Sprawozdanie Rzeczypospolitej Polskiej z realizacji postanowień Konwencji o prawach dziecka w latach 1999-2010 spis treśCI



Pobieranie 1,26 Mb.
Strona6/25
Data15.02.2018
Rozmiar1,26 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   25

Pozbawienie wolności osoby poniżej 18 roku życia

  1. Dziecko, które weszło w konflikt z prawem, może zostać pozbawione wolności jedynie w przypadkach określonych w ustawach. Ustawy te przewidują, że, orzekając umieszczenie nieletniego w zakładzie poprawczym, sąd powinien mieć na względzie dobro dziecka (cytowany już wyżej art. 3 Upn), a orzekając wobec młodocianego karę pozbawienia wolności – mieć za cel wychowanie go (art. 54 Kk).

Policyjne izby dziecka

  1. Podstawy prawne funkcjonowania policyjnych izb dziecka:

  • ustawa z dnia 26 października 1982 r. o postępowaniu w sprawach nieletnich;

  • rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 21 stycznia 2002 r. w sprawie szczegółowych zasad pobytu nieletnich w policyjnych izbach dziecka;

  • decyzja Komendanta Głównego Policji nr 346 z dnia 9 sierpnia 2004 r. w sprawie
    pełnienia służby przez policjantów w policyjnych izbach dziecka
    .

  1. Przepisy ustawy o postępowaniu w sprawach nieletnich stosuje się w zakresie postępowania w sprawach o czyny karalne – w stosunku do osób, które dopuściły się takiego czynu po ukończeniu lat 13, ale nie ukończyły lat 17. Zgodnie z brzmieniem art. 40 Upn, jeżeli jest to konieczne ze względu na okoliczności sprawy, Policja może zatrzymać, a następnie umieścić w policyjnej izbie dziecka nieletniego, co do którego istnieje uzasadnione podejrzenie, że popełnił czyn karalny, a zachodzi uzasadniona obawa ukrycia się nieletniego lub zatarcia śladów tego czynu, albo, gdy nie można ustalić tożsamości nieletniego. Ponadto, na podstawie art. 40 § 7 ww. ustawy, w policyjnej izbie dziecka można również umieścić nieletniego w trakcie samowolnego pobytu poza schroniskiem dla nieletnich lub zakładem poprawczym na czas niezbędny do przekazania nieletniego właściwemu zakładowi, nie dłużej jednak, niż na 5 dni. Zatrzymanego nieletniego informuje się natychmiast o przyczynach zatrzymania, prawie do złożenia zażalenia, o którym mowa w art. 38, i innych przysługujących mu prawach. Z zatrzymania nieletniego sporządza się protokół, a Policja niezwłocznie zawiadamia rodziców lub opiekunów nieletniego o zatrzymaniu. O zatrzymaniu nieletniego należy niezwłocznie, nie później niż w ciągu 24 godzin od chwili zatrzymania, zawiadomić właściwy sąd rodzinny. Zatrzymanego nieletniego należy natychmiast zwolnić i przekazać rodzicom lub opiekunom, jeżeli ustanie przyczyna zatrzymania, lub poleci to sąd rodzinny, lub nie został zachowany 24-godzinny termin zobowiązujący Policję do powiadomienia właściwego sądu rodzinnego o zatrzymaniu nieletniego, lub w ciągu 72 godzin od chwili zatrzymania nie ogłoszono nieletniemu postanowienia o umieszczeniu w schronisku dla nieletnich lub tymczasowym umieszczeniu w młodzieżowym ośrodku wychowawczym, młodzieżowym ośrodku socjoterapii albo w zakładzie lub placówce, o których mowa
    w art. 12 Upn.

  2. Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w sprawie szczegółowych zasad pobytu nieletnich w policyjnych izbach dziecka reguluje m. in.,
    że nieletni zatrzymani w policyjnych izbach dziecka mają prawo do: odwiedzin obrońcy, poszanowania godności osobistej, ochrony przed przemocą fizyczną, psychiczną oraz wszelkimi przejawami okrucieństwa, otrzymania paczki żywnościowej, odwiedzin rodziców lub opiekuna za zgodą sądu, jednostki Policji prowadzącej sprawę lub kierownika izby, składania próśb, wniosków i skarg do kierownika izby. Ponadto nieletni podczas pobytu w izbie powinni mieć zapewniony dostęp do: codziennej prasy, środków audiowizualnych, podręcznej literatury, sprzętu sportowego i świetlicowego, codziennych natrysków, opieki lekarskiej, świadczonej w zakresie określonym na podstawie przepisów o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym. Dla nieletnich izba organizuje zajęcia wychowawczo-opiekuńcze, kulturalno-oświatowe, sportowo-rekreacyjne oraz prace porządkowe na terenie izby.

  3. Obecnie funkcjonuje 27 policyjnych izb dziecka. Określenie liczby nieletnich przebywających w danym dniu w policyjnych izbach dziecka nie jest możliwe, przede wszystkim ze względu na fakt, że nieletni są na bieżąco przyjmowani i zwalniani z tych placówek. Z informacji uzyskanych z komend wojewódzkich i Komendy Stołecznej Policji wynika, że w 2009 r. liczba nieletnich przebywających w policyjnych izbach dziecka w całym kraju wyniosła 6982 nieletnich.

  4. W projekcie nowelizacji ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji zaproponowano dodanie delegacji ustawowej dla Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w postaci zapisu: „Minister właściwy do spraw wewnętrznych określi w drodze rozporządzenia warunki, jakim powinny odpowiadać pomieszczenia w policyjnych izbach dziecka” (odpowiednia zmiana znajduje się w projekcie zmiany ustawy o Policji – etap uzgodnień międzyresortowych). Zmiana ta umożliwi przygotowanie odpowiedniego rozporządzenia regulującego te kwestie.

  5. Trwają prace legislacyjne nad nowelizacją przepisów ustawy o postępowaniu w sprawach nieletnich, w zakresie m.in. umożliwienia umieszczenia nieletniego
    w policyjnej izbie dziecka, na czas przerwy w konwoju – etap uzgodnień wewnątrzresortowych w Ministerstwie Sprawiedliwości. Zakończenie prac legislacyjnych planowane jest na pierwsze półrocze 2011 r. (szerzej - patrz informacje zawarte w pkt 343 niniejszego sprawozdania).

Zakłady poprawcze i schroniska dla nieletnich

  1. Najpoważniejszym środkiem przewidzianym w ustawie o postępowaniu w sprawach nieletnich, obejmującym pozbawienie lub ograniczenie wolności nieletniego – jest umieszczenie w zakładzie poprawczym. Jest to środek stosowany w przypadkach szczególnych, gdy inne środki nie były/nie byłyby wystarczające. Zgodnie z art. 1 § 1 pkt 3 Upn środki poprawcze i wychowawcze stosuje się wobec nieletniego do ukończenia 21 lat i zgodnie z art. 86 § 2 Upn nie mogą one trwać krócej niż 6 miesięcy.

  2. Dane statystyczne:

  • w 2006 r. – środki inne niż umieszczenie w zakładzie poprawczym orzeczono 43.322 razy, umieszczenie w takim zakładzie – 1.075 razy, w tym 621 razy
    w zawieszeniu;

  • w 2007 r. – środki inne niż umieszczenie w zakładzie poprawczym orzeczono 46.265 razy, umieszczenie w takim zakładzie – 1.026 razy, w tym 604 razy
    w zawieszeniu;

  • w 2008 r. – środki inne niż umieszczenie w zakładzie poprawczym orzeczono 46.116 razy, a umieszczenie w takim zakładzie – 921 razy, w tym 536 razy
    w zawieszeniu.

