Sprawozdanie Rzeczypospolitej Polskiej z realizacji postanowień Konwencji o prawach dziecka w latach 1999-2010 spis treśCI



Pobieranie 1,26 Mb.
Strona7/25
Data15.02.2018
Rozmiar1,26 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   ...   25
§ 2 Kpk, jeżeli pokrzywdzonym jest małoletni, prawa jego wykonuje przedstawiciel ustawowy albo osoba, pod której stałą pieczą pokrzywdzony pozostaje. Przedstawiciel taki może wykonywać wszystkie uprawnienia przysługujące reprezentowanemu przez niego pokrzywdzonemu. Jeżeli oskarżony jest nieletni, jego przedstawiciel ustawowy lub osoba, pod której pieczą oskarżony pozostaje, może podejmować na jego korzyść wszelkie czynności procesowe, a przede wszystkim wnosić środki zaskarżenia, składać wnioski oraz ustanowić obrońcę (art. 76 Kpk).

  • Art. 65 § 1 Kpc stanowi, że zdolność do czynności procesowych (zdolność procesową) mają osoby fizyczne posiadające pełną zdolność do czynności prawnych – osoby więc, które uzyskały pełnoletność (ukończyły 18 lat). Paragraf 2 tego artykułu stanowi, że osoba fizyczna ograniczona w zdolności do czynności prawnych (a więc m. in. osoba, która ukończyła 13 lat, ale nie ukończyła 18 lat) ma zdolność procesową w sprawach wynikających z czynności prawnych, których może dokonywać samodzielnie. Małoletni, który może zawrzeć umowę o pracę (a więc małoletni, który ukończył 16 lat) może też występować przed sądem w sprawach wynikających z tego stosunku prawnego. Stosownie do art. 66 Kpc, osoba fizyczna niemająca zdolności do czynności procesowych może podejmować czynności procesowe tylko przez swego przedstawiciela ustawowego.

  • Przedstawicielami ustawowymi małoletniego są rodzice (art. 98 Krio w związku z art. 92 Krio). W sytuacji, gdy żadne z rodziców nie może reprezentować małoletniego (np. jeśli przestępstwo zostało popełnione na szkodę małoletniego przez jego rodzica albo jeśli
    z innych powodów interesy małoletniego mogłyby stać w sprzeczności z interesami jego rodziców), sąd opiekuńczy ustanawia dla niego kuratora (art. 99 Krio). Rodzice nie mogą reprezentować dziecka m. in. w sprawach: o zaprzeczenie ojcostwa, zaprzeczenie macierzyństwa, o unieważnienie uznania dziecka, o przysposobienie.

    W toku postępowania karnego dzieci mają zapewnioną ochronę prywatności – w razie potrzeby informacje udzielane mediom np. co do płci i wieku ofiary lub świadka oraz co do okoliczności zdarzenia są odpowiednio modyfikowane tak, by uniemożliwić identyfikację dziecka. Polska procedura karna zapewnia, że postępowania przed sądem
    z udziałem dzieci z reguły toczą się z wyłączeniem jawności, a przesłuchanie takiego świadka odbywa się zwykle pod nieobecność oskarżonego (art. 360 § 3 Kpk: „Sąd może wyłączyć jawność całości albo części rozprawy, jeżeli choćby jeden z oskarżonych jest nieletni lub na czas przesłuchania świadka, który nie ukończył 15 lat.”). Prawo dziecka do prywatności zawsze jest prawem nadrzędnym nad prawem do informacji.

    1. Stosownie do art. 573 Kpc, małoletni pozostający pod władzą rodzicielską, opieką albo kuratelą ma zdolność do podejmowania czynności w postępowaniu opiekuńczym dotyczącym jego osoby, chyba że nie ma zdolności do czynności prawnych, przy czym sąd może ograniczyć lub wyłączyć osobisty udział małoletniego w postępowaniu, jeżeli przemawiają za tym względy wychowawcze.

    2. Dziecko posiada zdolność procesową także w następujących sprawach:

    • przysposobienie, o ile dziecko ukończyło 13 lat; w sprawach tych przepis szczególny daje dziecku nie tylko prawo do wyrażania opinii, ale uzależnia rozstrzygnięcie od jego stanowiska (zgody na przysposobienie);

    • o nadanie nazwiska ojca dziecku pozamałżeńskiemu, jeśli skończyło ono 13 lat;
      tu również z mocy przepisu szczególnego stanowisko dziecka jest decydujące dla rozstrzygnięcia;

    • o udzielenie zezwolenia na zawarcie małżeństwa dziecku – kobiecie, która ukończyła 16 lat.

    Sprawy z zakresu rozstrzygania istotnych spraw dotyczących osoby dziecka w braku porozumienia między rodzicami (art. 97 § 2 Krio), a w szczególności te, których przedmiot stanowią kontakty z dzieckiem, jak również sprawy z zakresu opieki (nad dzieckiem) należą do spraw, w których dziecko ma zdolność procesową i powinno być uczestnikiem postępowania.

    1. W Kodeksie  postępowania karnego, ustawą  nowelizującą z 2003 r., dodany został  przepis art. 185a – ustanawiający jednorazowe przesłuchanie  w postępowaniu karnym świadka – pokrzywdzonego, który w chwili czynu nie ukończył 15 lat, jednakże tylko
      w sprawach o przestępstwo określone w rozdziale XXV Kodeksu karnego – „Przestępstwa przeciwko wolności seksualnej i obyczajowości” (art. 197-205). W wyniku kolejnej nowelizacji Kpk, działanie art. 185a dotyczy również spraw o przestępstwa określone w rozdziale XXVI Kk – „Przestępstwa przeciwko rodzinie i opiece” (art. 206-211a). Ma on od 29 sierpnia 2005 r. następujące brzmienie:

    „§ 1. W sprawach o przestępstwa określone w rozdziałach XXV i XXVI Kodeksu karnego pokrzywdzonego, który w chwili przesłuchania nie ukończył 15 lat, przesłuchuje się w charakterze świadka tylko raz, chyba że wyjdą na jaw istotne okoliczności, których wyjaśnienie wymaga ponownego przesłuchania, lub zażąda tego oskarżony, który nie miał obrońcy w czasie pierwszego przesłuchania pokrzywdzonego.

    § 2. Przesłuchanie przeprowadza sąd na posiedzeniu z udziałem biegłego psychologa. Prokurator, obrońca oraz pełnomocnik pokrzywdzonego mają prawo wziąć udział w przesłuchaniu. Osoba wymieniona w art. 51 § 2 ma prawo również być obecna przy przesłuchaniu, jeżeli nie ogranicza to swobody wypowiedzi przesłuchiwanego.

    § 3. Protokół przesłuchania odczytuje się na rozprawie głównej; jeżeli został sporządzony zapis obrazu i dźwięku przesłuchania, należy go odtworzyć”.

    Zgodnie z art. 147 § 2 pkt 2 i § 3 Kpk, przesłuchanie pokrzywdzonego, o którym mowa


    w art. 185a, oraz świadka, który w chwili przesłuchania nie ukończył 15 lat (w sprawach
    o przestępstwa popełnione z użyciem przemocy lub groźby bezprawnej lub o przestępstwa określone w rozdziale XXV Kk) utrwala się za pomocą urządzenia rejestrującego obraz
    i dźwięk, zaś protokół można ograniczyć do zapisu najbardziej istotnych oświadczeń osób biorących w niej udział. Zapis obrazu lub dźwięku oraz przekład zapisu dźwięku stają się załącznikami do protokołu.

    Ministerstwo Sprawiedliwości od kwietnia 2007 r. współdziała z Fundacją „Dzieci Niczyje” w Koalicji na Rzecz Przyjaznego Przesłuchiwania Dzieci, promującej powstawanie Przyjaznych Pokoi Przesłuchań (patrz również informacje zawarte w pkt 221-222 niniejszego sprawozdania). Podczas spotkania członków Koalicji w Biurze Rzecznika Praw Obywatelskich w 2007 r. wskazano, iż dziecko-świadek nie powinno być przesłuchiwane zarówno w budynkach sądów, jak i prokuratur czy komisariatów policji. Podkreślono, iż już samo wejście małoletniego świadka do takich instytucji może budzić w nim lęk i uniemożliwić prawidłowe przesłuchanie. Wskazać należy, iż choć większość Przyjaznych Pokoi Przesłuchań mieści się właśnie w komisariatach i sądach to zgodnie


    z opracowanymi w Ministerstwie Sprawiedliwości rekomendacjami w coraz większej liczbie nowo tworzonych pokoi zapewniono wejścia do nich przez odrębny ciąg komunikacyjny, uniemożliwiający kontakt dziecka z oskarżonymi czy umundurowanymi funkcjonariuszami policji poruszającymi się po budynku sądu czy komisariatu.

    Jednocześnie, część sędziów nie decyduje się na przesłuchanie dziecka w przyjaznym pokoju mieszczącym się poza siedzibą sądu, np. w ośrodku prowadzonym przez organizację pozarządową i przesłuchuje małoletniego świadka na sali rozpraw bądź


    w pokoju sędziowskim. Przedstawiciele Ministerstwa Sprawiedliwości prowadząc rozmowy z prezesami sądów zwracają na to szczególną uwagę dążąc do wyeliminowania takiej praktyki.

