokie” rok, półtora roku, a normalny wyrok wtedy wynosił 6 lat.40
W Kijowie aresztowano Iwana Switłycznego, Ołeksandra Martynenkę, Iwana Rusyna, Jewhenija Kuzniecowa, Jarosława Hewrycza, w Tarnopolu: Ihora Hereta, Mefodija Czubatego, P. Morhuna, w Łucku: Walentyna Moroza i Dmytro Iwaszczenko, we Stanisławowie - Panasa Załywachę. 26 sierpnia 1965 we Lwowie zatrzymano Iwana Hela, Mychajła Osadczego, Mychajło Horynia, Bohdana Horynia, Mychajło Kosiwa, Rostysława Bratunia (zwolniono go z posady red. naczelnego „Wseswitu”), Myrosławę Zawaryczewską, Mychajło Masiutko, Jarosława Menkusza. 27 sierpnia aresztowano Staraka i Hannę Sadowską.41 Następnie bez procesu zwolniono: Kosiwa, Sadowską, Bratunia i Morhuna, którzy pokajali się oraz Switłycznego. 13 listopada wysłano S. Karawanśkiego żeby dosiedział 9 lat z 25 letniego wyroku za UPA otrzymanego w 1944 roku. Większość aresztowanych pokajała się, a w śledztwie usiłowali dowieść swojej lojalności wobec władzy sowieckiej. Z Horyniem rozmawiał świetnie mówiący po ukraińsku szef KGB Nikitczenko, pytając go czy chce być po stronie USA czy sowieckiej.42
4 września 1965 roku w kinie przed pokazem „Cieni zapomnianych przodków” Paradżanowa, Dziuba poinformował o aresztowaniach, a następnie Czornowił wezwał salę: „kto przeciw tyranii, niech wstanie”. Z sali głośno poparł Czornowoła Stus.43 KGB otoczyło budynek ale potem odjechało.44 Następnie Dziubę zwolniono z pracy w wydawnictwie „Mołod`”, zaś Czornowoła z gazety „Mołoda Hwardia” i udzielono mu nagany komsomolskiej za „chuligaństwo polityczne”,45 ale nie wyrzucono z Komsomołu. Stusa natomiast wyrzucono z Instytutu Literatury, a Mychajlyna Kociubińska i Jurij Badzio otrzymali nagany partyjne.46 Władze ukraińskie starały się więc ograniczyć represje do poziomu symbolicznego by zadowolić Moskwę. Jednocześnie inteligencja domagała się formalnego przestrzegania praworządności socjalistycznej: w listopadzie 1965 roku wystosowano list domagający się jawności procesów, a w lutym 1966 roku list 78 osób (m.in. Dracza) wyrażający zaniepokojenie ich przebiegiem. W lipcu 1966 na 3 miesiące robót przymusowych skazano Czornowoła za odmowę złożenia zeznań na procesie lwowskim Horyniów, Zwaryczewskiej i Osadczego oraz za napisanie książki „Prawosuddia czy recydywa teroru”.
Po procesach 1966 roku nastąpiła radykalizacja części szistdesiatnyków politycznych; Proniuk ze Switłycznym omawiali perspektywę stworzenia nielegalnej partii ale doszli do wniosku, że organizacyjna forma ruchu byłaby jeszcze przedwczesna.47
Iwan Dziuba chciał napisać rozprawę na temat rusyfikacji już w 1963 roku jako list do KC,48 ale ostatecznie sprowokowały go do tego aresztowania 1965 roku.49 Jesienią tego roku autor ukończył i wysłał do KC KPU „Internacjonalizm czy rusyfikację” (1965). Głównym postulatem Dziuby był powrót do kursu z lat 1920-tych i „prawdziwych”, leninowskich zasad polityki narodowościowej. Skrytykował teorię zlania się narodów, cywilizacyjnej misji narodu rosyjskiego i dobrowolnego zjednoczenia z Rosją. Autor uzasadniał swą tezę cytatami z Lenina. Szelest przeczytał pracę Dziuby i polecił ją rozpowszechnić wśród wysokiego aparatu partyjnego. Dizuba zaprzeczył, iż napisał książkę zachęcony przez sekretarza Skabę,50 choć podejrzewano również, że książkę zamówił sam Szelest.51 „Internacjonalizm czy rusyfikacja” stała się manifestem inteligencji ukraińskiej widzącej przyszłość kraju w systemie sowieckim.52
Latem 1966 roku ukazała się w samwydawie ocena ugody perejasławskiej, „Prijednannia czy wozzjednania” („Przyłączenie czy powtórne zjednoczenie”), napisana przez Mychajło Brajczewśkiego dla „Ukrajinśkiego istorycznoho żurnalu”. Autor posługując się ideologią marksistowską skrytykował tezę o powtórnym zjednoczeniu i cywilizacyjnej roli Rosji.
Zdaniem Kociubińskiej z ruchu szybko odeszli Korotycz (do roku 1986 kierował „Wseswitem”53), Pawłyczko (naczelny „Wseswitu” przed Korotyczem od roku 1971), który zwolnił z „Wseswitu” Mykołę Łukasza, Dracz, który zachowywał się neutralnie, Winhranowski, który zachowywał się nie do przyjęcia, natomiast Honczar, jeśli mógł, pomagał represjonowanym.54 26 maja 1966 roku na zebraniu partyjnym SPU Kijowa pokajali się Ihor Honczarenko, Ihor Nemyrowycz, Dmytro Cmokalenko, natomiast Iwan Dracz, który początkowo bronił skazanych, dostał naganę i po trzech dniach pokajał się: „teraz rozumiem, że obiektywnie moje uczynki w tych historiach są przeczne z moim określeniem komunisty” napisał,55 a 22 lipca 1966 rozpoczął akcję propagandową przeciw emigracji artykułem w „Literaturnej Ukrajinie” - „O bud`te proklati wy szcze raz”. W 1986 roku ze względów ideologicznych ocenił negatywnie zbiór poezji Stusa „Kruhowerć”. Podobnie postąpił Petro Osadczuk, konsultant KC KPU.56 Już po pierwszej fali represji szistdesiatnycy zaczęli dzielić się; mniejszość przechodziła do opozycji politycznej wobec systemu, natomiast większość kajała się i przystosowywała do wymagań partii. To ta druga część miała w przyszłości stać się głównym wykonawcą pieriestrojki na Ukrainie.



  1   2   3   4   5   6   7   8   9


©operacji.org 2019
wyślij wiadomość

    Strona główna