  1. Umieszczenie w zakładzie poprawczym może zostać orzeczone w stosunku do nieletniego, który ukończył 13 lat i który nie tylko dopuścił się czynu karalnego, ale ponadto przemawia za tym: wysoki stopień jego demoralizacji oraz okoliczności
    i charakter czynu, a zwłaszcza gdy inne środki wychowawcze okazały się nieskuteczne lub nie rokują resocjalizacji nieletniego. Ustawa o postępowaniu w sprawach nieletnich przewiduje ponadto możliwość zawieszenia wykonania orzeczenia o umieszczeniu
    w zakładzie poprawczym, jeżeli właściwości i warunki osobiste oraz środowiskowe sprawcy, jak również okoliczności i charakter jego czynu uzasadniają przypuszczenie,
    że pomimo niewykonania środka poprawczego cele wychowawcze zostaną osiągnięte (art. 11 Upn).

  2. W Polsce istnieje kilka rodzajów zakładów poprawczych. Wybór rodzaju resocjalizacyjnego zakładu poprawczego, w którym umieszcza się nieletniego (a co za tym idzie stopień ograniczenia jego wolności) zależy od stopnia demoralizacji nieletniego.

  3. Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 października
    2001 r. w sprawie zakładów poprawczych i schronisk dla nieletnich nieletni może zostać umieszczony w zakładzie resocjalizacyjnym otwartym tj. w młodzieżowym ośrodku adaptacji społecznej, o ile m.in. nie dopuścił się czynu karalnego określonego
    w przepisach Kodeksu karnego (np. zabójstwo, w tym ze szczególnym okrucieństwem, umyślne spowodowanie ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, w tym takiego, którego skutkiem jest śmierć człowieka, gwałt wobec małoletniego poniżej lat 15, kradzież
    z użyciem przemocy, w tym z użyciem broni palnej) wyraża wolę uczestniczenia
    w procesie resocjalizacji i nie identyfikuje się z podkulturą przestępczą.

  4. W zakładach wiążących się z większym ograniczeniem wolności zostaną umieszczeni nieletni, jeśli spełniają przesłanki określone w ww. rozporządzeniu, tj.:

  • w zakładzie półotwartym – nieletni, których popełnione czyny karalne
    i niekorzystne zmiany zachowania nie dają podstaw do umieszczenia ich w zakładach resocjalizacyjnych otwartych;

  • w zakładzie zamkniętym – nieletni, którzy wielokrotnie uciekali z zakładów resocjalizacyjnych otwartych lub półotwartych;

  • w zakładzie o wzmożonym nadzorze wychowawczym – nieletni dezorganizujący pracę w innych zakładach; wychowankowie, którzy ukończyli lat 16, (w wyjątkowych przypadkach – lat 15).

  1. Celem umieszczenia nieletniego w każdym zakładzie poprawczym jest wychowanie nieletniego na świadomego i uczciwego obywatela i odbywa się z uwzględnieniem wskazań nauki i doświadczeń pedagogicznych (art. 65 Upn). Zakład prowadzi proces resocjalizacji wychowanka w oparciu o indywidualny plan resocjalizacji, opracowany przez pedagoga przy współudziale wychowanka, psychologa i innych pracowników zakładu. Plan ten powinien być modyfikowany wraz z przebiegiem procesu resocjalizacji, a o postępach w resocjalizacji wychowanka zakład informuje jego rodziców (opiekunów). Zakłady poprawcze i schroniska dla nieletnich zapewniają w szczególności nauczanie ogólnokształcące i zawodowe, działalność kulturalno-oświatową i sportową, działalność mającą na celu rozwijanie aktywności społecznej nieletnich i wdrożenie ich do pracy społecznie użytecznej, a także dostęp do świadczeń zdrowotnych (art. 66 § 2 Upn).
    W schronisku dla nieletnich prowadzi się oddziaływania wychowawcze ukierunkowane na rozpoczęcie procesu resocjalizacji, uwzględniając udzielanie pomocy psychologiczno-pedagogicznej oraz psychiatrycznej nieletniemu i jego rodzinie.

Prawa nieletniego w zakładzie poprawczym i schronisku dla nieletnich

  1. Zgodnie ze wskazanym rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości w sprawie zakładów poprawczych i schronisk dla nieletnich (§ 57 i 86) wychowankowi zakładu poprawczego, jak i nieletniemu przebywającemu w schronisku zapewnia się: poszanowanie godności osobistej, ochronę przed przemocą fizyczną, psychiczną, wyzyskiem i nadużyciami oraz wszelkimi przejawami okrucieństwa, dostęp do informacji o obowiązującym w zakładzie regulaminie, nagrodach i środkach dyscyplinarnych, ofercie resocjalizacyjnej zakładu, informację o przebiegu procesu resocjalizacyjnego, wyżywienie dostosowane do potrzeb rozwojowych, odzież, bieliznę, obuwie, materiały szkolne
    i podręczniki, sprzęt i środki czystości, dostęp do świadczeń zdrowotnych
    i rehabilitacyjnych, w tym w szczególności wychowance w ciąży, w czasie porodu i po porodzie, ochronę więzi rodzinnych, wysyłanie i doręczanie korespondencji,
    z ograniczeniami wynikającymi z przepisów prawa (patrz niżej), możliwość kontaktu
    z obrońcą lub pełnomocnikiem wychowanka, na terenie zakładu bez udziału innych osób, opiekę i pomoc psychologiczną, możliwość składania skarg, próśb i wniosków.

  2. Korespondencja nieletniego umieszczonego w zakładzie lub schronisku dla nieletnich,
    z wyjątkiem korespondencji z organami państwowymi i samorządowymi, w szczególności z Rzecznikiem Praw Obywatelskich i z Rzecznikiem Praw Dziecka oraz organami powołanymi na podstawie ratyfikowanych w drodze ustawy przez Rzeczpospolitą Polską umów międzynarodowych dotyczących ochrony praw człowieka, może być kontrolowana przez dyrektora zakładu, placówki lub schroniska bądź przez upoważnionego przez niego pracownika pedagogicznego, wyłącznie w przypadkach powzięcia uzasadnionego podejrzenia, iż zawiera ona treści godzące w porządek prawny, bezpieczeństwo zakładu, placówki lub schroniska, w zasady moralności publicznej bądź może wpłynąć niekorzystnie na przebieg toczącego się postępowania lub resocjalizacji nieletniego.
    W razie stwierdzenia takich treści korespondencji nie doręcza się, powiadamiając o tym nieletniego oraz sąd rodzinny wykonujący orzeczenie, podając powody tej decyzji. Nieletniego poucza się o prawie do złożenia zażalenia. Zatrzymaną korespondencję włącza się do akt osobowych nieletniego.

  3. Nieletni ma prawo m. in. do wykonywania praktyk religijnych, uczestniczenia
    w nabożeństwach odprawianych w zakładach poprawczych i schroniskach dla nieletnich, korzystania z posług religijnych i spotkań indywidualnych z duchownym oraz do posiadania książek, pism i przedmiotów, służących do wykonywania praktyk religijnych. Ma też prawo uczestniczyć w prowadzonym w zakładach i schroniskach nauczaniu religii. Korzystanie z wolności religijnej nie może naruszać zasad tolerancji ani zakłócać ustalonego porządku w zakładzie poprawczym lub schronisku dla nieletnich (art. 66a Upn).

  4. Każdy pracownik zakładu ma obowiązek przestrzegania praw nieletnich
    i, odpowiednio do zajmowanego stanowiska, brania udziału w ich resocjalizacji oraz bycia dla nich pozytywnym przykładem (§ 16 ust. 2 rozporządzenia w sprawie zakładów poprawczych i schronisk dla nieletnich).

  5. Podstawową zasadą jest przekazywanie nieletnim wszelkich informacji dotyczących przysługujących im praw – przestrzeganie tego wymogu sprawdzane jest w ramach nadzoru. W każdym z zakładów dla nieletnich, w miejscach ogólnie dostępnych, umieszczany jest wykaz instytucji z adresami, do których wychowankowie mogą kierować poza kontrolą kadry placówki, wnioski, prośby, skargi i zażalenia. Instytucjami tymi są: Dyrektor właściwego Zakładu Poprawczego / Schroniska dla Nieletnich, Prezes właściwego Sądu Okręgowego, Okręgowy Zespół Nadzoru Pedagogicznego przy właściwym Sądzie Okręgowym, Departament Sądów Powszechnych Ministerstwa Sprawiedliwości, Departament Wykonania Orzeczeń i Probacji Ministerstwa Sprawiedliwości, Biuro Rzecznika Praw Dziecka, Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich. Poza tym w trakcie każdego pobytu wizytatorów w placówce stwarza się nieletnim możliwość osobistego zgłaszania ewentualnych zażaleń i uwag.