    Według stanu prawnego na dzień 31 grudnia 2010 r. wskazanych powyżej gwarancji nie ma osoba pokrzywdzona czynem zabronionym jakiego dopuścił się nieletni sprawca. Zwrócić należy uwagę na to, że posiedzenia w sprawach nieletnich odbywają się, co do zasady, z wyłączeniem jawności, chyba, że jawność posiedzenia jest uzasadniona ze względów wychowawczych (art. 45 Upn). O przyjęciu takiego rozwiązania decydowały względy wychowawcze, ale pozwala to również na realizację ochrony małoletnich świadków w tego rodzaju postępowaniach.

    W sprawach opiekuńczych osób małoletnich przyjęto podobną zasadę zobowiązując sąd do tego, aby z urzędu zarządzał odbycie całego posiedzenia lub jego części przy drzwiach zamkniętych, jeżeli przeciwko publicznemu rozpoznaniu sprawy przemawia dobro małoletniego. Dodatkowo, w myśl art. 390 § 2 Kpk, przewodniczący może zarządzić, aby na czas przesłuchania małoletniego świadka, nieletni sprawca opuścił salę sądową. Nastąpić to może w sytuacji, gdy należy się obawiać, że obecność nieletniego sprawcy mogłaby oddziaływać krępująco na świadka. Również procedura cywilna dopuszcza przesłuchanie świadków pod nieobecność innych uczestników postępowania (art. 515
    i 216¹ Kpc). Istotną funkcję gwarancyjną spełnia również art. 576 § 2 Kpc, który stanowi,
    iż „sąd w sprawach dotyczących osoby lub majątku dziecka wysłucha je, jeżeli jego rozwój umysłowy, stan zdrowia i stopień dojrzałości na to pozwala, uwzględniając
    w miarę możliwości jego rozsądne życzenia. Wysłuchanie odbywa się poza salą posiedzeń sądowych.”

    Powyższe regulacje zapewniają dzieciom, w postępowaniu w sprawach nieletnich


    i postępowaniu opiekuńczym, minimum ochrony. Nie gwarantują jednak uprawnień przysługujących małoletnim świadkom w postępowaniu karnym.

    Ministerstwo Sprawiedliwości zwraca się od dłuższego czasu z apelem do prezesów sądów, by z Przyjaznych Pokoi Przesłuchań korzystali również sędziowie rodzinni mający

    na co dzień kontakt z małoletnimi pokrzywdzonymi i nieletnimi sprawcami. Do takich przesłuchań dochodzi w Polsce coraz częściej. Tylko od właściwej organizacji pracy przewodniczących wydziałów sądów oraz właściwej ich współpracy z podmiotami dysponującymi Przyjaznymi Pokojami Przesłuchań zależy, by zarówno sędziowie karni jak i rodzinni na co dzień mogli korzystać z Przyjaznych Pokoi Przesłuchań znajdujących się na terenie właściwości ich jednostek.

    Należy także rozważyć potrzebę nowelizacji art. 185 Kpk i objęcia prawem do jednorazowego przesłuchania małoletnich ofiar wszystkich przestępstw do 18. roku życia oraz objęcia podobną ochroną pokrzywdzonych czynami zabronionymi popełnionymi przez nieletnich w trybie ustawy o postępowaniu w sprawach nieletnich.



    Postępowanie w sprawach nieletnich (definicja nieletniego została przedstawiona
    w poprzednim sprawozdaniu w Rozdziale X)

    1. Zgodnie z art. 35 § 1 Upn sąd w postępowaniu wyjaśniającym ma obowiązek wysłuchać nieletniego. Natomiast art. 19 Upn wskazuje, że przy wysłuchaniu nieletniego należy dążyć do zapewnienia mu pełnej swobody wypowiadania się. Wysłuchanie powinno odbywać się w warunkach zbliżonych do naturalnych, w miarę potrzeby
      w miejscu zamieszkania nieletniego, przy czym unikać należy wielokrotnego wysłuchiwania nieletniego co do tych samych okoliczności lub okoliczności ustalonych już innymi dowodami i niebudzących wątpliwości.

    Także w postępowaniu poprawczym sąd wysłuchuje wyjaśnień nieletniego. Poza tym nieletni pozostaje w sali rozpraw, jeżeli sąd uzna to za celowe, w szczególności ze względów wychowawczych lub dla obrony nieletniego i wyjaśnienia okoliczności sprawy (art. 53 § 2 Upn). W postępowaniu poprawczym nieletni ma status strony. W związku
    z tym ma on takie same prawa procesowe jak strona. Może zatem czynić uwagi i składać wyjaśnienia co do każdego dowodu przeprowadzonego w jego obecności (art. 54 Upn).
    W postępowaniu odwoławczym nieletni, albo jego rodzice lub opiekun, może wnosić środki odwoławcze. W postępowaniu wykonawczym nieletni jest wysłuchiwany, jeśli sąd uzna, że zachodzi taka potrzeba (art. 75 § 4 Upn).

    Szerzej na temat postępowania w sprawach nieletnich – patrz odpowiedź na zalecenia CRC/C/15/Add.194 - pkt 26 i 51 (pkt 130-178 i 541-547 niniejszego sprawozdania).



    Przyjazne pokoje przesłuchań

    1. Zostały przyjęte zasady postępowania z dzieckiem uczestniczącym w postępowaniu karnym, osobą zgwałconą i ofiarą przemocy w rodzinie. Priorytetami w tym zakresie są: ochrona godności ofiary, szacunek, zapewnienie bezpieczeństwa, pomocy medycznej
      i psychologicznej, poinformowanie ofiary o jej prawach i instytucjach udzielających wsparcia ofiarom przestępstw, wsparcie opiekuna wyznaczonego przez organizację pozarządową.

    2. Ministerstwo Sprawiedliwości współpracuje z Fundacją „Dzieci Niczyje” w ramach Koalicji na Rzecz Przyjaznego Przesłuchiwania Dzieci. Inicjatywa ta, zapoczątkowana
      w kwietniu 2007 r., ma na celu zagwarantowanie dzieciom-ofiarom i dzieciom-świadkom odpowiednich warunków przesłuchania w postępowaniu karnym i w postępowaniu
      w sprawach nieletnich, zapewniających poszanowanie godności dziecka oraz uwzględnienie szczególnych potrzeb dziecka. Celem nadrzędnym inicjatywy jest ochrona dzieci przed wtórną wiktymizacją poprzez eliminację konieczności powtórnego przesłuchania. Zadaniem Koalicji jest wypracowanie jednolitych standardów prawnych
      i psychologicznych przesłuchania dziecka oraz wyposażania pokoi przesłuchań
      w odpowiedni sprzęt audiowizualny, umożliwiający odpowiednie zabezpieczenie dowodów i w konsekwencji, wyeliminowanie powtórnego zbierania dowodów
      w kolejnych etapach postępowania sądowego.

    3. Pokoje przesłuchań dla dzieci znajdują się nie tylko w sądach, prokuraturach lub na posterunkach policji, ale także w placówkach organizacji pozarządowych i jednostek samorządu terytorialnego. Pokoje przesłuchań dla dzieci, zgłoszone przez instytucje, które deklarują chęć poddania się procedurze certyfikowania miejsc przesłuchiwania dzieci, podlegają sprawdzeniu w ramach kontroli przeprowadzanych przez zespół prawników
      i psychologów powołany przez Ministerstwo Sprawiedliwości oraz Fundację „Dzieci Niczyje”. Wyposażenie pokoju (zapewnianiające dziecku fizyczne i psychiczne bezpieczeństwo w czasie przesłuchania), sprawność urządzeń audiowizualnych (umożliwiających rejestrację przesłuchania, jak również komunikowanie się osób uczestniczących w przesłuchaniu z sędzią i psychologiem w celu przekazywania im pytań, które mają zostać zadane dziecku) oraz przestrzeganie zasad przesłuchania dziecka są weryfikowane w celu stwierdzenia, czy spełniają one standardy ustanowione przez Koalicję. Zagwarantowanie opiekunom dziecka wszechstronnej informacji na temat możliwości uzyskania specjalistycznej pomocy psychologicznej, terapeutycznej, medycznej i prawnej jest niezbędna częścią oferty Przyjaznego Pokoju Przesłuchań Dziecka. Opiekun każdego przesłuchiwanego dziecka otrzymuje pisemną informację nt. takiej oferty.

    Jeżeli wyniki ww. kontroli są pozytywne, pokój uzyskuje certyfikat zgodności ze standardami Koalicji. Do października 2010 r. wydano 46 certyfikatów.

    Szkolenia dla przedstawicieli wymiaru sprawiedliwości

    1. Problematyka przesłuchiwania osób małoletnich – jako osób szczególnie wrażliwych – pozostaje stałym elementem szkoleń dla prokuratorów i sędziów.

    Przykłady szkoleń podano w odpowiedzi na zalecenie CRC/C/15/Add.194 - pkt 35 (pkt 250-252 niniejszego sprawozdani).

    ROZDZIAŁ IV. PRAWA OBYWATELSKIE I WOLNOŚCI

    (art. 7, 8, 13-17 i 37 (a) Konwencji)

    A. Realizacja zaleceń Komitetu Praw Dziecka

    CRC/C/15/Add.194 - pkt 33:

    Komitet zaleca, aby państwo strona zapewniło, żeby wszystkie szkoły publiczne umożliwiały w praktyce dzieciom dokonanie wolnego wyboru między uczęszczaniem na lekcje religii a uczęszczaniem na lekcje etyki na podstawie wskazówek rodziców udzielanych w sposób zgodny ze stopniem rozwoju dziecka.

    1. Przepisy polskiego prawa oświatowego wydane na podstawie art. 12 ust. 2 ustawy
      z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty gwarantują każdemu uczniowi dokonanie wolnego wyboru między nauką religii, zgodnej z własnym wyznaniem a nauką etyki.

    Każda szkoła publiczna jest zobowiązana, na życzenie rodziców, bądź uczniów, zorganizować zajęcia z religii zgodnie z ich wyznaniem (jeśli wyznanie to jest reprezentowane w Polsce przez kościół lub związek wyznaniowy o uznanej osobowości prawnej) lub zajęcia z etyki. Tryb podejmowania decyzji w powyższej sprawie został określony w sposób uwzględniający wskazówki rodziców, udzielane zgodnie ze stopniem rozwoju dziecka. Pełnoletni uczniowie mają prawo samodzielnie podjąć decyzję
    o uczęszczaniu na lekcje religii lub etyki (art. 12 ust. 1 ustawy o systemie oświaty:
    „Publiczne przedszkola, szkoły podstawowe i gimnazja organizują naukę religii na życzenie rodziców, publiczne szkoły ponadgimnazjalne na życzenie bądź rodziców, bądź samych uczniów; po osiągnięciu pełnoletności o pobieraniu nauki religii decydują uczniowie.”).

    Z uwagi na poszanowanie praw osób stanowiących w Polsce tzw. mniejszości religijne oraz osób o innym światopoglądzie, przepisy prawa oświatowego wprowadzają możliwość organizowania zajęć z religii lub etyki w systemie oświaty publicznej


    w różnych formach (szkolnych lub pozaszkolnych), w sposób możliwie dogodny dla wszystkich zainteresowanych uczestniczeniem w nauce wybranego przedmiotu. Aby ułatwić zainteresowanym uczniom udział w zajęciach z religii lub etyki, przepisy oświatowe wprowadzają możliwość organizowania tych zajęć w klasie, a także w grupie międzyklasowej lub międzyszkolnej. W praktyce sposób oraz zakres organizowania lekcji religii różnych wyznań lub etyki zależy od liczby uczniów zgłoszonych na poszczególne rodzaje zajęć. Uczestniczenie lub nieuczestniczenie w przedszkolnej albo szkolnej nauce religii lub etyki nie może być powodem dyskryminacji przez kogokolwiek
    w jakiejkolwiek formie.

    CRC/C/15/Add.194 - pkt 35:

    Komitet zaleca, aby państwo strona:

    a) ustanowiło narodowy system przyjmowania, monitoringu i badania skarg oraz, w razie potrzeby, ścigania poszczególnych przypadków w sposób uwzględniający potrzeby dziecka i zapewniło szkolenie dla przedstawicieli organów ścigania, pracowników społecznych i prokuratorów w tym zakresie;

    b) ustanowiło wszechstronny i ogólnokrajowy system reakcji, który będzie skonstruowany tak, aby zapewnić, w miarę potrzeby, wsparcie i pomoc zarówno dla ofiar, jak i dla sprawców przemocy w rodzinie, zamiast ograniczania się wyłącznie do interwencji i karania, jak również który zapewni wszystkim ofiarom przemocy dostęp do poradnictwa i pomocy w rehabilitacji i reintegracji, zwłaszcza w społecznościach, gdzie administracja lokalna nie dysponuje środkami wystarczającymi do utworzenia rodzinnych ośrodków kryzysowych;

    c) ustanowiło mechanizm gromadzenia danych dotyczących sprawców i ofiar wykorzystywania seksualnego z podziałem według płci i wieku w celu właściwej oceny zasięgu problemu i skonstruowania polityki i programów ukierunkowanych na ten problem;

    d) wyraźnie zakazało kar cielesnych w domu, w szkołach i innych zakładach;

    e) przeprowadzało publiczne kampanie edukacyjne dotyczące negatywnych skutków złego traktowania dzieci i promowało pozytywne, powstrzymujące się od przemocy sposoby wprowadzania dyscypliny, jako alternatywę dla kar cielesnych.

    Odpowiedź na zalecenie CRC/C/15/Add.194 - pkt 35a)

    (Dotyczy również zalecenia CRC/C/15/Add.194 - pkt 49)



    1. Policja od lat kształci wyspecjalizowane kadry do pracy z dziećmi i młodzieżą.
      Oferta programowa systemu szkolnictwa policyjnego obejmuje:

    1) Szkolenie zawodowe podstawowe

    Zagadnienia zwalczania przemocy domowej uwzględnione są w tematach dotyczących: części szczególnej prawa karnego materialnego, rozpoznawania i zapobiegania zjawiskom patologii społecznej, przeprowadzania interwencji domowych, procedury „Niebieskie Karty”, postępowania w przypadku konieczności zapewnienia opieki małoletniemu.

    2) Szkolenie zawodowe dla absolwentów szkół wyższych

    Obejmuje tematy: dysfunkcjonalność rodziny (przyczyny przemocy), relacje między ofiarą a sprawcą, alkoholizm a przestępczość, prostytucja jako czynnik kryminogenny, przestępstwa przeciwko rodzinie i opiece, przestępstwa przeciwko czci i nietykalności cielesnej, wybrane instytucje prawa rodzinnego, ingerencja sądu w sprawy rodzinne, przestępstwa związane z życiem płciowym człowieka – pedofilia, zgwałcenia, dewiacje seksualne, specyfika przesłuchań dzieci.

    3) Doskonalenie zawodowe w formie kursów organizowanych centralnie w jednostkach szkoleniowych Policji

    W programach dla dzielnicowych, dyżurnych, służby kryminalnej, specjalistów ds. nieletnich problematykę objętą zaleceniami omawia się między innymi w obrębie tematów: udzielanie pomocy ofiarom przemocy w rodzinie, wykorzystanie procedury „Niebieskich Kart”, postępowanie z dzieckiem pokrzywdzonym, Polska Karta Praw Ofiary, postępowanie z ofiarami przestępstw (zgwałcenia, przemoc domowa, krzywdzenie dzieci), handel ludźmi, patologie społeczne, rola Policji w ramach Krajowego Programu Zapobiegania Niedostosowaniu Społecznemu i Przestępczości wśród Dzieci i Młodzieży. W Centrum Szkolenia Policji od 2000 r. realizowane są przez psychologów z Fundacji „Dzieci Niczyje” warsztaty nt. „Przemoc wobec dziecka” (30 godzin lekcyjnych) dla specjalistów ds. nieletnich.



    1. Realizowany jest Program szkolenia specjalistycznego dla policjantów służby prewencyjnej w specjalności do spraw nieletnich, uwzględniający m.in. niżej wymienione treści:

    1. W zakresie rozpowszechniania wśród przedstawicieli organów ścigania wiedzy oraz podnoszenie świadomości dotyczącej praw dziecka - system ochrony praw dziecka w świetle przepisów prawa międzynarodowego i polskiego.

    2. W obszarze niedyskryminacji - postępowanie policjantów w stosunku do uchodźców oraz małoletnich i nieletnich cudzoziemców, prawa człowieka i etyka policjanta pracującego z osobami nieletnimi.

    3. W obszarze szacunku dla poglądów i aktywnego uczestnictwa dziecka
      w sprawach, które go dotyczą – słuchacze zapoznawani są z procedurą postępowania w sprawach nieletnich, wybranymi instytucjami prawa cywilnego (w tym rodzinnego
      i opiekuńczego), regulującymi zasady udziału dziecka w postępowaniu wyjaśniającym, przygotowawczym oraz sądowym i reprezentacji dziecka przez rodziców lub opiekuna prawnego przed sądem i w sprawach urzędowych.

    Program przewiduje też zajęcia praktyczne na terenie szkół i przedszkoli.

    W aspekcie złego traktowania i przemocy program szkolenia uwzględnia przygotowanie policjanta do właściwej reakcji na zjawiska przestępczości skierowanej przeciwko dziecku oraz patologii społecznej.



    1. W kwestii wykorzystywania seksualnego i handlu ludźmi – prostytucja nieletnich oraz zjawisko handlu ludźmi, przemoc wobec dziecka (program Fundacji „Dzieci Niczyje”).