  6. Ponadto systematycznie przekazywane są kadrze wszelkie materiały dotyczące praw nieletnich wydawane przez Rzecznika Praw Obywatelskich, Rzecznika Praw Dziecka
    i Helsińską Fundację Praw Człowieka. W ramach nadzoru prowadzi się również szkolenia pracowników pedagogicznych i niepedagogicznych w zakresie przestrzegania Konwencji o prawach dziecka.

  7. Zasady stosowania przymusu bezpośredniego w zakładach poprawczych
    i schroniskach dla nieletnich zostały omówione w poprzednim sprawozdaniu.

Kontrole placówek, w których przebywają nieletni lub małoletni

  1. Zapewnieniu przestrzegania praw osób umieszczonych w odpowiednich placówkach służą przeprowadzane regularnie kontrole.

  2. Nadzór pedagogiczny nad zakładami i schroniskami wykonuje Minister Sprawiedliwości przez wizytatorów zajmujących stanowiska wymagające kwalifikacji pedagogicznych, okręgowe zespoły nadzoru pedagogicznego, dyrektorów zakładów
    i schronisk. Nadzór ten polega m. in. na: wspieraniu prowadzenia przez zakłady
    i schroniska działalności wychowawczej, opiekuńczej i edukacyjnej, analizie i ocenie stanu, warunków i skuteczności działalności wychowawczej, opiekuńczej i edukacyjnej zakładów i schronisk, inspirowaniu nauczycieli do innowacji pedagogicznych, metodycznych i organizacyjnych, sporządzaniu rocznych i bieżących sprawozdań
    z zakresu sprawowanego nadzoru pedagogicznego, zawierających dane liczbowe, opis prowadzonych działań merytorycznych wraz z wnioskami dotyczącymi kierunku rozwoju zakładów i schronisk oraz sposobów doskonalenia jakości oddziaływań wychowawczych, ocenie pracy dyrektora zakładu lub schroniska i wydawaniu mu zaleceń, organizowaniu szkoleń, konferencji i narad kończących się wnioskami albo ustaleniami, współpracy
    z fundacjami, stowarzyszeniami i innymi organizacjami oraz instytucjami, zakładami
    i schroniskami w sprawach programów autorskich dla nieletnich oraz współczesnych metod oddziaływań wychowawczych, badaniu dokumentacji z przebiegu procesu wychowania, opieki i kształcenia oraz prawidłowości jej prowadzenia.

  3. Nadzór zwierzchni nad zakładami i schroniskami wykonuje Minister Sprawiedliwości m.in. za pośrednictwem prezesów sądów okręgowych (§ 100 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie zakładów poprawczych i schronisk dla nieletnich) poprzez: kontrolę działalności zakładów i schronisk, wydawanie wytycznych i poleceń w zakresie realizacji zadań zakładów i schronisk, ustalanie kierunków nadzoru w zakresie działalności pedagogicznej, administracyjnej i organizacyjnej, kontrolę przestrzegania praw i obowiązków nieletnich, analizę stosowania przepisów prawa, wizytacje i lustracje obejmujące wybrane dziedziny działalności tych placówek bądź całokształt ich działań; organizowanie szkoleń oraz rozpoznawanie skarg i wniosków. Wizytacje przeprowadza się nie rzadziej niż jeden raz w okresie pięcioletnim. Z przebiegu wizytacji lub lustracji sporządza się sprawozdanie, które wraz z zaleceniami przedstawia się Ministrowi Sprawiedliwości i dyrektorowi zakładu lub schroniska. W terminie określonym do wykonania zaleceń pokontrolnych dyrektor zakładu lub schroniska składa Ministrowi Sprawiedliwości informację dotyczącą zakresu i sposobu ich wykonania.

  4. W czasie każdej z przeprowadzanych wizytacji kompleksowych, osobno bada się respektowanie praw wychowanków przebywających w zakładzie czy schronisku. W ich trakcie poddaje się wychowanków i kadrę placówek badaniom ankietowym. Wnioski z badań są analizowane i dyskutowane w placówkach oraz zamieszczane
    w sprawozdaniach pokontrolnych, a w przypadkach koniecznych formułowane w postaci zaleceń. W czasie każdorazowego pobytu wizytatorów w placówkach, prowadzone są pedagogiczne rozmowy kierowane, mające na celu wychwycenie informacji
    o nieprzepisowym traktowaniu wychowanków przez kadrę placówki. Analizuje się również dokumentację dotyczącą stosowania nagród i środków dyscyplinarnych, mierząc zachowanie prawidłowych proporcji w tym zakresie, gdyż stosowane przez zakłady systemy oceniania, nagradzania i dyscyplinowania powinny być oparte na systemie wzmocnień pozytywnych (nagród).

  5. Ministerstwo Sprawiedliwości zwracało się w latach 2007-2008 do prezesów sądów o zbadanie dostępnej oferty wychowawczej i resocjalizacyjnej na szczeblu lokalnym i ożywienie instytucji kierowania dzieci do różnego rodzaju świetlic środowiskowych czy to tytułem środków wychowawczych, czy to w ramach zarządzeń opiekuńczych, także na etapie postępowania wykonawczego. W ramach kierunków nadzoru Ministra Sprawiedliwości nad działalnością sądów powszechnych w zakresie wykonywania orzeczeń w sprawach nieletnich na lata 2008-2009 wskazano zagadnienie przestrzegania praw nieletnich we wszelkiego rodzaju placówkach, w których nieletni przebywają,
    a także sprawności i terminowości wykonania orzeczeń o umieszczeniu nieletnich w placówkach innych niż zakłady poprawcze i schroniska dla nieletnich. Badana jest również aktywność sądu i kuratora sądowego w trwających dłużej niż 5 lat postępowaniach wykonawczych, w celu sprawdzenia, czy podmioty te w sposób adekwatny i dynamiczny reagują zarówno na pogorszenie się sytuacji dziecka, jak i na jej poprawę.

  6. Dzięki współpracy dyrektorów placówek z nadzorami pedagogicznymi oraz koordynacji MS wypracowano system zapobiegający łamaniu zasad Konwencji o prawach dziecka polegający m. in. na: rozmowach z wychowankami i pracownikami, obserwacji, badaniach ankietowych wychowanków i pracowników oraz rozmowach z rodzicami lub opiekunami prawnymi wychowanków. Wizytatorzy Okręgowych Zespołów Nadzoru Pedagogicznego systematycznie przeprowadzają lustracje i kontrole, uczestniczą
    w posiedzeniach rad zakładów czy schronisk, rad pedagogicznych szkół. Średnio
    w semestrze odbywają się dwie zaplanowane lustracje lub kontrole, dodatkowo lustracje kontrolujące wykonanie wydanych zaleceń. W placówkach, które wymagają zdaniem nadzoru szczególnej uwagi wdrażane są działania dodatkowe lub nadzwyczajne.

  7. Wizytacje miejsc, w których przebywają małoletni i nieletni wykonywane są przez Krajowy Mechanizm Prewencji, powołany zgodnie z przepisami Protokołu Fakultatywnego do Konwencji w sprawie zakazu stosowania tortur oraz innego okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania, tj. w Polsce – przez Rzecznika Praw Obywatelskich.