    2. W ramach realizacji zaleceń sformułowanych przez Komisarza Praw Człowieka Rady Europy w Memorandum z 2007 r. w zakresie „zapewnienia specjalistycznego szkolenia na temat przemocy domowej na szerszą skalę i zaangażowanie w nie większej liczby policjantów we współpracy z organizacjami pozarządowymi”
      w Policji opracowano a następnie wprowadzono do realizacji, decyzją nr 54 Komendanta Głównego Policji z dnia 11  lutego 2009 r., program kursu specjalistycznego z zakresu przeciwdziałania przemocy w rodzinie. Głównym zadaniem szkolenia jest przygotowanie policjantów do wykonywania zadań służbowych związanych z przeciwdziałaniem przemocy w rodzinie, koordynacją działań w ramach procedury zapobiegania przemocy w rodzinie oraz prowadzenia doskonalenia zawodowego z tego zakresu w lokalnych jednostkach Policji. Czas trwania kursu wynosi 56 godzin lekcyjnych, tj. 7 dni.

    Ponadto, został przygotowany ogólnopolski „Informator o placówkach, ośrodkach
    i instytucjach świadczących różnorodną pomoc ofiarom przestępstw”
    , który przekazano funkcjonariuszom Policji podejmującym czynności z ofiarami. Wzorując się na ww. Informatorze w wielu komendach wojewódzkich Policji opracowano lokalne informatory, zawierające algorytmy działania i rejestr placówek udzielających wsparcia i pomocy ofiarom przestępstw, także małoletnim.

    1. Jednostki Policji na terenie kraju podejmują różnorodne działania na rzecz ofiar przestępstw (zwłaszcza przemocy) oraz kontynuują realizację założeń Polskiej Karty Praw Ofiar, m. in. poprzez:

    • Propagowanie założeń Polskiej Karty Praw Ofiar oraz ulotek i materiałów informacyjnych, skierowanych do osób pokrzywdzonych różnymi rodzajami przestępstw);

    • Informowanie ofiar przestępstw o ich prawach, udostępnianie telefonów i adresów instytucji oraz organizacji niosących pomoc i wręczanie druków pouczenia pokrzywdzonego;

    • Udzielanie informacji i przyjmowanie zgłoszeń za pośrednictwem policyjnych telefonów zaufania, funkcjonujących we wszystkich Komendach Wojewódzkich Policji oraz wielu miejskich i powiatowych jednostkach Policji na terenie kraju;

    • Czynne uczestnictwo policjantów w różnorodnych działaniach podejmowanych
      w związku z obchodzonym 22 lutego każdego roku „Dniem Ofiar Przestępstw”;

    • Udoskonalanie istniejących i tworzenie kolejnych punktów recepcyjnych
      w jednostkach Policji, poprawiających jakość kontaktu osoby pokrzywdzonej
      z policjantem;

    • Podejmowanie przez policjantów tematu praw i poszanowania godności ofiar przestępstw, podczas spotkań z lokalną społecznością, wizyt w szkołach lub innych placówkach;

    • Kontynuowanie w różnych rejonach kraju działań podejmowanych w ramach programów i inicjatyw ukierunkowanych na wspieranie ofiar przestępstw (program prewencyjny „Jak postępować, aby nie stać się ofiarą przestępstwa”, działania profilaktyczne skierowane do ofiar przestępstw w postaci „Studenckich Punktów Informacyjnych dla ofiar przemocy w rodzinie oraz członków rodzin nieletnich zagrożonych zjawiskami patologii społecznych”, kampania społeczna „Mazowiecki Niebieski Tydzień”).

    1. Policja podejmując działania na rzecz małoletnich ofiar przestępstw współpracuje z organizacjami społecznymi i instytucjami państwowymi na szczeblu centralnym oraz na szczeblu lokalnym z organizacjami pomocowymi, fundacjami, placówkami oświatowymi, organami samorządu terytorialnego, prokuraturą, sądami i społecznością lokalną.

    Odpowiedź na zalecenia CRC/C/15/Add.194 - pkt 35a) i 35b)

    1. W jednostkach Policji opracowano i wdrożono „Policyjny Program Wspomagania Ofiar Przestępstw”, którego celem jest m. in. zminimalizowanie negatywnych skutków uczestniczenia w procedurze karnej dla ofiar przestępstw (tzw. „wtórnej wiktymizacji”). Policja prowadzi również działania informacyjne wobec ofiar przestępstw na temat uprawnień przysługujących im podczas postępowania karnego oraz sposobów unikania sytuacji niebezpiecznych, w wyniku których można stać się ofiarą przestępstwa. Działania te prowadzone są we współpracy z organizacjami pozarządowymi (m.in. „Ogólnopolskim Forum na Rzecz Ofiar Przestępstw”, Fundacją „Dzieci Niczyje”) i instytucjami państwowymi, które prowadzą działania na rzecz ofiar przestępstw, np. Ministerstwem Sprawiedliwości, organami samorządu terytorialnego, prokuraturą, sądami, itd.

    2. Ograniczeniu zjawiska przemocy służy realizacja Rządowego Programu Ograniczania Przestępczości i Aspołecznych Zachowań „Razem Bezpieczniej” ustanowionego na lata 2007 – 2015, uwzględniającego m. in. zagadnienia przeciwdziałania przemocy w rodzinie oraz działania na rzecz bezpieczeństwa w szkole.

    3. W 2007 r., w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji opracowano we współpracy z Policją, Strażą Graniczną i Państwową Strażą Pożarną poradniki tematyczne stanowiące aktualny zbiór informacji i wiedzy z zakresu wiktymologii oraz przyczyn powstawania najczęstszych zagrożeń. Treść poradników została zamieszczona na stronie internetowej programu „Razem Bezpieczniej” – opracowania te uwzględniają również zagrożenia, na jakie narażone są dzieci i młodzież.

    4. Uchwałą Nr 162/2006 z dnia 25 września 2006 r. Rada Ministrów ustanowiła Krajowy Program Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie, którego współrealizatorami na poziomie centralnym są: Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej, Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji, Ministerstwo Edukacji Narodowej, Ministerstwo Sprawiedliwości oraz Ministerstwo Zdrowia. Program zakłada również konkretne zadania dla wojewody, marszałka województwa, samorządu powiatowego i samorządu gminnego.

    W ramach realizacji Programu wyznaczono pięć priorytetów:

    1) systematyczne diagnozowanie zjawiska przemocy w rodzinie,

    2) podnoszenie wrażliwości społecznej wobec przemocy w rodzinie,

    3) podnoszenie kompetencji służb zajmujących się problematyką przemocy w rodzinie,

    4) udzielanie profesjonalnej pomocy ofiarom przemocy w rodzinie,

    5) oddziaływanie na sprawców przemocy w rodzinie.



    1. W dniu 10 czerwca 2010 r. przyjęto ustawę o zmianie ustawy o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie i niektórych innych ustaw, która przewiduje, że w Krajowym Programie Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie nacisk kładziony ma być przede wszystkim na zapewnianie ochrony i udzielanie pomocy osobom dotkniętym przemocą
      w rodzinie, podejmowanie działań korekcyjno-edukacyjnych wobec osób stosujących przemoc w rodzinie, podnoszenie świadomości społecznej na temat przyczyn i skutków przemocy w rodzinie oraz promowanie metod wychowawczych bez użycia przemocy, upowszechnianie informacji o możliwościach i formach pomocy osobom dotkniętym przemocą, jak i stosującym przemoc w rodzinie. Na mocy art. 10a ust. 1 wskazanej ustawy powołano do życia Zespół Monitorujący do spraw Przeciwdziałania Przemocy
      w Rodzinie, jako organ opiniodawczo-doradczy ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego. Zadania Zespołu obejmują między innymi:

    • Inicjowanie, wspieranie i monitorowanie działań w zakresie przeciwdziałania przemocy w rodzinie;

    • Wyrażanie opinii w sprawach dotyczących stosowania ustawy oraz inicjowanie zmian przepisów w zakresie przeciwdziałania przemocy w rodzinie;

    • Opracowanie standardów pomocy ofiarom przemocy w rodzinie i pracy z osobami stosującymi przemoc w rodzinie;

    • Tworzenie, we współpracy z właściwymi podmiotami, mechanizmów informowania
      o standardach udzielania pomocy ofiarom przemocy w rodzinie i pracy z osobami stosującymi przemoc w rodzinie.

    1. Ofiary przemocy w rodzinie mogą znaleźć schronienie w ośrodkach wsparcia funkcjonujących w gminach i powiatach, jak też w ośrodkach interwencji kryzysowej.
      Na podstawie rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej 6 lipca 2006 r.
      w sprawie standardu podstawowych usług świadczonych przez specjalistyczne ośrodki wsparcia dla ofiar przemocy w rodzinie, a także szczegółowych kierunków prowadzenia oddziaływań korekcyjno-edukacyjnych tworzone były specjalistyczne ośrodki wsparcia dla ofiar przemocy w rodzinie, które udzielają profesjonalnego poradnictwa medycznego, psychologicznego, prawnego, socjalnego oraz do uruchomienia środków finansowych.

    2. Dzieci, które doznały urazów, zarówno fizycznych jak i psychicznych, objęte są opieką zdrowotną, realizowaną w oparciu o przepisy ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Na podstawie przeprowadzonego badania dziecka, lekarz orzeka o stanie zdrowia dziecka i kwalifikuje przypadek chorobowy zgodnie z Międzynarodową Klasyfikacji Chorób ICD-10. W klasyfikacji tej występuje zespół maltretowanego dziecka, ujęty jako T74, obejmujący krzywdzenie fizyczne, emocjonalne, seksualne, jak również zaniedbywanie dziecka. Stwierdzenie takiej jednostki jest równoznaczne z wpisaniem jej do karty chorobowej oraz koniecznością zgłoszenia tego faktu organom ścigania. W przypadkach podejrzenia
      o stosowanie wobec dziecka przemocy, lekarz jest zwolniony z obowiązku zachowania tajemnicy, zgodnie z postanowieniami art. 40 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty. Decyzję o zgłoszeniu podejrzenia krzywdzenia dziecka podejmuje lekarz po dokonaniu badania oraz zebraniu wywiadu od osoby, która zgłosiła się z dzieckiem na to badanie, stosując procedurę „Niebieskiej Karty” (ustawa
      z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie oraz rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z dnia 19 kwietnia 2005 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego – załącznik do kwestionariusza rodzinnego wywiadu środowiskowego „Niebieska Karta”).

    3. Stosownie do zaleceń wynikających z dokumentów międzynarodowych (Ramowej Decyzji Rady Unii Europejskiej w sprawie statusu ofiar przestępstw w postępowaniu karnym z dnia 15 marca 2001 roku) opracowywane są specjalne procedury postępowania Policji wobec specyficznych kategorii ofiar przestępstw, tj. dzieci i ofiar przestępstw seksualnych.

    4. W 2006 r. Minister Pracy i Polityki Społecznej wydał rozporządzenie w sprawie standardu podstawowych usług świadczonych przez specjalistyczne ośrodki wsparcia dla ofiar przemocy w rodzinie, a także szczegółowych kierunków prowadzenia oddziaływań korekcyjno-edukacyjnych. Na mocy przepisów tego rozporządzenia, wobec osób stosujących przemoc w rodzinie prowadzone są oddziaływania korekcyjno-edukacyjne
      w celu:

    1) powstrzymania osoby stosującej przemoc w rodzinie przed dalszym stosowaniem tej przemocy,

    2) rozwijania umiejętności samokontroli i współżycia w rodzinie,

    3) kształtowania umiejętności w zakresie wychowywania dzieci bez używania przemocy w rodzinie,

    4) uznania przez osobę stosującą przemoc w rodzinie faktu stosowania tej przemocy,

    5) zdobycia i podniesienia wiedzy na temat mechanizmów powstawania przemocy
    w rodzinie.

    Oddziaływania korekcyjno-edukacyjne dla osób stosujących przemoc w rodzinie


    są kierowane w szczególności do:

    1) osób skazanych za czyny związane ze stosowaniem przemocy w rodzinie, odbywających karę pozbawienia wolności w zakładach karnych albo wobec których sąd warunkowo zawiesił wykonanie kary, zobowiązując je do uczestnictwa w programie korekcyjno-edukacyjnym,

    2) osób stosujących przemoc w rodzinie, które uczestniczą w terapii uzależnienia od alkoholu lub narkotyków - w tym przypadku oddziaływania korekcyjno-edukacyjne mogą stanowić uzupełnienie podstawowej terapii,

    3) osób, które w wyniku innych okoliczności zgłoszą się do uczestnictwa w programie korekcyjno-edukacyjnym.



    1. Zgodnie z art. 63 Konstytucji RP, każdy ma prawo składać skargi m.in. w interesie własnym lub innej osoby za jej zgodą do organów władzy publicznej oraz do organizacji
      i instytucji społecznych w związku z wykonywanymi przez nie zadaniami zleconymi
      z zakresu administracji publicznej. Prawo to przysługuje każdemu – także dziecku. Jeśli dziecko nie jest zdolne do wykonywania tego prawa, reprezentowane będzie przez przedstawicieli ustawowych – rodziców. W sytuacji, gdy wobec dziecka popełniono czyn wypełniający znamiona przestępstwa postępowanie może zostać wszczęte (w zależności od popełnionego przestępstwa) z urzędu albo na wniosek jego przedstawiciela ustawowego.

    2. Dzieci stanowią szczególną kategorię pokrzywdzonych, wobec których konieczne jest zastosowanie innych, niż wobec dorosłych działań podczas trwania procedury karnej. Zasady przesłuchania dziecka w postępowaniu – patrz odpowiedź na zalecenie CRC/C/15/Add.194 - pkt 31 (pkt 215-222 niniejszego sprawozdania).

    3. Zgodnie z art. 185a oraz art. 185b Kpk regułą jest, iż w sprawach o przestępstwo przeciwko wolności seksualnej i obyczajności oraz przeciwko rodzinie i opiece pokrzywdzonego, który w chwili przesłuchania nie ukończył 15 lat, przesłuchuje się
      w charakterze świadka tylko raz. Przesłuchanie przeprowadza sąd na posiedzeniu
      z udziałem biegłego psychologa. Prokurator, obrońca oraz pełnomocnik pokrzywdzonego mają prawo wziąć udział w przesłuchaniu. W wyjątkowych sytuacjach można taką osobę przesłuchać ponownie, gdy wyjdą na jaw nowe, nieznane wcześniej okoliczności wymagające wyjaśnienia (patrz również pkt 218 niniejszego sprawozdania). MS wraz
      z Fundacją „Dzieci Niczyje” podjęło kampanię certyfikowania przyjaznych pokoi przesłuchań. Szerzej – patrz odpowiedź na zalecenie CRC/C/15/Add.194 - pkt 31 (pkt. 221-222 niniejszego sprawozdania).

    4. W ostatnich latach opracowany został i rozpowszechniony wśród prokuratorów szereg wytycznych dotyczących m.in. praw dziecka uczestniczącego w postępowaniu, tj.:

    • Wytyczne dotyczące handlu ludźmi, w tym dziećmi (zmiany w Kk - patrz pkt 333-334 niniejszego sprawozdania).

    • W 2001 r. Prokurator Generalny opublikował wytyczne dotyczące postępowania
      z ofiarami przestępstw w toku postępowania karnego, skierowane do prokuratorów apelacyjnych, okręgowych i rejonowych.

    Zgodnie z ww. wytycznymi, kobiety i dzieci-ofiary przemocy domowej lub molestowania seksualnego powinny być traktowane w sposób szczególny.
    Z wyjątkiem, gdy jest to niezbędne, kobiety i dzieci powinny być przesłuchiwane tylko raz. Czas i miejsce przesłuchania powinny być ustalone w taki sposób, aby ofiara nie była narażona na kontakt z domniemanym sprawcą. Ponadto w wytycznych zawarto wymóg, aby ofiary zgwałcenia lub przemocy seksualnej przechodziły kompleksowe badania lekarskie (ginekologiczne i inne, których celem jest określenie formy i rodzaju obrażeń). Jeśli ofiara nie zdecyduje inaczej, prezentacja sprawcy w celu identyfikacji powinna być przeprowadzana z wykorzystaniem lustra fenickiego. Ponadto ofiary tego typu przestępstw nie powinny być przesłuchiwane w obecności domniemanego sprawcy.

    Zgodnie z ustawą z dnia 20 czerwca 1985 r. o prokuraturze, wytyczne Prokuratora Generalnego mają zastosowanie nie tylko do prokuratury, ale do wszystkich instytucji zaangażowanych w prowadzenie postępowania przygotowawczego.



    • W 2005 r. – rezolucja Rady Gospodarczo-Społecznej ONZ z 2005 r. „Wytyczne dotyczące wymiaru sprawiedliwości w sprawach, w których ofiarami lub świadkami przestępstw są dzieci” (Guidelines on Justice in Matters involving Child Victims and Witness of Crime) została rozpowszechniona w prokuraturach różnych szczebli.

    • W lutym 2009 r. Prokurator Generalny opublikował szczegółowe „Wytyczne
      w sprawie działań na rzecz pokrzywdzonego”, zlecając podległym organom podejmowanie działań służących realizacji określonej w Kpk zasady uwzględniania
      w postępowaniu karnym prawnie chronionych interesów pokrzywdzonego
      i zapewniających pokrzywdzonym korzystanie z przysługujących im uprawnień procesowych oraz istniejących form wspierania finansowego, psychologicznego, terapeutycznego, socjalnego oraz każdego innego niezbędnego dla zapewnienia im ochrony i poczucia bezpieczeństwa osobistego.

    Koordynacja działań na rzecz pomocy ofiarom przestępstw, w tym dzieciom-ofiarom, jako osobom najbardziej podatnym na stanie się ofiarą przestępstwa.

    1. W 2004 r. w Ministerstwie Sprawiedliwości utworzono Stanowisko ds. Ofiar Przestępstw, zaś w kwietniu 2006 r. odrębny Wydział ds. Ofiar Przestępstw (obecnie: Wydział ds. Pokrzywdzonych Przestępstwem). Jego zadaniem jest wypracowanie systemowych rozwiązań dla wzmocnienia ochrony pokrzywdzonego oraz utworzenie ogólnopolskiej struktury udzielania interdyscyplinarnej pomocy pokrzywdzonym, w tym ofiarom przemocy domowej. Wydział współpracuje w tym zakresie z państwami członkowskimi Unii Europejskiej.