  8. W okresie, do którego odnosi się niniejsze sprawozdanie przypadki łamania praw nieletnich nie były zjawiskiem znaczącym, co jest wynikiem systematycznie prowadzonej pracy nadzorczej, a w szczególności podejmowania działań mających na celu: wzrost świadomości wychowanków i pracowników w zakresie potrzeby przestrzegania Konwencji o prawach dziecka, rozbudowany system monitorowania i zapobiegania łamania Konwencji, prowadzenie szkoleń między innymi z zakresu umiejętności komunikacji pracowników z wychowankami oraz radzenia sobie z własną agresją.

  9. Ministerstwo Sprawiedliwości dysponuje 26 zakładami poprawczymi oraz 18 schroniskami dla nieletnich. Według stanu na dzień 10 września 2009 r. limit miejsc w zakładach poprawczych wynosił 1.277, a limit miejsc w schroniskach dla nieletnich
    – 646. Stan ewidencyjny tych miejsc wynosił odpowiednio 1.297 i 524, a faktyczny 857 i 497.

  10. Stosowanie kary pozbawienia wolności wobec osób poniżej 18 roku życia oraz kary śmierci, a także środki ochrony przed torturami, nieludzkiego traktowaniem i karaniem omówiono w poprzednim sprawozdaniu.

  11. W związku ze zmianą art. 83 § 1 ustawy z dnia 26 października 1982 r.
    o postępowaniu w sprawach nieletnich, który znowelizowany został na mocy art. 2 ustawy z dnia 2 grudnia 2009 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z realizacją zadań przez Policję, zwierzchni nadzór nad policyjnymi izbami dziecka od 1 stycznia 2010 r. należy do kompetencji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji. Do czasu wejścia w życie przedmiotowej nowelizacji przepisy prawa nie regulowały kwestii nadzoru nad policyjnymi izbami dziecka.

  12. Zgodnie natomiast z § 1 Decyzji Nr 346 Komendanta Głównego Policji z dnia
    9 sierpnia 2004 r. w sprawie pełnienia służby przez policjantów w policyjnych izbach dziecka policyjne izby dziecka stanowią komórkę organizacyjną wydziału prewencji komendy wojewódzkiej, miejskiej lub powiatowej Policji i bezpośrednio im podlegają. Policjanci uczestniczą w rocznych naradach organizowanych przez właściwe terytorialnie sądy penitencjarne, których tematem jest funkcjonowanie policyjnych izb dziecka. Sprawami związanymi z policyjnymi izbami dziecka w Komendzie Głównej Policji zajmuje się Wydział Konwojowy w Biurze Prewencji, do którego spływają informacje na temat funkcjonowania izb m.in. od Rzecznika Praw Obywatelskich i sądów penitencjarnych. Do tej komórki będą wpływały także wszystkie informacje na temat wydarzeń nadzwyczajnych, które miały miejsce w policyjnych izbach dziecka i które będą przekazywane do Rzecznika Praw Obywatelskich.

  13. Zgodnie z brzmieniem art. 41 ustawy o postępowaniu w sprawach nieletnich nadzór nad wykonywaniem czynności mających na celu ustalenie, czy istnieją okoliczności świadczące o demoralizacji nieletniego, a w sprawie o czyn karalny, czy rzeczywiście został on popełniony przez nieletniego (m.in. zbieranie i utrwalanie dowodów czynów karalnych popełnionych przez nieletniego, przesłuchanie nieletniego), sprawuje sędzia rodzinny. Jak wskazano wyżej (pkt 141 niniejszego sprawozdania) to właśnie w art. 40 cytowanej ustawy uregulowane są kwestie związane z zatrzymaniem nieletniego
    w policyjnej izbie dziecka.

Młodociani w zakładach karnych

  1. Kodeks karny wykonawczy oraz akty wykonawcze do niego zawierają szereg przepisów, których celem jest zabezpieczenie praw osób osadzonych, które nie ukończyły 18 lat. Są to m.in. następujące uregulowania:

  • kierowanie skazanych młodocianych do odbywania kary w zakładach karnych dla młodocianych: art. 84 § 1 Kkw stanowi: „W zakładzie karnym dla młodocianych odbywają karę skazani, którzy nie ukończyli 21 roku życia; w uzasadnionych wypadkach skazany może odbywać karę w tym zakładzie po ukończeniu 21 roku życia.”

  • w celu stwarzania warunków sprzyjających indywidualnemu postępowaniu ze skazanymi, zapobieganiu szkodliwym wpływom skazanych zdemoralizowanych oraz zapewnieniu skazanym bezpieczeństwa osobistego, wyboru właściwego systemu wykonywania kary, rodzaju i typu zakładu karnego oraz rozmieszczenia skazanych wewnątrz zakładu karnego dokonuje się ich klasyfikacji na podstawie płci, wieku, faktu uprzedniego odbywania kary pozbawienia wolności, umyślności albo nieumyślności czynu, rodzaju popełnionego przestępstwa, czasu pozostałej do odbycia kary pozbawienia wolności, stanu zdrowia fizycznego i psychicznego, w tym stopnia uzależnienia od alkoholu, środków odurzających lub psychotropowych oraz na podstawie stopnia demoralizacji osadzonego i zagrożenia społecznego (art. 82 Kkw);

  • przewidziana została możliwość wspólnego umieszczenia w celi mieszkalnej, jeśli jest to uzasadnione potrzebą oddziaływania na młodocianych, skazanego dorosłego lub tymczasowo aresztowanego dorosłego, nieodbywającego uprzednio zasadniczej kary pozbawienia wolności albo kary aresztu wojskowego, wyróżniającego się dobrą postawą, za jego zgodą, w celi ze skazanym młodocianym lub skazanymi młodocianymi (§ 13 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 25 sierpnia 2003 r. w sprawie regulaminu organizacyjno-porządkowego wykonywania kary pozbawienia wolności oraz § 12 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 25 sierpnia 2003 r. w sprawie regulaminu organizacyjno-porządkowego wykonywania tymczasowego aresztowania);

  • dodatkowe uprawnienia osadzonego młodocianego w stosunku do osadzonego dorosłego, np. do dodatkowego widzenia w miesiącu (art. 91a Kkw).

  1. Sytuacja młodocianych podlega szczególnemu nadzorowi ze strony kierownictwa jednostek penitencjarnych oraz personelu więziennego, a także ustawowemu nadzorowi sędziego penitencjarnego.

  2. Problematyka oddziaływania na młodocianych jest dla Służby Więziennej priorytetem. W tym zakresie personel więzienny współpracuje się z rodzinami młodocianych w celu wypracowania wspólnej strategii wychowawczej wobec młodocianego, a także współpracuje z przedstawicielami organizacji pozarządowych środowiska otwartego.

  3. Przebywającym w zakładach karnych osobom poniżej 18 lat zapewnia się możliwość realizacji obowiązku nauki do 18 roku życia w zakresie nauczania podstawowego, gimnazjalnego oraz ponadgimnazjalnego i zawodowego. Ponadto, w zakładach karnych dla młodocianych, obligatoryjnie opracowywane są programy edukacyjne, kulturalne, oświatowe lub sportowe, których adresatem jest grupa skazanych, wyselekcjonowanych ze względu na wspólne dla członków tej grupy, problemy lub potrzeby, w szczególności
    w zakresie: aktywizacji zawodowej, szkolenia kursowego, aktywności twórczej, aktywności sportowo-rekreacyjnej. Celem takich zajęć jest uwydatnianie roli kultury
    w życiu człowieka, a przez to pogłębianie humanistycznej motywacji zachowań, pomoc w wyborze wartości i odpowiedzialnym ponoszeniu konsekwencji własnych działań oraz dbałość o zdrowie i prawidłowy rozwój psychofizyczny (§ 2 i § 3 Zarządzenia Nr 2/04 Dyrektora Generalnego Służby Więziennej z dnia 24 lutego 2004 r. w sprawie szczegółowych zasad prowadzenia i organizacji pracy penitencjarnej oraz zakresów czynności funkcjonariuszy i pracowników działów penitencjarnych i terapeutycznych). System nauczania w zakładach karnych podlega nadzorowi Ministra Sprawiedliwości oraz Ministra Edukacji Narodowej.