    2. W Polsce jest realizowany program „Sieć Pomocy Ofiarom Przestępstw”, który jest częścią programu Komisji Europejskiej „Zapobiegania i Zwalczania Przestępczości 2007”. W ramach programu utworzono 16 Lokalnych Ośrodków Wsparcia dla Ofiar Przestępstw. Zadaniem Lokalnych Ośrodków Wsparcia jest zapewnienie ofiarom przestępstw bezpłatnej pomocy prawnej i psychologicznej. Wszystkie Lokalne Ośrodki Wsparcia działają według jednolitych standardów pracy z ofiarą przestępstwa, opracowanych przez Ministerstwo Sprawiedliwości.

    Realizacja programu obejmuje ustanowienie sieci wymiany informacji pomiędzy ww. 16 Lokalnymi Ośrodkami Wsparcia, znajdujących się w 16 województwach. Ich zadaniem jest również koordynowanie działań na rzecz wspierania ofiar, podejmowanych przez organizacje pozarządowe, policję, instytucje wymiaru sprawiedliwości, opieki społecznej, szkoły oraz szpitale.

    Ponadto, zaplanowano 10 edycji interdyscyplinarnych szkoleń dla 1000 osób, w tym sędziów, prokuratorów i osób, których zadaniem jest udzielanie pomocy ofiarom przestępstw, realizowanych w latach 2009 i 2010. Zagadnienia podejmowane podczas szkoleń koncentrują się na wiktymologii oraz dostosowaniu pracy różnych grup zawodowych do potrzeb ofiar przestępstw. Celem szkoleń jest podniesienie kwalifikacji zawodowych osób odpowiedzialnych za udzielanie pomocy ofiarom przestępstw i ich rodzinom oraz wprowadzenie do polskiego systemu wymiaru sprawiedliwości dobrych praktyk w dziedzinie pracy z ofiarami przestępstw, stosowanych już w państwach członkowskich Unii Europejskiej.



    1. Wydział ds. Pokrzywdzonych Przestępstwem jest m. in. odpowiedzialny za opracowanie sposobu realizacji Krajowego Programu na Rzecz Ofiar Przestępstw na lata 2009-2013, który został przyjęty w październiku 2008 r. przez Międzyresortowy Zespół ds. Opracowania Krajowego Programu na Rzecz Ofiar Przestępstw. Program obejmuje utworzenie ogólnopolskiej struktury udzielania kompleksowej i interdyscyplinarnej pomocy ofiarom wszystkich rodzajów przestępstw. Ma być ona zakorzeniona
      w krajowym systemie udzielania pomocy ofiarom przestępstw, który spełnia podstawowe standardy UE (dot. strony merytorycznej, jak i bazy lokalowej). Standardy te pozwolą na koordynację, monitorowanie i ocenę działań podejmowanych przez centralne i lokalne instytucje rządowe, organizacje pozarządowe, kościoły i inne organizacje zajmujące się szeroko rozumianą, interdyscyplinarną pomocą ofiar przestępstw. Krajowy Program na Rzecz Ofiar Przestępstw na lata 2009-2013 jest oparty na doświadczeniach zebranych podczas wdrażania programu pilotażowego „Sieć Pomocy Ofiarom Przestępstw”, który był realizowany od września 2007 r. do czerwca 2008 r. Program zakłada wprowadzenie nowej instytucji opiekuna ofiary, tj. wolontariusza, który pomaga ofierze
      w przezwyciężeniu wszystkich skutków przestępstwa nie tylko w czasie trwania postępowania sądowego, ale także po ogłoszeniu wyroku. Dotyczy to w szczególności ofiar przemocy emocjonalnej i fizycznej.

    Ponadto, planowane jest uruchomienie ogólnokrajowej bezpłatnej linii telefonicznej dla ofiar przestępstw, w ramach której ofiarom przestępstw będą udzielane porady i pomoc psychologiczna.

    1. Od grudnia 2004 r. ofiary przestępstw mogą korzystać z pomocy Poradni Psychoterapii Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie (terapia indywidualna i grupowa, pomoc psychologiczna, poradnictwo prawne i socjalne). Ponadto pomoc ofiarom udzielają także zawodowi kuratorzy.

    2. Baza instytucji i organizacji świadczących pomoc ofiarom przestępstw, wykaz aktów prawnych regulujących sytuację prawną osoby pokrzywdzonej przestępstwem oraz informacje na temat instrumentów prawnych (np. mediacji) służących zadośćuczynieniu wyrządzonej krzywdzie są dostępne na stronie internetowej Ministerstwa Sprawiedliwości oraz Rzecznika Praw Obywatelskich.

    3. W dniu 22 lutego 2009 r., z okazji Międzynarodowego Dnia Ofiar Przestępstw, Ministerstwo Sprawiedliwości uruchomiło stronę internetową www.pokrzywdzeni.gov.pl, gdzie można znaleźć informacje na temat polskiego systemu prawnego i dostępnych form pomocy dla ofiar przestępstw. Na stronie internetowej zostały opublikowane „Broszura dla ofiary” oraz dane na temat „Sieci Pomocy Ofiarom Przestępstw”.

    Ponadto, Ministerstwo Sprawiedliwości podjęło działania w celu utworzenia listy podmiotów świadczących pomoc ofiarom przestępstw, dostępnej w postaci przeglądarki na ww. witrynie internetowej. Obecnie w Polsce, w ramach Priorytetu V Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki „Ułatwianie dostępu do wymiaru sprawiedliwości”, jest realizowany projekt mający na celu rozpowszechnianie informacji o prawach ofiar przestępstw i dostępie do instytucji świadczących pomoc takim ofiarom. Projekt obejmuje między innymi prowadzenie kampanii społecznej na temat alternatywnych metod rozwiązywania konfliktów składającej się z kampanii billboardowej, dystrybucji ulotek informacyjnych i rozpowszechniania materiałów audiowizualnych za pośrednictwem mediów. Ponadto, w 2009 r. w Ministerstwie Sprawiedliwości został opracowany „Informator dla pokrzywdzonego”, który zawiera podstawowe informacje na temat możliwości uzyskania pomocy w trakcie postępowania sądowego oraz innych form pomocy, udzielanej poszkodowanemu przez instytucje państwowe i samorządowe lub organizacje pozarządowe. Druk i dystrybucję 500.000 egzemplarzy „Informatora dla pokrzywdzonych” zrealizowano w okresie październik-grudzień 2010 r.

    W ramach realizacji wspomnianego projektu, w grudniu 2009 r. w Warszawie odbyła się konferencja, mająca na celu promowanie mediacji w sprawach karnych, jako instytucji dla pokrzywdzonego.



    1. Każdego roku jeden tydzień lutego jest poświęcony ofiarom przestępstw (znany jako „Tydzień Pomocy Ofiarom Przestępstw”). Celem tej inicjatywy jest m.in. zwrócenie uwagi na potrzeby i prawa osób pokrzywdzonych przestępstwem, w tym ofiar przemocy w rodzinie. Ofiary przestępstw mają dostęp do bezpłatnej pomocy prawnej
      i doradztwa w zakresie ich praw, udzielanych przez sędziów, prokuratorów, kuratorów zawodowych, adwokatów, innych pracowników wymiaru sprawiedliwości oraz przedstawicieli organizacji pozarządowych.

    2. 29 listopada 2010 r. zostało zawarte porozumienie pomiędzy Ministerstwem Sprawiedliwości, Państwową Agencją Rozwiązywania Problemów Alkoholowych
      i Komendą Główną Policji, dotyczące funkcjonowania bezpłatnego ogólnokrajowego telefonu interwencyjno-informacyjnego (0801-12-00-02) dla osób pokrzywdzonych przemocą w rodzinie. Interwencję uruchamia się po uzyskaniu od osoby pokrzywdzonej, lub innej osoby posiadającej istotna informację, wiarygodnego sygnału o naruszeniu porządku prawnego w postaci stosowania przemocy w rodzinie lub niedotrzymania warunków probacyjnych, przez sprawcę uprzednio prawomocnie skazanego przez sąd za przestępstwo popełnione z użyciem przemocy lub groźby bezprawnej wobec osoby najbliższej. Konsultanci – pracownicy telefonu interwencyjnego, po otrzymaniu zgłoszenia o przypadku przemocy w rodzinie, będą podejmować działania o charakterze interwencyjnym przez powiadomienie policji i kuratorów, którzy w swoich środowiskach lokalnych będą uruchamiać działania zmierzające do wykonania kary pozbawienia wolności lub odwołania warunkowego przedterminowego zwolnienia.

    Minister Sprawiedliwości, Komendant Główny Policji oraz przedstawiciele Krajowej Rady Kuratorów 29 listopada 2010 r. podpisali także dokument pod nazwą „Procedury współpracy służby kuratorskiej oraz funkcjonariuszy Policji w stosunku do osób, wobec których wykonywane jest orzeczenie sądu w związku z popełnieniem czynów karalnych polegających na stosowaniu przemocy lub groźby bezprawnej”. Procedury te mają na celu umożliwienie skutecznej, sprawnej i szybkiej współpracy pomiędzy funkcjonariuszami Policji, w szczególności dzielnicowymi i kuratorami sądowymi sprawującymi dozór nad sprawcami przemocy lub groźby jej użycia, w szczególności sprawcami przemocy
    w rodzinie. Dzielnicowi uzyskają pełną wiedzę na temat osób skazanych za przemoc,
    w tym wobec najbliższych, zamieszkujących w ich rejonie działania, a kuratorzy uzyskają informację na temat zachowywania się dozorowanych podopiecznych. Podstawowym celem Procedur jest zwiększenie bezpieczeństwa osób uprzednio pokrzywdzonych przestępstwem przemocy, w tym przemocy domowej. Procedury przewidują zasady współpracy i wymiany informacji dotyczącej osób skazanych za przemoc wobec najbliższych oraz wspólne oddziaływania w celu zapewnienia ochrony osób pokrzywdzonych.

    Telefon interwencyjno-informacyjny umożliwi pokrzywdzonym uzyskanie wszelkiej niezbędnej pomocy psychologicznej, a przede wszystkim, w razie zaistnienia odpowiednich okoliczności, uruchomi interwencję Policji, która w porozumieniu


    z kuratorami sądowymi, będzie mogła doprowadzić do natychmiastowej izolacji sprawcy przemocy oraz postawienia go przed sądem.

    Szkolenia dotyczące przemocy w rodzinie oraz postępowania z dzieckiem – uczestnikiem postępowania sądowego (dotyczy również zalecenia CRC/C/15/Add.194 - pkt 49c)).



    2005 r.

    • Szkolenie „Dziecko jako ofiara przestępstwa”. Wzięło w nim udział 58 prokuratorów
      z całej Polski.

    2006 r.

    • Szkolenie „Ochrona nieletnich w prawie karnym”. Wzięło w nim udział 83 sędziów orzekających w sprawach karnych i prokuratorów z całej Polski.

    • Konferencja „Ochrona dziecka jako ofiary przemocy – standardy europejskie” (poruszane kwestie: psychologiczne aspekty związane z uczestnictwem dzieci
      w procedurach prawnych, zasady przygotowywania przez ekspertów dowodów sądowych, w oparciu o zeznania dostarczone przez dzieci-ofiary przestępstw, świadomość prawna a wiek dziecka, porwania dzieci, praca przymusowa dzieci, porównanie polskich i europejskich przepisów prawa karnego dot. ochrony dziecka
      w społeczeństwie informacyjnym, rola zespołów dyzurnet.pl w ochronie dzieci przed wykorzystywaniem przez Internet). W konferencji wzięło udział 69 prokuratorów, 23 sędziów i 16 zawodowych kuratorów z całego kraju.

    2007 r.

    • Dwie edycje szkolenia „Dziecko jako ofiara przestępstwa” (Poruszane kwestie: Definicja przemocy wobec dziecka, Formy przemocy, psychologiczne
      i społeczne uwarunkowania, objawy i społeczne konsekwencje przemocy wobec dzieci, Dziecko jako ofiara przestępstwa emocjonalnego, Diagnoza medyczna urazów związanych z przemocą fizyczną i seksualną, Samookaleczenie, Przesłuchiwanie dziecka – ofiary przestępstwa). Wzięło w nim udział 120 prokuratorów z całej Polski.

    • Szkolenie „Zapobieganie przemocy w rodzinie” – 2 edycje z udziałem 113 sędziów orzekających w sprawach rodzinnych.

    Lista omawianych zagadnień: Przemoc w rodzinie - prawdy i mity. Postawy wobec przemocy – te, które są pomocne oraz te, które są szkodliwe w trakcie udzielania pomocy, Zaburzenia zdrowia psychicznego ofiar, sprawców i świadków przestępstw, towarzyszące przemocy w rodzinie, Kontaktowanie się z osobami, które doświadczają przemocy w rodzinie, w tym z osobami z współistniejącymi problemami (np. uzależnienie), Przemoc wobec dzieci – wykorzystywanie seksualne i inne formy nadużyć. Sytuacja dzieci w rodzinach, w których istnieje problem przemocy.

    • „Przemoc w rodzinie” – szkolenia dla sędziów orzekających w sprawach karnych. Uczestniczyło w nich ponad 150 sędziów. Zagadnienia obejmowały m.in. Psychospołeczne uwarunkowania przemocy w rodzinie – charakterystykę ofiar, Dziecko, jako ofiara przemocy seksualnej, zestawienie porównawcze pedofilii
      i kazirodztwa oraz zagadnienie przesłuchania dziecka – ofiary przemocy.

    • Szkolenie „Przemoc w rodzinie – jej źródło i konsekwencje społeczne” –
      3 edycje z udziałem 211 sędziów i asesorów orzekających w sprawach karnych. Lista omawianych zagadnień, m.in.: Dziecko jako ofiara przemocy seksualnej, Przesłuchiwanie dziecka - ofiary przestępstwa, Fizyczna i seksualna przemoc
      w rodzinie, jej wpływ na zdrowie psychiczne.

    • Szkolenie „Przestępstwa przeciwko wolności seksualnej i obyczajności,
      w świetle nowych regulacji prawnych” – 2 edycje z udziałem 156 sędziów orzekających w sprawach karnych. Lista omawianych zagadnień: Cechy charakterystyczne przestępstw: gwałtu, pedofilii, sutenerstwa, utrzymywanie się
      z nierządu, stręczycielstwo i handel ludźmi w celach prostytucji, Zwalczanie pornografii w Internecie, ze szczególnym uwzględnieniem pornografii dziecięcej, Ocena faktów w przypadkach przestępstw na tle seksualnym, ze szczególnym naciskiem na praktyczne aspekty przesłuchiwania ofiary w wieku poniżej 15 lat.

    2008 r.

    • Seminarium na temat „Dziecko jako ofiara przemocy w rodzinie” z udziałem prokuratorów i innych podmiotów.

    • Szkolenie „Dziecko w sytuacjach kryzysów rodzinnych w prawie międzynarodowym
      i polskim” – uczestniczyło 180 sędziów orzekających w sprawach rodzinnych.

    • Szkolenie „Problemy napotykane w trakcie stosowania podstawowych zasad praw człowieka w praktyce” – jedna edycja z udziałem 77 sędziów orzekających
      w sprawach karnych. Wśród poruszanych kwestii znalazły się m.in. prawne środki ochrony dziecka przed wykorzystywaniem seksualnym.

    • „Przestępstwa w cyberprzestrzeni” – trzy edycje szkolenia, w których uczestniczyło łącznie 180 sędziów orzekających w sprawach karnych z zakresu przestępstw popełnianych w cyberprzestrzeni. Szkolenie obejmowało zajęcia nt. cyberpornografii
      z udziałem małoletnich.

    • „Dziecko świadek w procedurze karnej” – cztery edycje szkolenia, organizowanego przez Krajową Szkołę Sądownictwa i Prokuratury z Fundacją „Dzieci Niczyje”. Uczestnikami wszystkich edycji było łącznie 182 sędziów i prokuratorów
      z terenu całego kraju. Przedmiotem tego szkolenia było, m.in.: cele i założenia programu przesłuchań dzieci ofiar i świadków przestępstw w przyjaznym pokoju przesłuchań, przesłuchanie dzieci, prezentacja faz rozwoju dziecka z uwzględnieniem rozwoju procesów poznawczych, emocjonalnych i społecznych, jako ważnych wymiarów w sposobie kontaktowania się z dzieckiem, psychologiczny obraz dziecka – ofiary przestępstwa, ćwiczenia umiejętności budowania kontaktu przez osobę dorosłą
      z dzieckiem po doświadczeniu urazowym. Analiza czynników ułatwiających
      i utrudniających komunikację z dzieckiem, warunki i sposoby prowadzenia efektywnego przesłuchania dziecka.

    • Szkolenie „Mediacja w prawie karnym. Wybrane zagadnienia w zakresie orzekania
      w sprawach dot. przemocy w rodzinie” – jedna edycja z udziałem 62 sędziów orzekających w sprawach karnych. Lista omawianych zagadnień: Ofiary przestępstw przeciwko rodzinie i metody ich ochrony w prawie karnym, Przesłuchiwanie nieletniej ofiary w postępowaniu karnym, Ochrona matki i dziecka w polskim prawie karnym, Nowe regulacje prawne mające na celu ochronę ofiar przemocy w rodzinie.

    2009 r.

    • Kursy dla sędziów dotyczące taktyki i techniki przesłuchiwania. Poruszane kwestie: prawne, kryminalistyczne i psychologiczne aspekty przesłuchania, w tym przesłuchanie ofiar przestępstw, zwłaszcza dziecka.