Okres przebywania w schroniskach dla nieletnich

  1. Przyczyny umieszczenia nieletniego w schronisku dla nieletnich wskazano
    w poprzednim sprawozdaniu.

  2. Okres pobytu nieletniego w schronisku dla nieletnich reguluje Upn (art. 27 § 3, 4, 5
    i 6). Umieszczenie w schronisku dla nieletnich, przed skierowaniem sprawy na rozprawę, nie może przekroczyć trzech miesięcy. Jeżeli, ze względu na szczególne okoliczności sprawy, zachodzi konieczność przedłużenia tego pobytu (np. gdy przygotowanie opinii biegłych nie jest w tym czasie możliwe), można przedłużyć go na okres nieprzekraczający dalszych trzech miesięcy, przy czym o przedłużeniu pobytu nieletniego w schronisku dla nieletnich orzeka sąd rodzinny. Łączny pobyt nieletniego w schronisku dla nieletnich,
    do chwili wydania wyroku w pierwszej instancji, nie może być dłuższy niż rok. 
    W szczególnie uzasadnionych przypadkach, na wniosek sądu prowadzącego sprawę, sąd okręgowy (sąd wyższej instancji nad sądem prowadzącym sprawę) może ten okres przedłużyć na czas oznaczony.

Nowy model regulacji prawnych postępowania z nieletnimi

  1. Dążąc do zapewnienia większej skuteczności oddziaływań wobec nieletnich, którzy popadli w konflikt z prawem bądź zasadami współżycia społecznego, Minister Sprawiedliwości powołał odpowiedni zespół, który obecnie rozpoczyna prace nad oceną aktualnie obowiązujących przepisów dotyczących postępowania z nieletnimi oraz wypracowaniem nowego modelu rozwiązań prawnych w zakresie problematyki nieletnich ze szczególnym uwzględnieniem działań o charakterze resocjalizacyjnym zmierzającym do realizacji celu wychowawczego.

ROZDZIAŁ III. ZASADY OGÓLNE

(art. 2, 3, 6 i 12 Konwencji)

A. Realizacja zaleceń Komitetu Praw Dziecka

CRC/C/15/Add.194 - para. 28:

Komitet zaleca, aby państwo strona wzmogło swoje wysiłki zmierzające do zapewnienia implementacji istniejących praw gwarantujących zasadę niedyskryminacji i pełną zgodność z art. 2 Konwencji oraz do przyjęcia promującej aktywne działania wszechstronnej strategii mającej na celu eliminację dyskryminacji na jakimkolwiek tle i skierowanej przeciwko wszelkim narażonym grupom.

CRC/C/15/Add.194 - pkt 29:

Komitet wymaga włączenia do następnego sprawozdania okresowego konkretnych informacji dotyczących środków oraz programów odnoszących się do Konwencji o prawach dziecka przedsięwziętych przez państwo stronę w celu nadania dalszego biegu Deklaracji i Programowi Działania przyjętym na światowej Konferencji w sprawie Rasizmu, Dyskryminacji Rasowej, Ksenofobii i związanej z nimi Nietolerancji, która odbyła się w 2001 r. oraz uwzględnienia komentarza ogólnego nr 1 do art. 29 ust. 1 Konwencji (cele edukacji).

  1. W związku ze stanowiskiem Komitetu należy podkreślić, że dzieci należące do mniejszości narodowych i etnicznych oraz posługujące się językiem regionalnym korzystają z pełni praw przysługujących obywatelom Rzeczypospolitej Polskiej, w tym
    z  konstytucyjnych wolności zachowania i rozwoju własnego języka, zachowania obyczajów i tradycji oraz rozwoju własnej kultury. W celu realizacji tych wolności polskie prawo w zakresie oświaty przewiduje możliwość organizowania w szkołach nauczania języka bądź w języku mniejszości narodowej, etnicznej lub języka regionalnego oraz nauczanie historii i kultury kraju pochodzenia mniejszości. Wszystkie wymienione działania są finansowane z budżetu państwa.

  2. Dodatkowo edukacja dzieci romskich stanowi jeden z priorytetów realizowanego od 2004 r. rządowego Programu na rzecz społeczności romskiej w Polsce oraz poprzedzającego go Pilotażowego programu rządowego na rzecz społeczności romskiej
    w województwie małopolskim na lata 2001-2003.

  3. Zasadniczym celem Programu na rzecz społeczności romskiej w Polsce jest doprowadzenie do pełnego uczestnictwa Romów w życiu społeczeństwa obywatelskiego
    i zniwelowanie różnic dzielących tę grupę od reszty społeczeństwa. Zadania służące realizacji tego celu dotyczą: edukacji, adaptacji w społeczeństwie obywatelskim, przeciwdziałania bezrobociu, zdrowia, sytuacji bytowej, bezpieczeństwa, przeciwdziałania przestępstwom popełnianym na tle etnicznym, kultury i podtrzymywania romskiej tożsamości etnicznej, wiedzy o społeczności romskiej.

  4. Określone w Programie cele edukacyjne wyznaczają działania służące integracji dzieci romskich w środowisku szkolnym, wspomaganiu edukacji przedszkolnej i procesu dydaktyczno-wychowawczego na wszystkich poziomach nauczania szkolnego, wyrównywaniu szans edukacyjnych uczniów romskich oraz podtrzymywaniu ich tożsamości etnicznej, a także przygotowaniu bazy dydaktycznej do prowadzenia zajęć przybliżających historię i kulturę Romów w społeczeństwie polskim.

  5. W ramach zadań edukacyjnych Programu szczególną uwagę poświęcono projektowi asystentów edukacji romskiej oraz nauczycieli wspomagających edukację uczniów romskich.

W r. szk. 2004/2005 w placówkach oświatowych na terenie Polski pracowało 91 asystentów edukacji romskiej oraz 119 nauczycieli wspomagających, w r. szk. 2005/2006 – odpowiednio 108 oraz 56, w r. szk. 2006/2007 – 89 oraz 63, w r. szk. 2007/2008 – 87 oraz 138, w r. szk. 2008/2009 − 92 oraz 119, w r. szk. 2009/2010 – 96 oraz 141.

W r. szk. 2004/2005 – 3.259 dzieci romskich objętych było obowiązkiem szkolnym,


w r. szk. 2005/2006 – 3.424, w r. szk. 2006/2007 – 2.936, w r. szk. 2007/2008 – 3.191,
w r. szk. 2008/2009 – 3.297, w r. szk. 2009/2010 – 3.369.

  1. Wdrożony został system stypendialny dla studentów romskich oraz uczniów romskich szczególnie uzdolnionych. Uczniowie romscy wspomagani są również przekazywanymi bezpłatnie podręcznikami i pomocami szkolnymi.

  2. W ramach Programu realizowane są również zadania mające na celu stworzenie właściwego zaplecza socjalno-bytowego dla społeczności romskiej. Zadania te obejmują m.in. inwestycje w infrastrukturę osiedli i domostw romskich (remonty, budownictwo, instalacje wodno-kanalizacyjne) oraz finansowanie pracy pielęgniarek środowiskowych, które – pracując wśród Romów – dostarczają podstawowej pomocy oraz informacji medycznej. Dla Romów pozostających bez pracy organizowane są kursy podnoszące kwalifikacje oraz miejsca pracy w ramach subsydiowanego zatrudnienia. Ponadto, wydawane są publikacje książkowe i multimedialne prezentujące historię i kulturę Romów oraz organizowane są imprezy kulturalne.

Na realizację zadań Programu na rzecz społeczności romskiej w Polsce ogółem zaangażowano środki finansowe w wysokości: w 2004 r. – 6.000.000 zł, w 2005 r.
– ponad 7.982.000 zł, w 2006 r. – ponad 9.274.000 zł, w 2007 r. – ponad 13.995.000 zł,
w 2008 r. – ponad 14.615.000 zł, w 2009 r. – ponad 12.785.000 zł, w 2010 r. – ponad 12.825.000 zł.

  1. Ministerstwo Edukacji Narodowej współpracuje w realizacji modułu edukacyjnego Programu na rzecz społeczności romskiej w Polsce, przekazując jednostkom samorządu terytorialnego i romskim organizacjom pozarządowym środki finansowe na realizację części zgłoszonych przez nie wniosków z zakresu edukacji (w 2004 r. – 1.000.000 zł,
    w 2005 r. – 700.000 zł, w 2006 r. – 700.000 zł, w 2007 r. – 500.000 zł, w 2008 r.
    – 700.000 zł, w 2009 r. – 700.000 zł, w 2010 r. – 700.000 zł).

  2. Dodatkowe zadania edukacyjne podejmowane przez szkoły na rzecz uczniów romskich finansowane są obecnie w sposób systemowy, ze środków przekazywanych jednostkom samorządu terytorialnego w ramach części oświatowej subwencji ogólnej
    – kwota przekazana z tego tytułu jednostkom samorządu terytorialnego wyniosła
    w 2006 r. ponad 8.780.000 zł, w 2007 r. – ponad 10.103.000 zł, w 2008 r. – 12.457.000 zł, w 2009 r. – 12.861.000 zł.

  3. Zadaniami mającymi charakter działań strategicznych są opracowane przez Ministerstwo Edukacji Narodowej oraz Ministerstwo Spraw Wewnętrznych
    i Administracji, przy współudziale samorządów lokalnych i środowisk mniejszości narodowych następujące dokumenty: Strategia rozwoju oświaty mniejszości litewskiej
    w Polsce
    (przyjęta w 2001 r.) oraz Strategia rozwoju oświaty mniejszości niemieckiej
    w Polsce
    (przyjęta w 2007 r.). Prowadzone są prace nad Strategią rozwoju oświaty mniejszości ukraińskiej w Polsce.

  4. W związku z zaleceniami zawartymi w dokumentach końcowych Światowej Konferencji Przeciwko Rasizmowi, Dyskryminacji Rasowej, Ksenofobii i Związanej
    z Nimi Nietolerancji, zwołanej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych
    w dniach 31 sierpnia - 7 września 2001 r., Rada Ministrów przyjęła 18 maja
    2004 r. Krajowy Program Przeciwdziałania Dyskryminacji Rasowej, Ksenofobii
    i Związanej z Nimi Nietolerancji
    , który realizowany był w latach 2004-2009, przez instytucje publiczne, w tym przede wszystkim organy administracji rządowej,
    we współpracy z jednostkami samorządu terytorialnego oraz organizacjami pozarządowymi. Beneficjentami ww. Programu były m. in. mniejszości narodowe i etniczne. Szczególną uwagę poświęcono mniejszości romskiej, która jest jedną z grup szczególnie narażonych na przejawy nietolerancji. Celem Programu było zwalczanie ksenofobii i rasizmu, w tym antysemityzmu, oraz wykształcenie w społeczeństwie polskim szeroko pojętej kultury tolerancji. W ramach Programu zrealizowano zadania
    w następujących dziedzinach: edukacja i kultura, środki masowego przekazu, zdrowie, rynek pracy i sytuacja społeczno-ekonomiczna oraz działalność administracji publicznej.

  5. W ramach Krajowego Programu Przeciwdziałania Dyskryminacji Rasowej, Ksenofobii i Związanej z Nimi Nietolerancji, w listopadzie 2004 r. utworzono Zespół Monitorowania Rasizmu i Ksenofobii.

Zakres działania Zespołu: 1) prowadzenie bazy danych o zjawiskach dyskryminacji etnicznej, rasizmu i ksenofobii, 2) opracowanie i wdrożenie, we współpracy z innymi urzędami administracji rządowej, systemu gromadzenia i analizowania danych społeczno-demograficznych w celu monitorowania zjawisk rasizmu, dyskryminacji rasowej
i ksenofobii, 3) opracowywanie i aktualizowanie materiałów dydaktycznych dla Policji, Straży Granicznej i organów rządowej administracji zespolonej w województwie, kształtujących postawy antyrasistowskie oraz przeciwdziałających ksenofobii
i nietolerancji, 4) prowadzenie analiz i sporządzanie raportów na temat występujących
w Polsce zjawisk rasizmu, dyskryminacji rasowej i ksenofobii, 5) prowadzenie spraw
w zakresie monitorowania rasizmu, dyskryminacji na tle etnicznym i ksenofobii oraz podejmowanie działań mających na celu przeciwdziałanie tym zjawiskom,
6) podejmowanie – w zakresie realizacji zasady równego traktowania osób bez względu na pochodzenie etniczne – działań na rzecz mniejszości narodowych i etnicznych oraz społeczności posługujących się językami regionalnymi, 7) inicjowanie i wdrażanie programów oraz strategii na rzecz przeciwdziałania i zwalczania rasizmu, dyskryminacji na tle etnicznym oraz ksenofobii.

Zespół monitoruje również te przypadki dyskryminacji rasowej, której ofiarami są dzieci


i młodzież, podejmując w tych sprawach interwencje.

Powyższe działania Zespół podejmuje w ścisłej współpracy z instytucjami krajowymi oraz organizacjami pozarządowymi aktywnymi w sferze przeciwdziałania i zwalczania rasizmu, antysemityzmu, dyskryminacji rasowej i ksenofobii. Członek Zespołu pełni ponadto funkcję Narodowego Punktu Kontaktowego Organizacji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie.



  1. W celu poprawy skuteczności dochodzenia przestępstw na tle rasowym, prowadzone są szkolenia dla funkcjonariuszy Policji w zakresie problematyki przestępstw popełnianych na tle nienawiści. Od 2006 r. realizowany jest Program zwalczania przestępstw na tle nienawiści dla funkcjonariuszy organów ochrony porządku publicznego (Law Enforcement Officers Programme on Combating Hate Crimes – LEOP), koordynowany przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji i wdrażany w Policji we współpracy z Biurem Instytucji Demokratycznych i Praw Człowieka Organizacji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie (ODIHR OSCE). W ramach pilotażu, w 2008 r. zorganizowano seminarium szkoleniowe Policyjne Forum przeciwko Dyskryminacji, w którym oprócz funkcjonariuszy Policji udział wzięli przedstawiciele mniejszości narodowych, etnicznych i religijnych oraz organizacji pozarządowych zajmujących się tematyką dyskryminacyjną. Szkolenia właściwe, pod nazwą Kurs specjalistyczny w zakresie przeciwdziałania i zwalczania przestępstw z nienawiści, rozpoczęły się w listopadzie 2009 r. i nadal są realizowane zarówno na poziomie centralnym (krajowym) jak i regionalnym (wojewódzkim). Tematyka tych szkoleń obejmuje problematykę rozpoznawania przestępstw z nienawiści, odpowiedniego na nie reagowania oraz przeciwdziałania takim zdarzeniom.

  2. Prowadzone są także szkolenia dla policjantów w komendach powiatowych/miejskich
    z zakresu postępowania w przypadku zgłoszenia aktu przemocy wynikającego z uprzedzeń i dyskryminacji. Tematyka związana z dyskryminacją rasową, etniczną, antysemityzmem
    i ksenofobią została wprowadzona do programów szkoleń doskonalenia zawodowego policjantów.

  3. W ramach pomocy ofiarom dyskryminacji, w 2005 r. Ministerstwo Spraw Wewnętrznych
    i Administracji podpisało Porozumienie ze Związkiem Biur Porad Obywatelskich (organizacja pozarządowa), na mocy którego Związek zobowiązał się do świadczenia nieodpłatnej pomocy prawnej ofiarom przestępstw na tle rasowym lub etnicznym oraz do przekazywania MSWiA raportów i analiz statystycznych z tego zakresu.