    • W programie Podyplomowych Studiów nt. Prawa Karnego i Postępowania Karnego (studia dla sędziów i prokuratorów) ujęte zostały m.in. zagadnienia: Prawo karne
      i psychologiczne aspekty przemocy w rodzinie, Wykorzystywanie seksualne dziecka, Instrumenty prawne mające na celu izolowanie sprawców przemocy od ofiar, Praktyczne i doktrynalne aspekty orzecznictwa w sprawach dotyczących przemocy
      w rodzinie.

    • Przygotowanie szkoleń dla prokuratorów poświęcone metodologii postępowania karnego w sprawach o nadużycia i inne przestępstwa związane z przemocą domową, popełnione także na szkodę dziecka. Program szkoleń czeka na akceptację władz Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury.

    • W Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury opracowano broszury zawierające istotne informacje z zakresu prawa, psychologii i wiktymologii, w tym wskazówki metodyczne dla sędziów, prokuratorów i kuratorów zawodowych nt. postępowania
      w sprawach dotyczących przemocy w rodzinie. Działanie zrealizowano we współpracy z Ministerstwem Sprawiedliwości, instytucjami państwowymi, fundacjami
      i organizacjami pozarządowymi zaangażowanymi w ochronę i realizację praw ofiar przestępstw, w tym ofiar-dzieci.

    • Jednym z przedmiotów Podyplomowych Studiów Prawa Karnego Materialnego, współorganizowanych z Uniwersytetem Jagiellońskim w Krakowie w roku akademickim 2008/2009, były przestępstwa seksualne – przestępstwa seksualne na szkodę małoletnich, pornografia w sieci. W studiach tych wzięło udział łącznie 100 sędziów i prokuratorów.

    • Szkolenie „Handel ludźmi w praktyce prokuratur, ściganie przestępstwa oraz okoliczności jego popełnienia”, zorganizowanym przez MSWiA w porozumieniu
      z Ambasadą Wielkiej Brytanii i Fundacją „La Strada” – udział wzięło 36 prokuratorów.

    2010 r.

    • W harmonogramie szkoleń Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury przewidziano przeprowadzenie cyklu szkoleń pod tytułem „Metodyka prowadzenia postępowań karnych w sprawach o przestępstwa przeciwko rodzinie, opiece, wolności seksualnej
      i obyczajności” z uwzględnieniem takich zagadnień jak: metodyka postępowania
      z małoletnim świadkiem/pokrzywdzonym w sprawach o przestępstwa przeciwko wolności seksualnej i obyczajności oraz przeciwko rodzinie i opiece, stosowanie przepisów Kpk dotyczących zasad przesłuchiwania małoletnich, rola niebieskiego pokoju przesłuchań, udział psychologa, zastosowanie urządzeń rejestrujących przy przesłuchaniu dziecka.

    1. Pracownicy sądów powszechnych i organów ścigania są często osobami pierwszego kontaktu (w tych instytucjach) dla ofiar przemocy w rodzinie. Ze względu na ogromne znaczenie tych osób w procesie wspierania ofiar tego typu przestępstw, programy już zaplanowanych szkoleń zostały poszerzone o prawne i psychologiczne aspekty udzielania pomocy.

    2. Problematyka ochrony dziecka uwzględniana jest także w programach zajęć i szkoleń z dziedziny praw człowieka, w tym orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, organizowanych regularnie dla obecnych i przyszłych pracowników wymiaru sprawiedliwości: sędziów, prokuratorów, adwokatów, radców prawnych oraz aplikantów wszystkich aplikacji.

    Środki stosowane w przypadkach przemocy w rodzinie

    1. Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie ma służyć zwiększeniu skuteczności zapobiegania i zwalczania negatywnych zjawisk społecznych związanych z przemocą wobec członków rodziny. Do dnia 7 czerwca 2010 r. ww. ustawa zawierała przepis umożliwiający wstrzymanie się od zastosowania najsurowszego środka zapobiegawczego – tymczasowego aresztowania – w stosunku do oskarżonego o przemoc w rodzinie pod warunkiem, że opuści on lokal zajmowany wspólnie z pokrzywdzonym. Taki sposób postępowania z ludzi, którzy dopuszczają się przemocy w rodzinie, jest istotnym elementem oddziaływania na ich zachowanie, mogącym wpłynąć na zmianę ich postaw. Projekt nowelizacji odpowiednich przepisów Kodeksu postępowania karnego,
      w celu pełnego wykorzystania ww. możliwości, jest obecnie w toku konsultacji. Wspomniany przepis został uchylony z dniem 8 czerwca 2010 r., na mocy ustawy z dnia
      5 listopada 2009 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny, ustawy – Kodeks postępowania karnego, ustawy – Kodeks karny wykonawczy, ustawy – Kodeks karny skarbowy oraz niektórych innych ustaw. Obecnie analogiczny przepis zawiera art. 275 § 3 Kpk.

    2. Ponadto, przywoływana wcześniej ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie, w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 lipca 2010 r., stanowiła, że
      w przypadku warunkowego zawieszenia postępowania karnego w stosunku do sprawcy przestępstwa popełnionego wobec członka rodziny z użyciem przemocy lub groźby bezprawnej, lub zawieszenia wykonania kary za ww. przestępstwo i nakazania sprawcy powstrzymania się od kontaktów z pokrzywdzonym lub innymi osobami w określony sposób, lub nakazania sprawcy opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie
      z pokrzywdzonym, sąd określa sposób kontaktu skazanego z pokrzywdzonym lub może zakazać zbliżania się skazanego do pokrzywdzonego w określonych okolicznościach,
      w określonych okolicznościach. Wspomniany przepis został uchylony z dniem 1 sierpnia 2010 r., na mocy ustawy z dnia 10 czerwca 2010 r. o zmianie ustawy o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie oraz niektórych innych ustaw. Obecnie analogiczne rozwiązania zawiera przepis art. 275a Kpk.

    3. Wyżej wspomniany nakaz ograniczenia kontaktu z pokrzywdzonymi jest nakładany na skazanego w formie zakazu zbliżania się do miejsca zamieszkania lub pracy pokrzywdzonego w określonej odległości oraz zakazu wszelkich kontaktów z tą osobą - bezpośrednio i pośrednio (przez telefon, listy, lub pocztą elektroniczną). Niezastosowanie się do nakazu ograniczenia kontaktów z pokrzywdzonymi i nakazu eksmisji, jako środków zapobiegawczych w postępowaniu przygotowawczym, powinno skutkować zastosowaniem aresztu tymczasowego. W pracach nad usprawnieniem funkcjonowania tego obowiązku wykorzystuje się dane z prokuratur dotyczące izolowania sprawców od ofiar.

    4. Znowelizowany Kodeks postępowania karnego, ustawą z dnia 5 listopada 2009 r.
      o zmianie ustawy – Kodeks karny, ustawy Kodeks postępowania karnego, ustawy Kodeks karny wykonawczy, ustawy Kodeks karny skarbowy oraz niektórych innych ustaw, przewiduje, że osoba skazana, będąca pod nadzorem kuratora, może być zobowiązana do powstrzymania się od kontaktowania się z ofiarą lub innymi osobami albo od pojawiania się w określonych miejscach.

    Brzmienie art. 275 Kodeksu postępowania karnego:

    „Art. 275. § 1. Tytułem środka zapobiegawczego można oddać oskarżonego pod dozór Policji, a oskarżonego żołnierza – pod dozór przełożonego wojskowego.

    § 2. Oddany pod dozór ma obowiązek stosowania się do wymagań zawartych
    w postanowieniu sądu lub prokuratora. Obowiązek ten może polegać na zakazie opuszczania określonego miejsca pobytu, zgłaszaniu się do organu dozorującego
    w określonych odstępach czasu, zawiadamianiu go o zamierzonym wyjeździe oraz
    o terminie powrotu, zakazie kontaktowania się z pokrzywdzonym lub innymi osobami, zakazie przebywania w określonych miejscach, a także na innych ograniczeniach swobody oskarżonego, niezbędnych do wykonywania dozoru.

    § 3. Jeżeli zachodzą przesłanki zastosowania tymczasowego aresztowania wobec oskarżonego o przestępstwo popełnione z użyciem przemocy lub groźby bezprawnej na szkodę osoby najbliższej albo innej osoby zamieszkującej wspólnie ze sprawcą, zamiast tymczasowego aresztowania można zastosować dozór, pod warunkiem, że oskarżony


    w wyznaczonym terminie opuści lokal zajmowany wspólnie z pokrzywdzonym oraz określi miejsce swojego pobytu.

    § 4. Oddany pod dozór Policji ma obowiązek stawiania się we wskazanej jednostce organizacyjnej Policji z dokumentem stwierdzającym tożsamość, wykonywania poleceń mających na celu dokumentowanie przebiegu dozoru oraz udzielania informacji koniecznych dla ustalenia, czy stosuje się on do wymagań nałożonych w postanowieniu sądu lub prokuratora. W celu uzyskania takich informacji można wzywać oskarżonego do stawiennictwa w wyznaczonym terminie.





  • 1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   ...   25


    ©operacji.org 2017
    wyślij wiadomość

        Strona główna