W latach 2006-2008 MSWiA zlecało raz w roku realizację zadania publicznego m. in.
w zakresie Poradnictwa obywatelskiego w sprawach dotyczących dyskryminacji z powodu pochodzenia etnicznego lub narodowości. Celem tego zadania było świadczenie nieodpłatnego i szeroko dostępnego poradnictwa obywatelskiego dla osób fizycznych, będących ofiarami dyskryminacji z przyczyn rasowych, narodowościowych lub etnicznych, a także organizacja szkoleń i seminariów w celu podniesienia świadomości społecznej w zakresie postaw antyrasistowskich.

  1. W systemie oświaty podejmowane są działania sprzyjające realizacji zasady niedyskryminacji uczniów niepełnosprawnych. Od 2005 r. system oświaty organizuje wczesne wspomaganie rozwoju dziecka, od momentu wykrycia niepełnosprawności (co w praktyce może oznaczać od urodzenia) do rozpoczęcia nauki w szkole. Do zajęć wczesnego wspomagania rozwoju dziecka włączani są rodzice.

W 2005 r. rozpoczęta została realizacja programu rządowego „Wczesna, wyspecjalizowana, kompleksowa, skoordynowana i ciągła pomoc dziecku zagrożonemu niepełnosprawnością lub niepełnosprawnemu i jego rodzinie”. Program ten został przyjęty przez Radę Ministrów
14 września 2004 r. i wpisuje się również w Narodowy Program Działań na Rzecz Dzieci oraz w Strategię Integracji Społecznej.

Do głównych celów programu „Wczesna, wyspecjalizowana, kompleksowa, skoordynowana i ciągła pomoc dziecku zagrożonemu niepełnosprawnością lub niepełnosprawnemu i jego rodzinie” należą m.in.: pomoc dziecku w pełnym wykorzystaniu potencjału rozwojowego, pomoc w stopniowym osiąganiu coraz większej autonomii, systematyczne dążenie do poprawy jakości życia dziecka, jego kompetencji społecznych do pracy w grupie rówieśniczej, do samodzielnego korzystania z zajęć edukacyjnych organizowanych w szkołach ogólnodostępnych lub specjalnych.

Wymienione działania mają istotne znaczenie dla podnoszenia świadomości społecznej dotyczącej praw i potrzeb dzieci i osób niepełnosprawnych w celu niedyskryminacji społecznej, wyrównywania szans edukacyjnych oraz budowania systemu wspierania osób niepełnosprawnych w środowisku lokalnym, systemu opartego na rzetelnej diagnozie potrzeb dzieci i dorosłych osób niepełnosprawnych, dokonanej przez władze lokalne.

Szerzej na temat działań na rzecz dzieci i młodzieży niepełnosprawnych – patrz pkt 366- 386 niniejszego sprawozdania.



  1. Ustawa z dnia 13 czerwca 2003 r. o cudzoziemcach, która weszła w życie 1 września 2003 r. wprowadziła przepis przewidujący możliwość wydania polskiego dokumentu tożsamości cudzoziemca, małoletniemu cudzoziemcowi urodzonemu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, przebywającemu na tym terytorium bez opieki rodziców, który nie posiada dokumentu podróży, jeżeli nie sprzeciwia się temu interes Rzeczypospolitej Polskiej oraz przemawia za tym dobro dziecka, a uzyskanie przez niego dokumentu podróży napotyka trudne do przezwyciężenia przeszkody.

  2. Z dniem 1 października 2005 r. do ww. ustawy wprowadzono przepis przewidujący udzielanie zezwoleń na zamieszkanie na czas oznaczony na terytorium Polski małoletnim dzieciom cudzoziemców, urodzonym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, przebywającym na tym terytorium bez opieki.

  3. W dniu 29 maja 2008 r. do ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej wprowadzono przepis, przewidujący udzielenie cudzoziemcowi zgody na pobyt tolerowany na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli jego wydalenie naruszałoby prawo do życia rodzinnego w rozumieniu Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., lub naruszałoby prawa dziecka określone w Konwencji o prawach dziecka, w stopniu istotnie zagrażającym jego rozwojowi psychofizycznemu.

CRC/C/15/Add.194 - pkt 31:

Komitet zaleca, aby państwo strona:

a) przyjęło skuteczne środki, w tym także ustawodawcze, w celu promocji i ułatwienia przyjęcia zasady szacunku dla poglądów dziecka i jego udziału we wszystkich sprawach, które go dotyczą, przez sądy i wszelkie organy administracyjne, zgodnie z postanowieniami art. 12 Konwencji.

b) dostarczyło m.in. rodzicom, nauczycielom, urzędnikom administracji rządowej, przedstawicielom wymiaru sprawiedliwości, Kościoła Rzymskokatolickiego i innych grup wyznaniowych, oraz ogólnie społeczeństwu materiały edukacyjne dotyczące prawa dzieci do uwzględniania ich poglądów i do aktywnego uczestnictwa.

  1. Art. 72 ust. 3 Konstytucji RP nakazuje wysłuchanie dziecka, i w miarę możliwości uwzględnienie jego zdania, przez organy władzy publicznej oraz osoby odpowiedzialne za dziecko. Przepis ten jest realizowany przez przepisy rangi ustawowej różnych gałęzi prawa.

  2. Informacje dotyczące prawa dzieci uchodźców do uwzględniania ich poglądów znajdują się w materiałach edukacyjnych opracowanych m.in. przez Centralny Ośrodek Doskonalenia Nauczycieli w Warszawie – obecnie część Ośrodka Rozwoju Edukacji (materiały dla nauczycieli i wychowawców), Przedstawicielstwo w Polsce Wysokiego Komisarza NZ ds. Uchodźców (broszurka „Mój dzień – młodzi uchodźcy o sobie, pakiet edukacyjny dla uczniów”, „Kiedy musisz uciekać”), Polską Akcję Humanitarną (m.in. broszurka „Pomagamy ludziom godnie żyć”), a także w materiałach informacyjnych opracowanych przez CARITAS Polska – Centra Pomocy Migrantom i Uchodźcom, Prawosławny Ośrodek Miłosierdzia „Eleos” w Białymstoku.

  3. W ustawie z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, znowelizowanej ustawą z dnia 18 marca 2008 r.,
    o zmianie ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz niektórych innych ustaw, dokonano zmian w postępowaniach z udziałem małoletnich cudzoziemców ubiegających się o nadanie statusu uchodźcy. Dodano definicję małoletniego bez opieki oraz wyodrębniono szczególny tryb postępowania
    z udziałem małoletnich (Dział II, Rozdział 4). Na mocy ustawy, małoletni cudzoziemcy bez opieki są umieszczani w zawodowej niespokrewnionej z dzieckiem rodzinie zastępczej o charakterze pogotowia rodzinnego lub placówce opiekuńczo-wychowawczej.
    W praktyce cudzoziemcy ci są umieszczani wyłącznie w placówce opiekuńczo-wychowawczej. Zrezygnowano także z umieszczania małoletnich cudzoziemców
    w ośrodkach dla osób ubiegających się o nadanie statusu uchodźcy i w związku z tym także z funkcji opiekuna faktycznego, opiekunami takimi są wychowawcy zatrudnieni
    w placówkach opiekuńczo-wychowawczych.

  4. Organ przyjmujący wniosek o nadanie statusu uchodźcy złożony przez małoletniego bez opieki występuje niezwłocznie do sądu opiekuńczego właściwego ze względu na miejsce pobytu małoletniego z wnioskiem o ustanowienie kuratora do reprezentowania małoletniego w postępowaniu w sprawie nadania statusu uchodźcy i umieszczenie małoletniego w placówce opiekuńczo-wychowawczej. Jeżeli okoliczność, że wnioskodawcą jest małoletni bez opieki, wyjdzie na jaw w toku postępowania, z ww. wnioskiem występuje organ I instancji (obecnie Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców). Organ przyjmujący wniosek doprowadza małoletniego bez opieki do zawodowej niespokrewnionej z  dzieckiem rodziny zastępczej o charakterze pogotowia rodzinnego lub placówki opiekuńczo-wychowawczej, gdzie małoletni bez opieki przebywa do czasu wydania orzeczenia przez sąd opiekuńczy. Koszty pobytu małoletniego bez opieki
    w zawodowej niespokrewnionej z dzieckiem rodzinie zastępczej o charakterze pogotowia rodzinnego lub w placówce opiekuńczo-wychowawczej są finansowane z budżetu państwa z części, której dysponentem jest minister właściwy do spraw wewnętrznych,
    ze środków będących w dyspozycji Szefa Urzędu ds. Cudzoziemców.

  5. Do obowiązków Szefa Urzędu należy pouczenie małoletniego o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na wynik postępowania w sprawie nadania statusu uchodźcy, a także o możliwości zgłoszenia żądania, aby przesłuchanie odbyło się w obecności wskazanej przez małoletniego osoby dorosłej. Przesłuchanie odbywa się w języku zrozumiałym dla małoletniego, w sposób dostosowany do jego wieku, stopnia dojrzałości i rozwoju umysłowego, z uwzględnieniem okoliczności,
    że może mieć on ograniczoną wiedzę o faktycznej sytuacji w kraju pochodzenia. Ponadto, małoletniego przesłuchuje się w obecności: kuratora, wskazanej przez niego osoby dorosłej, jeżeli nie utrudni to postępowania, psychologa lub pedagoga, który sporządza opinię o stanie psychofizycznym małoletniego.

  6. Osoba podejmująca czynności w postępowaniu w sprawie nadania statusu uchodźcy
    z udziałem małoletniego musi spełniać, co najmniej jeden z określonych ustawowo warunków:

1) ukończyć studia wyższe magisterskie na kierunku prawo i posiadać 2-letni staż pracy
w instytucjach, których zakres działania obejmuje opiekę nad dzieckiem;

2) ukończyć studia wyższe magisterskie lub wyższe zawodowe i posiadać 2-letni staż pracy w administracji publicznej oraz odbyć przeszkolenie w zakresie prowadzenia postępowań w sprawie nadania statusu uchodźcy z udziałem małoletnich;



3) ukończyć studia wyższe magisterskie na kierunkach: pedagogika, psychologia lub socjologia oraz posiadać 2-letni staż pracy w administracji publicznej.

  1. W sytuacji, gdy wobec małoletniego bez opieki w decyzji o odmowie nadania statusu uchodźcy orzeczono o wydaleniu, pozostawia się go w placówce opiekuńczo-wychowawczej, w której przebywał, do czasu przekazania go organom lub organizacjom kraju pochodzenia, do których zadań statutowych należą sprawy małoletnich.

  2. Wychowawcy i inni pracownicy placówek opiekuńczo-wychowawczych są zobowiązani do poszanowania podmiotowości dziecka, wysłuchiwania jego zdania
    i, w miarę możliwości, uwzględniania jego wniosków we wszelkich dotyczących go sprawach oraz do informowania dziecka o podejmowanych wobec niego działaniach. Również osoby sprawujące w imieniu wojewody nadzór nad placówkami opiekuńczo-wychowawczymi mają obowiązek wysłuchiwania opinii dziecka w sprawach dotyczących jego interesów.

  3. Placówki opiekuńczo-wychowawcze mają obowiązek stwarzania warunków do poszanowania potrzeb religijnych dziecka, uczenia go poszanowania tradycji i ciągłości kulturowej, w których było dotychczas wychowywane.

  4. W placówkach opiekuńczo-wychowawczych działają samorządy wychowanków. Dzieci przebywające w placówce mają prawo uchwalania regulaminu działalności samorządu. Samorząd, jako przedstawiciel wszystkich wychowanków, ma uprawnienia do przedstawiania dyrektorowi wniosków i opinii we wszystkich sprawach dotyczących funkcjonowania placówki.

Wysłuchanie małoletniego

  1. Zasadnicze znaczenie w kontekście realizacji zasady uwzględniania poglądów dziecka
    w dotyczących go sprawach ma nowelizacja Kodeksu postępowania cywilnego, która weszła w życie 13 czerwca 2009 r. Zgodnie z nowym art. 2161 § 1 Kpc: „Sąd w sprawach dotyczących osoby małoletniego dziecka wysłucha je, jeżeli jego rozwój umysłowy, stan zdrowia i stopień dojrzałości na to pozwala. Wysłuchanie odbywa się poza salą posiedzeń sądowych.” Zgodnie z art. 2161 § 2 Kpc: „Sąd stosownie do okoliczności, rozwoju umysłowego, stanu zdrowia i stopnia dojrzałości dziecka uwzględni jego zdanie
    i rozsądne życzenia.” Przepis art. 2161 Kpc dotyczy ustalania w  procesie praw niemajątkowych, w szczególności w  związku z: kształtowaniem władzy rodzicielskiej
    w sprawach o rozwód, unieważnienie małżeństwa, separację (art. 425 Kpc); ustaleniem lub zaprzeczeniem pochodzenia dziecka; unieważnieniem uznania dziecka i rozwiązaniem przysposobienia (art. 453 Kpc). Zgodnie z art. 576 § 2 Kpc: „Sąd w sprawach dotyczących osoby lub majątku dziecka wysłucha je, jeżeli jego rozwój umysłowy, stan zdrowia i stopień dojrzałości na to pozwala, uwzględniając w miarę możliwości jego rozsądne życzenia. Wysłuchanie odbywa się poza salą posiedzeń sądowych.”

  2. Artykuł 70 ust. 3 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w brzmieniu obowiązującym na dzień 31 grudnia 2010 r., nakazuje, aby udzielając pomocy dziecku, mieć na względzie podmiotowość dziecka i rodziny oraz prawo dziecka m. in. do: dostępu do informacji, wyrażania opinii w sprawach, które go dotyczą.

  3. Przepisy ustawy z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty określając zasady współdecydowania pacjentów o procesie leczenia określa w sposób szczególny możliwość współdecydowania przez małoletnich, którzy ukończyli 16 lat.

Pacjentowi, który ukończył 16 lat lekarz ma obowiązek przekazać w sposób przystępny informacje na temat jego stanu zdrowia i proponowanych działań diagnostycznych i leczniczych. Jeżeli pacjent ukończył 16 lat na przeprowadzenie działań terapeutycznych i leczniczych poza zgodą jego przedstawiciela prawnego wymagana jest także jego zgoda. Jeżeli pacjent małoletni sprzeciwia się podjęciu działań medycznych to, pomimo zgody opiekunów faktycznych dla udzielenie świadczenia zdrowotnego, konieczna jest zgoda sądu opiekuńczego.

  1. Jedynie w wyjątkowych przypadkach, ściśle przewidzianych w ustawie o ochronie zdrowia psychicznego, dopuszczalna jest hospitalizacja przymusowa, bez zgody pacjenta lub przy sprzeciwie pacjenta. W sytuacji takiej, o dopuszczalności hospitalizacji decyduje sąd opiekuńczy, a w przypadkach nagłych, lekarz psychiatra po zasięgnięciu opinii innego lekarza psychiatry lub psychologa, powiadamiając jednocześnie sąd opiekuńczy, który wyraża zgodę na przyjęcie do szpitala. W przypadku, gdy zachodzą wątpliwości, czy osoba hospitalizowana jest chora psychicznie, okres hospitalizacji ograniczony jest do czasu niezbędnego do wyjaśnienia tych wątpliwości, nie dłuższy niż do 10 dni.

Prawa małoletniego w postępowaniu karnym i cywilnym

  1. Art. 49 § 1 Kodeksu postępowania karnego stanowi, że pokrzywdzonym jest osoba fizyczna lub prawna, której dobro prawne zostało bezpośrednio naruszone lub zagrożone przez przestępstwo. Uzyskanie statusu pokrzywdzonego i związanych z tym uprawnień nie jest więc uzależnione od osiągnięcia określonego wieku. Pokrzywdzonym może być więc także dziecko. Od jego wieku zależeć jednak będzie możliwość wykonywania przez nie osobiście przysługujących mu, jako pokrzywdzonemu, uprawnień. Zgodnie z art. 51


1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   25


©operacji.org 2017
wyślij wiadomość

    Strona główna